skolioza
Skolioza to boczne skrzywienie kręgosłupa, które może występować wraz z rotacją kręgów. W badaniu klinicznym jest widoczna jako asymetria tułowia, nierówność wysokości ramion, łopatek i talii, a także jako garb żebrowy. Rozpoznanie potwierdza się badaniem radiologicznym kręgosłupa, mierząc kąt Cobba, który w skoliozie przekracza 10 stopni.
Ze względu na etiologię wyróżnia się skoliozę idiopatyczną (stanowiącą około 80% przypadków), neuromięśniową, wrodzoną oraz wynikającą z innych przyczyn. Skolioza idiopatyczna najczęściej rozwija się w okresie dojrzewania i występuje częściej u dziewcząt. Rokowanie zależy od wieku wystąpienia, typu krzywizny i jej wielkości.
Leczenie skoliozy obejmuje obserwację, fizjoterapię, gorsetowanie oraz, w zaawansowanych przypadkach, leczenie operacyjne. Kluczowe znaczenie ma wczesne wykrycie i regularna kontrola, szczególnie w okresach intensywnego wzrostu, co może zapobiec progresji krzywizny i rozwojowi powikłań, takich jak ból kręgosłupa, ograniczenie funkcji oddechowych czy problemy psychospołeczne.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Homocystynuria – Objawy
Homocystynuria (HCU) to dziedziczne zaburzenie metabolizmu metioniny, najczęściej spowodowane niedoborem syntazy cystationinowej beta (CBS), prowadzące do akumulacji homocysteiny we krwi i moczu. Choroba manifestuje się wielonarządowo, obejmując układ wzrokowy (ektopia soczewki u 70-90% pacjentów, ciężka krótkowzroczność, jaskra), kostno-szkieletowy (marfanoidalna sylwetka, arachnodaktylia, osteoporoza do 20. roku życia), naczyniowy (zakrzepowo-zatorowe incydenty z ryzykiem 30% do 20. roku życia i 50% do 30. roku życia) oraz neurologiczny (opóźnienia rozwojowe, napady padaczkowe, zaburzenia psychiczne u 50% pacjentów). Objawy pojawiają się zwykle w pierwszym roku życia, choć mogą ujawnić się także w dzieciństwie lub dorosłości, a ich nasilenie jest zmienne i zależy od typu HCU oraz odpowiedzi na leczenie witaminą B6. Wczesna diagnoza i wdrożenie terapii, w tym dieta niskobiałkowa i suplementacja witaminami, są kluczowe dla zapobiegania powikłaniom i poprawy rokowania.
anemia megaloblastyczna, arachnodaktylia, ektopia soczewki, hipotonia mięśniowa, homocysteina, homocystynuria, jaskra, klatka piersiowa szewska, kolana koślawe, krótkowzroczność, kwasica metylomalonowa, małogłowie, napad padaczkowy, niedrożność tętnic, odwarstwienie siatkówki, opóźnienie rozwojowe, osteoporoza, powikłania zakrzepowo-zatorowe, przemieszczenie soczewki, skolioza, sylwetka marfanoidalna, udar mózgu, zaburzenie psychiczne, zakrzep krwi, zakrzepica żył głębokich, zanik nerwu wzrokowego, zatorowość płucna, zawał serca - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół retta – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zespół Retta to rzadkie zaburzenie neurorozwojowe, występujące z częstością około 1:10 000 urodzeń żeńskich, charakteryzujące się początkowo prawidłowym rozwojem, a następnie regresją funkcji neurologicznych między 3 miesiącem a 3 rokiem życia. Choroba manifestuje się zaburzeniami mowy, motoryki, oddychania oraz licznymi objawami somatycznymi, w tym skoliozą (obecna u >50% pacjentek, zwykle między 8 a 11 r.ż.) i problemami żywieniowymi (dotyczącymi ponad 80% dzieci w wieku 4-8 lat). Diagnostyka i leczenie wymagają podejścia wielodyscyplinarnego, angażującego neurologa dziecięcego, genetyka, pediatrę, gastroenterologa, ortopedę, fizjoterapeutę, terapeutów zajęciowych i logopedów oraz dietetyka. W 2023 roku FDA zatwierdziła trofinetyd (Daybue) – pierwszy lek ukierunkowany na mutację genu MECP2, działający przeciwzapalnie i modulujący aktywność komórek mózgowych, co może poprawić funkcje werbalne i motoryczne.
alternatywna komunikacja, doradca genetyczny, dystonia, epilepsja, fizjatra, gastrostomia, gęstość kości, gorset ortopedyczny, hipoterapia, hipotonia, hydroterapia, insulinopodobny czynnik wzrostu, leki przeciwpadaczkowe, melatonina, mutacja MECP2, muzykoterapia, napięcie mięśniowe, neurolog dziecięcy, opieka wielospecjalistyczna, ortezy stawu skokowego, poradnictwo genetyczne, przykurcze stawowe, refluks żołądkowo-przełykowy, skolioza, spastyczność mięśniowa, terapia genowa, terapia logopedyczna, zaburzenia mowy, zaburzenie neurorozwojowe, zahamowanie wzrostu, zespół Retta - Leksykon chorób i schorzeń
Rdzeniowy zanik mięśni – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rdzeniowy zanik mięśni (SMA) to genetyczna choroba neurodegeneracyjna spowodowana mutacją w genie SMN1, prowadząca do deficytu białka SMN i obumierania neuronów ruchowych w rdzeniu kręgowym. W efekcie dochodzi do postępującego osłabienia i zaniku mięśni, co wpływa na funkcje motoryczne, oddechowe, połykanie oraz mowę. Kluczowe w opiece nad pacjentami z SMA jest multidyscyplinarne podejście, angażujące neurologa, pulmonologa, ortopedę, fizjoterapeutę, terapeutę zajęciowego, dietetyka, logopedę, genetyka, anestezjologa, psychologa oraz koordynatora opieki. Szczególną uwagę zwraca się na monitorowanie i wspomaganie funkcji oddechowych (np. nieinwazyjna wentylacja, ćwiczenia oddechowe, clearance dróg oddechowych), wsparcie żywieniowe (kontrola masy ciała, modyfikacje diety, zgłębniki NG i G-tube) oraz leczenie ortopedyczne (ortezy, chirurgia skoliozy). Rehabilitacja ruchowa i terapia zajęciowa są niezbędne do utrzymania funkcji motorycznych i samodzielności pacjentów.
badanie przesiewowe noworodków, białko SMN, dysfagia, fizjoterapia, gastrostomia, gen SMN1, kifoza, neuron ruchowy, nieinwazyjna wentylacja, nusinersen, onasemnogene abeparvovec, opieka paliatywna, orteza, podejście multidyscyplinarne, przykurcz stawowy, rdzeń kręgowy, rdzeniowy zanik mięśni, risdiplam, skolioza, terapia genowa, terapia zajęciowa, tracheostomia, zespół multidyscyplinarny, zgłębnik żywieniowy - Leksykon chorób i schorzeń
Skolioza – Diagnostyka i diagnoza
Skolioza to trójwymiarowa deformacja kręgosłupa charakteryzująca się bocznym skrzywieniem i rotacją kręgów, diagnozowana na podstawie kąta Cobba ≥ 10°. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym testu Adamsa oraz pomiaru rotacji skoliometrem, gdzie kąt powyżej 5-7° wskazuje na konieczność dalszej oceny. Podstawowym badaniem obrazowym jest RTG kręgosłupa w projekcji AP i bocznej, wykonywane co 4-6 miesięcy u dzieci w okresie wzrostu, z uwagi na monitorowanie progresji. W wybranych przypadkach stosuje się MRI (ocena rdzenia i tkanek miękkich) oraz CT (szczegółowa ocena kostna), a także technikę EOS, która umożliwia trójwymiarową ocenę przy niskiej dawce promieniowania. Skolioza klasyfikowana jest według wieku (niemowlęca, młodzieńcza, dorosłych) oraz etiologii (idiopatyczna, wrodzona, nerwowo-mięśniowa, zwyrodnieniowa, pourazowa).
