atrofia skóry

Atrofia skóry (zanik skóry) to proces degeneracyjny charakteryzujący się zmniejszeniem grubości skóry oraz utratą jej strukturalnej integralności. Zmiany atroficzne mogą dotyczyć naskórka, skóry właściwej lub tkanki podskórnej, a w zaawansowanych przypadkach wszystkich warstw jednocześnie.

Etiologia atrofii skóry jest złożona i obejmuje przyczyny fizjologiczne (związane z wiekiem), jak i patologiczne. Wśród najczęstszych czynników wymienia się: przewlekłą ekspozycję na promieniowanie UV, długotrwałe stosowanie miejscowych glikokortykosteroidów, choroby układowe (np. twardzinę układową), niedobory żywieniowe oraz zaburzenia hormonalne.

Klinicznie atrofia skóry objawia się ścieńczeniem, wygładzeniem, utratą elastyczności oraz zwiększoną przezieralnością naczyń krwionośnych. Skóra atroficzna wykazuje obniżoną odporność na urazy mechaniczne oraz zwiększoną podatność na uszkodzenia i infekcje. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić poikilodemię, liszaj twardzinowy oraz zmiany zanikowe w przebiegu chorób autoimmunologicznych.

Postępowanie terapeutyczne w atrofii skóry zależy od przyczyny i obejmuje leczenie choroby podstawowej, eliminację czynników wywołujących oraz stosowanie miejscowych preparatów poprawiających kondycję skóry. W przypadkach zaawansowanych pomocne mogą być procedury medycyny estetycznej i dermatologii regeneracyjnej, takie jak terapie z wykorzystaniem osocza bogatopłytkowego, laserów frakcyjnych czy substancji stymulujących syntezę kolagenu.

Powiązane wpisy

Leksykon chorób i schorzeń
Żylakiowe zapalenie skóry – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Żylakowe zapalenie skóry (varicose eczema) to przewlekła choroba zapalna skóry dolnych kończyn, związana z przewlekłą niewydolnością żylną i występująca u około 20% osób powyżej 70. roku życia, częściej u kobiet. Patogeneza opiera się na zwiększonym ciśnieniu w żyłach, prowadzącym do przecieku płynu i komórek krwi do tkanek, co wywołuje obrzęk, stan zapalny i wtórne zmiany skórne, takie jak przebarwienia, lipodermatoskleroza i owrzodzenia. Objawy obejmują świąd, suchość, łuszczenie, przebarwienia (ciemnobrązowe/fioletowe), obrzęk, pogrubienie skóry oraz w zaawansowanych przypadkach pękanie i owrzodzenia, szczególnie w okolicy kostek. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i ocenie przepływu krwi w żyłach, często z wykorzystaniem USG duplex, a różnicowanie obejmuje wykluczenie cellulitis.
ambulatoryjna flebektomia, atrofia skóry, badanie doplerowskie, badanie ultrasonograficzne duplex, cellulitis, emolient, inhibitor kalcyneuryny, klasyfikacja CEAP, kontaktowe zapalenie skóry, lipodermatoskleroza, łuszcząca się skóra, miejscowy kortykosteroid, obrzęk skóry, owrzodzenie żylne, pończocha kompresyjna, przebarwienie, przewlekła niewydolność żylna, rumień, sepsa, takrolimus, wyprysk zastoinowy, wyprysk żylakowy, zapalenie tkanki łącznej, zastawka żylna, żylaki, żylakowe zapalenie skóry
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Psotriol (50 mcg + 0,5 mg)/g

Lek Psotriol w postaci maści zawiera 50 µg kalcypotriolu (analog witaminy D3) oraz 0,5 mg betametazonu dipropionianu na gram produktu. Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki, a także w ciężkich postaciach łuszczycy, takich jak erytrodermia łuszczycowa, łuszczyca złuszczająca i krostkowa. Ze względu na wpływ kalcypotriolu na gospodarkę wapniową, lek nie powinien być stosowany u osób z hiperkalcemią, hiperkalciurią oraz innymi zaburzeniami metabolizmu wapnia. Betametazon jako silny kortykosteroid wyklucza stosowanie preparatu w zakażeniach wirusowych (np. opryszczka, ospa wietrzna), grzybiczych, bakteryjnych i pasożytniczych infekcjach skóry, a także w stanach takich jak okołowargowe zapalenie skóry, atrofia skóry, trądzik pospolity i różowaty, rybia łuska, owrzodzenia oraz rozstępy zanikowe.
absorpcja ogólnoustrojowa, acne vulgaris, atrofia skóry, bakteryjne zakażenie skóry, betametazon, butylohydroksytoluen, dermatitis perioralis, erytrodermia łuszczycowa, gruźlica skóry, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperkalciuria, ichtioza, jaskra, kalcypotriol, kamica nerkowa, kortykosteroid, łamliwość żył skórnych, łuszczyca krostkowa, łuszczyca złuszczająca, nadczynność przytarczyc, okołowargowe zapalenie skóry, opryszczka, ospa wietrzna, reakcja alergiczna, rosacea, rozstępy zanikowe, rybia łuska, trądzik pospolity, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, zaburzenie metabolizmu wapnia, zakażenie grzybicze, zakażenie wirusowe, zapalenie okołoustne, zarażenie pasożytnicze
Leksykon leków
Działania niepożądane – Pabi-Dexamethason 4 mg

Deksametazon charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie zależą od dawki, czasu trwania terapii oraz pory podania. Krótkotrwałe stosowanie (dni/tygodnie) najczęściej wiąże się z przyrostem masy ciała, zaburzeniami psychologicznymi, nietolerancją glukozy oraz przejściową niedoczynnością kory nadnerczy. Długotrwała terapia (miesiące/lata) może prowadzić do otyłości brzusznej, atrofii mięśni, osteoporozy, zahamowania wzrostu u dzieci oraz długotrwałej niewydolności nadnerczy, która może utrzymywać się nawet ponad rok po zakończeniu leczenia. Zaburzenia psychiczne obejmują euforię, depresję, reakcje psychotyczne i skłonności samobójcze, pojawiające się zwykle w ciągu kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia terapii, z ryzykiem rosnącym wraz z dawką. Deksametazon może maskować objawy infekcji, zwiększając ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, a także aktywacji zakażeń latentnych. Ponadto, istnieje podwyższone ryzyko perforacji jelita, szczególnie u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, a objawy perforacji mogą być słabo wyrażone, co utrudnia diagnozę.
alkaloza hipokaliemiczna, atrofia mięśni, atrofia skóry, bradykardia, choroba zakrzepowo-zatorowa, ciśnienie śródgałkowe, drożdżyca przełyku, eozynopenia, euforia, glikokortykosteroid, hipercholesterolemia, hipertrójglicerydemia, hirsutyzm, immunosupresja, jaskra, limfopenia, martwica aseptyczna kości, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, odpowiedź immunologiczna, osteoporoza, otyłość brzuszna, perforacja jelita, podatność na infekcje, reakcja anafilaktyczna, retinopatia surowicza, trądzik steroidowy, zaćma podtorebkowa, zahamowanie wzrostu, zapalenie trzustki, zawał mięśnia sercowego, zespół Cushinga
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Elitasone 1 mg/g

Mometazonu furoinian w roztworze na skórę (Elitasone 1 mg/g) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym glikol propylenowy (300 mg/g), który może powodować podrażnienia. Preparatu nie należy stosować w trądziku pospolitym i różowatym, dermatitis perioralis, świądzie okolicy odbytu i narządów płciowych oraz pieluszkowym zapaleniu skóry ze względu na ryzyko nasilenia zmian zapalnych i zwiększonego wchłaniania. Ponadto, Elitasone jest przeciwwskazany w zakażeniach skórnych bakteryjnych, wirusowych (w tym ospa wietrzna, opryszczka, półpasiec) oraz grzybiczych (drożdżaki, dermatofity), gdyż kortykosteroidy mogą maskować objawy i sprzyjać progresji infekcji. Preparat nie powinien być stosowany w gruźlicy skóry, kiłowych zmianach skórnych oraz odczynach poszczepiennych, gdzie może zaburzać odpowiedź immunologiczną. U dzieci poniżej 2 lat stosowanie jest przeciwwskazane z powodu niedojrzałości bariery naskórkowej i ryzyka ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Aplikacja pod opatrunkiem okluzyjnym jest również zabroniona ze względu na zwiększone wchłanianie i ryzyko działań niepożądanych.
aplikacja kortykosteroidów, atrofia skóry, bariera naskórkowa, dermatitis perioralis, dermatoza, działanie immunosupresyjne, działanie niepożądane kortykosteroidów, glikol propylenowy, gruźlica skóry, infekcja bakteryjna, infekcja grzybicza, infekcja oportunistyczna, infekcja wirusowa, kiłowe zmiany skórne, kontrola glikemii, kortykosteroid miejscowy, mometazon furoinian, nadwrażliwość na substancję czynną, odczyn poszczepienny, opatrunek okluzyjny, opryszczka, ospa wietrzna, penetracja kortykosteroidów, pieluszkowe zapalenie skóry, podrażnienie skóry, półpasiec, trądzik pospolity, trądzik różowaty, wchłanianie ogólnoustrojowe, zakażenie drożdżakami, zapalenie skóry wokół ust
Leksykon leków
Działania niepożądane – Demezon 4 mg

Demezon, zawierający deksametazon w dawkach 1 mg i 4 mg, jest kortykosteroidem o szerokim spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie zależą od dawki oraz czasu terapii. W hormonalnej terapii zastępczej ryzyko działań niepożądanych jest niskie przy prawidłowym dawkowaniu, natomiast w farmakoterapii profil bezpieczeństwa jest bardziej złożony i częstość występowania działań niepożądanych pozostaje nieznana. Deksametazon może maskować objawy infekcji i sprzyjać ich ujawnieniu lub zaostrzeniu, w tym aktywacji węgorzycy. Wśród działań niepożądanych wymienia się reakcje nadwrażliwości, osłabienie układu immunologicznego, zmiany w morfologii krwi (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, nadkrwistość), zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga, zaburzenia metaboliczne (zatrzymanie sodu, utrata potasu, cukrzyca, hipercholesterolemia, hipertrójglicerydemia), a także liczne zaburzenia psychiczne i neurologiczne, w tym depresję, psychozy, guza rzekomego mózgu oraz nasilenie napadów padaczkowych.
arytmia, aseptyczna martwica kości, atrofia skóry, brak miesiączki, centralna retinopatia surowicza, czkawka, deksametazon, eozynopenia, guz rzekomy mózgu, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hipertrychoza, hipokaliemia, hirsutyzm, hormonalna terapia zastępcza, impotencja, jaskra, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, leukocytoza, limfopenia, lipomatoza nadtwardówkowa, maskowanie infekcji, miażdżyca, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nadkrwistość, napad padaczkowy, nieregularne miesiączki, obrzęk spojówki, opadanie powieki, osteoporoza, otyłość brzuszna, owrzodzenie rogówki, padaczka utajona, perforacja twardówki, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, rozstępy, skurcz oskrzeli, teleangiektazja, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, twarz księżycowata, węgorzyca, wrzód żołądka, wybroczyny, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zakrzepica, zapalenie naczyń, zapalenie oka, zapalenie rogówki, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga
Leksykon leków
Działania niepożądane – Dermisil (20 mg + 1 mg)/g

