dostępność biologiczna
Dostępność biologiczna (biodostępność) to parametr farmakokinetyczny określający, jaka część podanej dawki leku dociera do krążenia ogólnego w niezmienionej formie. Wyrażana jest jako stosunek stężenia substancji czynnej w krążeniu ogólnoustrojowym po podaniu pozanaczyniowym (np. doustnym) do stężenia osiąganego po podaniu dożylnym tej samej dawki leku.
Wartość biodostępności waha się od 0 do 100% i zależy od wielu czynników, takich jak rozpuszczalność substancji czynnej, przepuszczalność przez błony biologiczne, stabilność w środowisku przewodu pokarmowego oraz efekt pierwszego przejścia przez wątrobę. Leki podawane dożylnie charakteryzują się 100% biodostępnością, natomiast preparaty podawane innymi drogami zwykle osiągają niższe wartości.
Znajomość dostępności biologicznej ma kluczowe znaczenie w farmakoterapii, ponieważ wpływa na wybór dawki, częstość podawania leku oraz przewidywanie skuteczności terapeutycznej. Niska biodostępność może wymagać zwiększenia dawki lub zmiany drogi podania, aby osiągnąć pożądany efekt terapeutyczny. W badaniach biorównoważności leków generycznych porównuje się biodostępność w stosunku do leku referencyjnego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Clatra 10 mg
Bilastyna, składnik aktywny leku Clatra 10 mg, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne, które wpływają na jej biodostępność i stężenia w osoczu. Spożycie pokarmu zmniejsza biodostępność bilastyny o 20% (tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej) oraz o 30% (tabletki konwencjonalne 20 mg), co wskazuje na konieczność przyjmowania leku na czczo. Sok grejpfrutowy i inne soki owocowe, poprzez hamowanie transportera OATP1A2, redukują biodostępność bilastyny o około 30%, co ma wysokie znaczenie kliniczne i wymaga unikania jednoczesnego stosowania. Inhibitory glikoproteiny P, takie jak ketokonazol (400 mg/dobę) i erytromycyna (500 mg trzy razy na dobę), powodują dwukrotne zwiększenie AUC i dwu- do trzykrotny wzrost Cmax bilastyny, jednak bez istotnego wpływu na profil bezpieczeństwa. Diltiazem (60 mg/dobę) zwiększa Cmax bilastyny o 50%, również bez negatywnego wpływu na bezpieczeństwo terapii.
AUC, bilastyna, biodostępność, Cmax, cyklosporyna, depresyjny wpływ lorazepamu, diltiazem, dostępność biologiczna, erytromycyna, farmakodynamika, farmakokinetyka, glikoproteina p, inhibitor OATP1A2, interakcja lekowa, jelitowy wypływ transporterów, ketokonazol, lorazepam, OATP1A2, ośrodkowy układ nerwowy, polipeptyd OATP1A2, ryfampicyna, rytonawir, sok grejpfrutowy, sprawność psychomotoryczna, stężenie bilastyny we krwi, tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej - Leksykon substancji czynnych
Doksylamina – Interakcje
Doksylamina, lek przeciwhistaminowy z grupy etanoloamin, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą prowadzić do nasilenia działań niepożądanych, zwłaszcza sedatywnych i przeciwcholinergicznych. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania z lekami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), takimi jak barbiturany, benzodiazepiny, opioidy czy leki przeciwpsychotyczne, ze względu na ryzyko nadmiernej senności i upośledzenia funkcji psychomotorycznych. Przeciwwskazane jest także łączenie doksylaminy z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) oraz hydroksymaślanem sodu, które nasilają działanie przeciwcholinergiczne i depresyjne na OUN. Dodatkowo, doksylamina może nasilać toksyczność leków o działaniu przeciwcholinergicznym (np. amitryptylina, benzatropina), co objawia się suchością w jamie ustnej, zatrzymaniem moczu, tachykardią i zaburzeniami widzenia. Należy również unikać jednoczesnego stosowania z silnymi inhibitorami CYP450 (np. fluoksetyna, klarytromycyna, amiodaron), które mogą zwiększać ekspozycję na doksylaminę i ryzyko działań niepożądanych.
