atrofia skóry
Atrofia skóry (zanik skóry) to proces degeneracyjny charakteryzujący się zmniejszeniem grubości skóry oraz utratą jej strukturalnej integralności. Zmiany atroficzne mogą dotyczyć naskórka, skóry właściwej lub tkanki podskórnej, a w zaawansowanych przypadkach wszystkich warstw jednocześnie.
Etiologia atrofii skóry jest złożona i obejmuje przyczyny fizjologiczne (związane z wiekiem), jak i patologiczne. Wśród najczęstszych czynników wymienia się: przewlekłą ekspozycję na promieniowanie UV, długotrwałe stosowanie miejscowych glikokortykosteroidów, choroby układowe (np. twardzinę układową), niedobory żywieniowe oraz zaburzenia hormonalne.
Klinicznie atrofia skóry objawia się ścieńczeniem, wygładzeniem, utratą elastyczności oraz zwiększoną przezieralnością naczyń krwionośnych. Skóra atroficzna wykazuje obniżoną odporność na urazy mechaniczne oraz zwiększoną podatność na uszkodzenia i infekcje. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić poikilodemię, liszaj twardzinowy oraz zmiany zanikowe w przebiegu chorób autoimmunologicznych.
Postępowanie terapeutyczne w atrofii skóry zależy od przyczyny i obejmuje leczenie choroby podstawowej, eliminację czynników wywołujących oraz stosowanie miejscowych preparatów poprawiających kondycję skóry. W przypadkach zaawansowanych pomocne mogą być procedury medycyny estetycznej i dermatologii regeneracyjnej, takie jak terapie z wykorzystaniem osocza bogatopłytkowego, laserów frakcyjnych czy substancji stymulujących syntezę kolagenu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Flucinar N (0,25 mg + 5 mg)/g
Flucinar N w postaci maści zawiera 0,25 mg fluocynolonu acetonidu (kortykosteroid) oraz 5 mg neomycyny siarczanu (antybiotyk aminoglikozydowy) w 1 g preparatu i może wywoływać liczne działania niepożądane zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe. Do najczęstszych należą miejscowe reakcje skórne, takie jak zmiany trądzikopodobne, pieczenie, świąd, podrażnienie, suchość skóry, a także atrofia skóry, rozstępy i teleangiektazje, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu na wrażliwe obszary. Neomycyna może indukować reakcje alergiczne, w tym opóźnione, a immunosupresyjne działanie fluocynolonu sprzyja rozwojowi zakażeń wtórnych, w tym zapaleniu mieszków włosowych. Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu w okolicy oczu ze względu na ryzyko jaskry, zaćmy oraz nieostrego widzenia, a także w okolicy ucha z uwagi na potencjalną ototoksyczność neomycyny.
antybiotyk aminoglikozydowy, atrofia skóry, cukromocz, działanie immunosupresyjne, fluocynolon acetonid, hiperglikemia, hiperkortyzolemia, hirsutyzm, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, nadciśnienie tętnicze, nefropatia toksyczna, neomycyny siarczan, nieostre widzenie, obrzęk, okołoustne zapalenie skóry, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, ototoksyczność, plamica, reakcja alergiczna, retencja płynów, rozstępy, teleangiektazja, zaburzenie wzrostu, zaćma, zakażenie wtórne, zapalenie mieszków włosowych, zespół Cushinga, zmiana trądzikopodobna, zmniejszenie odporności - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Hydrocort CHEMA 5 mg/g
Hydrocort CHEMA to maść zawierająca 5 mg hydrokortyzonu octanu w 1 g preparatu, przeznaczona do miejscowego stosowania na skórę. Zalecane dawkowanie u dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat to aplikacja cienkiej warstwy na zmienione chorobowo miejsca 2-3 razy na dobę, a po uzyskaniu poprawy zmniejszenie częstotliwości do 2-3 razy w tygodniu. Maksymalny czas terapii wynosi 10-14 dni, po którym konieczna jest ponowna ocena kliniczna. U dzieci poniżej 12 lat stosowanie wymaga konsultacji i ścisłego nadzoru lekarskiego ze względu na ryzyko zwiększonej absorpcji i działań niepożądanych. Przed aplikacją skórę należy dokładnie oczyścić i osuszyć, a po aplikacji umyć ręce, chyba że są one miejscem leczenia.