Lek Dermisil jest preparatem złożonym zawierającym kwas fusydynowy (20 mg/g) oraz betametazon (1 mg/g, w postaci 1,214 mg betametazonu walerianianu) w formie kremu. Profil bezpieczeństwa leku obejmuje działania niepożądane głównie ze strony skóry i tkanki podskórnej, takie jak podrażnienie skóry, uczucie pieczenia, świąd, pogarszający się wyprysk, uczucie kłucia oraz rumień, występujące z częstością niezbyt częstą (≥1/1000 do <1/100). Rzadziej obserwuje się pokrzywkę i suchą skórę (częstość rzadką, ≥1/10 000 do <1/1000), a także reakcje alergiczne i kontaktowe zapalenie skóry o nieznanej częstości. Dodatkowo, zgłaszano nieostre widzenie, co wymaga uwagi klinicznej podczas terapii.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, atrofia skóry, betametazon, betametazonu walerianian, depigmentacja, działanie niepożądane, hirsutyzm, jaskra, kłucie skóry, kontaktowe zapalenie skóry, kwas fusydynowy, niedoczynność kory nadnerczy, nieostre widzenie, okołoustne zapalenie skóry, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pieczenie skóry, podrażnienie skóry, pokrzywka, produkt leczniczy, reakcja alergiczna, rozstępy skóry, rumień, sucha skóra, świąd, teleangiektazje, tkanka podskórna, układ immunologiczny, wyprysk, wysypka, zaburzenia oka, zapalenie mieszków włosowych
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Infilea 0,5 mg/g

Krem Infilea zawiera klobetazolu propionian w stężeniu 0,5 mg/g i należy do grupy silnych kortykosteroidów miejscowych. Przeciwwskazania do jego stosowania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze, takie jak chlorokrezol (0,75 mg/g), alkohol cetostearylowy (70 mg/g) oraz glikol propylenowy (475 mg/g). Preparat jest niewskazany w leczeniu trądziku różowatego i pospolitego, świądu bez stanu zapalnego, świądu okolicy odbytu i narządów płciowych oraz zapalenia skóry wokół warg, ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów i zwiększonej absorpcji systemowej. Ponadto, krem nie powinien być stosowany w przypadku nieleczonych zakażeń skóry, takich jak opryszczka zwykła, ospa wietrzna, liszajec czy drożdżyca, gdyż może to prowadzić do nasilenia infekcji. Preparat jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 1. roku życia, zwłaszcza w atopowym i pieluszkowym zapaleniu skóry, ze względu na ryzyko zwiększonej absorpcji i działań niepożądanych.
atopowe zapalenie skóry, atrofia skóry, chlorokrezol, dermatoza, drożdżyca, działanie ogólnoustrojowe, glikol propylenowy, grzybica skóry, klobetazol propionian, kortykosteroid miejscowy, liszajec, nadwrażliwość, opatrunek okluzyjny, opryszczka zwykła, ospa wietrzna, pieluszkowe zapalenie skóry, reakcja alergiczna, rozstępy, świąd, teleangiektazja, trądzik pospolity, trądzik różowaty, zaburzenie funkcji barierowej skóry, zapalenie okołoustne
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Daivobet (50 mcg + 0,5 mg)/g

Daivobet to złożony preparat miejscowy zawierający kalcypotriol (50 μg/g) oraz betametazon (0,5 mg/g), stosowany w terapii łuszczycy. Kalcypotriol, będący analogiem witaminy D, moduluje proliferację i różnicowanie keratynocytów, natomiast betametazon wykazuje wielokierunkowe działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe, zwężające naczynia oraz immunosupresyjne. Stosowanie opatrunków okluzyjnych może zwiększać przenikanie leku i ryzyko działań niepożądanych. W badaniach klinicznych obejmujących 634 pacjentów, częstość działań niepożądanych wyniosła 21,7% przy stosowaniu samej maści Daivobet przez 52 tygodnie, z najczęstszymi objawami jak świąd (5,8%) i nasilenie łuszczycy (5,3%). Działania niepożądane typowe dla długotrwałego stosowania kortykosteroidów, takie jak atrofia skóry czy zapalenie mieszków włosowych, wystąpiły u 4,8% pacjentów.
analog witaminy D, atrofia skóry, betametazon, czyrak, dipropionian betametazonu, działanie immunosupresyjne, działanie niepożądane, działanie przeciwświądowe, działanie przeciwzapalne, hamowanie proliferacji, hiperkalcemia, hiperkalciuria, kalcypotriol, keratynocyt, kortykosteroid, lek przeciwłuszczycowy, łuszczyca, metabolizm wapnia, odbarwienie skóry, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, plamica, różnicowanie keratynocytów, stężenie kortyzolu, stymulacja ACTH, warstwa rogowa naskórka, zapalenie mieszków włosowych, zwężenie naczyń krwionośnych
Leksykon substancji czynnych
Ekonazol – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Ekonazol, pochodna imidazolu stosowana miejscowo w preparatach takich jak Pevaryl, Pevazol i Pevisone, wymaga ścisłego przestrzegania zasad aplikacji, w tym unikania kontaktu z oczami i błonami śluzowymi oraz zakazu stosowania doustnego. Reakcje nadwrażliwości na ekonazol są rzadkie, jednak u pacjentów uczulonych na inne imidazole możliwe są reakcje krzyżowe. Preparaty zawierają substancje pomocnicze, takie jak kwas benzoesowy (2 mg/g kremu) i butylohydroksyanizol (0,052 mg/g w Pevarylu, 0,2 mg/g w Pevisone), które mogą wywoływać miejscowe podrażnienia lub reakcje kontaktowe. W przypadku Pevisone, oprócz ekonazolu azotanu (10 mg/g), obecny jest triamcynolon acetonid (1,1 mg/g), co wymaga dodatkowej ostrożności ze względu na ryzyko ogólnoustrojowego wchłaniania kortykosteroidu i potencjalnego zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zwłaszcza przy stosowaniu na dużych powierzchniach, uszkodzonej skórze, pod opatrunkami okluzyjnymi lub przez długi czas.
atrofia skóry, azotan ekonazolu, butylohydroksyanizol, ciśnienie śródgałkowe, ekonazol, hirsutyzm, infekcja oportunistyczna, kontaktowe zapalenie skóry, kwas benzoesowy, nadkażenie skóry, nadwrażliwość, okołoustne zapalenie skóry, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, plamica, pochodne imidazolu, podrażnienie błon śluzowych, reakcja krzyżowa, rozstępy, trądzik różowaty, triamcynolon acetonid, wchłanianie ogólnoustrojowe, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zaostrzenie z odbicia, zapalenie skóry, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Cutivate 0,5 mg/g

Flutykazonu propionian w kremie (0,5 mg/g) jest skutecznym miejscowym kortykosteroidem, jednak jego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, takie jak glikol propylenowy (100 mg/g), alkohol cetostearylowy (52,5 mg/g) oraz imidomocznik (2 mg/g). Preparat Cutivate nie powinien być stosowany w przypadku wirusowych infekcji skóry (np. opryszczka, ospa wietrzna), zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, gdyż kortykosteroidy mogą nasilać objawy, rozprzestrzeniać infekcję i opóźniać gojenie. Ponadto, krem jest przeciwwskazany w schorzeniach takich jak trądzik różowaty, trądzik pospolity oraz zapalenie skóry okolicy ust (dermatitis perioralis), gdzie może pogarszać przebieg choroby.
alkohol cetostearylowy, atrofia skóry, dermatitis perioralis, flutykazon propionian, glikol propylenowy, imidomocznik, kortykosteroid, nadwrażliwość, opatrunek okluzyjny, opryszczka, ospa wietrzna, świąd bez zapalenia, świąd narządów płciowych, świąd okolicy odbytu, trądzik pospolity, trądzik różowaty, wirusowa infekcja skóry, wyprysk pieluszkowaty, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zakażona zmiana skórna, zapalenie skóry okolicy ust
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Triderm (0,64 mg + 10 mg + 1 mg)/g

Lek Triderm w kremie zawiera betametazonu dipropionian (0,64 mg/g, odpowiadający 0,5 mg betametazonu), klotrymazol (10 mg/g) oraz gentamycynę (1 mg/g) w formie siarczanu. Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na którykolwiek składnik aktywny lub substancje pomocnicze, takie jak alkohol cetostearylowy, glikol propylenowy (100 mg/g) i alkohol benzylowy (10 mg/g). Nie należy stosować Tridermu w przypadku wirusowych zakażeń skóry (np. ospa wietrzna, opryszczka), pierwotnych zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, a także w chorobach takich jak trądzik różowaty, trądzik pospolity i zapalenie skóry wokół ust, ze względu na ryzyko zaostrzenia zmian i immunosupresyjne działanie kortykosteroidu. Preparat nie powinien być aplikowany na rany, uszkodzoną skórę, skórę twarzy oraz okolice odbytu i narządów płciowych z powodu zwiększonego ryzyka działań niepożądanych i wchłaniania substancji aktywnych.
alkohol benzylowy, alkohol cetostearylowy, antybiotyk aminoglikozydowy, atrofia skóry, betametazonu dipropionian, dermatitis perioralis, działanie immunosupresyjne, glikol propylenowy, klotrymazol, kortykosteroid, oporność na gentamycynę, opryszczka, ospa wietrzna, pierwotne zakażenie skóry, pochodna imidazolu, preparat przeciwbakteryjny, preparat przeciwgrzybiczny, rozstęp, siarczan gentamycyny, teleangiektazja, trądzik pospolity, trądzik różowaty, wirusowe zakażenie skóry, zapalenie skóry wokół ust
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Diprogenta (0,64 mg + 1 mg)/g

Diprogenta krem zawiera betametazon dipropionian (0,64 mg/g, odpowiadający 0,5 mg betametazonu) oraz gentamycynę (1 mg/g siarczanu) i posiada liczne przeciwwskazania, które należy bezwzględnie respektować. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na betametazon, gentamycynę, inne kortykosteroidy lub aminoglikozydy, a także na substancje pomocnicze, takie jak chlorokrezol i alkohol cetostearylowy. Nie powinien być stosowany w zakażeniach wirusowych (np. ospa wietrzna, opryszczka), grzybiczych i pierwotnych bakteryjnych zakażeniach skóry, a także w schorzeniach dermatologicznych takich jak trądzik różowaty, trądzik pospolity i zapalenie skóry wokół ust. Ponadto, preparat jest przeciwwskazany na rany, uszkodzoną skórę oraz okolice odbytu i narządów płciowych ze względu na zwiększoną absorpcję i ryzyko działań ogólnoustrojowych.
absorpcja ogólnoustrojowa, alkohol cetostearylowy, antybiotyk aminoglikozydowy, atrofia skóry, betametazonu dipropionian, chlorokrezol, dermatitis perioralis, działanie immunosupresyjne, gentamycyna, grzybicze zakażenie skóry, kortykosteroid, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwwirusowy, nietolerancja składników pomocniczych, opryszczka, ospa wietrzna, trądzik pospolity, trądzik różowaty, zapalenie skóry wokół ust
Leksykon leków
Działania niepożądane – Ribuspir 200 mcg/dawkę odmierzoną