antybiotyki aminoglikozydowe, antybiotyki makrolidowe, atropina, azole przeciwgrzybicze, benzodiazepiny, choroba Parkinsona, chromatografia gazowa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, depresja, depresja oddechowa, doksylamina, dostępność biologiczna, działanie antycholinergiczne, działanie przeciwcholinergiczne, inhibitory CYP450, inhibitory monoaminooksydazy, inhibitory proteazy, leki depresyjne OUN, leki opioidowe, leki ototoksyczne, leki przeciwarytmiczne, leki przeciwdrgawkowe, leki przeciwnadciśnieniowe, leki przeciwpadaczkowe, leki przeciwpsychotyczne, nadwrażliwość na światło, niedociśnienie tętnicze, pirydoksyna, sedacja, SSRI, testy skórne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, wąski indeks terapeutyczny, wstrząs, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia elektrolitowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Gabacol 400 mg
Gabapentyna, substancja czynna Gabacol, charakteryzuje się specyficzną farmakokinetyką, istotną dla optymalizacji terapii. Po podaniu doustnym osiąga maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w 2-3 godziny, z bezwzględną dostępnością biologiczną około 60% dla dawki 300 mg, która zmniejsza się wraz ze wzrostem dawki. Pożywienie nie wpływa klinicznie na farmakokinetykę leku. W stanie stacjonarnym, przy dawkowaniu co 8 godzin, Cmax wynosi średnio 4,02 μg/ml (300 mg), 5,74 μg/ml (400 mg) i 8,71 μg/ml (800 mg), a okres półtrwania (t1/2) waha się od 5,2 do 10,8 godzin. Gabapentyna nie wiąże się z białkami osocza, ma objętość dystrybucji 57,7 l, a jej stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym stanowi około 20% stężenia w osoczu. Lek przenika do mleka kobiet karmiących piersią i nie ulega metabolizmowi w organizmie, co minimalizuje ryzyko interakcji lekowych.
dostępność biologiczna, dysfagia, ekspozycja leku, farmakokinetyka gabapentyny, gabapentyna, hemodializa, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, klirens osoczowy, lek przeciwpadaczkowy, maksymalne stężenie w osoczu, nieliniowość farmakokinetyczna, objętość dystrybucji, okres półtrwania eliminacji, oksydaza wątrobowa, parametry farmakokinetyczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, stan stacjonarny, substancja czynna, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Qsiva 11,25 mg + 69 mg
Qsiva to lek zawierający fenterminę (chlorowodorek) oraz topiramat w formie kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu, charakteryzujący się wysoką biodostępnością (fentermina 75-85%, topiramat 81-95%). Maksymalne stężenia w osoczu osiągane są odpowiednio po 6 godzinach (fentermina) i 10 godzinach (topiramat). Obie substancje wykazują niskie wiązanie z białkami osocza (fentermina 17,5%, topiramat 13-17%) oraz ograniczony metabolizm, z dominującym wydalaniem w postaci niezmienionej z moczem (fentermina 75-85%, topiramat około 70%). Okres półtrwania wynosi 21 godzin dla fenterminy i 49 godzin dla topiramatu, a farmakokinetyka obu składników jest liniowa, z kumulacją przy podawaniu wielokrotnym (wzrost Cmax i AUC fenterminy 2,5-2,9-krotny, topiramatu 3,7-5,2-krotny). Spożycie pokarmu nie wpływa istotnie na biodostępność leku.
AUC, BMI, cytochrom P450, dostępność biologiczna, enzym, farmakokinetyka populacyjna, fentermina, hydroksylacja, induktor CYP3A4, inhibitor CYP2C19, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, klirens, metoda Monte Carlo, N-oksydacja, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, schyłkowa niewydolność nerek, skala Child-Pugh, sprzęganie z kwasem glukuronowym, stan stacjonarny, stężenie w osoczu, topiramat, wiązanie z białkami osocza, wiązanie z erytrocytami - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Pangrol 25 000 25 000 j.Ph.Eur. lipazy
Preparat Pangrol 25000 zawiera pankreatynę wieprzową o określonej aktywności enzymatycznej: lipazy 25 000 j. Ph. Eur., amylazy 22 500 j. Ph. Eur. oraz proteaz 1 250 j. Ph. Eur., w formie minitabletek zamkniętych w kapsułkach odpornych na działanie soku żołądkowego. Enzymy te nie ulegają wchłanianiu z przewodu pokarmowego, a ich działanie ogranicza się do światła jelita cienkiego, gdzie po rozpuszczeniu ochronnej otoczki minitabletek uwalniają się w środowisku obojętnym lub lekko zasadowym. Brak absorpcji systemowej wyklucza klasyczne parametry farmakokinetyczne (AUC, Cmax, t1/2), a skuteczność preparatu zależy od stopnia i szybkości uwalniania enzymów, co determinuje ich dostępność galeniczną i synchronizację z pasażem treści pokarmowej.