- Leksykon substancji czynnych
Fluocinolon acetonid – Działania niepożądane
Fluocinolon acetonid w stężeniu 0,25 mg/g, stosowany miejscowo w postaci żelu (Flucinar), może wywoływać liczne działania niepożądane zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe. Miejscowo obserwuje się m.in. zanik i rozstępy skóry, teleangiektazje (częstość ≥1/1 000 do <1/100), hipertrichozę (rzadko, ≥1/10 000 do <1/1 000), zmiany trądzikopodobne, pieczenie, świąd, podrażnienie, suchość skóry, łysienie oraz odbarwienia. Długotrwałe stosowanie, aplikacja na duże powierzchnie skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym lub u dzieci zwiększa ryzyko wchłaniania ogólnoustrojowego, co może prowadzić do zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga, hiperglikemii, cukromoczu, nadciśnienia tętniczego, opóźnienia wzrostu u dzieci oraz obrzęków. Ponadto, stosowanie w okolicy oczu może skutkować jaskrą i zaćmą, a immunosupresyjne działanie leku predysponuje do zakażeń wtórnych skóry, w tym zapalenia mieszków włosowych.
atrofia skóry, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukromocz, cukrzyca posteroidowa, działanie immunosupresyjne kortykosteroidów, flora oportunistyczna, Flucinar, fluocinolon acetonid, hiperglikemia, hipertrichoza, jaskra, nadciśnienie tętnicze, nadkażenie bakteryjne, nadkażenie grzybicze, nadmiar kortykosteroidów, niewydolność nadnerczy, opatrunek okluzyjny, opóźnienie wzrostu, otyłość centralna, plamica posteroidowa, rozszerzenie naczyń krwionośnych, teleangiektazja, twarz księżycowata, uszkodzenie nerwu wzrokowego, wysypka plamisto-grudkowa, zaćma, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zahamowanie wzrostu naskórka, zakażenie wtórne, zanik skóry, zanik tkanki podskórnej, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie skóry dookoła ust, zespół Cushinga, zmętnienie soczewki, zmiany trądzikopodobne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Demezon 1 mg
Demezon, zawierający deksametazon w dawkach 1 mg i 4 mg, wykazuje profil działań niepożądanych ściśle zależny od dawki i czasu terapii. W dawkach stosowanych w hormonalnej terapii zastępczej ryzyko działań niepożądanych jest niskie, natomiast w terapii farmakologicznej obserwuje się szerokie spektrum powikłań. Deksametazon może maskować objawy infekcji i sprzyjać ich ujawnieniu lub zaostrzeniu, w tym ryzyko aktywacji strongyloidozy. Immunosupresja może prowadzić do reakcji nadwrażliwości, w tym anafilaksji z objawami kardiologicznymi i oddechowymi. W morfologii krwi obserwuje się leukocytozę, limfopenię, eozynopenię oraz nadkrwistość. Długotrwałe stosowanie może indukować supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zespół Cushinga, a także zaburzenia hormonalne płciowe manifestujące się nieregularnymi miesiączkami, hirsutyzmem czy impotencją.
aseptyczna martwica kości, atrofia skóry, bakteryjne zapalenie rogówki, centralna retinopatia surowicza, eozynopenia, guz rzekomy mózgu, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, hormonalna terapia zastępcza, jaskra, leukocytoza, limfopenia, maskowanie infekcji, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nadkrwistość, osłabienie układu odpornościowego, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, reakcja anafilaktyczna, rozstępy, strongyloidoza, trądzik steroidowy, utrata potasu, węgorzyca, wrzód żołądka i jelit, zaburzenia gojenia ran, zaburzenie psychiczne, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Hydrocortisonum AFP 10 mg/g
Hydrocortisonum AFP w kremie o stężeniu 10 mg/g hydrokortyzonu octanu posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed jego zastosowaniem. Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na hydrokortyzon lub składniki pomocnicze (alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, glikol propylenowy, metylu i propylu parahydroksybenzoesan). Nie powinien być stosowany w przypadku zakażeń skórnych bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych oraz współistniejącej grzybicy układowej ze względu na ryzyko maskowania objawów, nasilenia infekcji i immunosupresji. Ponadto, preparat jest przeciwwskazany w schorzeniach dermatologicznych takich jak trądzik zwykły, trądzik różowaty, dermatitis perioralis oraz przy obecności atrofii skóry, gdyż może pogarszać przebieg tych chorób i nasilać zmiany skórne.
acne vulgaris, alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, atrofia skóry, dermatitis perioralis, działanie immunosupresyjne, glikol propylenowy, gruźlica skóry, grzybica układowa, Hydrocortisonum AFP, hydrokortyzon octan, miejscowy kortykosteroid, nadwrażliwość na hydrokortyzon, nowotwór skóry, otwarta rana, rosacea, stan przednowotworowy skóry, trądzik różowaty, trądzik zwykły, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie skórne, zakażenie wirusowe skóry, zanik skóry, zapalenie skóry wokół ust - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Hydrokortyzon Allefin Max 10 mg/g
Przed zastosowaniem kremu Hydrokortyzon Allefin Max zawierającego 10 mg/g hydrokortyzonu octanu, konieczna jest szczegółowa weryfikacja przeciwwskazań, które mogą znacząco ograniczyć terapię miejscową. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na hydrokortyzon lub substancje pomocnicze, takie jak alkohol cetylowy (42 mg/g), alkohol stearylowy (42 mg/g), glikol propylenowy (30 mg/g), metylu parahydroksybenzoesan (2,6 mg/g) oraz propylu parahydroksybenzoesan (1,3 mg/g), które mogą wywoływać reakcje alergiczne. Preparat jest przeciwwskazany w przypadku infekcji skórnych bakteryjnych, wirusowych (np. opryszczka, ospa wietrzna, półpasiec) oraz grzybiczych, a także w obecności nowotworów skóry, stanów przednowotworowych, zmian gruźliczych oraz na otwarte rany i uszkodzoną skórę, ze względu na ryzyko maskowania objawów i pogorszenia przebiegu choroby.
