biodostępność
Biodostępność to parametr farmakokinetyczny określający, jaka część podanej dawki leku dociera do krążenia ogólnoustrojowego w niezmienionej postaci. Wyraża się ją jako odsetek (%) i stanowi kluczowy wskaźnik skuteczności terapeutycznej substancji leczniczej.
Biodostępność bezwzględna porównuje ilość leku dostępnego po podaniu pozanaczyniowym (np. doustnym) do ilości dostępnej po podaniu dożylnym (przyjmowanym jako 100%). Biodostępność względna natomiast porównuje biodostępność różnych form lub preparatów tej samej substancji leczniczej.
Na biodostępność wpływają liczne czynniki, w tym właściwości fizykochemiczne substancji (rozpuszczalność, lipofilność, stabilność), parametry fizjologiczne pacjenta (pH przewodu pokarmowego, aktywność enzymów, transporterów błonowych), a także interakcje z pokarmem czy innymi lekami. Niska biodostępność może wynikać z efektu pierwszego przejścia przez wątrobę lub niskiej absorpcji z przewodu pokarmowego.
Znajomość biodostępności ma kluczowe znaczenie w praktyce klinicznej przy ustalaniu dawkowania leków oraz projektowaniu nowych postaci farmaceutycznych, które mogą poprawić ten parametr poprzez zastosowanie odpowiednich systemów dostarczania leków.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Valsartan + hydrochlorothiazide Krka 320 mg + 25 mg
Produkt leczniczy Valsartan + hydrochlorothiazide Krka zawiera walsartan (320 mg) i hydrochlorotiazyd (25 mg), które wykazują interakcje farmakokinetyczne, głównie zmniejszenie dostępności układowej hydrochlorotiazydu o około 30%, bez istotnego wpływu na walsartan. Walsartan charakteryzuje się biodostępnością 23%, Tmax 2-4 godziny, silnym wiązaniem z białkami osocza (94-97%) i eliminacją głównie z kałem (83%) oraz moczem (13%). Hydrochlorotiazyd ma biodostępność 70%, Tmax około 2 godziny, umiarkowane wiązanie z białkami (40-70%) i jest wydalany głównie z moczem (>95%). Pokarm znacząco obniża ekspozycję walsartanu (AUC o 40%, Cmax o 50%), ale nie wpływa klinicznie na jego skuteczność, natomiast wpływ na hydrochlorotiazyd jest minimalny. Okres półtrwania wynosi około 6 godzin dla walsartanu i 6-15 godzin dla hydrochlorotiazydu.
bierna filtracja, biodostępność, biotransformacja, działanie hipotensyjne, erytrocyty, hydrochlorotiazyd, kanaliki nerkowe, kinetyka eliminacji, klirens, klirens nerkowy, klirens układowy, nadciśnienie tętnicze, narażenie układowe, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą, przesączanie kłębuszkowe, stężenie w surowicy, walsartan, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Przedawkowanie – Terbinafina Ziaja 10 mg/g
Terbinafina Ziaja w kremie zawiera 10 mg/g chlorowodorku terbinafiny, a całkowite przypadkowe połknięcie 15 g tuby odpowiada przyjęciu około 150 mg substancji czynnej, co jest dawką niższą niż standardowa pojedyncza dawka doustna 250 mg. Miejscowa aplikacja charakteryzuje się niską absorpcją ogólnoustrojową, jednak przedawkowanie może wystąpić w wyniku nadmiernej aplikacji lub spożycia. Objawy przedawkowania obejmują dolegliwości ze strony układu pokarmowego (nudności, ból brzucha) oraz ośrodkowego układu nerwowego (ból głowy, zawroty głowy), wynikające z podrażnienia śluzówki żołądka oraz wpływu terbinafiny na ośrodki mózgowe i naczynia mózgowe.