Budezonid w postaci aerozolu inhalacyjnego wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które mogą dotyczyć różnych układów organizmu. Najczęściej obserwuje się kandydozę jamy ustnej i gardła (≥1/100 do <1/10), będącą efektem miejscowego działania immunosupresyjnego, którą można ograniczyć poprzez płukanie jamy ustnej po inhalacji. Często występują również objawy drażniące górne drogi oddechowe, takie jak kaszel, chrypka i podrażnienie gardła. Rzadziej obserwuje się reakcje nadwrażliwości, w tym wysypkę, obrzęk naczynioruchowy i wstrząs anafilaktyczny (<1/1000), a także objawy ogólnoustrojowego działania kortykosteroidów, takie jak hamowanie czynności nadnerczy i zahamowanie wzrostu u dzieci. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do powikłań okulistycznych (zaćma, nieostre widzenie) oraz zmniejszenia gęstości kości, co wymaga monitorowania pacjentów z grup ryzyka.
atrofia skóry, bronchodylator, budezonid, dysfagia, glikokortykosteroid wziewny, hamowanie czynności nadnerczy, immunosupresja, jaskra, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczy, metaanaliza, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenia psychotyczne, zaćma, zahamowanie wzrostu, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie płuc, zmniejszona gęstość kości, zwiększona aktywność psychomotoryczna
Leksykon leków
Działania niepożądane – Dexamethasone Krka 40 mg

Deksametazon, jako silny glikokortykosteroid, wykazuje działania niepożądane ściśle zależne od dawki, czasu trwania terapii oraz indywidualnych cech pacjenta. Krótkotrwałe stosowanie (dni/tygodnie) najczęściej wiąże się z przyrostem masy ciała, zaburzeniami psychicznymi (np. euforia, depresja, psychozy), nietolerancją glukozy oraz przejściową niedoczynnością kory nadnerczy. Długotrwała terapia (miesiące/lata) może prowadzić do poważniejszych powikłań, takich jak otyłość brzuszna, atrofia mięśniowa, osteoporoza, zahamowanie wzrostu u dzieci oraz trwała niewydolność nadnerczy. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko maskowania objawów infekcji, zwiększonego ryzyka perforacji przewodu pokarmowego, zaostrzenia niewydolności serca i nadciśnienia tętniczego, a także na potencjalne powikłania okulistyczne (jaskra, zaćma) i neurologiczne (wzrost ciśnienia śródczaszkowego). U pacjentów pediatrycznych istotne jest monitorowanie wzrostu ze względu na ryzyko nieodwracalnego przedwczesnego zamknięcia nasad kości, natomiast u osób geriatrycznych zwiększa się ryzyko osteoporozy, hipokaliemii, cukrzycy i infekcji.
alkaloza hipokaliemiczna, aseptyczna martwica kości, atrofia skóry, centralna retinopatia surowicza, choroba zakrzepowo-zatorowa, czkawka, drożdżyca przełyku, euforia, glikokortykosteroid, guz rzekomy mózgu, hipercholesterolemia, hipertrójglicerydemia, hipokaliemia, hirsutyzm, jaskra, maskowanie objawów infekcji, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, osteoporoza, ostra niedoczynność nadnerczy, ostre zapalenie trzustki, otyłość brzuszna, owrzodzenie rogówki, pęknięcie serca, perforacja żołądkowo-jelitowa, podrażnienie otrzewnej, reakcja psychotyczna, rozstępy, skłonność samobójcza, teleangiektazja, trądzik steroidowy, twarz księżycowata, wrzód żołądka, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wybroczyny, zaburzenie psychiczne, zaćma podtorebkowa tylna, zahamowanie wzrostu, zapalenie naczyń, zastoinowa niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, zwiększone ciśnienie śródczaszkowe
Leksykon chorób i schorzeń
Witiligo – Leczenie

Witiligo to przewlekła choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się utratą pigmentu skóry i powstawaniem białych plam. Leczenie jest złożone i dostosowane do indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, lokalizacja i rozległość zmian, szybkość progresji oraz wpływ na jakość życia. Główne cele terapii to zatrzymanie progresji, indukcja repigmentacji melanocytów oraz utrzymanie efektów i zapobieganie nawrotom. W terapii miejscowej stosuje się kortykosteroidy (o średniej i dużej sile działania), inhibitory kalcyneuryny (takrolimus 0,1% dwa razy dziennie), a także nowoczesne inhibitory JAK, takie jak ruksolitynib (krem JAK1/JAK2 zatwierdzony przez FDA w 2022 r. dla pacjentów ≥12 lat), który po 6 miesiącach stosowania wykazał 29,9% pacjentów z ≥75% poprawą na twarzy. Fototerapia NB-UVB (311-313 nm) jest najskuteczniejszą metodą w uogólnionym witiligo, stosowaną 2-3 razy w tygodniu przez minimum 6 miesięcy, z 74% pacjentów wykazujących częściową poprawę. Alternatywnie stosuje się laser Excimer 308 nm, systemowe kortykosteroidy (np. deksametazon) w mini-pulsach oraz doustne inhibitory JAK (tofacitinib, baricitinib), które w połączeniu z NB-UVB dają znaczącą redukcję VASI o 44,8% po 36 tygodniach.
ablacja laserowa, afamelanotyd, aktywne witiligo, analogi witaminy D, atrofia skóry, białe plamy, choroba autoimmunologiczna, depigmentacja skóry, fototerapia NB-UVB, inhibitory JAK, inhibitory kalcyneuryny, kortykosteroidy miejscowe, kortykosteroidy systemowe, laser excimer, miłorząb japoński, minocyklina, prostaglandyny, przeszczep skóry, psoralen, RECELL, ruksolitynib, terapia kombinowana, terapia podtrzymująca, terapia PUVA, witiligo, witiligo niesegmentalne, zjawisko Koebnera
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Beloderm 0,5 mg/g

Krem Beloderm zawiera 0,5 mg/g betametazonu dipropionianu i posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed jego zastosowaniem. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na betametazon lub substancje pomocnicze, takie jak alkohol cetostearylowy i chlorokrezol, które mogą wywoływać reakcje alergiczne. Lek jest przeciwwskazany w przypadku aktywnych zakażeń skórnych, w tym gruźlicy skóry, zakażeń wirusowych (opryszczka zwykła, ospa bydlęca, ospa wietrzna) oraz grzybiczych i bakteryjnych infekcji skóry, jeśli nie wdrożono odpowiedniego leczenia przyczynowego. Ponadto, kremu nie należy stosować w dermatozach takich jak trądzik pospolity, zapalenie skóry wokół ust oraz trądzik różowaty, ze względu na ryzyko zaostrzenia zmian i rozwoju steroidozależnego zapalenia skóry twarzy.
alkohol cetostearylowy, atrofia skóry, betametazonu dipropionian, chlorokrezol, gruźlica skóry, herpes simplex, kontaktowe zapalenie skóry, nadwrażliwość, opatrunek okluzyjny, opryszczka zwykła, ospa bydlęca, ospa wietrzna, pieluszkowe zapalenie skóry, reakcja alergiczna, trądzik pospolity, trądzik posteroidowy, trądzik różowaty, Varicella-zoster, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie wirusowe skóry, zapalenie skóry wokół ust
Leksykon leków
Działania niepożądane – Posterisan H (166,7 mg + 2,5 mg)/g

Posterisan H w postaci maści zawiera 166,7 mg/g standaryzowanej zawiesiny kultury Escherichia coli oraz 2,5 mg/g hydrokortyzonu. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są miejscowe reakcje nadwrażliwości, występujące u 1-10% pacjentów, manifestujące się świądem i pieczeniem w miejscu aplikacji. Niezbyt często (0,1-1%) może pojawić się alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, najczęściej związane z nadwrażliwością na fenol, konserwant preparatu. Długotrwałe stosowanie dużych dawek hydrokortyzonu może prowadzić do powikłań dermatologicznych takich jak atrofia skóry, teleangiektazje, rozstępy oraz trądzik steroidowy, co wymaga szczególnej uwagi podczas monitorowania terapii.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, atrofia skóry, działanie niepożądane, Escherichia coli, hydrokortyzon, kortykosteroid, obrzęk, pieczenie, reakcja immunologiczna, reakcja nadwrażliwości miejscowa, rozstępy, rozszerzenie naczyń krwionośnych, ścieńczenie skóry, świąd, teleangiektazja, trądzik steroidowy, włókno kolagenowe, wysypka, zaczerwienienie, zmiana grudkowo-krostkowa
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Novate 0,5 mg/g

Novate (klobetazolu propionian) w kremie o stężeniu 0,5 mg/g wykazuje złożone farmakokinetyczne właściwości po aplikacji miejscowej. Wchłanianie substancji czynnej do krążenia ogólnoustrojowego jest zależne od wielu czynników, takich jak obecność opatrunków okluzyjnych, stopień nawilżenia skóry oraz stan zapalny, które znacząco zwiększają penetrację leku przez barierę naskórkową. Dawkowanie i czas terapii mają kluczowe znaczenie – nadmierne ilości oraz długotrwałe stosowanie prowadzą do wzrostu absorpcji systemowej. Po wchłonięciu klobetazolu propionian jest metabolizowany głównie w wątrobie, natomiast jego odporność na metabolizm skórny, wynikająca z obecności grupy hydroksylowej w pozycji 17 i fluorowego podstawienia, powoduje kumulację leku w skórze.
absorpcja systemowa, atrofia skóry, bariera naskórkowa, bariera skórna, biodostępność miejscowa, biotransformacja kortykosteroidów, czas terapii, dawkowanie leku, grupa hydroksylowa, klobetazolu propionian, kortykosteroid, kumulacja substancji czynnej, metabolizm skórny, nawilżenie skóry, Novate, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, podstawnik fluorowy, rozstępy, stan zapalny skóry, teleangiektazja, warstwa rogowa naskórka, wątroba, wchłanianie ogólnoustrojowe
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Eztom 1 mg/g