badania obrazowe, badanie fizykalne, gorsetowanie, kąt Cobba, krążek międzykręgowy, płaszczyzna strzałkowa, projekcja przednio-tylna, rezonans magnetyczny, rotacja kręgosłupa, RTG kręgosłupa, skoliometr, skolioza, skolioza idiopatyczna, skolioza idiopatyczna młodzieńcza, skolioza młodzieńcza, skolioza nerwowo-mięśniowa, skolioza pourazowa, skolioza wrodzona, skolioza zwyrodnieniowa, spondylodeza, test Adamsa, tomografia komputerowa, vertebral body tethering - Leksykon chorób i schorzeń
Syringomyelia – Etiologia i przyczyny
Syringomyelia to rzadkie schorzenie neurologiczne charakteryzujące się powstawaniem jamy wypełnionej płynem (syrinx) w rdzeniu kręgowym, najczęściej związane z zaburzeniem przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR). Etiologia obejmuje formy wrodzone, takie jak malformacja Chiariego typu I (CM-I), występująca u 3-8/100 000 osób i odpowiadająca za 55-70% przypadków, oraz nabyte, wynikające z urazów rdzenia (5% po urazie), nowotworów (30% z guzem rdzenia), zapaleń opon, krwotoków czy powikłań pooperacyjnych. Patofizjologia opiera się na teoriach zaburzonej dynamiki PMR, tłoka móżdżkowego, wzrostu ciśnienia śródrdzeniowego, trakcji rdzenia oraz niewydolności żylnej. Czynniki ryzyka to predyspozycje genetyczne, wiek (25-40 lat), płeć męska oraz wcześniejsze urazy rdzenia. Około 22,7% pacjentów jest bezobjawowych, a skolioza występuje u 25-80% chorych. Średnica syrinx >5 mm i obrzęk rdzenia prognozują szybkie pogorszenie stanu.
dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, krwotok, malformacja Chiariego, malformacja Chiariego typu I, martwica, niedokrwienie, niewydolność żylna, nowotwór rdzenia kręgowego, obrzęk tkanki nerwowej, otwór wielki czaszki, patofizjologia, platybazja, płyn mózgowo-rdzeniowy, przepuklina migdałków móżdżku, rozszczep kręgosłupa, skolioza, syringomyelia, syrinx, tylna jama czaszki, uraz rdzenia kręgowego, wodogłowie, zakotwiczenie rdzenia kręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzona przepuklina przeponowa – Diagnostyka i diagnoza
Wrodzona przepuklina przeponowa (CDH) to poważna wada rozwojowa przepony, prowadząca do przemieszczenia narządów jamy brzusznej do klatki piersiowej, co skutkuje hipoplazją płuc i nadciśnieniem płucnym. CDH występuje z częstością 1:2500-3000 żywych urodzeń, a około 50% przypadków diagnozuje się prenatalnie, średnio w 24. tygodniu ciąży. Diagnostyka prenatalna obejmuje szczegółowe USG, echokardiografię płodu, MRI oraz badania genetyczne (w tym mikromacierz chromosomalną), które pozwalają ocenić anatomię, stopień hipoplazji płuc i obecność wad towarzyszących. Kluczowymi wskaźnikami prognostycznymi są stosunek o/e LHR (lung-to-head ratio) oraz położenie wątroby w klatce piersiowej, które korelują z przeżywalnością: o/e LHR <15% oznacza praktycznie brak szans na przeżycie, natomiast >45% wskazuje na bardzo dobre rokowanie. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć inne przyczyny zmian w klatce piersiowej, takie jak zapalenie płuc czy odma opłucnowa.
amniocenteza, badanie ultrasonograficzne płodu, diagnostyka prenatalna, echokardiografia płodu, gazometria krwi tętniczej, hipoplazja płuc, intubacja dotchawicza, mikromacierz chromosomalna, nadciśnienie płucne, odma opłucnowa, pozaustrojowe utlenowanie krwi, przemieszczenie wątroby, przewlekła choroba płuc, refluks żołądkowo-przełykowy, rezonans magnetyczny płodu, sekwencjonowanie eksomu, sekwencjonowanie genomu, skolioza, stosunek płuco-głowa, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, wrodzona przepuklina przeponowa, wysięk opłucnowy, zapalenie płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra miękka mielopatia – Leczenie
Ostre wiotkie zapalenie rdzenia kręgowego (AFM) to rzadka, ale poważna choroba neurologiczna charakteryzująca się nagłym osłabieniem mięśni, głównie kończyn, spowodowanym uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Obecnie brak jest specyficznego leczenia o udowodnionej skuteczności; terapia jest objawowa i wspomagająca, z koniecznością ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko szybkiego postępu i niewydolności oddechowej. Stosowane metody terapeutyczne to m.in. dożylne immunoglobuliny (IVIG), kortykosteroidy oraz plazmafereza, jednak ich efektywność nie została jednoznacznie potwierdzona. Kluczową rolę odgrywa wczesna i intensywna rehabilitacja, obejmująca fizjoterapię, terapię zajęciową, funkcjonalną stymulację elektryczną (FES), trening chodu z odciążeniem masy ciała oraz terapię logopedyczną, co znacząco poprawia długoterminowe wyniki funkcjonalne u dzieci z AFM.
badanie DEXA, cewnikowanie przerywane, depresja i lęk, dysfagia, dysfonia, dysfunkcja pęcherza, działanie immunomodulujące, enterowirus, funkcjonalna stymulacja elektryczna, immunoglobulina dożylna, kortykosteroid, lek immunosupresyjny, lek przeciwwirusowy, lek przeciwzapalny, nierówność długości kończyn, niewydolność oddechowa, osłabienie mięśni opuszkowych, ostre wiotkie zapalenie rdzenia kręgowego, plazmafereza, podwichnięcie stawu, przykurcz, skolioza, transfer nerwów, wentylacja mechaniczna, wspomaganie oddychania, zaburzenie funkcji jelit, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Nerwiakowłókniak – Objawy
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) to łagodny guz osłonek nerwowych, którego objawy zależą od lokalizacji, wielkości i typu guza. Skórne nerwiakowłókniaki zwykle manifestują się jako pojedyncze guzki o wielkości <2 cm, często bezobjawowe lub z łagodnym świądem i bólem. Nerwiakowłókniaki splotu, patognomoniczne dla neurofibromatozy typu 1 (NF1), występują u 30-50% pacjentów z NF1 i mogą powodować ból, mrowienie, osłabienie mięśniowe, zaburzenia funkcji narządów wewnętrznych oraz zniekształcenia ciała. Przewlekły ból dotyka 35-53% pacjentów, a nerwiakowłókniaki splotu niosą ryzyko transformacji złośliwej w 8-16% przypadków. Wzrost guzów jest najbardziej dynamiczny we wczesnym dzieciństwie (20-240% rocznie) i okresie dojrzewania, a zmiany hormonalne, takie jak ciąża, mogą nasilać objawy i progresję choroby.
badanie neurologiczne, badanie palpacyjne, ból przewlekły, diagnostyka obrazowa, drętwienie, dysfunkcja pęcherza moczowego, guz osłonek nerwowych, kontrola pęcherza moczowego, lek przeciwdrgawkowy, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak rdzeniowy, nerwiakowłókniak skórny, neurofibromatoza, neurofibromatoza typu 1, niedowład, niesteroidowy lek przeciwzapalny, osłabienie mięśniowe, porażenie, skolioza, transformacja złośliwa, ucisk rdzenia kręgowego, utrata widzenia, zaburzenie koordynacji, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie oddychania, zaburzenie ruchowe, zaburzenie widzenia, złośliwy guz osłonek nerwów obwodowych - Leksykon chorób i schorzeń
Dystrofia mięśniowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Dystrofia mięśniowa (MD) to grupa ponad 30 genetycznych schorzeń charakteryzujących się postępującym osłabieniem i zanikiem mięśni, wpływającym na funkcje ruchowe oraz mięśnie serca i płuc. Opieka nad pacjentem wymaga interdyscyplinarnego zespołu, w skład którego wchodzą m.in. neurolodzy, kardiolodzy, pulmonolodzy, fizjoterapeuci oraz pielęgniarki. Kluczowe jest monitorowanie siły mięśniowej, zakresu ruchu, funkcji oddechowej i sercowej oraz ocena zdolności do wykonywania codziennych czynności (ADL). Terapia obejmuje m.in. ćwiczenia zakresu ruchu, fizjoterapię, wsparcie oddechowe, stosowanie ortez i urządzeń wspomagających mobilność. Farmakoterapia może obejmować kortykosteroidy (np. prednizolon, deflazakort), leki kardiologiczne oraz suplementy kreatyny, które mogą opóźniać progresję choroby i poprawiać funkcję mięśniową. Regularne kontrole, w tym ocena funkcji oddechowej co 6-12 miesięcy, są niezbędne dla optymalizacji leczenia i zapobiegania powikłaniom.