absorpcja ogólnoustrojowa, aplikacja miejscowa, biodostępność, ból brzucha, ból głowy, chlorowodorek terbinafiny, dawka terapeutyczna, dekontaminacja przewodu pokarmowego, dysfagia, leczenie objawowe, naczynia mózgowe, nawadnianie, nudności, objawy niepożądane, odwodnienie, ośrodek wymiotny, ośrodkowy układ nerwowy, postępowanie terapeutyczne, przedawkowanie leku, przypadkowe połknięcie, układ pokarmowy, węgiel aktywny, wymioty, zawroty głowy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Zarixa 10 mg
Rywaroksaban, substancja czynna leku Zarixa, charakteryzuje się przewidywalnym profilem farmakokinetycznym z umiarkowaną zmiennością (CV 30-40%), szybkim wchłanianiem (Cmax w 2-4 h) i wysoką biodostępnością doustną (80-100% dla dawki 10 mg). Wchłanianie jest niemal całkowite, a podanie z pokarmem nie wpływa na AUC ani Cmax dla dawki 10 mg. Farmakokinetyka jest prawie liniowa do dawki 15 mg/dobę, przy wyższych dawkach obserwuje się ograniczone wchłanianie. Rywaroksaban wiąże się silnie z białkami osocza (92-95%), ma umiarkowaną objętość dystrybucji (Vss ok. 50 l) i jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, CYP2J2 oraz mechanizmy niezależne od CYP. Eliminacja odbywa się w połowie przez nerki i połowie przez kał, a klirens ogólnoustrojowy wynosi około 10 l/h. Okres półtrwania wynosi 5-9 h u młodych osób i 11-13 h u osób starszych. W profilaktyce żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej po dawce 10 mg raz na dobę stężenia maksymalne i minimalne wynoszą odpowiednio 101 (7-273) oraz 14 (4-51) µg/l.
AUC, biodostępność, Cmax, cytochrom P450, czas protrombinowy, czynnik Xa, dysfagia, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, koagulopatia, marskość wątroby, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, P-glikoproteina, parametry farmakokinetyczne, podanie doustne, profil farmakokinetyczny, substancja czynna, wiązanie z białkami osocza, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Interakcje leku – Etform SR 1 g
Metformina, substancja czynna Etform SR, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą wpływać na jej bezpieczeństwo i skuteczność u pacjentów z cukrzycą typu 2. Szczególnie istotne jest unikanie spożywania alkoholu ze względu na wysokie ryzyko kwasicy mleczanowej, zwłaszcza u pacjentów z niedożywieniem lub upośledzoną funkcją wątroby. Przed i po badaniach z jodowymi środkami kontrastowymi należy przerwać terapię metforminą na minimum 48 godzin, po uprzedniej ocenie funkcji nerek. Leki takie jak NLPZ, inhibitory ACE, antagoniści receptora angiotensyny II oraz diuretyki pętlowe mogą pogarszać czynność nerek, co wymaga monitorowania i ewentualnej modyfikacji dawki metforminy. Ponadto, glikokortykosteroidy i sympatykomimetyki mogą antagonizować działanie hipoglikemizujące metforminy, co wymaga częstszej kontroli glikemii i dostosowania dawki.
antagonista receptora angiotensyny II, biodostępność, cukrzyca typu 2, diuretyk pętlowy, dysfagia, działanie hipoglikemizujące, farmakokinetyka metforminy, filtracja kłębuszkowa, funkcja nerek, glikemia, glikokortykosteroid, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, induktor OCT1, inhibitor cyklooksygenazy-2, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor OCT1, inhibitor OCT2, jodowy środek kontrastowy, kwas mlekowy, kwasica mleczanowa, lek moczopędny, metformina, niesteroidowy lek przeciwzapalny, stężenie w osoczu, sympatykomimetyk, transporter kationów organicznych, transporter OCT1, transporter OCT2, zatrucie alkoholowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ictady 245 mg
Tenofowir dizoproksylu jest prolekiem szybko przekształcanym in vivo do aktywnego tenofowiru, który ulega wewnątrzkomórkowej fosforylacji do difosforanu tenofowiru – aktywnego metabolitu. Po podaniu doustnym u pacjentów z HIV, średnie parametry farmakokinetyczne tenofowiru to: Cmax 326 ng/ml (36,6% CV), AUC 3 324 ng·h/ml (41,2% CV), Cmin 64,4 ng/ml (39,4% CV), z maksymalnym stężeniem osiąganym w ciągu 1-2 godzin. Biodostępność wynosi około 25% na czczo, a podanie z posiłkiem bogatym w tłuszcze zwiększa AUC o 40% i Cmax o 14%. Tenofowir wykazuje niskie wiązanie z białkami osocza (<0,7%) i jest eliminowany głównie przez nerki (70-80% dawki w postaci niezmienionej), z klirensem całkowitym około 230 ml/h/kg i klirensem nerkowym około 160 ml/h/kg, co wskazuje na aktywny transport kanalikowy (hOAT1/3 i MRP4). Okres półtrwania wynosi 12-18 godzin, a farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek 75-600 mg, bez istotnych różnic płciowych czy etnicznych. U pacjentów z niewydolnością nerek obserwuje się wzrost ekspozycji na lek, co wymaga modyfikacji dawkowania, zwłaszcza przy CrCl <50 ml/min i u pacjentów dializowanych (Cmax do 1 032 ng/ml, AUC0-48h do 42 857 ng·h/ml).