alergen kontaktowy, atrofia skóry, dermatitis perioralis, dermatoza zapalna, glikol propylenowy, gruźlica skóry, grzybica układowa, hydrokortyzonu octan, infekcja skórna, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, nadwrażliwość, nowotwór skóry, opatrunek okluzyjny, opryszczka, ospa wietrzna, półpasiec, stan przednowotworowy, steroid miejscowy, teleangiektazja, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, trądzik zwykły, zaćma, zakażenie bakteryjne skóry, zakażenie grzybicze skóry, zakażenie wirusowe skóry, zapalenie okołoustne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cutivate 0,05 mg/g
Cutivate w postaci maści zawierającej 0,05 mg/g flutykazonu propionianu może powodować działania niepożądane zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu lub aplikacji na duże powierzchnie skóry. Do najczęściej obserwowanych należą świąd (często, ≥1/100 do <1/10) oraz miejscowe pieczenie skóry (niezbyt często, ≥1/1 000 do <1/100). Bardzo rzadko (<1/10 000) mogą wystąpić wtórne zakażenia, reakcje nadwrażliwości, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza z objawami zespołu Cushinga (m.in. otyłość centralna, opóźnienie wzrostu kostnego u dzieci, hiperglikemia, osteoporoza), rozszerzenie powierzchownych naczyń krwionośnych oraz zmiany skórne takie jak ścieńczenie skóry, atrofia, rozstępy, teleangiektazje, hipopigmentacja i hipertrichoza. Szczególne ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych dotyczy dzieci, niemowląt oraz stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym, w tym pieluchą.
alergiczne zapalenie skóry, atrofia skóry, dermatoza, flutykazonu propionian, glikozuria, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, hipertrichoza, hipopigmentacja skóry, jaskra, kortykosteroid, kortyzol endogenny, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, maść lecznicza, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, pokrzywka, rozstępy skórne, rozszerzenie naczyń krwionośnych, ścieńczenie skóry, teleangiektazja, twarz księżycowata, zaćma, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dexamethasone Krka 8 mg
Deksametazon, substancja czynna produktu leczniczego Dexamethasone Krka (tabletki 4 mg i 8 mg), jest glikokortykosteroidem o szerokim spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie zależą od dawki, czasu trwania terapii oraz pory podania. Krótkotrwałe stosowanie (dni/tygodnie) może powodować przyrost masy ciała, zaburzenia psychiczne (np. euforię, depresję, psychozy), nietolerancję glukozy oraz przejściową niedoczynność kory nadnerczy. Długotrwała terapia (miesiące/lata) wiąże się z poważniejszymi powikłaniami, takimi jak otyłość brzuszna, atrofia mięśni, osteoporoza, zahamowanie wzrostu u dzieci i młodzieży oraz długotrwała niewydolność nadnerczy, która może utrzymywać się nawet ponad rok po zakończeniu leczenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko maskowania objawów zakażeń, co może prowadzić do poważnych infekcji, oraz na możliwość perforacji jelita, zwłaszcza u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit. U pacjentów po niedawno przebytym zawale serca istnieje ryzyko pęknięcia mięśnia sercowego, a u osób starszych nasilone są powikłania związane z osteoporozą, nadciśnieniem, hipokaliemią i cukrzycą.
alkaloza hipokaliemiczna, aseptyczna martwica kości, atrofia mięśni, atrofia skóry, bradykardia, choroba zakrzepowo-zatorowa, cukrzyca, drożdżyca przełyku, eozynopenia, epilepsja, glikokortykosteroid, guz rzekomy mózgu, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hipertrichoza, hipertrójglicerydemia, hipokaliemia, hirsutyzm, immunosupresja, jaskra, limfopenia, maskowanie zakażeń, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, nadkrwistość, niedoczynność kory nadnerczy, nietolerancja glukozy, niewydolność nadnerczy, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, osteoporoza, ostra niedoczynność nadnerczy, otyłość brzuszna, pęknięcie serca, perforacja jelita, podrażnienie otrzewnej, pokrzywka, retinopatia surowicza, teleangiektazja, trądzik steroidowy, twarz księżycowata, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wybroczyny, zaburzenie krzepliwości, zaburzenie psychologiczne, zaćma, zahamowanie wzrostu, zakrzepica, zamykanie nasad kości, zapalenie skóry, zapalenie trzustki, zapalenie uchyłków jelita, zawał serca, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, zwiększone ciśnienie śródczaszkowe