beta-bloker, choroba nerwowo-mięśniowa, dysfagia, dystrofia mięśniowa, fizjoterapeuta, fizjoterapia, funkcja oddechowa, funkcja serca, gastrostomia, infekcja układu oddechowego, inhibitor ACE, kardiomiopatia, kortykosteroid, kreatyna, neurolog, orteza, problem oddechowy, przykurcz, siła mięśniowa, skolioza, stan skóry, terapeuta zajęciowy, terapia fizyczna, układ oddechowy, wentylacja nieinwazyjna, wentylacja wspomagana, wózek inwalidzki, zadławienie, zanik mięśni, zarządzanie objawami, zespół interdyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół marfana – Leczenie
Zespół Marfana to wieloukładowa choroba genetyczna tkanki łącznej, dla której nie istnieje leczenie przyczynowe. Terapia skupia się na zapobieganiu i leczeniu powikłań, zwłaszcza sercowo-naczyniowych, które stanowią główne zagrożenie życia. Kluczowe jest regularne monitorowanie układu sercowo-naczyniowego za pomocą echokardiografii, TK i MRI oraz stosowanie farmakoterapii obniżającej ciśnienie tętnicze i obciążenie ściany aorty, głównie beta-blokerów (propranolol, atenolol, metoprolol, nadolol) i antagonistów receptora angiotensyny II (losartan, irbesartan, walsartan). Interwencje chirurgiczne, takie jak wymiana opuszki aorty czy operacje zastawkowe, są wskazane przy średnicy aorty około 5-5,5 cm lub w przypadku rozwarstwienia aorty. Kompleksowa opieka wymaga współpracy kardiologa, okulisty, ortopedy, genetyka i innych specjalistów.
antagonista wapnia, beta-bloker, bloker receptora angiotensyny II, deformacja klatki piersiowej, echokardiogram, fizjoterapia, infekcyjne zapalenie wsierdzia, inhibitor konwertazy angiotensyny, jaskra, klatka piersiowa lejkowata, krótkowzroczność, odwarstwienie siatkówki, płaskostopie, poszerzenie aorty, powikłanie sercowo-naczyniowe, profilaktyka antybiotykowa, rezonans magnetyczny, rozwarstwienie aorty, skolioza, tętniak aorty, tkanka łączna, tomografia komputerowa, zaćma, zastawka aortalna, zespół Marfana, zwichnięcie soczewki - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół klippela-trenaunaya – Epidemiologia
Zespół Klippela-Trenaunaya (ZKT) to rzadkie wrodzone schorzenie naczyniowe, charakteryzujące się triadą objawów: malformacjami naczyniowymi typu włośniczkowego (plamy typu „port-wine”), żylakami oraz przerostem kości i/lub tkanek miękkich. Częstość występowania wynosi od 1:20 000 do 1:100 000 żywych urodzeń, bez predylekcji płciowej czy rasowej. Diagnostyka opiera się na klinicznym obrazie oraz badaniach obrazowych, takich jak USG z Dopplerem, CT, MRI i MRA, które pozwalają ocenić rozległość zmian i planować leczenie. ZKT jest związany z mutacjami genu PIK3CA (PROS) oraz rzadziej RASA1, co wskazuje na podłoże genetyczne. Objawy pojawiają się zwykle od urodzenia lub w dzieciństwie, a zmiany dotyczą głównie kończyn dolnych (85% przypadków), najczęściej jednostronnie. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla zapobiegania powikłaniom, takim jak zakrzepica (występująca u około 39% pacjentów), zatorowość płucna, krwawienia żylne, bóle i obrzęki kończyn oraz różnica długości kończyn.
alpelisib, angiografia rezonansu magnetycznego, badanie Dopplera, badanie ultrasonograficzne, krwiomocz, malformacja naczyniowa włośniczkowa, menorrhagia, mutacja genu PIK3CA, naczyniak płaski, nadciśnienie płucne, nieprawidłowość żylna, niewydolność prawej komory serca, plama typu port-wine, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przerost tkanek miękkich, rezonans magnetyczny, skolioza, tomografia komputerowa, triada objawów, układ limfatyczny, zakrzepica żylna, zakrzepowe zapalenie żył, zatorowość płucna, zespół Klippela-Trenaunaya, zespół Parkesa-Webera, zespół Sturge’a-Webera - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół turnera – Objawy
Zespół Turnera, występujący u około 1 na 2500 żywych urodzeń płci żeńskiej, jest spowodowany całkowitym lub częściowym brakiem jednego chromosomu X. Charakterystyczne cechy kliniczne obejmują niski wzrost (średnio 143-147 cm u nieleczonych kobiet), niewydolność jajników prowadzącą do braku dojrzewania płciowego i niepłodności, a także liczne wady sercowo-naczyniowe, takie jak koarktacja aorty i dwupłatkowa zastawka aortalna, występujące u 25-50% pacjentek. Diagnostyka prenatalna opiera się na ultrasonograficznych markerach, takich jak zwiększona przezierność karkowa czy torbielowaty obrzęk szyi. Leczenie hormonem wzrostu może zwiększyć końcowy wzrost o 5-7 cm, a hormonalna terapia zastępcza umożliwia rozwój cech płciowych i normalne życie seksualne. Wady nerek (24-42%) oraz zwiększone ryzyko chorób autoimmunologicznych (np. niedoczynność tarczycy, celiakia) i metabolicznych (otyłość centralna, cukrzyca typu 2) są częstymi powikłaniami.
amblyopia, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, brak chromosomu X, celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, cubitus valgus, cukrzyca typu 1, czuciowo-nerwowy ubytek słuchu, deformacja Madelunga, dwupłatkowa zastawka aortalna, dysgenezja gonad, dyslipidemia, hormon wzrostu, insulinooporność, koarktacja aorty, nerka podkowiasta, nieswoiste zapalenia jelit, niewydolność jajników, niski wzrost, nisko osadzone uszy, obrzęk limfatyczny, osteoporoza, płetwiasta szyja, przewodzeniowy ubytek słuchu, przezierność karkowa, ptoza, rozwarstwienie aorty, skolioza, strabizm, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wysokie podniebienie, zaburzenie chromosomalne, zastawka aortalna, zespół Turnera - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół digeorge’a (delecja 22q11) – Epidemiologia
Zespół DiGeorge’a, spowodowany delecją 22q11.2, jest najczęstszym zespołem mikrodelecji chromosomowej, z częstością występowania szacowaną na około 1:1524 do 1:6000 żywych urodzeń, co czyni go częstszym niż mukowiscydoza (1:2500). Diagnostyka może być prenatalna (wskazania: wcześniejsze dziecko z delecją, dotknięty rodzic, wrodzona wada serca w USG) lub postnatalna, z wykorzystaniem metod takich jak FISH i MLPA. Fenotyp jest zmienny, co utrudnia rozpoznanie, a średni wiek diagnozy po urodzeniu wynosi około 4 lata. Mikrodelecje powstają najczęściej de novo (90%), a dziedziczenie autosomalne dominujące występuje w 10% przypadków. Wczesne wykrycie jest wspierane przez badania przesiewowe noworodków, w tym ocenę TREC i analizę DNA bezkomórkowego.