Krem Eztom zawiera mometazonu furoinian w stężeniu 1 mg/g (0,1%) i jest miejscowym kortykosteroidem o średniej sile działania, przeznaczonym do leczenia stanów zapalnych i świądu skóry w łuszczycy oraz atopowym zapaleniu skóry (AZS). Preparat jest wskazany do stosowania u dorosłych oraz dzieci i młodzieży w wieku 2-18 lat, z zachowaniem szczególnej ostrożności i monitorowaniem terapii. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 2 roku życia oraz w przypadku rozległej łuszczycy plackowatej ze względu na ryzyko działań niepożądanych i niewystarczającą skuteczność. Krem należy aplikować cienką warstwą 1-2 razy dziennie na zmienione chorobowo obszary skóry, unikając stosowania pod opatrunkami okluzyjnymi oraz na twarz bez nadzoru lekarskiego. Długotrwałe stosowanie powinno być ograniczone do minimum ze względu na ryzyko miejscowych i ogólnoustrojowych działań niepożądanych.
atopowe zapalenie skóry, atrofia skóry, działanie niepożądane, infekcja bakteryjna, infekcja grzybicza, infekcja wirusowa, kortykosteroid, łuszczyca, łuszczyca plackowata, mometazonu furoinian, naskórek, okluzja, opatrunek okluzyjny, pacjent pediatryczny, skóra owłosiona głowy, teleangiektazja, wchłanianie systemowe, zapalenie okołoustne
Leksykon substancji czynnych
Kwas fusydynowy – Działania niepożądane

Kwas fusydynowy, stosowany miejscowo w leczeniu zakażeń skóry, charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, z częstością działań niepożądanych około 2,3% w badaniach klinicznych obejmujących ponad 4700 pacjentów. Najczęściej obserwuje się przemijające reakcje skórne, takie jak świąd, wysypka, podrażnienie, ból i uczucie pieczenia w miejscu aplikacji, występujące u mniej niż 1% pacjentów. Preparaty złożone zawierające kortykosteroidy (np. betametazon, hydrokortyzon) wykazują wyższą częstość działań niepożądanych, sięgającą około 5%, w tym reakcje nadwrażliwości (częstość niezbyt częsta do rzadka), zapalenie spojówek (rzadko) oraz nieostre widzenie (częstość nieznana). Działania niepożądane kortykosteroidów obejmują m.in. atrofię skóry, teleangiektazje, rozstępy, zapalenie mieszków włosowych, depigmentację, jaskrę oraz supresję nadnerczy, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu miejscowym i w okolicy oczu.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, atrofia skóry, betametazon, ciśnienie wewnątrzgałkowe, depigmentacja, hydrokortyzon, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, kwas fusydynowy, niedoczynność kory nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, okołoustne zapalenie skóry, pieczenie skóry, podrażnienie skóry, pokrzywka, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, rozstęp skórny, supresja nadnerczy, teleangiektazja, trądzik różowaty, wybroczyna, wyprysk, wysypka grudkowa, wysypka krostkowa, wysypka pęcherzykowa, wysypka plamisto-grudkowa, wysypka rumieniowa, wysypka uogólniona, zakażenie skóry, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie spojówek
Leksykon substancji czynnych
Klobetazol – Działania niepożądane

Klobetazol, jako bardzo silny kortykosteroid stosowany miejscowo, niesie ryzyko licznych działań niepożądanych zarówno miejscowych, jak i ogólnoustrojowych. Do najczęstszych miejscowych objawów należą świąd oraz pieczenie skóry, natomiast długotrwałe stosowanie może prowadzić do nieodwracalnych zmian zanikowych skóry, takich jak ścieńczenie, rozstępy i teleangiektazje. U pacjentów z łuszczycą istnieje ryzyko rozwoju łuszczycy krostkowej oraz nawrotów choroby. Wchłanianie klobetazolu do krwiobiegu może skutkować supresją osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołem Cushinga, hiperglikemią, nadciśnieniem tętniczym oraz zmniejszeniem endogennej produkcji kortyzolu. Szczególnie niebezpieczne jest stosowanie u dzieci, gdzie obserwuje się ryzyko zahamowania wzrostu i rozwoju, zwłaszcza przy stosowaniu pod opatrunkiem okluzyjnym lub w okolicy pieluch.
atrofia skóry, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie immunosupresyjne, działanie niepożądane ogólnoustrojowe, efekt z odbicia, glikokortykosteroid, glikozuria, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, hirsutyzm, jaskra, klobetazol propionian, kontaktowe alergiczne zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, kortyzol endogenny, łuszczyca krostkowa, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, rozstęp, supresja nadnerczy, teleangiektazja, twarz księżycowata, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie mięśniowo-szkieletowe, zaburzenie oka, zaburzenie skóry, zaburzenie układu immunologicznego, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zakażenie pasożytnicze, zespół Cushinga
Leksykon substancji czynnych
Propionian klobetazolu – Przeciwwskazania stosowania

Propionian klobetazolu, silny glikokortykosteroid stosowany miejscowo, wykazuje liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed wdrożeniem terapii, zwłaszcza w preparacie Clobex (szampon leczniczy 500 µg/g). Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym 100 mg etanolu/g szamponu. Nie należy stosować preparatu w przypadku aktywnych zakażeń skóry bakteryjnych, wirusowych (np. ospa wietrzna, opryszczka, półpasiec), grzybiczych oraz pasożytniczych, a także w obecności wrzodziejących ran. Ponadto, propionian klobetazolu jest przeciwwskazany w gruźlicy skóry i kiłowych zmianach skórnych ze względu na ryzyko zaostrzenia choroby i maskowania objawów. Preparatu nie stosuje się w okolicy oczu i powiek z powodu ryzyka jaskry i zaćmy podtorebkowej tylnej. U dzieci poniżej 2 roku życia stosowanie jest zabronione ze względu na zwiększone ryzyko wchłaniania systemowego i działań niepożądanych wynikających z niedojrzałości bariery skórnej.
absorpcja systemowa, atrofia skóry, bariera skórna, choroba autoimmunologiczna, choroba zapalna skóry, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie immunosupresyjne, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, gruźlica skóry, inhibitor kalcyneuryny, jaskra, kiłowa zmiana skórna, metabolizm glukozy, nadwrażliwość na substancję czynną, opatrunek okluzyjny, opryszczka, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ospa wietrzna, osteoporoza, półpasiec, reakcja alergiczna, rozstęp, substancja pomocnicza, szampon leczniczy, teleangiektazja, terapia ogólnoustrojowa, wchłanianie systemowe, wrzodziejąca rana, zaćma, zaćma podtorebkowa tylna, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie pasożytnicze skóry, zakażenie wirusowe
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Bedicort salic (0,5 mg + 20 mg)/g

Bedicort salic to roztwór na skórę zawierający betametazon dipropionian (0,5 mg/g) oraz kwas salicylowy (20 mg/g). Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki leku oraz w przypadku zakażeń skóry o etiologii bakteryjnej (w tym gruźlica skóry, kiła), wirusowej (opryszczka, półpasiec, ospa wietrzna) i grzybiczej, ze względu na ryzyko nasilenia infekcji wskutek immunosupresji miejscowej. Nie zaleca się stosowania u chorych z trądzikiem pospolitym, trądzikiem różowatym, zapaleniem skóry wokół ust, pieluszkowym zapaleniem skóry oraz świądem okolicy odbytu i narządów płciowych. Preparat jest przeciwwskazany do stosowania na skórę twarzy oraz u dzieci poniżej 12 roku życia, ze względu na zwiększone ryzyko miejscowych i ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak atrofia skóry, teleangiektazje i zaburzenia pigmentacji.
atrofia skóry, betametazonu dipropionian, dermatitis perioralis, gruźlica skóry, kiła, kortykosteroid, kwas salicylowy, nadwrażliwość, opryszczka, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ospa wietrzna, pieluszkowe zapalenie skóry, półpasiec, rozstęp, świąd okolicy odbytu, teleangiektazja, trądzik pospolity, trądzik różowaty, zaburzenie pigmentacji, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie wirusowe skóry, zapalenie skóry wokół ust
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Skinatan 1 mg/ml

Lek Skinatan, zawierający metyloprednizolonu aceponian w stężeniu 1 mg/ml, posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze. Preparat jest przeciwwskazany w przypadku infekcji skórnych, takich jak gruźlica, kiła, zakażenia wirusowe (opryszczka, ospa wietrzna, półpasiec), a także bakteryjne i grzybicze choroby skóry, ze względu na ryzyko maskowania objawów i nasilenia infekcji. Ponadto, nie powinno się stosować Skinatanu w schorzeniach takich jak trądzik różowaty, okołoustne zapalenie skóry, owrzodzenia, trądzik pospolity, zanikowe choroby skóry oraz odczyn poszczepienny, gdyż może to prowadzić do pogorszenia stanu skóry i powikłań miejscowych.
atrofia skóry, działanie niepożądane, gruźlica skóry, grzybica skóry, infekcja mieszana, kortykosteroid, metyloprednizolonu aceponian, nadwrażliwość na lek, odczyn poszczepienny, opryszczka, ospa wietrzna, owrzodzenie skóry, półpasiec, reakcja alergiczna, roztwór na skórę, trądzik pospolity, trądzik różowaty, zakażenie wirusowe, zanik skóry, zapalenie okołoustne
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Elitasone 1 mg/g

Maść Elitasone zawiera mometazonu furoinian w stężeniu 1 mg/g i jest kortykosteroidem do stosowania miejscowego, którego użycie wymaga ścisłego przestrzegania przeciwwskazań. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na mometazonu furoinian, inne kortykosteroidy lub substancje pomocnicze, w tym glikol propylenowy monostearynian (40 mg/g). Nie należy stosować preparatu w stanach takich jak trądzik pospolity i różowaty, zapalenie skóry wokół ust, świąd okolicy odbytu i narządów płciowych, pieluszkowe zapalenie skóry oraz w przypadku zakażeń skóry bakteryjnych, wirusowych (np. ospa wietrzna, opryszczka, półpasiec), grzybiczych, gruźlicy skóry i kiłowych zmian skórnych. Ponadto, przeciwwskazane jest stosowanie pod opatrunkiem okluzyjnym oraz u dzieci poniżej 2 lat ze względu na ryzyko zwiększonego wchłaniania i zaburzeń osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.
atrofia skóry, dermatitis perioralis, dermatofit, glikol propylenowy monostearynian, gruźlica skóry, infekcja drożdżakowa, kiła skórna, kortykosteroid miejscowy, mometazon furoinian, nadwrażliwość na substancję czynną, odczyn poszczepienny, opatrunek okluzyjny, opryszczka, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ospa wietrzna, pieluszkowe zapalenie skóry, półpasiec, reakcja alergiczna, trądzik pospolity, trądzik różowaty, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze, zakażenie skóry, zakażenie wirusowe, zapalenie skóry wokół ust
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dexamethasone Krka