aktywność enzymatyczna, amylaza, bakteria jelitowa, denaturacja, dostępność biologiczna, dostępność galeniczna, enzym trawienny, enzym trzustkowy, jelito cienkie, kwas żołądkowy, lipaza, minitabletka, objętość dystrybucji, pankreatyna, pankreatyna wieprzowa, parametr farmakokinetyczny, pasaż treści pokarmowej, postać farmaceutyczna, proteaza, przewód pokarmowy, sok trawienny, środowisko obojętne, środowisko zasadowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tuxanuva 75 mg
Dabigatran eteksylan, prolek podawany doustnie, ulega szybkiemu przekształceniu do aktywnego dabigatranu, którego biodostępność wynosi około 6,5%. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest w ciągu 0,5-2 godzin u zdrowych osób, natomiast po zabiegach chirurgicznych wchłanianie jest opóźnione do około 6 godzin, co jest związane z działaniem znieczulenia ogólnego i porażeniem mięśniówki przewodu pokarmowego. Integralność kapsułek HPMC jest kluczowa, gdyż uszkodzenie otoczki zwiększa biodostępność leku nawet o 75%. Pokarm wydłuża czas do osiągnięcia Cmax o 2 godziny, nie wpływając jednak na całkowitą ekspozycję (AUC). Dabigatran wykazuje umiarkowaną dystrybucję tkankową (Vd 60-70 L) i niskie wiązanie z białkami osocza (34-35%). Metabolizm obejmuje sprzęganie do aktywnych acyloglukuronidów, a eliminacja odbywa się głównie przez nerki (85% niezmienionego leku w moczu) z klirensem około 100 mL/min i okresem półtrwania 11-14 godzin u osób zdrowych.
acyloglukuronid, dabigatran, dabigatran eteksylan, dostępność biologiczna, dystrybucja tkankowa, działanie przeciwzakrzepowe, hemodializa, hydroksypropylometyloceluloza, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, klasyfikacja Childa-Pugha, migotanie przedsionków, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, okres półtrwania, porażenie mięśniówki przewodu pokarmowego, profil farmakokinetyczny, przesączanie kłębuszkowe, schyłkowa niewydolność nerek, stężenie osoczowe, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, znieczulenie ogólne, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Siofor 500 500 mg
Chlorowodorek metforminy, substancja czynna leku Siofor 500, charakteryzuje się nieliniową farmakokinetyką z Tmax około 2,5 godziny po podaniu doustnym oraz biodostępnością na poziomie 50-60% u zdrowych osób. Niewchłonięta frakcja leku wynosi 20-30% i jest wydalana z kałem. Metformina nie wiąże się z białkami osocza, a jej objętość dystrybucji (Vd) jest szeroka i wynosi od 63 do 276 litrów, co wskazuje na znaczną dystrybucję tkankową. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) nie przekracza 4 μg/ml, a typowe stężenie stacjonarne utrzymuje się poniżej 1 μg/ml. Pokarm wpływa na farmakokinetykę leku, zmniejszając stężenie w surowicy o około 40%, AUC o 25% oraz wydłużając Tmax o około 35 minut, choć kliniczne znaczenie tych zmian pozostaje nieustalone.