analiza FISH, anomalia twarzoczaszki, badanie audiologiczne, badanie okulistyczne, badanie przesiewowe noworodków, choroba autosomalna dominująca, delecja 22q11, hipokalcemia, hybrydyzacja in situ, mikrodelecja 22q11.2, mikrodelecja chromosomowa, morfologia krwi, mowa nosowa, mozaicyzm germinalny, mukowiscydoza, niepełnosprawność intelektualna, receptor komórek T, rozszczep podniebienia, skolioza, TSH, wolna T4, wrodzona wada serca, zespół DiGeorge’a, zespół wielodyscyplinarny, zmienność fenotypowa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół edwardsa (trisomia 18) – Objawy
Zespół Edwardsa (trisomia 18) to rzadkie zaburzenie genetyczne wynikające z obecności dodatkowego chromosomu 18, występujące w formie pełnej, mozaikowej lub częściowej trisomii. Charakteryzuje się licznymi wadami rozwojowymi, w tym wewnątrzmacicznym zahamowaniem wzrostu (IUGR), wadami serca (VSD, ASD, PDA u ~90% pacjentów), deformacjami kończyn (zaciśnięte dłonie, stopy typu „rocker-bottom”), mikrocefalią, mikrognacją oraz wadami układu nerwowego i narządów wewnętrznych. Diagnostyka prenatalna opiera się na badaniach USG i testach przesiewowych, gdzie obserwuje się m.in. wielowodzie, agenezję ciała modzelowatego i torbiele splotu naczyniówkowego. Po urodzeniu dzieci prezentują niską masę ciała, hipotonię, opóźnienie rozwoju psychomotorycznego oraz ciężką niepełnosprawność intelektualną. Rokowanie jest niepomyślne, zwłaszcza w pełnej trisomii 18, gdzie śmiertelność w pierwszym roku życia wynosi 90-95%, a przeżywalność powyżej 1 roku dotyczy jedynie 5-10% pacjentów.
agenezja ciała modzelowatego, agenezja nerki, atrezja przełyku, brachycefalia, centralny bezdech, dodatkowy chromosom 18, drgawka, gastrostomia, guz Wilmsa, hipotonia, IUGR, mikrocefalia, mikrognacja, nerka podkowiasta, niewydolność oddechowa, pojedyncza tętnica pępowinowa, przepuklina pępowinowa, przetrwały przewód tętniczy, refluks żołądkowo-przełykowy, rozszczep kręgosłupa, rozszczep wargi, skolioza, spodziectwo, syndaktylia, torbiel splotu naczyniówkowego, trisomia 18, trisomia mozaikowa, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, wada serca, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu, wielowodzie, wnętrostwo, wodonercze, zaćma, zespół Edwardsa, zmętnienie rogówki - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół pradera-williego – Epidemiologia
Zespół Pradera-Williego (ZPW) jest najczęstszą genetyczną przyczyną zagrażającej życiu otyłości, o częstości występowania od 1:10 000 do 1:30 000 urodzeń, z globalną populacją około 350 000-400 000 chorych. Diagnostyka opiera się na cechach klinicznych i analizie metylacji DNA, umożliwiającej rozpoznanie ponad 99% przypadków, z wiekiem diagnozy obniżonym do pierwszych miesięcy życia. Kompleksowy nadzór medyczny obejmuje regularne monitorowanie parametrów takich jak hemoglobina glikowana, TSH, wzrost, masa ciała, ocena zachowań obsesyjno-kompulsyjnych, badania okulistyczne i densytometrię kości. Roczna śmiertelność w ZPW wynosi 1-4%, z medianą wieku zgonu około 30 lat, a główną przyczyną zgonów są powikłania oddechowe, zwłaszcza niewydolność oddechowa i infekcje dróg oddechowych.
analiza genetyczna, centralna niewydolność nadnerczy, choroba rzadka, densytometria kości, diagnostyka prenatalna, hemoglobina glikowana, infekcja dróg oddechowych, metylacja DNA, napad padaczkowy, niedoczynność tarczycy, niepełnosprawność intelektualna, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, nowotwór złośliwy, orchidopeksja, problemy behawioralne, skolioza, specjalistyczna opieka zdrowotna, tamponada serca, test tolerancji glukozy, translokacja, wada refrakcji, wielowodzie, wnętrostwo, wolna tyroksyna, zapalenie opon mózgowych, zespół Pradera-Williego, zez - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ehlersa-danlosa – Objawy
Zespół Ehlersa-Danlosa (ZED) to grupa dziedzicznych zaburzeń tkanki łącznej charakteryzujących się defektami kolagenu, prowadzącymi do hipermobilności stawów, rozciągliwości i kruchości skóry oraz zwiększonej podatności na urazy naczyń krwionośnych i narządów wewnętrznych. Wyróżnia się co najmniej 13 podtypów, z których najczęstszy jest hipermobilny (hEDS, 80-90% przypadków), a najcięższy naczyniowy (vEDS) z ryzykiem pęknięcia naczyń i narządów, skracającym średnią długość życia do około 48 lat. Objawy hEDS obejmują m.in. przewlekły ból stawów, niestabilność, dysfunkcje autonomiczne (POTS), zaburzenia przewodu pokarmowego oraz problemy neurologiczne i psychologiczne. Klasyczny typ (cEDS) cechuje się wyraźnymi zmianami skórnymi, natomiast kyfoskoliotyczny (kEDS) manifestuje się deformacjami kręgosłupa i hipotonią mięśniową. Przebieg choroby jest przewlekły, z nasileniem objawów wraz z wiekiem i ryzykiem powikłań takich jak zmiany zwyrodnieniowe, niestabilność stawów, zaburzenia sercowo-naczyniowe i problemy z gojeniem ran.
blizna atroficzna, depresja, gastropareza, hipermobilność stawów, hipotonia mięśniowa, kolagen, kruchość naczyń krwionośnych, kruchość skóry, migrena, płaskostopie, przewlekły ból stawów, refluks żołądkowo-przełykowy, reumatolog, rozciągliwość skóry, skolioza, tętniak, tkanka łączna, wypadanie zastawki mitralnej, zaburzenie autonomiczne, zaburzenie gojenia ran, zaburzenie lękowe, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie termoregulacji, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół jelita drażliwego, zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej, zmiany zwyrodnieniowe stawów, zwichnięcie stawu - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół angelmana – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół Angelmana (ZA) charakteryzuje się opóźnieniem rozwojowym, deficytami motorycznymi i mowy, przy czym rokowanie jest indywidualne i zależy od podłoża genetycznego, czasu rozpoznania oraz dostępu do terapii. Pacjenci z dużymi delecjami w rejonie chromosomu 15q11-q13 mają gorsze rokowanie. Pomimo braku leczenia przyczynowego, wczesna diagnoza i wdrożenie terapii logopedycznej, fizjoterapii oraz terapii zajęciowej znacząco poprawiają funkcjonowanie i jakość życia. Objawy ulegają zmianom z wiekiem – obserwuje się zmniejszenie częstotliwości napadów padaczkowych i nadruchliwości, ale rośnie ryzyko otyłości, skoliozy i ograniczenia mobilności. Długość życia jest zazwyczaj prawidłowa, choć powikłania takie jak ciężkie napady padaczkowe, zachłystowe zapalenie płuc czy urazy mogą stanowić zagrożenie dla życia.
cechy płciowe, chromosom 15, deficyt motoryczny, delecja chromosomowa, dojrzewanie płciowe, ekspresja genetyczna, fenotyp choroby, fizjoterapia, gen UBE3A, jakość życia pacjenta, niepełnosprawność intelektualna, opóźnienie rozwojowe, otyłość, padaczka, regresja rozwojowa, rehabilitacja ruchowa, skolioza, terapia logopedyczna, terapia zajęciowa, zaburzenia chodu, zachłystowe zapalenie płuc, zapalenie płuc, zespół Angelmana, zespół kliniczny - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba charcota-mariego-tootha – Objawy
Choroba Charcota-Mariego-Tootha (CMT) to najczęstsza dziedziczna neuropatia obwodowa, dotykająca około 1 na 2500 osób, charakteryzująca się postępującym uszkodzeniem nerwów ruchowych i czuciowych. Objawy pojawiają się zwykle między 5. a 15. rokiem życia, manifestując się osłabieniem mięśni dystalnych kończyn, zanikiem mięśni, deformacjami stóp (pes cavus, palce młotkowate, equinovarus) oraz zaburzeniami czucia, takimi jak drętwienie i mrowienie. Typowe objawy ruchowe to opadanie stopy, zaburzenia chodu i częste upadki, a w miarę progresji choroby dochodzi do osłabienia mięśni rąk, co utrudnia precyzyjne czynności manualne. CMT może również powodować ból neuropatyczny i mięśniowo-szkieletowy oraz znaczne zmęczenie, wynikające z większego wysiłku podczas poruszania się i zaburzeń snu. W cięższych postaciach obserwuje się powikłania takie jak skolioza, dysfagia, porażenie strun głosowych oraz niewydolność oddechową, szczególnie przy wczesnym początku choroby.