Produkt leczniczy Dexamethasone Krka, zawierający deksametazon, wymaga stosowania z dużą ostrożnością ze względu na liczne potencjalne powikłania związane z terapią glikokortykosteroidami. Niedoczynność kory nadnerczy może utrzymywać się nawet ponad rok po zakończeniu leczenia, co wymaga monitorowania poziomu kortyzolu, zwłaszcza w sytuacjach stresu fizycznego, gdzie może być konieczne zwiększenie dawki. Leczenie powinno być ograniczone do poważnych wskazań, a w przypadku infekcji wirusowych (Herpes zoster, Herpes simplex, Varicella), przewlekłego zapalenia wątroby z antygenem HBsAg, gruźlicy (z osłoną leków przeciwgruźliczych) oraz innych wymienionych stanów, konieczne jest stosowanie terapii przeciwinfekcyjnej. Deksametazon może powodować poważne działania niepożądane, takie jak reakcje anafilaktyczne, zapalenie i zerwanie ścięgien (zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonów), zaostrzenie miastenii gravis, zaburzenia widzenia (zaćma, jaskra, CSCR), a także ryzyko perforacji jelita w określonych stanach chorobowych. Dawkowanie powinno być stopniowo zmniejszane, aby uniknąć zespołu odstawienia i ostrej niewydolności nadnerczy.
antygen HBsAg, atrofia skóry, bradykardia, brak laktazy, chemioterapeutyk, choroba Heinego-Medina, COVID-19, fluorochinolon, glikokortykosteroid, gruźlica, guz chromochłonny, herpes simplex, herpes zoster, hipokaliemia, indeks proliferacyjny, infekcja oportunistyczna, jaskra otwartego kąta, jaskra zamkniętego kąta, kortyzol, miastenia gravis, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, nowotwór układu krwiotwórczego, opryszczkowe zapalenie rogówki, osteoporoza, ostra niewydolność nadnerczy, owrzodzenie rogówki, pęknięcie serca, perforacja rogówki, perforacja żołądkowo-jelitowa, podrażnienie otrzewnej, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe aktywne zapalenie wątroby, reakcja anafilaktyczna, szczepionka żywa, układowa mykoza, węgorczyca, wrzód żołądka, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaćma podtorebkowa tylna, zakażenie mątwikiem, zapalenie ścięgna, zapalenie uchyłków, zapalenie węzłów chłonnych, zawał serca, zespół rozpadu guza, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zespolenie jelitowo-jelitowe
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Pabi-Dexamethason

Deksametazon, jako glikokortykosteroid, wymaga ścisłej kontroli lekarskiej ze względu na ryzyko niedoczynności kory nadnerczy, która może utrzymywać się nawet ponad rok po zakończeniu terapii. W sytuacjach stresu fizycznego (np. uraz, zabieg operacyjny, poród) konieczne może być zwiększenie dawki. Terapia powinna być stopniowo odstawiana, aby uniknąć ostrej niewydolności nadnerczy. Lek stosuje się wyłącznie w poważnych wskazaniach, często z dodatkowym leczeniem przeciwinfekcyjnym, zwłaszcza przy infekcjach wirusowych (Herpes zoster, Herpes simplex, Varicella), przewlekłym zapaleniu wątroby z antygenem HbsAg, gruźlicy (z osłoną leków przeciwgruźliczych) oraz innych zakażeniach. Należy monitorować parametry gospodarki węglowodanowej u pacjentów z cukrzycą oraz ciśnienie tętnicze, szczególnie przy wysokich dawkach. Ryzyko powikłań obejmuje m.in. reakcje anafilaktyczne, zapalenie i zerwanie ścięgien (zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu fluorochinolonów), zaostrzenie miastenii gravis, zaburzenia widzenia (zaćma, jaskra, CSCR), a także ryzyko perforacji jelit w ciężkich stanach zapalnych przewodu pokarmowego.
atrofia skóry, bradykardia, centralna chorioretinopatia surowicza, cukrzyca, depresja, guz chromochłonny, herpes simplex, herpes zoster, hipokaliemia, infekcja oportunistyczna, jaskra, jaskra otwartego kąta, jaskra zamkniętego kąta, kontrola ciśnienia krwi, maskowanie infekcji, miastenia gravis, migrena, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, niewydolność serca, opryszczkowe zapalenie rogówki, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, perforacja jelita, profilaktyka osteoporozy, reakcja anafilaktyczna, reakcja psychotyczna, skłonność samobójcza, uraz głowy, uraz rogówki, węgorczyca, wrzód żołądka, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie widzenia, zaćma podtorebkowa tylna, zahamowanie wzrostu, zapalenie ścięgna, zapalenie uchyłków, zapalenie węzłów chłonnych, zawał serca, zerwanie ścięgna, zespół rozpadu guza, zespolenie jelitowe, zmiany psychologiczne
Leksykon leków
Działania niepożądane – Betnovate N (1,22 mg + 5 mg)/g

Betnovate N krem zawiera betametazonu walerianian zmikronizowany (1,22 mg/g) oraz neomycyny siarczan (5 mg/g) i jest stosowany miejscowo. Podczas terapii mogą wystąpić działania niepożądane o różnej częstości, sklasyfikowane według systemu MedDRA. Do najczęstszych należą miejscowe reakcje skórne, takie jak pieczenie, ból i świąd. Bardzo rzadko obserwuje się zakażenia oportunistyczne, reakcje alergiczne, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, objawy zespołu Cushinga, opóźnienie wzrostu kostnego u dzieci, osteoporozę, jaskrę, hiperglikemię, zaćmę, nadciśnienie tętnicze oraz zmiany masy ciała. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do miejscowych zmian zanikowych skóry, takich jak ścieńczenie, rozstępy, teleangiektazje, przebarwienia, łysienie czy hirsutyzm, szczególnie przy stosowaniu w fałdach skórnych lub pod opatrunkiem okluzyjnym.
alergiczne zapalenie skóry, atrofia skóry, betametazonu walerianian, hiperglikemia, hirsutyzm, jaskra, kortykosteroid, łuszczyca krostkowa, łuszczyca krostkowa uogólniona, łysienie, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość miejscowa, neomycyna, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, pokrzywka, przebarwienie skóry, rozstępy, system MedDRA, teleangiektazja, wzrost kostny, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zespół Cushinga
Leksykon substancji czynnych
Dezoni – Przedawkowanie

Dezonid, będący miejscowym kortykosteroidem stosowanym w preparacie Locatop w stężeniu 1 mg/g, może prowadzić do poważnych powikłań w przypadku przedawkowania, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu na dużych powierzchniach skóry lub pod opatrunkami okluzyjnymi. Przewlekłe przedawkowanie skutkuje zahamowaniem osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co manifestuje się zespołem Cushinga (hiperkortyzolizm) z charakterystycznymi objawami takimi jak twarz księżycowata, otyłość centralna, rozstępy i nadciśnienie. W przypadku rozpoznania objawów hiperkortyzolizmu konieczne jest stopniowe odstawianie leku pod ścisłą kontrolą lekarską, aby uniknąć zaostrzenia niewydolności kory nadnerczy. Monitorowanie kliniczne powinno obejmować ocenę poziomu kortyzolu w surowicy i/lub moczu oraz test stymulacji ACTH.
atrofia skóry, dawka substytucyjna, dezonid, hiperkortyzolizm, kortykosteroid, kortykosteroid ogólnoustrojowy, nadciśnienie, niewydolność kory nadnerczy, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, otyłość centralna, poziom kortyzolu, preparat dermatologiczny, stymulacja ACTH, teleangiektazja, trądzik posteroidowy, twarz księżycowata, zaburzenie czynności wątroby, zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Advantan 1 mg/g

Lek Advantan w postaci maści zawiera metyloprednizolonu aceponian w stężeniu 1 mg/g (0,1%) i posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze. Nie należy stosować leku w przypadku zakażeń skóry o etiologii bakteryjnej (w tym kiła, gruźlica), grzybiczej oraz wirusowej (np. ospa wietrzna, półpasiec), gdyż kortykosteroidy miejscowe mogą maskować objawy infekcji i nasilać jej przebieg. Ponadto, Advantan jest przeciwwskazany w schorzeniach takich jak trądzik różowaty i pospolity, okołowargowe zapalenie skóry, owrzodzenia skórne, miejscowe odczyny poszczepienne oraz choroby zanikowe skóry, ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów i opóźnienia gojenia. U dzieci poniżej 2 lat stosowanie jest zabronione ze względu na niedojrzałość bariery naskórkowej i ryzyko działań niepożądanych miejscowych i ogólnoustrojowych.
atrofia skóry, bariera naskórkowa, choroba wirusowa skóry, glikokortykosteroid, gruźlica skóry, kiła skórna, kortykosteroid miejscowy, metyloprednizolonu aceponian, nadwrażliwość, odczyn poszczepienny, okołowargowe zapalenie skóry, opatrunek okluzyjny, ospa wietrzna, owrzodzenie skórne, półpasiec, reakcja alergiczna, rozstęp skórny, tachyfilaksja, teleangiektazja, trądzik pospolity, trądzik posteroidowy, trądzik różowaty, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze skóry, zanikowa choroba skóry
Leksykon leków
Działania niepożądane – Locoid 1 mg/ml

Locoid, zawierający 17-maślan hydrokortyzonu w stężeniu 1 mg/ml, jest miejscowym kortykosteroidem, którego stosowanie wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, głównie miejscowych. Do rzadkich, ale istotnych działań należą zanik skóry (atrofia) ze ścieńczeniem naskórka, teleangiektazje, plamica, rozstępy, trądzik krostkowy, zapalenie skóry wokół ust, efekt z odbicia, odbarwienia skóry oraz kontaktowe zapalenie skóry. Działania te występują z częstością od ≥1/10 000 do ≤1/1000 i są szczególnie niebezpieczne przy długotrwałym stosowaniu. Ponadto, pomimo miejscowego podania, lek może wywoływać ogólnoustrojowe efekty, takie jak zahamowanie czynności kory nadnerczy (<1/10 000) oraz zaburzenia widzenia o nieznanej częstości, co wymaga szczególnej ostrożności w terapii, zwłaszcza u dzieci, przy stosowaniu pod opatrunkiem okluzyjnym, na dużych powierzchniach skóry oraz podczas długotrwałego leczenia.
atrofia skóry, efekt z odbicia, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, maślan hydrokortyzonu, nadwrażliwość, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, odbarwienie skóry, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, perioral dermatitis, plamica, rozstępy skórne, roztwór na skórę, ścieńczenie naskórka, teleangiektazje, trądzik krostkowy, wybroczyny podskórne, wyprysk, zaburzenia oka, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zmiany trądzikopodobne
Leksykon substancji czynnych
Pimekrolimus – Wskazania do stosowania