AUC, chlorowodorek metforminy, cukrzyca, dostępność biologiczna, dystrybucja tkankowa, erytrocyt, farmakokinetyka metforminy, filtracja kłębuszkowa, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, objętość dystrybucji, okres półtrwania, profil farmakokinetyczny, Siofor, stężenie glukozy, stężenie maksymalne, stężenie w surowicy, wiązanie z białkami osocza, wychwyt ogólnoustrojowy, wydalanie z moczem, wydzielanie cewkowe, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Hydrochlorothiazide Aurovitas 12,5 mg
Hydrochlorotiazyd, podawany doustnie w formie leku Hydrochlorothiazide Aurovitas, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego, osiągając Tmax około 2 godzin oraz biodostępnością na poziomie około 70%. Wchłanianie jest liniowe i proporcjonalne do dawki, a przyjmowanie leku z posiłkiem nie wpływa istotnie na efekt kliniczny. Lek wykazuje specyficzną dystrybucję, z maksymalnym stężeniem w erytrocytach po około 4 godzinach, gdzie stężenie jest trzykrotnie wyższe niż w osoczu po 10 godzinach. Wiązanie z białkami osocza wynosi 40-70%, a objętość dystrybucji mieści się w zakresie 4-8 l/kg. Okres półtrwania jest zmienny między pacjentami i wynosi od 6 do 25 godzin, co wymaga indywidualizacji dawkowania.
AUC, białka osocza, biodostępność, dostępność biologiczna, dysfagia, erytrocyty, hydrochlorotiazyd, niewydolność serca, objętość dystrybucji, okres półtrwania, okres półtrwania eliminacji, pacjent w podeszłym wieku, stężenie w osoczu, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, wydalanie z kałem, wydalanie z moczem, wydalanie z żółcią, zaburzenia czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Kalium chloratum 15% Kabi 150 mg/ml
Kalium chloratum 15% Kabi to dożylny koncentrat potasu chlorku o stężeniu 150 mg/ml, co odpowiada 2 mmol jonów potasu na mililitr roztworu. Preparat charakteryzuje się 100% biodostępnością po podaniu dożylnym, co umożliwia szybkie działanie terapeutyczne. Jony K+ i Cl- ulegają szybkiemu rozprowadzeniu zgodnie z fizjologicznym zapotrzebowaniem, a ich eliminacja odbywa się głównie przez nerki (około 90%), z mniejszym udziałem kału (10%), potu i łez. W warunkach prawidłowej funkcji nerek dzienna eliminacja potasu wynosi 10-50 mmol, co ma kluczowe znaczenie kliniczne, zwłaszcza u pacjentów z hipokaliemią, u których może dochodzić do dalszego pogłębiania niedoboru potasu bez odpowiedniej suplementacji.
dostępność biologiczna, dystrybucja w organizmie, hipokaliemia, infuzja dożylna, jon chlorkowy, jon potasu, koncentrat do sporządzania roztworu, niedobór potasu, osmolarność teoretyczna, parametr farmakokinetyczny, podanie dożylne, potas chlorek, regulacja fizjologiczna, roztwór infuzyjny, właściwość farmakokinetyczna, wydalanie jonów, zaburzenie elektrolitowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Quator 2,5 mg
Tadalafil, substancja czynna leku Quator, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cₘₐₓ) średnio po 2 godzinach. Jego farmakokinetyka nie jest istotnie modyfikowana przez posiłki ani porę podania. Średnia objętość dystrybucji wynosi około 77 litrów, a 94% leku wiąże się z białkami osocza. Metabolizm odbywa się głównie przez CYP3A4, a główny metabolit jest klinicznie nieaktywny. Klirens wynosi 3,4 l/godzinę, a okres półtrwania to około 16 godzin. Eliminacja zachodzi głównie przez kał (61%) i mocz (36%). Ekspozycja (AUC) rośnie proporcjonalnie w dawkach 2,5–20 mg, natomiast w dawkach 20–40 mg wzrost jest mniej proporcjonalny. Stan stacjonarny osiągany jest po 5 dniach stosowania dawek 20 i 40 mg, z ekspozycją około 1,5-krotnie wyższą niż po dawce pojedynczej.
ciężkie zaburzenia czynności nerek, dostępność biologiczna, farmakokinetyka populacyjna, farmakokinetyka wchłaniania, fosfodiesteraza typu 5, hemodializa, izoenzym CYP3A4, klasyfikacja Child-Pugh, klirens, klirens kreatyniny, marskość wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, schyłkowa niewydolność nerek, skala Child-Pugh, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, stężenie w osoczu, tadalafil, tętnicze nadciśnienie płucne, umiarkowane zaburzenia czynności nerek, wiązanie z białkami, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia erekcji