akson, atrofia nerwu wzrokowego, bezdech senny, ból mięśniowo-szkieletowy, ból neuropatyczny, drętwienie, dysfagia, dysplazja stawu biodrowego, dyzartria, kifoskolioza, kifoza, mrowienie, mutacja genetyczna, nerw obwodowy, neuropatia obwodowa, niedoczynność tarczycy, opadanie stopy, palce młotkowate, parapareza, pes cavus, płaskostopie, porażenie strun głosowych, propriocepcja, ręka szponiasta, rozwój motoryczny, skolioza, stopa końsko-szpotawa, uszkodzenie nerwu obwodowego, zaburzenie czuciowe, zanik mięśni, zespół niespokojnych nóg, zwichnięcie rzepki, zwichnięcie stawu skokowego - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół angelmana – Objawy
Zespół Angelmana (AS) to rzadkie zaburzenie genetyczne spowodowane utratą funkcji genu UBE3A na chromosomie 15 pochodzącym od matki, występujące u około 1 na 15 000 żywych urodzeń. Charakteryzuje się opóźnieniem rozwojowym, ciężkim upośledzeniem mowy (zazwyczaj mniej niż 10 słów), ataksją, napadami padaczkowymi (występującymi u 80-90% pacjentów, rozpoczynającymi się zwykle między 2 a 3 rokiem życia) oraz charakterystycznym wzorcem EEG z wysokoamplitudowymi falami delta i wyładowaniami typu iglica-fala wolna. Objawy motoryczne obejmują opóźnione nabycie umiejętności chodzenia (średnio między 2,5 a 6 rokiem życia), drżenia kończyn, a u około 10% dzieci brak samodzielnego chodzenia. Typowe cechy fizyczne to mikrocefalia, płaska potylica, hipopigmentacja skóry, włosów i oczu, szeroko rozstawione zęby oraz zez. Zaburzenia snu, refluks żołądkowo-przełykowy, skolioza (20% dzieci, 50% dorosłych) i przykurcze stawów są częstymi współistniejącymi problemami.
ataksja, delecja chromosomowa, drżenie kończyn, dysfagia, fotofobia, gen UBE3A, hipotonia, kamienie milowe rozwoju, mikrocefalia, mutacja punktowa, nadmierne ślinienie, napad padaczkowy, napięcie mięśniowe, niepełnosprawność intelektualna, oczopląs, opóźnienie rozwojowe, przykurcz stawu, refluks żołądkowo-przełykowy, skolioza, zaburzenie snu, zaparcie, zapis EEG, zespół Angelmana, zez - Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 1 – Leczenie
Neurofibromatoza typu 1 (NF1) nie posiada obecnie skutecznego leczenia przyczynowego, a terapia koncentruje się na łagodzeniu objawów i zapobieganiu powikłaniom poprzez podejście multidyscyplinarne. Zalecane jest coroczne monitorowanie pacjentów, obejmujące badania okulistyczne, ocenę zmian skórnych, kontrolę ciśnienia tętniczego oraz ocenę rozwoju neuropsychologicznego, szczególnie u dzieci. W terapii farmakologicznej przełomem są inhibitory MEK, takie jak selumetinib (zatwierdzony dla dzieci od 2-3 roku życia) i mirdametinib (zatwierdzony dla dorosłych i dzieci od 2. roku życia), które wykazują redukcję objętości nerwiakowłókniaków splotowatych o 20-60% u ponad 70% pacjentów oraz poprawę kontroli bólu. Inne leki, w tym inhibitory mTOR, kinazy tyrozynowej oraz chemioterapia (karboplatyna i winkrystyna w glejakach nerwu wzrokowego), stanowią uzupełnienie terapii. Leczenie chirurgiczne i radioterapia są stosowane w wybranych przypadkach, jednak ze względu na ryzyko powikłań i nawrotów wymagają starannej oceny korzyści i ryzyka.
badanie kliniczne, badanie okulistyczne, biomarker, ciśnienie tętnicze, ewerolimus, gabapentyna, glejak nerwu wzrokowego, gorset ortopedyczny, guzki Lischa, inhibitor CDK4/6, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor MEK, inhibitor mTOR, komórki CAR-T, lek przeciwdrgawkowy, mikrobiota guza, mirdametinib, N-acetylocysteina, napad padaczkowy, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak splotowaty, neurofibromatoza typu 1, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nowotwór osłonek nerwów obwodowych, opioid, resekcja guza, rozwój neuropsychologiczny, selumetinib, skolioza, szlak sygnałowy, terapia genowa, terapia psychologiczna, transformacja nowotworowa, zwężenie tętnicy nerkowej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół trisomii x – Objawy
Zespół trisomii X (47,XXX) to genetyczne zaburzenie występujące u około 1 na 1000 dziewcząt, charakteryzujące się obecnością dodatkowego chromosomu X. Klinicznie objawia się przede wszystkim ponadprzeciętnym wzrostem, hipotonią, opóźnieniami rozwoju mowy i motoryki oraz cechami dysmorficznymi, takimi jak hiperteloryzm, fałdy nakątne czy klinodaktylia. Większość pacjentek ma prawidłowy rozwój płciowy i zdolność reprodukcyjną, choć u części obserwuje się przedwczesną niewydolność jajników. W zakresie funkcji poznawczych notuje się średni spadek IQ o 10-20 punktów, z dominującymi trudnościami w sferze werbalnej, dysleksją i zaburzeniami przetwarzania słuchowego. Zaburzenia behawioralne, takie jak ADHD (występujące u około 52% pacjentek), lęk, depresja oraz cechy spektrum autyzmu, są powszechne i mogą wpływać na funkcjonowanie społeczne. Dodatkowo, około 10% pacjentek doświadcza napadów padaczkowych i nieprawidłowości nerek, a w około 0,8% występują wady wrodzone serca.
ADHD, choroba autoimmunologiczna, chromosom X, cyklotymia, depresja, dysleksja, hiperteloryzm, hipotonia, hipotonia mięśniowa, infekcja dróg moczowych, klatka piersiowa szewska, klinodaktylia, lek psychotropowy, mozaicyzm, napad padaczkowy, niedoczynność tarczycy, niepełnosprawność intelektualna, niska samoocena, opóźnienie rozwojowe, opóźnione dojrzewanie, płaskostopie, problem z płodnością, przedwczesna niewydolność jajników, przedwczesne dojrzewanie, reumatoidalne zapalenie stawów, skolioza, spektrum autyzmu, toczeń, trisomia X, wada wrodzona serca, zaburzenie EEG, zaburzenie genetyczne, zaburzenie lękowe, zaburzenie przetwarzania słuchowego, zaburzenie psychotyczne, zespół trisomii X, zespół XXX - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół długiego qt – Objawy
Zespół długiego QT (LQTS) to zaburzenie repolaryzacji serca, manifestujące się wydłużeniem odstępu QT w EKG (QTc ≥450 ms u mężczyzn, ≥460 ms u kobiet; diagnostyczny próg według ESC to QTc ≥480 ms). Etiologia obejmuje formy wrodzone i nabyte, z mutacjami genetycznymi wpływającymi na kanały jonowe (LQT1, LQT2, LQT3). Objawy obejmują omdlenia (około 50% u pacjentów z wariantem genetycznym), palpitacje, zawroty głowy, napady drgawkowe wtórne do niedokrwienia mózgu podczas arytmii oraz nagłe zatrzymanie krążenia. Arytmie wyzwalane są przez wysiłek fizyczny (szczególnie u LQT1), stres emocjonalny (LQT2) lub sen (LQT3). Ryzyko nagłej śmierci jest szczególnie wysokie w pierwszych dwóch latach od pojawienia się objawów, a nieleczone LQTS wiąże się z 21% śmiertelnością w ciągu roku od pierwszego omdlenia. W populacji LQTS dotyczy około 1:2000 osób, z przewagą kobiet.