Pimekrolimus, dostępny w postaci kremu Elidel o stężeniu 10 mg/g, jest miejscowym inhibitorem kalcyneuryny o działaniu immunomodulującym, stosowanym w leczeniu łagodnego i umiarkowanego atopowego zapalenia skóry (AZS). Preparat jest wskazany u pacjentów od 3. miesiąca życia, szczególnie w sytuacjach, gdy stosowanie miejscowych glikokortykosteroidów jest przeciwwskazane, nieskuteczne lub wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, zwłaszcza w delikatnych okolicach skóry takich jak twarz, szyja, fałdy skórne i okolice płciowe. Pimekrolimus jest rekomendowany jako lek drugiego wyboru, szczególnie u pacjentów z nietolerancją sterydów, opornością na ich działanie lub w przypadku zmian skórnych w miejscach predysponowanych do atrofii skóry po sterydach.
atopowe zapalenie skóry, atrofia skóry, ciężka postać choroby, działanie immunomodulujące, Elidel, inhibitor kalcyneuryny, łagodne atopowe zapalenie skóry, miejscowe glikokortykosteroidy, nadwrażliwość na lek, niepożądane reakcje skórne, oporność na leczenie, pacjent pediatryczny, pimekrolimus, profil bezpieczeństwa leku
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Duosone (50 mcg + 0,5 mg)/g

Duosone w postaci żelu zawiera kalcypotriol (50 µg/g) oraz betametazon dipropionian (0,5 mg/g), co determinuje szereg przeciwwskazań klinicznych. Lek jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z erytrodermią łuszczycową, łuszczycą złuszczającą oraz krostkową ze względu na ryzyko nasilenia objawów i zwiększonego wchłaniania substancji czynnych przez uszkodzoną barierę skórną. Kalcypotriol, jako analog witaminy D3, może zaburzać gospodarkę wapniowo-fosforanową, dlatego preparatu nie należy stosować u pacjentów z hiperkalcemią, hiperkalciurią, kamicą nerkową, ciężką niewydolnością nerek czy nadczynnością przytarczyc. Betametazon, silny kortykosteroid, jest przeciwwskazany w przypadku aktywnych infekcji skórnych (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych, pasożytniczych), zmian atroficznych skóry, trądziku pospolitego i różowatego, rybiej łuski, okołowargowego zapalenia skóry oraz uszkodzeń skóry takich jak owrzodzenia i rany, ze względu na ryzyko zaostrzenia zmian, maskowania objawów infekcji i opóźnienia gojenia.
analog witaminy D3, atrofia skóry, bakteryjne zakażenie skóry, betametazon, butylohydroksytoluen, erytrodermia łuszczycowa, gospodarka wapniowo-fosforanowa, gruźlica, grzybicze zakażenie skóry, hiperkalcemia, hiperkalciuria, ichtioza, kalcypotriol, kamica nerkowa, kortykosteroid, łamliwość żył skórnych, łuszczyca krostkowa, łuszczyca złuszczająca, nadczynność przytarczyc, nadwrażliwość, niewydolność nerek, okołowargowe zapalenie skóry, olej rycynowy uwodorniony, opryszczka, ospa wietrzna, owrzodzenie, rozstępy skórne, rybia łuska, substancja pomocnicza, trądzik pospolity, trądzik różowaty, wirusowe zakażenie skóry, zaburzenia metabolizmu wapnia
Leksykon substancji czynnych
Fenol – Działania niepożądane

Fenol (C₆H₅OH) jest stosowany w preparatach leczniczych Posterisan i Posterisan H jako środek konserwujący zawiesinę bakteryjną Escherichia coli, w stężeniach odpowiednio 3,3 mg w maści i 6,6 mg w czopkach (Posterisan) oraz 3,3 mg/g w maści (Posterisan H). Fenol wykazuje działanie przeciwbakteryjne, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, głównie o charakterze alergicznym. Reakcje te obejmują miejscowe objawy skórne takie jak zaczerwienienie, obrzęk, świąd, pieczenie oraz alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, które występują rzadko (Posterisan) lub niezbyt często (Posterisan H, 0,1-1%). W preparacie Posterisan H dodatkowo obecny jest hydrokortyzon (2,5 mg/g), którego długotrwałe stosowanie może prowadzić do atrofii skóry, teleangiektazji, rozstępów oraz trądziku steroidowego.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, alergolog, atrofia skóry, dermatolog, działanie niepożądane, Escherichia coli, fenol, hydrokortyzon, lek przeciwhistaminowy, miejscowa reakcja nadwrażliwości, monitorowanie bezpieczeństwa leku, nadwrażliwość, pieczenie skóry, podrażnienie skóry, profil bezpieczeństwa leku, reakcja skórna alergiczna, rozstępy skórne, środek konserwujący, środek przeciwbakteryjny, steroid miejscowy, świąd, teleangiektazja, trądzik steroidowy, złuszczanie naskórka
Leksykon leków
Działania niepożądane – Novate 0,5 mg/g

Klobetazol propionian, jako silny kortykosteroid miejscowy, może wywoływać liczne działania niepożądane, których częstość i nasilenie zależą od dawki, czasu stosowania oraz powierzchni aplikacji. Najczęściej obserwuje się miejscowe reakcje skórne, takie jak uczucie pieczenia (≥ 1/100, < 1/10), które ustępuje samoistnie. Inne działania o nieznanej częstości obejmują świąd, atrofię skóry, pękanie, rozstępy, wtórne zakażenia, wysypkę, kontaktowe zapalenie skóry, potówki oraz zaostrzenie choroby podstawowej. Długotrwałe stosowanie, zwłaszcza na dużych powierzchniach lub pod opatrunkami okluzyjnymi, może prowadzić do ogólnoustrojowych efektów, takich jak zespół Cushinga, zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe, a także do zmian skórnych, w tym nadmiernego owłosienia i zmian pigmentacyjnych. Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci, u których obserwowano również zaburzenia wzrostu i rozwoju oraz zwiększone ryzyko zespołu Cushinga, zwłaszcza przy stosowaniu pod pieluchą lub opatrunkami okluzyjnymi.
alergiczne zapalenie skóry, atrofia skóry, hiperglikemia, hirsutyzm, klobetazol propionian, kortykosteroid miejscowy, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercze, otyłość centralna, pękanie skóry, pieczenie skóry, potówki, rozstępy skórne, rozszerzenie naczyń powierzchniowych, ścieńczenie skóry, świąd, twarz księżycowata, wysypka skórna, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia glikemii, zaburzenia pigmentacji skóry, zaburzenia wzrostu, zakażenie wtórne, zaostrzenie choroby podstawowej, zespół Cushinga
Leksykon leków
Działania niepożądane – Momecutan 1 mg/g

Lek Momecutan w postaci maści o stężeniu 1 mg/g, zawierający mometazonu furoinian, wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla miejscowo stosowanych glikokortykosteroidów. Do najczęściej obserwowanych należą miejscowe reakcje skórne, takie jak mrowienie i kłucie (często), grudki i krosty (niezbyt często), a także bardzo rzadkie przypadki świądu, zapalenia mieszków włosowych oraz uczucia pieczenia. Zgłaszano również rzadkie zaburzenia układu nerwowego (parestezje) oraz okulistyczne, w tym jaskrę i nieostre widzenie, szczególnie przy stosowaniu w okolicy oczu. Miejscowe stosowanie może prowadzić do wtórnych zakażeń skórnych, co jest związane z immunosupresyjnym działaniem kortykosteroidu. Działania ogólnoustrojowe, takie jak odwracalne zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zespół Cushinga, występują z częstością nieznaną i są związane z wchłanianiem substancji czynnej do krążenia systemowego.
atrofia skóry, czyrak, glikokortykosteroid miejscowy, hipopigmentacja, hirsutyzm, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, maceracja skóry, mometazonu furoinian, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, parestezja, parestezje skórne, pieczenie skóry, potówki, rozstępy skórne, świąd, teleangiektazja, trądzik posteroidowy, zakażenie, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie okołoustne, zespół Cushinga
Leksykon leków
Działania niepożądane – Dexamethasone Krka 20 mg

Deksametazon wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których nasilenie i charakter zależą od dawki, czasu trwania terapii oraz indywidualnych cech pacjenta. Krótkotrwałe stosowanie może prowadzić do przyrostu masy ciała, zaburzeń psychicznych (np. euforia, depresja, psychozy), nietolerancji glukozy oraz przejściowej niedoczynności kory nadnerczy. Długotrwała terapia (miesiące/lata) wiąże się z ryzykiem otyłości brzusznej, osteoporozy (może wystąpić już po 3 miesiącach), atrofii mięśni, zahamowania wzrostu u dzieci i młodzieży (nieodwracalne zamykanie nasad kości), a także długotrwałej niewydolności nadnerczy. Deksametazon może maskować objawy zakażeń, co utrudnia diagnostykę i zwiększa ryzyko progresji infekcji, a także zwiększa ryzyko perforacji przewodu pokarmowego, zwłaszcza u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Ponadto, obserwuje się powikłania sercowo-naczyniowe, takie jak bradykardia, zaostrzenie niewydolności serca, nadciśnienie oraz ryzyko pęknięcia mięśnia sercowego po niedawno przebytym zawale.
alkaloza hipokaliemiczna, aseptyczna martwica kości, atrofia rogówki, atrofia skóry, bradykardia, centralna retinopatia surowicza, choroba zakrzepowo-zatorowa, ciśnienie śródczaszkowe, cukrzyca, deksametazon, drożdżyca przełyku, eozynopenia, epilepsja, guz rzekomy mózgu, hipercholesterolemia, hipertrichoza, hipertrójglicerydemia, hipokaliemia, impotencja, jaskra, leukocytoza, limfopenia, maskowanie zakażenia, miażdżyca, nadciśnienie, nadkrwistość, niedociśnienie, niedoczynność kory nadnerczy, niewydolność serca, nieżyt nosa, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, osteoporoza, ostra niedoczynność nadnerczy, ostre zapalenie trzustki, otyłość brzuszna, owrzodzenie rogówki, pęknięcie serca, perforacja jelita grubego, perforacja przewodu pokarmowego, podrażnienie otrzewnej, pokrzywka, powikłanie sercowo-naczyniowe, teleangiektazja, trądzik steroidowy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie gospodarki węglowodanowej, zaburzenie hematologiczne, zaburzenie psychiczne, zaćma podtorebkowa, zapalenie błony śluzowej przełyku, zapalenie naczyń, zapalenie spojówek, zawał mięśnia sercowego, zespół Cushinga
Leksykon leków
Działania niepożądane – Diprophos (6,43 mg + 2,63 mg)/ml

Lek Diprophos, zawierający betametazon dipropionian (6,43 mg/ml) oraz betametazon sodu fosforan (2,63 mg/ml), jest kortykosteroidem stosowanym w formie zawiesiny do wstrzykiwań. Działania niepożądane leku są zależne od dawki i czasu terapii, a większość z nich jest odwracalna po redukcji dawki. Najczęstsze powikłania obejmują zaburzenia endokrynologiczne, takie jak zespół cushingoidalny, zahamowanie wzrostu płodu lub dziecka, wtórny brak reakcji kory nadnerczy i przysadki, a także obniżoną tolerancję na węglowodany i zaburzenia miesiączkowania u kobiet. Kortykosteroidy mogą również powodować zatrzymanie sodu, utratę potasu, alkalozę hipokaliemiczną, zatrzymanie płynów i nadciśnienie tętnicze, co u predysponowanych pacjentów może prowadzić do zastoinowej niewydolności serca.
alkaloza hipokaliemiczna, artropatia Charcota, atrofia skóry, atrofia tkanki podskórnej, betametazonu dipropionian, betametazonu sodu fosforan, ciężka depresja, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, euforia, guz rzekomy mózgu, jaskra, katabolizm białek, kortykosteroid, martwica aseptyczna, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, reakcja rzekomoanafilaktyczna, ujemny bilans azotowy, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie przełyku, wybroczyny, zaćma podtorebkowa tylna, zapalenie trzustki, zastoinowa niewydolność serca, zespół cushingoidalny
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Clobederm 0,5 mg/g