białko oporności wielolekowej, biodostępność, cytochrom P450, dializa otrzewnowa, difosforan tenofowiru, fitohemaglutynina, fosforylacja wewnątrzkomórkowa, jednojądrzaste komórki krwi obwodowej, klirens kreatyniny, nośniki anionów organicznych, przesączanie kłębuszkowe, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, schyłkowa niewydolność nerek, skala Childa-Pugha-Turcotte’a, stężenie w surowicy, tenofowir dizoproksylu, transport kanalikowy, wydalanie z moczem, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Broncho-Vaxom dla dzieci 3,5 mg
Broncho-Vaxom dla dzieci to preparat immunostymulujący zawierający 3,5 mg liofilizowanych lizatów bakterii pochodzących z ośmiu gatunków patogenów odpowiedzialnych za infekcje dróg oddechowych, w tym Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Klebsiella pneumoniae, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes i sanguinis oraz Moraxella catarrhalis. Ze względu na złożony skład bakteryjny i brak odpowiednich metod analitycznych, standardowe badania farmakokinetyczne nie były możliwe, co uniemożliwia określenie klasycznych parametrów takich jak biodostępność czy okres półtrwania. Preparat dostępny jest w formie granulatu w saszetkach, zawierającego 20 mg liofilizatu OM-85 oraz substancje pomocnicze, co umożliwia precyzyjne dawkowanie u dzieci i wspiera immunoprofilaktykę nawracających infekcji dróg oddechowych.
badanie kliniczne, badanie toksyczności, biodostępność, czas maksymalnego stężenia, galusan propylu, glutaminian sodu, Haemophilus influenzae, hepatotoksyczność, immunoprofilaktyka, infekcja dróg oddechowych, Klebsiella pneumoniae, liofilizat OM-85, lizat bakteryjny, mannitol, Moraxella catarrhalis, nefrotoksyczność, okres półtrwania, profil bezpieczeństwa, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Streptococcus sanguinis, szczep bakteryjny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon substancji czynnych
Flucytozyna – Właściwości farmakokinetyczne
Flucytozyna, będąca pochodną pirymidyny i substancją czynną leku Ancotil (10 mg/ml, roztwór do infuzji), charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną na poziomie ≥90%, a stężenia w osoczu po podaniu doustnym są porównywalne z tymi po dożylnej infuzji. Objętość dystrybucji wynosi około 0,78-0,88 l/kg, a brak wiązania z białkami osocza umożliwia dobrą penetrację do płynów ustrojowych, w tym do płynu mózgowo-rdzeniowego i otrzewnowego, gdzie osiąga około 75% stężenia surowiczego. Minimalne stężenie terapeutyczne w osoczu wynosi 20-25 μg/ml, natomiast stężenia powyżej 100-120 μg/ml zwiększają ryzyko działań niepożądanych. Flucytozyna jest niemal całkowicie wydalana przez nerki w postaci niezmienionej, co wymaga dostosowania dawkowania u pacjentów z niewydolnością nerek, u których okres półtrwania może ulec wydłużeniu.
biodostępność, działanie niepożądane, flucytozyna, infuzja dożylna, monitorowanie stężenia leku, objętość dystrybucji, okres półtrwania, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn otrzewnowy, pochodna pirymidyny, populacja pediatryczna, roztwór do infuzji, stężenie flucytozyny, substancja przeciwgrzybicza, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Campral 333 mg
Campral (akamprozat) jest lekiem stosowanym w terapii uzależnienia od alkoholu u pacjentów dorosłych w wieku 18-65 lat. Dawkowanie jest ściśle uzależnione od masy ciała: u pacjentów ≥ 60 kg zaleca się dawkę dobową 1998 mg (6 tabletek po 333 mg), podawaną w trzech dawkach po 2 tabletki (rano, w południe i przed snem), natomiast u pacjentów < 60 kg dawka dobowa wynosi 1332 mg (4 tabletki), podzielona na 2 tabletki rano, 1 w południe i 1 przed snem. Lek należy przyjmować doustnie, najlepiej pomiędzy posiłkami, gdyż jednoczesne podanie z jedzeniem obniża biodostępność akamprozatu. Terapia powinna być rozpoczęta jak najwcześniej po odstawieniu alkoholu i kontynuowana przez okres około 1 roku.
- Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej – Właściwości farmakokinetyczne
Wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej (Cimicifuga racemosa (L.) Nutt., rhizoma), będący głównym składnikiem aktywnym produktu leczniczego Klimadynon w dawce 2,8 mg, nie posiada dostępnych danych farmakokinetycznych. Pomimo stosowania suchego ekstraktu o współczynniku DER natywny 5-10:1, ekstrakt ten nie był poddany badaniom określającym jego wchłanianie, dystrybucję, metabolizm ani wydalanie. Rozpuszczalnikiem ekstrakcyjnym jest etanol 58% V/V, jednak brak jest informacji dotyczących biodostępności, okresu półtrwania czy stopnia wiązania z białkami osocza dla składników aktywnych zawartych w preparacie Klimadynon.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Flumycon 100 mg
Flukonazol, substancja czynna leku Flumycon, wykazuje wysoką biodostępność doustną (>90%) oraz szybkie osiąganie maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) w zakresie 0,5-1,5 godziny po podaniu. Okres półtrwania eliminacyjnego wynosi około 30 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę lub nawet raz na tydzień. Lek charakteryzuje się liniową farmakokinetyką, niskim wiązaniem z białkami osocza (11-12%) oraz dużą objętością dystrybucji zbliżoną do całkowitej objętości wody ustrojowej, co przekłada się na dobrą penetrację do tkanek i płynów ustrojowych, w tym do płynu mózgowo-rdzeniowego (około 80% stężenia osoczowego) oraz wysokie stężenia w skórze i paznokciach (np. 73 μg/g w warstwie rogowej po 12 dniach terapii 50 mg/dobę). Flukonazol jest wydalany głównie przez nerki (około 80% w postaci niezmienionej), a jego klirens jest proporcjonalny do klirensu kreatyniny, co wymaga dostosowania dawki u pacjentów z niewydolnością nerek (GFR <20 mL/min okres półtrwania wydłuża się do 98 godzin). Metabolizm flukonazolu jest minimalny (11% metabolitów w moczu), a lek działa jako umiarkowany inhibitor CYP2C9 i CYP3A4 oraz silny inhibitor CYP2C19.
biodostępność, dawka nasycająca, dializa otrzewnowa, flukonazol, grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, hemodializa, izoenzym CYP2C19, izoenzym CYP2C9, kandydoza błony śluzowej, kandydoza pochwy, klirens flukonazolu, klirens kreatyniny, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn mózgowo-rdzeniowy, pole pod krzywą AUC, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, stężenie w osoczu, stężenie w plwocinie, stężenie w skórze, warstwa rogowa, wiązanie z białkami osocza, zabieg nerkozastępczy, zaburzenie czynności nerek, zakażenie grzybicze - Leksykon substancji czynnych
Owoc kminku – Właściwości farmakokinetyczne
Owoc kminku (Carum carvi L., fructus) jest jednym z sześciu składników preparatu Iberogast Balance, występującym w postaci wyciągu płynnego w stężeniu 0,20 mL na 1 mL produktu (20 kropli). Wyciąg przygotowywany jest w proporcji 1:2,5-3,5 z użyciem 30% etanolu (V/V) jako rozpuszczalnika ekstrakcyjnego. Finalny produkt zawiera około 31% (V/V) etanolu, co może wpływać na farmakokinetykę substancji aktywnych, jednak brak jest dotychczas badań farmakokinetycznych dotyczących absorpcji, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji wyciągu z owocu kminku po podaniu doustnym. W praktyce klinicznej oznacza to, że dawkowanie i efekty terapeutyczne opierają się na obserwacjach klinicznych i danych skuteczności, a nie na parametrach farmakokinetycznych.