duszność, elektrokardiogram, lek beta-adrenolityczny, LQT1, LQT2, LQT3, LQT7, nagła śmierć, nagła śmierć sercowa, nagłe zatrzymanie krążenia, napad drgawkowy, nieprawidłowy rytm serca, odstęp QT, omdlenie, omdlenie arytmiczne, palpitacje serca, repolaryzacja serca, skolioza, skorygowany odstęp QT, torsade de pointes, wada wrodzona, wrodzony zespół długiego QT, wszczepialny kardiowerter-defibrylator, zawroty głowy, zespół długiego QT, zespół Timothyego - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół pradera-williego – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Pradera-Williego (PWS) to złożone zaburzenie genetyczne diagnozowane na podstawie kryteriów klinicznych (Holm i wsp., 1993/2001) oraz potwierdzane badaniami genetycznymi, przede wszystkim analizą metylacji DNA, wykrywającą ponad 99% przypadków. Podejrzenie PWS może pojawić się już prenatalnie (wielowodzie, zmniejszona aktywność płodu), a w okresie noworodkowym kluczowe objawy to znaczna hipotonia centralna, słabe ssanie, charakterystyczne cechy twarzy (migdałowate oczy, opadające kąciki ust) oraz hipogonadyzm. U dzieci powyżej 3 roku życia dominują nadmierne łaknienie, otyłość centralna, opóźnienie rozwoju psychoruchowego i zaburzenia zachowania. Diagnostyka molekularna obejmuje metylacyjną reakcję łańcuchową polimerazy (MS-PCR), MS-MLPA, badanie FISH (wykrywa delecje w 15q11-q13 w ~70% przypadków), mikromacierze CGH i oligo-SNP oraz analizę polimorfizmu DNA w celu identyfikacji disomii jednorodzicielskiej lub defektu centrum imprintingu. Wczesne rozpoznanie umożliwia wdrożenie terapii hormonalnej (hormon wzrostu), fizjoterapii i odpowiedniego żywienia, co poprawia rokowanie i opóźnia rozwój otyłości.
aberracja chromosomowa, amniopunkcja, analiza metylacji DNA, badanie DEXA, bezdech senny, biopsja kosmówki, CGH, defekt centrum imprintingu, disomia jednorodzicielska, dysfagia, FISH, hemoglobina glikowana, hiperfagia, hipogonadyzm, hormon wzrostu, IGF-1, kariotyp, MS-PCR, opóźnienie rozwoju psychoruchowego, otyłość centralna, polisomnografia, profil lipidowy, skolioza, wielowodzie, zespół Angelmana, zespół Pradera-Williego - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół marfana – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zespół Marfana to genetyczne zaburzenie tkanki łącznej o wielonarządowym charakterze, z dominującym wpływem na układ sercowo-naczyniowy, szkieletowy, oddechowy i wzrokowy. Opieka pielęgniarska wymaga interdyscyplinarnego, holistycznego podejścia, ze szczególnym naciskiem na monitorowanie parametrów życiowych, takich jak ciśnienie krwi i tętno, oraz regularne badania echokardiograficzne w celu oceny stanu aorty i serca. Leczenie farmakologiczne obejmuje stosowanie beta-blokerów i blokerów receptorów angiotensyny, mających na celu zapobieganie poszerzaniu aorty i rozwarstwieniu. W opiece nad pacjentami pediatrycznymi kluczowe jest monitorowanie wzrostu, rozwoju oraz funkcji serca od urodzenia, a także coroczne badania ortopedyczne i okulistyczne. Fizjoterapia i edukacja dotycząca bezpiecznej aktywności fizycznej (np. unikanie sportów kontaktowych i intensywnych wysiłków) są integralną częścią kompleksowej opieki, mającą na celu zachowanie mobilności i zapobieganie powikłaniom szkieletowym i sercowym.
badanie echokardiograficzne, beta-bloker, bloker receptora angiotensyny, ciąża i poród, ciśnienie krwi, deformacja klatki piersiowej, ectopia lentis, infekcja zastawki serca, jaskra, kardiolog, krótkowzroczność, monitorowanie hemodynamiczne, morfologia krwi, nadmierna ruchomość stawów, odwarstwienie siatkówki, okulista, ortopeda, poradnictwo genetyczne, poszerzenie aorty, profilaktyka antybiotykowa, przemieszczenie soczewki, rozwarstwienie aorty, skolioza, tętniak, tętno, układ sercowo-naczyniowy, zaburzenie tkanki łącznej, zaćma, zespół Marfana - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół trisomii x – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół trisomii X (47,XXX) charakteryzuje się zróżnicowanym przebiegiem klinicznym, z przeciętnym IQ obniżonym o około 20 punktów, szczególnie w zakresie funkcji werbalnych. Wczesna diagnostyka i interwencja są kluczowe dla minimalizacji opóźnień rozwojowych, zwłaszcza w zakresie mowy i funkcji poznawczych. Badania neuroobrazowe wykazały zmniejszoną całkowitą objętość mózgu oraz asymetryczne powiększenie komór mózgowych, co wskazuje na wpływ dodatkowego chromosomu X na rozwój mózgu. Adaptacja psychospołeczna jest zazwyczaj zadowalająca, choć kobiety z trisomią X wykazują większe trudności w okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości, w tym obniżone IQ, większy stres oraz wyższe ryzyko zaburzeń psychopatologicznych, w tym chorób psychotycznych o charakterze paranoidalnym. Średnia długość życia wynosi około 71 lat dla pełnej trisomii X i 78 lat dla mozaikowatości, w porównaniu do 84 lat w populacji ogólnej. Występuje także zwiększona częstość przedwczesnej niewydolności jajników oraz deformacji kręgosłupa, takich jak kifoza piersiowa (15/33), krótka szyja (10/33) i skolioza (5/33).
aberracja chromosomowa, adaptacja psychospołeczna, choroba psychotyczna, kariotyp płodu, kifoza piersiowa, komora mózgowa, mozaikowatość, nieinwazyjny test prenatalny, objaw paranoidalny, objętość mózgu, opóźnienie rozwojowe, opóźnienie rozwoju mowy, płodność, przedwczesna niewydolność jajników, rozwój płciowy, skolioza, trisomia X, trudność w uczeniu się, XX/47, XXX, zaburzenie EEG, zaburzenie językowe, zaburzenie motoryczne, zaburzenie osobowości, zaburzenie przetwarzania słuchowego, zespół trisomii X - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta kości – Objawy
Choroba Pageta kości (osteitis deformans) to przewlekłe zaburzenie przebudowy kości, charakteryzujące się nadmierną resorpcją kości przez osteoklasty, a następnie chaotycznym wzrostem nowej, słabo zorganizowanej i kruchej tkanki kostnej. Najczęściej dotyczy osób powyżej 50. roku życia i może przyjmować postać monoostotyczną lub poliostotyczną, zajmując głównie kości miednicy, kręgosłupa, czaszki oraz kości długich kończyn dolnych. Objawy kliniczne obejmują tępy, ciągły ból kostny nasilający się w nocy, deformacje kostne (np. frontal bossing, szpotawość, skolioza), objawy neurologiczne (utrata słuchu, bóle głowy, drętwienie kończyn) oraz powikłania stawowe, takie jak osteoartroza. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych i podwyższonym poziomie fosfatazy alkalicznej, a przebieg choroby dzieli się na fazę osteolityczną, mieszaną i sklerotyczną. Nieleczona choroba może prowadzić do złamań patologicznych, hiperkalcemii, niewydolności serca oraz, rzadko, transformacji nowotworowej (kostniakomięsak).