Propionian klobetazolu w kremie o stężeniu 0,5 mg/g to silnie działający miejscowy glikokortykosteroid, którego stosowanie wymaga ścisłego przestrzegania przeciwwskazań. Preparat Clobederm jest bezwzględnie przeciwwskazany w aktywnych infekcjach skórnych bakteryjnych, wirusowych (np. opryszczka, półpasiec) i grzybiczych (kandydoza, dermatofitozy), gdyż może maskować objawy i nasilać infekcję. Nie należy go stosować w trądziku zwykłym i różowatym oraz zapaleniu skóry dookoła ust, gdzie może powodować zaostrzenia i rozwój postaci steroidozależnych. Przeciwwskazania obejmują także nadwrażliwość na klobetazol, inne glikokortykosteroidy oraz substancje pomocnicze takie jak glikol propylenowy, chlorokrezol i alkohol cetostearylowy, które mogą wywoływać reakcje alergiczne. Preparat nie powinien być aplikowany na okolice anorektalne i genitalne ze względu na zwiększone ryzyko miejscowych i ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak atrofia skóry czy teleangiektazje.
absorpcja systemowa, acne vulgaris, alkohol cetostearylowy, atrofia skóry, brodawka wirusowa, chlorokrezol, dermatitis perioralis, dermatofitoza, emolient, fototerapia, glikol propylenowy, grzybica skóry, infekcja skórna, infekcja wirusowa, inhibitor kalcyneuryny, kandydoza skórna, lek przeciwhistaminowy, miejscowy glikokortykosteroid, odpowiedź immunologiczna, opatrunek okluzyjny, opryszczka, pimekrolimus, półpasiec, proces zapalny, propionian klobetazolu, przewlekła dermatoza, rosacea, rozstęp, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, szczepienie ochronne, takrolimus, teleangiektazja, terapia dermatologiczna, trądzik posteroidowy, trądzik różowaty, trądzik zwykły, zaburzenie krążenia obwodowego, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze, zapalenie skóry dookoła ust
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Hydrocortisonum Aflofarm 5 mg/g

Hydrocortisonum Aflofarm w kremie o stężeniu 5 mg/g zawiera hydrokortyzonu octan i jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, takie jak alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, glikol propylenowy oraz parabeny (metylu i propylu parahydroksybenzoesanu), które mogą wywoływać reakcje alergiczne. Preparat nie powinien być stosowany w przypadku zakażeń skórnych bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, gdyż glikokortykosteroidy miejscowe mogą maskować objawy infekcji, nasilać ich przebieg oraz spowalniać gojenie. Ponadto, krem jest przeciwwskazany w chorobach dermatologicznych takich jak trądzik zwykły i różowaty, dermatitis perioralis, atrofia skóry, zmiany gruźlicze oraz w obecności zmian nowotworowych i przednowotworowych skóry, ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów, progresji choroby i maskowania symptomów.
acne vulgaris, atrofia skóry, dermatitis perioralis, glikokortykosteroid, glikol propylenowy, grzybica układowa, hydrokortyzon octan, infekcja bakteryjna, infekcja grzybicza, infekcja wirusowa, metylu parahydroksybenzoesan, nadwrażliwość na hydrokortyzon, nowotwór skóry, propylu parahydroksybenzoesan, reakcja alergiczna, rosacea, stan przednowotworowy, trądzik różowaty, trądzik zwykły, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie wirusowe, zanik skóry, zapalenie okołoustne
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Clobex 500 mcg/g

Szampon leczniczy Clobex zawierający propionian klobetazolu (500 µg/g) jest silnym kortykosteroidem miejscowym (grupa IV), którego stosowanie wymaga ścisłego przestrzegania przeciwwskazań. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym etanol (100 mg/g). Preparat nie powinien być stosowany na obszarach skóry z aktywnymi infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi (w tym ospa wietrzna, opryszczka pospolita, półpasiec), grzybiczymi oraz pasożytniczymi, a także na wrzodziejących ranach. Ponadto, Clobex jest przeciwwskazany w przypadku gruźlicy skóry i kiłowych zmian skórnych, gdzie może maskować objawy i utrudniać diagnostykę. Aplikacja na okolice oczu, powiek oraz u dzieci poniżej 2. roku życia jest zabroniona ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak jaskra, zaćma oraz zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.
atrofia skóry, ciśnienie wewnątrzgałkowe, efekt ogólnoustrojowy, efekt z odbicia, etanol, gruźlica skóry, immunosupresja, infekcja skórna, jaskra, kiłowa zmiana skórna, kortykosteroid miejscowy, łuszczyca, nadwrażliwość, opryszczka pospolita, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ospa wietrzna, półpasiec, populacja pediatryczna, propionian klobetazolu, reakcja nadwrażliwości, silny kortykosteroid, wchłanianie kortykosteroidów, wrzodziejąca rana, zaburzenie immunologiczne, zaćma, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zakażenie pasożytnicze, zakażenie wirusowe, zmętnienie soczewki
Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydrocortisone Pharmis 100 mg

Hydrocortisone Pharmis, zawierający hydrokortyzon w postaci sodu bursztynianu, wiąże się z szerokim spektrum działań niepożądanych obejmujących liczne układy i narządy. Częstość występowania działań niepożądanych jest nieznana, jednak ich nasilenie i ryzyko korelują z dawką, czasem trwania terapii oraz siłą działania leku. Do najważniejszych powikłań należą supresja osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, zespół Cushinga, niedoczynność przysadki, zaburzenia metaboliczne (m.in. zatrzymywanie sodu i płynów, hipokaliemia, dyslipidemia, zmniejszona tolerancja glukozy), a także zwiększone ryzyko zakażeń oportunistycznych, w tym wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych. Ponadto, mogą wystąpić poważne zaburzenia psychiczne (depresja, mania, psychozy), neurologiczne (drgawki, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe u dzieci), okulistyczne (zaćma, jaskra, podwyższone ciśnienie śródgałkowe), sercowo-naczyniowe (nadciśnienie tętnicze, zastoinowa niewydolność serca, zakrzepica, zator płucny) oraz żołądkowo-jelitowe (wrzody żołądka z ryzykiem perforacji i krwawienia, perforacja jelit, ostre zapalenie trzustki).
artropatia neuropatyczna, atrofia mięśnia, atrofia skóry, bursztynian sodu hydrokortyzonu, centralna surowicza chorioretinopatia, choroba zakrzepowo-zatorowa, ciśnienie śródgałkowe, drożdżyca przełyku, dyslipidemia, hiperpigmentacja skóry, hipokaliemia, hipopigmentacja skóry, jałowa martwica kości, jaskra, kandydoza przełyku, kardiomiopatia przerostowa, kortykosteroidoterapia, kwasica metaboliczna, leukocytoza, lipomatoza, mięsak Kaposiego, miopatia, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, niedociśnienie tętnicze, niedoczynność przysadki, obrzęk naczynioruchowy, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, osteoporoza, ostre zapalenie trzustki, otyłość centralna, owrzodzenie przełyku, perforacja jelita, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, ścieńczenie rogówki, teleangiektazja, tłuszczakowatość zewnątrzoponowa, tolerancja glukozy, twarz księżycowata, wrzód żołądka, wytrzeszcz, zaćma, zahamowanie wzrostu, zakażenie oportunistyczne, zastoinowa niewydolność serca, zator płucny, zatrzymanie płynów, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, złamanie patologiczne
Leksykon leków
Działania niepożądane – Cutivate 0,5 mg/g

Cutivate krem zawiera mikronizowany flutykazon propionian w stężeniu 0,5 mg/g i jest silnym kortykosteroidem stosowanym miejscowo w dermatologii. Działania niepożądane zostały sklasyfikowane według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz nieznana. Najczęstsze objawy skórne to świąd (często) i miejscowe pieczenie (niezbyt często), z częstością porównywalną do placebo. Bardzo rzadko obserwuje się ścieńczenie i atrofia skóry, rozstępy, teleangiektazje, hipopigmentację, hipertrichozę, kontaktowe alergiczne zapalenie skóry, łuszczycę krostkową oraz reakcje zapalne jak rumień, wysypka i pokrzywka. Długotrwałe stosowanie, zwłaszcza na rozległe powierzchnie i pod opatrunkiem okluzyjnym, zwiększa ryzyko ogólnoustrojowego wchłaniania i powikłań endokrynologicznych, takich jak zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i zespół Cushinga, objawiające się m.in. otyłością centralną, twarzą księżycowatą, opóźnieniem wzrostu u dzieci, hiperglikemią, nadciśnieniem tętniczym, osteoporozą, jaskrą i zaćmą.
alergiczne zapalenie skóry, atrofia skóry, bariera skórna, Cutivate, flutykazon propionian, glikozuria, hiperglikemia, hipertrichoza, hipopigmentacja, jaskra, kortykosteroid miejscowy, kortyzol endogenny, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, pieczenie skóry, pokrzywka, rozstępy, rozszerzenie naczyń krwionośnych, rumień, ścieńczenie skóry, teleangiektazja, twarz księżycowata, zaćma, zakażenie wtórne, zespół Cushinga
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Dermovate 0,5 mg/g

Klobetazol propionian w kremie Dermovate (0,5 mg/g) jest kortykosteroidem o bardzo silnym działaniu przeciwzapalnym, stosowanym w dermatologii. Preparat jest bezwzględnie przeciwwskazany w przypadku nieleczonych infekcji skórnych (bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych), trądziku różowatego i pospolitego, zapalenia skóry w okolicy ust, świądu bez stanu zapalnego oraz świądu okolicy odbytu i narządów płciowych. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia ze względu na zwiększoną absorpcję przezskórną i ryzyko działań ogólnoustrojowych. Dodatkowo, obecność substancji pomocniczych takich jak chlorokrezol (0,75 mg/g), alkohol cetostearylowy (84 mg/g) i glikol propylenowy (475 mg/g) może wywoływać reakcje alergiczne lub podrażnienia u wrażliwych pacjentów.
absorpcja przezskórna, alkohol cetostearylowy, antybiotykoterapia, atrofia skóry, bariera naskórkowa, chlorokrezol, Dermovate, działanie immunosupresyjne, działanie niepożądane kortykosteroidów, emolient, fototerapia, glikol propylenowy, infekcja skórna, inhibitor kalcyneuryny, klobetazol propionian, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, opatrunek okluzyjny, pimekrolimus, świąd, świąd anogenitalny, tachyfilaksja, takrolimus, teleangiektazja, trądzik pospolity, trądzik posteroidowy, trądzik różowaty, warstwa rogowa naskórka, zapalenie okołoustne
Leksykon substancji czynnych
Klobetazol – Przeciwwskazania stosowania