badanie farmakokinetyczne, badanie skuteczności, biodostępność, Carum carvi, dawkowanie, działanie synergistyczne, efekt kliniczny, etanol, farmakokinetyka, korzeń lukrecji, kwiat rumianku, liść melisy, liść mięty pieprzowej, owoc kminku, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, substancja czynna, surowiec roślinny, ubiór gorzki, wyciąg płynny - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Gaxenim 0,5 mg
Fingolimod (Gaxenim) jest wskazany do leczenia stwardnienia rozsianego i powinien być stosowany pod ścisłym nadzorem lekarzy doświadczonych w terapii tej choroby. U dorosłych zalecana dawka to 0,5 mg doustnie raz na dobę, niezależnie od masy ciała. U dzieci i młodzieży powyżej 10 lat dawkowanie jest uzależnione od masy ciała: ≤ 40 kg – 0,25 mg, > 40 kg – 0,5 mg, z koniecznością zmiany dawki po przekroczeniu masy 40 kg i powtórnym monitorowaniem po pierwszej dawce. Wznowienie leczenia po przerwie wymaga monitorowania, jeśli przerwa przekracza określone limity czasowe (np. ≥ 1 dzień w pierwszych 2 tygodniach, > 7 dni w 3.-4. tygodniu, > 2 tygodnie po 1 miesiącu). U pacjentów ≥ 65 lat zaleca się ostrożność ze względu na brak danych bezpieczeństwa, a u osób z zaburzeniami czynności nerek nie jest konieczna modyfikacja dawki, choć brak jest badań rejestracyjnych w tej populacji. Fingolimod jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby (Child-Pugh C), natomiast u łagodnych i umiarkowanych zaburzeń dawka nie wymaga korekty, lecz wymagana jest ostrożność.
25 mg, 5 mg, biodostępność, ciężkie zaburzenie czynności wątroby, działanie niepożądane, farmakologia kliniczna, fingolimod, Gaxenim, kapsułka 0, kapsułka twarda, klasyfikacja Child-Pugh, łagodne zaburzenie czynności wątroby, monitorowanie pacjenta, pacjent w podeszłym wieku, stwardnienie rozsiane, wznowienie leczenia, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Atozet 10 mg + 40 mg
Produkt leczniczy Atozet, zawierający ezetymib i atorwastatynę, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie związane z metabolizmem atorwastatyny przez CYP3A4 oraz transportem przez OATP1B1, OATP1B3, MDR1 i BCRP. Silne inhibitory CYP3A4 (np. cyklosporyna, ketokonazol, inhibitory proteazy HIV) znacząco zwiększają stężenia atorwastatyny, co podnosi ryzyko miopatii i rabdomiolizy, dlatego zaleca się unikanie ich jednoczesnego stosowania lub redukcję dawki Atozetu. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (erytromycyna, diltiazem, werapamil) również zwiększają stężenia atorwastatyny, co wymaga monitorowania klinicznego i ewentualnej korekty dawki. Inhibitory BCRP (elbaswir, grazoprewir) podnoszą stężenia atorwastatyny 1,9-krotnie, dlatego dawka Atozetu nie powinna przekraczać 10 mg ezetymibu i 20 mg atorwastatyny na dobę. Fibraty zwiększają stężenia ezetymibu o 1,5-1,7 raza i podnoszą ryzyko zdarzeń mięśniowych, co stanowi przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania. Cyklosporyna może zwiększyć narażenie na ezetymib 3,4- do 12-krotnie, co wymaga ostrożności i monitorowania stężeń cyklosporyny. Ponadto, kwas fusydowy, daptomycyna, kolchicyna i boceprewir zwiększają ryzyko miopatii i rabdomiolizy, co wymaga odpowiednich środków ostrożności, w tym czasowego przerwania terapii atorwastatyną lub ograniczenia dawki Atozetu do 10 mg + 20 mg na dobę.
amiodaron, atorwastatyna, białko oporności raka piersi, białko oporności wielolekowej, biodostępność, boceprewir, cyklosporyna, cytochrom P450 3A4, daptomycyna, digoksyna, diltiazem, erytromycyna, ezetymib, fibrat, flukonazol, hepatotoksyczność, indukcja enzymatyczna, inhibitor CYP3A4, inhibitor proteazy HIV, itrakonazol, ketokonazol, klarytromycyna, kolchicyna, kolestyramina, kwas fusydowy, lek zobojętniający, międzynarodowy współczynnik znormalizowany, miopatia, pochodna kumaryny, polipeptyd transportujący aniony organiczne, rabdomioliza, telitromycyna, warfaryna, werapamil