bisfosfoniany, ból kostny, choroba Pageta kości, choroba zwyrodnieniowa stawów, deformacja kostna, fosfataza alkaliczna, hiperkalcemia, kostniakomięsak, osteoblasty, osteoporoza, przebudowa kości, remodeling kości, resorpcja kości, rwa kulszowa, skolioza, stenoza kanału kręgowego, szumy uszne, tkanka kostna, utrata słuchu, zawroty głowy, złamanie patologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Wklęsłe żebro – Epidemiologia
Wklęsłe żebro (Pectus excavatum) jest najczęstszą wrodzoną deformacją klatki piersiowej, stanowiącą 90-95% wszystkich deformacji tego obszaru, z częstością występowania szacowaną na 1:300-1000 żywych urodzeń, choć dane radiologiczne sugerują nawet do 5% w populacji. Deformacja charakteryzuje się zapadnięciem mostka i przylegających chrząstek żebrowych, co prowadzi do charakterystycznego kształtu lejka. Występuje z przewagą u mężczyzn (stosunek 3:1 do 5:1), choć u kobiet deformacja może być niedodiagnozowana z powodu tkanki piersiowej. W około 35-40% przypadków stwierdza się dodatni wywiad rodzinny, co wskazuje na autosomalny recesywny mechanizm genetyczny, choć konkretny gen nie został jeszcze zidentyfikowany. Wklęsłe żebro może występować izolowanie lub w przebiegu zespołów genetycznych, takich jak zespół Marfana, Noonana czy Ehlersa-Danlosa, a u 20% pacjentów obserwuje się współistniejącą skoliozę (do 21%).
chrząstka żebrowa, duszność, dystrofia miotoniczna, echokardiogram, homocystynuria, klatka piersiowa kurza, korekcja chirurgiczna, neurofibromatoza typu I, objętość wyrzutowa, ocena kardiologiczna, osteogenesis imperfecta, pectus carinatum, pectus excavatum, płodowy zespół alkoholowy, pojemność minutowa serca, rezerwa płucna, rezonans magnetyczny, skolioza, test funkcji płuc, tomografia komputerowa, VO2 max, wklęsłe żebro, wrodzona choroba serca, wrodzona deformacja ściany klatki piersiowej, wskaźnik Hallera, zapadnięcie mostka, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana, zespół Noonana, zespół Polanda - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół retta – Epidemiologia
Zespół Retta jest rzadkim, genetycznie uwarunkowanym zaburzeniem neurorozwojowym, występującym głównie u dziewcząt, z częstością szacowaną na 5-10 przypadków na 100 000 osób płci żeńskiej. Choroba jest spowodowana mutacjami w genie MECP2 na chromosomie X, co tłumaczy dominujące występowanie u kobiet oraz ciężki przebieg u mężczyzn, często prowadzący do śmierci prenatalnej lub we wczesnym dzieciństwie. Średni wiek diagnozy zespołu Retta wynosi obecnie około 2,5 roku dla typowej formy i 3,8 roku dla formy atypowej, co jest efektem udoskonalenia kryteriów diagnostycznych oraz powszechniejszego stosowania testów genetycznych. Epidemiologiczne dane z USA, Australii, Japonii i innych krajów potwierdzają stabilność rozpowszechnienia choroby na przestrzeni ostatnich dwóch dekad, bez istotnych różnic regionalnych. Przeżywalność do 20 roku życia wynosi około 77,6%, a do wczesnego wieku średniego około 60%, z główną przyczyną zgonów w postaci chorób układu oddechowego oraz 1-2% roczną śmiertelnością z powodu nagłych zdarzeń.
choroba układu oddechowego, chromosom X, częstość występowania, fizjoterapia, genetyk kliniczny, inaktywacja chromosomu X, logopedia, mutacja MECP2, mutacja missensowna, mutacja nonsensowna, nagła śmierć, neurolog dziecięcy, niepełnosprawność intelektualna, obciążenie kliniczne, płeć żeńska, progresja choroby, regresja rozwojowa, skolioza, śmiertelność, terapia zajęciowa, test genetyczny, zaburzenie chodu, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zapadalność, zespół multidyscyplinarny, zespół Retta - Leksykon chorób i schorzeń
Ataksja – Objawy
Ataksja to grupa zaburzeń neurologicznych charakteryzujących się utratą koordynacji mięśniowej, wynikającą głównie z uszkodzenia móżdżku, rdzenia kręgowego lub nerwów obwodowych. Wyróżnia się trzy główne typy: móżdżkową, czuciową i przedsionkową, z różnorodnymi objawami takimi jak niestabilny chód, dysmetria, dysdiadochokineza, dysartria, oczopląs oraz dysfagia. Ataksje mogą mieć etiologię dziedziczną (np. ataksje rdzeniowo-móżdżkowe SCA, ataksja Friedreicha, ataksja-teleangiektazja), nabywaną lub idiopatyczną (ILOCA). Tempo progresji jest zróżnicowane: od nagłego początku i szybkiego pogorszenia (np. w zapaleniu móżdżku, udarze) do powolnego, trwającego latami (np. SCA, FA). W ataksji Friedreicha średni wiek zachorowania to około 15 lat, a pacjenci często wymagają wózka inwalidzkiego w ciągu 8-12 lat od wystąpienia objawów. Ataksja-teleangiektazja cechuje się szybkim postępem i skróconą długością życia (19-25 lat). Diagnostyka obejmuje badania obrazowe (MRI), elektrofizjologiczne, testy kardiologiczne i laboratoryjne oraz oceny funkcjonalne z użyciem skal takich jak SARA, ICARS czy FARS.
ataksja, ataksja czuciowa, ataksja epizodyczna, ataksja Friedreicha, ataksja móżdżkowa, ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, ataksja-teleangiektazja, choreoatetoza, choroba Machado-Josepha, diplopia, drżenie zamiarowe, dysartria, dysfagia, dysmetria, kardiomiopatia, napięcie mięśniowe, nerwy obwodowe, niedożywienie, nystagmus, oczopląs, polineuropatia czuciowa, rdzeń kręgowy, skolioza, udar mózgu, układ przedsionkowy, uszkodzenie móżdżku, zaburzenia chodu, zaburzenia neurologiczne, zanik wieloukładowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zwężenie kanału kręgowego – Etiologia i przyczyny
Zwężenie kanału kręgowego to schorzenie wynikające ze zmniejszenia przestrzeni wewnątrz kanału kręgowego, prowadzące do ucisku na rdzeń kręgowy lub korzenie nerwowe. Etiologia dzieli się na wrodzoną (około 9% przypadków) oraz nabytą, dominującą u osób powyżej 50. roku życia. Wrodzone przyczyny obejmują m.in. achondroplazję, osteopetrozę, dysrafizm kręgosłupa, zespół Morquio oraz deformacje takie jak skolioza czy kifoza. Nabyte zwężenie najczęściej wynika z procesów zwyrodnieniowych, takich jak osteoartroza, prowadząca do tworzenia osteofitów, przerostu stawów międzykręgowych i zmniejszenia wysokości przestrzeni międzykręgowej. Degeneracja krążków międzykręgowych manifestuje się przepukliną, uwypukleniem oraz chorobą zwyrodnieniową dysków. Dodatkowo, zmiany w więzadłach (pogrubienie ligamentum flavum, kostnienie tylnego więzadła podłużnego) oraz niestabilność kręgosłupa (kręgozmyk, skolioza, kifoza) przyczyniają się do zwężenia kanału. Czynniki ryzyka to wiek (dominujący, z występowaniem zmian u 95% osób >50 r.ż.), płeć żeńska, predyspozycje genetyczne, intensywna aktywność fizyczna, otyłość, palenie tytoniu oraz przebyte operacje kręgosłupa.