Klobetazol, będący silnym kortykosteroidem do stosowania miejscowego, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na klobetazolu propionian lub składniki preparatu oraz w przypadku nieleczonych infekcji skórnych, takich jak zakażenia bakteryjne (np. liszajec), wirusowe (np. opryszczka zwykła, ospa wietrzna) i grzybicze (np. kandydozy). Ponadto, nie powinien być stosowany w chorobach skóry takich jak trądzik pospolity, trądzik różowaty, zapalenie skóry wokół ust oraz w przypadkach świądu bez stanu zapalnego. Preparaty zawierające klobetazol są przeciwwskazane w okolicach anogenitalnych ze względu na ryzyko atrofii skóry i zwiększonego wchłaniania, a także u dzieci poniżej określonych granic wiekowych (Clobederm i Dermovate – poniżej 12 lat, Infilea, Novate, Clobetaxon – poniżej 1 roku życia). Stosowanie pod opatrunkiem okluzyjnym oraz po szczepieniach ochronnych jest niewskazane ze względu na zwiększone ryzyko działań ogólnoustrojowych i hamowanie odpowiedzi immunologicznej.
atrofia skóry, dermatitis perioralis, dermatoza, działanie ogólnoustrojowe, grzybica, infekcja skórna, infekcja wirusowa, kandydoza, klobetazolu propionian, kortykosteroid miejscowy, liszajec, opatrunek okluzyjny, opryszczka zwykła, ospa wietrzna, pieluszkowe zapalenie skóry, rozstęp, substancja czynna, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, świąd bez zapalenia, teleangiektazja, trądzik pospolity, trądzik posteroidowy, trądzik różowaty, zaburzenie bariery skórnej, zaburzenie endokrynologiczne, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zapalenie skóry wokół ust
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Diprogenta 0,64 mg/g + 1 mg/g

Diprogenta, zawierająca betametazon dipropionian oraz gentamycynę siarczan, jest preparatem o licznych przeciwwskazaniach, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na składniki aktywne (betametazon dipropionian, gentamycyna) oraz substancje pomocnicze. Preparatu nie należy stosować w przypadku zakażeń wirusowych skóry (np. ospa wietrzna, opryszczka), zakażeń grzybiczych, pierwotnych zakażeń bakteryjnych, trądziku różowatego i pospolitego oraz zapalenia skóry wokół ust, ze względu na ryzyko nasilenia infekcji lub objawów chorobowych. Ponadto, aplikacja na rany, uszkodzoną skórę oraz okolice odbytu i narządów płciowych jest przeciwwskazana z powodu zwiększonego ryzyka wchłaniania ogólnoustrojowego i toksyczności. Długotrwałe stosowanie preparatu może prowadzić do zaniku skóry, rozwoju oporności bakteryjnej oraz innych działań niepożądanych, dlatego jest ono zdecydowanie odradzane.
antybiotyk aminoglikozydowy, atrofia skóry, bakteryjne zakażenie skóry, betametazonu dipropionian, dermatitis perioralis, efekt z odbicia, infekcja grzybicza, infekcja wirusowa, karmienie piersią, kortykosteroid, nadwrażliwość na składniki, oporność bakteryjna, opryszczka, ospa wietrzna, siarczan gentamycyny, supresja odpowiedzi immunologicznej, szczepionka żywa atenuowana, trądzik pospolity, trądzik różowaty, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie wirusowe skóry, zanik skóry, zapalenie skóry wokół ust
Leksykon substancji czynnych
Triamcynolon – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Triamcynolon, jako glikokortykosteroid, powinien być stosowany w najmniejszych skutecznych dawkach z uwzględnieniem stopniowego zmniejszania dawki, aby uniknąć niewydolności kory nadnerczy oraz zespołu odstawienia glikokortykosteroidów, objawiającego się gorączką, bólami mięśni i stawów. Miejscowe stosowanie triamcynolonu może prowadzić do ogólnoustrojowego wchłaniania, zwłaszcza przy aplikacji na dużą powierzchnię skóry, uszkodzoną skórę, pod opatrunkami okluzyjnymi lub podczas długotrwałego leczenia, co zwiększa ryzyko zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. U dzieci, ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy ciała, istnieje podwyższone ryzyko zespołu Cushinga oraz zaburzeń wzrostu, dlatego preparaty te nie są zalecane u dzieci poniżej 16 lat, a u starszych dzieci wymagana jest szczególna ostrożność i regularna kontrola. Działania niepożądane miejscowe obejmują atrofie skóry, rozstępy, teleangiektazje, trądzik oraz wolniejsze gojenie się ran, a długotrwałe stosowanie na twarz wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko rozszerzenia naczyń i zaniku skóry.
atrofia skóry, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie śródgałkowe, czynna gruźlica, glikokortykosteroid, gruźlica rozsiana, hipoprotrombiemia, inhibitor CYP3A, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, lek przeciwprątkowy, nadkażenie skóry, niedobór laktazy, nieimmunologiczna reakcja kontaktowa, nietolerancja galaktozy, niewydolność kory nadnerczy, okołoustne zapalenie skóry, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pełzakowica, perforacja rogówki, próba tuberkulinowa, teleangiektazja, uchyłkowatość jelit, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, zahamowanie czynności nadnerczy, zaostrzenie z odbicia, zapalenie otrzewnej, zespół Cushinga, zespół odstawienia glikokortykosteroidów, zespół odstawienia miejscowych steroidów, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żywa szczepionka wirusowa
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Fusicutan plus

Fusicutan plus to krem zawierający kwas fusydynowy (20 mg/g) oraz betametazon (1 mg/g), którego stosowanie wymaga ograniczenia do maksymalnie 14 dni, aby zminimalizować ryzyko rozwoju oporności bakterii na antybiotyk oraz działań niepożądanych związanych z miejscowym kortykosteroidem. Należy unikać długotrwałego stosowania, dużych dawek, aplikacji pod opatrunkami okluzyjnymi oraz stosowania na duże powierzchnie ciała, twarz i fałdy skórne ze względu na ryzyko ogólnoustrojowego wchłaniania betametazonu i zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA). Szczególną ostrożność zaleca się u dzieci, które są bardziej podatne na zahamowanie osi HPA i rozwój zespołu Cushinga. W przypadku wystąpienia zaburzeń widzenia, takich jak nieostre widzenie, należy rozważyć konsultację okulistyczną z uwagi na ryzyko zaćmy, jaskry lub centralnej chorioretinopatii surowiczej (CSCR).
atrofia skóry, betametazon, betametazon walerianian, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie śródgałkowe, działanie immunosupresyjne, efekt z odbicia, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroidy miejscowe, kwas fusydynowy, nieostre widzenie, okulista, opatrunek okluzyjny, oporność bakterii, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, reakcja alergiczna, rozstępy, wchłanianie ogólnoustrojowe, zaćma, zespół Cushinga
Leksykon leków
Działania niepożądane – Betnovate N (1,22 mg + 5 mg)/g

Betnovate N (1,22 mg betametazonu walerianianu zmikronizowanego + 5 mg neomycyny siarczanu na gram maści) to preparat łączący silny kortykosteroid z antybiotykiem aminoglikozydowym, stosowany miejscowo. W trakcie terapii mogą wystąpić działania niepożądane o różnej częstości, sklasyfikowane według systemu MeDRA. Najczęściej obserwuje się miejscowe reakcje skórne, takie jak pieczenie, ból i świąd (≥1/100 do <1/10). Bardzo rzadko (<1/10 000) mogą pojawić się poważne zmiany skórne, w tym ścieńczenie, atrofia, rozstępy, teleangiektazje, przebarwienia, a także objawy zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, takie jak zespół Cushinga, opóźnienie wzrostu kostnego u dzieci, osteoporoza, jaskra, hiperglikemia, zaćma, nadciśnienie tętnicze oraz zmniejszenie stężenia endogennego kortyzolu. Istnieje również ryzyko zakażeń oportunistycznych i reakcji alergicznych wymagających przerwania leczenia.
antybiotyk aminoglikozydowy, atrofia skóry, betametazonu walerianian zmikronizowany, dysfagia, endogenny kortyzol, hiperglikemia, hirsutyzm, jaskra, kontaktowe alergiczne zapalenie skóry, kortykosteroid, łuszczyca krostkowa, łysienie, marszczenie skóry, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość miejscowa, neomycyny siarczan, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, opóźnienie wzrostu kostnego, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, pokrzywka, rozstępy, rozszczep węzłowaty włosa, rumień, teleangiektazja, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zespół Cushinga
Leksykon substancji czynnych
Kwas salicylowy – Wskazania do stosowania

Kwas salicylowy jest substancją o szerokim spektrum działania keratolitycznego, przeciwbakteryjnego i przeciwgrzybiczego, stosowaną w dermatologii i reumatologii. Preparaty zawierające kwas salicylowy dostępne są w różnych postaciach farmaceutycznych (maści, płyny, plastry, pudry, emulsje) i stężeniach od 0,2% do 40% (2-400 mg/g), co umożliwia precyzyjne dopasowanie terapii do wskazań klinicznych. W dermatologii kwas salicylowy jest wykorzystywany m.in. w leczeniu odcisków i nagniotków (40%), brodawek skórnych (10-20%), chorób zapalnych skóry z nadmiernym rogowaceniem, takich jak łuszczyca i atopowe zapalenie skóry (2-5%), a także w terapii zakażeń grzybiczych i nadmiernej potliwości stóp (0,2-1%). W reumatologii stosuje się go w niskich stężeniach (1-2%) w leczeniu pourazowych stanów zapalnych, choroby zwyrodnieniowej stawów oraz bólów mięśniowych i nerwobóli, często w połączeniu z substancjami rozgrzewającymi i przeciwbólowymi.
absorpcja systemowa, atopowe zapalenie skóry, atrofia skóry, brodawka płaska młodocianych, brodawka podeszwowa, brodawka skórna, brodawka zwykła, choroba zwyrodnieniowa stawów, działanie keratolityczne, fluorouracyl, glikokortykosteroid, grzybica międzypalcowa, grzybica przypaznokciowa, hiperhydroza, hiperkeratoza, kortykosteroid, kwas salicylowy, liszaj płaski, łojotokowe zapalenie skóry, łupież czerwony mieszkowy, łuszczyca, łysienie androgenowe, łysienie plackowate, nadmierna potliwość, neurodermit, rogowacenie mieszkowe, rogowacenie słoneczne, rwa kulszowa, rybia łuska, substancja przeciwgrzybicza, świerzbiączka ograniczona, teleangiektazja, zapalenie korzonków nerwowych, zgrubiała skóra, zrogowaciały naskórek