achondroplazja, akromegalia, choroba Pageta, choroba zwyrodnieniowa dysków, fluoroza, guz kręgosłupa, kifoza, kifoza piersiowo-lędźwiowa, korzeń nerwowy, kręgozmyk, odcinek lędźwiowy, odcinek piersiowy, odcinek szyjny, osteoartroza, osteofity, osteopetroza, otwór międzykręgowy, przepuklina dysku, reumatoidalne zapalenie stawów, skolioza, staw międzykręgowy, torbiel synowialna, ucisk na rdzeń kręgowy, uraz kręgosłupa, uwypuklenie dysku, więzadło żółte, wrodzone zwężenie kanału kręgowego, wyrośl kostna, zaburzenie segmentacji, zapalenie kości i szpiku, zapalenie krążka międzykręgowego, zespół Morquio, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zwężenie kanału kręgowego - Leksykon chorób i schorzeń
Porażenie mózgowe – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Porażenie mózgowe (PM) jest najczęstszą fizyczną niepełnosprawnością wieku dziecięcego, charakteryzującą się zróżnicowanym spektrum objawów i stopniem nasilenia. Prognoza u dzieci z PM opiera się na ocenie umiejętności motorycznych, odruchów, kamieniach milowych rozwoju oraz czynnikach takich jak stopień zaburzeń, mobilność, trudności w karmieniu, napady padaczkowe, funkcje sensoryczne i intelektualne. Istotne jest, że dokładna prognoza jest możliwa zwykle po ukończeniu 2. roku życia, a skala GMFCS pomaga przewidzieć trajektorię rozwoju motorycznego. Szanse na samodzielne chodzenie wynoszą około 66%, a długość życia zależy od nasilenia PM i współistniejących schorzeń – dzieci z łagodnym PM mają 99% szans na dożycie 20 lat, podczas gdy w ciężkich postaciach odsetek ten spada do około 40%. Wczesna diagnoza, interwencja oraz kompleksowa rehabilitacja są kluczowe dla poprawy rokowania i jakości życia.
dysfagia ustno-gardłowa, dystonia, fizjoterapia, funkcja oddechowa, kamień milowy rozwoju, napad padaczkowy, neuroobrazowanie, neuroplastyczność, obrazowanie rezonansem magnetycznym, porażenie mózgowe, refluks, selektywna rizotomia grzbietowa, skolioza, spastyczność, terapia zajęciowa, umiejętność motoryczna, upośledzenie umysłowe, zaburzenie, zaburzenie komunikacji, zwichnięcie biodra - Leksykon chorób i schorzeń
Wklęsłe żebro – Etiologia i przyczyny
Pectus excavatum, najczęstsza wrodzona deformacja klatki piersiowej, charakteryzuje się zapadnięciem mostka i przylegających żeber, co wynika z nieprawidłowego rozwoju chrząstki żebrowo-mostkowej. Histologicznie obserwuje się przedwczesne starzenie się chrząstki, obniżony poziom cynku, zmniejszoną aktywność chondrocytów oraz zaburzenia w układzie kolagenu, co skutkuje obniżoną stabilnością biomechaniczną. Etiologia jest wieloczynnikowa, z silnym podłożem genetycznym – 35-53% pacjentów ma krewnych pierwszego stopnia z tą wadą, a potencjalne mutacje zlokalizowano m.in. na chromosomach 5, 15, 17, 18 oraz w genie GAL3ST4 (mutacja g.chr7:99764688G>A). Deformacja często współwystępuje z zespołami tkanki łącznej, takimi jak Marfana (70% pacjentów), Ehlersa-Danlosa, Noonana (75-90%), Loeysa-Dietza, a także z innymi schorzeniami kostno-szkieletowymi jak skolioza czy kifozą.
choroba trzewna, chrząstka żebrowo-mostkowa, homocystynuria, kifoza, krzywica, neurofibromatoza typu I, osteogenesis imperfecta, pectus excavatum, skolioza, skrzywienie kręgosłupa, wada wrodzona, wrodzona łamliwość kości, zaburzenia przepływu krwi, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Loeysa-Dietza, zespół Marfana, zespół Noonana, zespół Polanda - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół pradera-williego – Objawy
Zespół Pradera-Williego (ZPW) to rzadkie zaburzenie genetyczne spowodowane utratą funkcji genów na chromosomie 15, charakteryzujące się fazowym przebiegiem objawów. W okresie noworodkowym dominują hipotonia mięśniowa, słaby odruch ssania i trudności w karmieniu, prowadzące do zaburzenia rozwoju fizycznego („failure to thrive”). W kolejnych latach życia rozwija się hiperfagia z nienasyconym apetytem, co skutkuje otyłością typu centralnego i powikłaniami metabolicznymi, takimi jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze oraz choroby sercowo-naczyniowe. Typowe zaburzenia endokrynologiczne obejmują niedobór hormonu wzrostu, hipogonadyzm, niedoczynność tarczycy oraz centralną niewydolność nadnerczy. Wzrost jest znacznie obniżony, a rozwój płciowy opóźniony lub niepełny. Dodatkowo występują opóźnienia rozwoju psychoruchowego, łagodne do umiarkowanych zaburzenia funkcji poznawczych oraz charakterystyczne problemy behawioralne i psychiczne, w tym napady złości, obsesyjno-kompulsywne zachowania i zaburzenia lękowe.
bezdech senny, choroba afektywna dwubiegunowa, cukrzyca typu 2, dysfunkcja podwzgórza, dysplazja stawu biodrowego, gastropareza, hiperfagia, hipogonadyzm, hipopigmentacja, hipotonia mięśniowa, karmienie przez sondę, kifoza, krótkowzroczność, nadciśnienie tętnicze, narkolepsja, niedobór hormonu wzrostu, niedoczynność tarczycy, niewydolność nadnerczy, niewydolność oddechowa, odruch ssania, osteopenia, płaskostopie, powikłania sercowo-naczyniowe, problemy z karmieniem, skolioza, wiotkość mięśni, wnętrostwo, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie genetyczne, zaburzenie rozwoju fizycznego, zespół Pradera-Williego - Leksykon chorób i schorzeń
Spina bifida – Diagnostyka i diagnoza
Spina bifida jest wadą rozwojową cewy nerwowej, której diagnostyka prenatalna opiera się głównie na oznaczeniu poziomu alfa-fetoproteiny (AFP) w surowicy matki między 15. a 20. tygodniem ciąży, z czułością 75-80%, oraz na badaniu ultrasonograficznym (USG) wykonywanym optymalnie w II trymestrze (18-22 tydzień), gdzie czułość przekracza 90%. Charakterystyczne cechy USG obejmują torbielowatą masę wzdłuż kręgosłupa, szczelinę w łukach kręgowych oraz zmiany w kształcie czaszki i móżdżku (objawy cytryny i banana), wskazujące na malformację Chiari typu II. W przypadku podejrzenia wady zalecana jest amniocenteza z oznaczeniem AFP i acetylocholinoesterazy (AChE) w płynie owodniowym, co potwierdza otwartą wadę cewy nerwowej. MRI płodu po 18. tygodniu ciąży stanowi uzupełnienie diagnostyki, pozwalając na szczegółową ocenę OUN i wykrycie towarzyszących nieprawidłowości, takich jak wodogłowie czy malformacja Chiari.
acetylocholinoesteraza, alfa-fetoproteina, amniocenteza, badanie neurofizjologiczne, badanie rentgenowskie, badanie ultrasonograficzne, badanie urodynamiczne, cewa nerwowa, malformacja Chiari, myelomeningocele, naczyniak, neurochirurg dziecięcy, neurolog dziecięcy, rezonans magnetyczny, skolioza, spina bifida, spina bifida occulta, test potrójny, tomografia komputerowa, wodogłowie - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół retta – Leczenie
Zespół Retta to rzadkie, genetyczne zaburzenie neurorozwojowe, występujące niemal wyłącznie u dziewczynek i kobiet, charakteryzujące się postępującą utratą funkcji motorycznych i komunikacyjnych. W marcu 2023 roku FDA zatwierdziła pierwszy lek specyficznie ukierunkowany na leczenie objawów zespołu Retta – DAYBUE (trofinetide), syntetyczny analog N-końcowego tripeptydu IGF-1. Trofinetide działa poprzez zmniejszanie neurozapalnych procesów, hamowanie nadmiernej aktywności komórek oraz zwiększanie poziomu endogennego IGF-1. W badaniu klinicznym LAVENDER wykazano istotną poprawę funkcji społecznych, motorycznych i oddechowych po 12 tygodniach terapii. Leczenie zespołu Retta wymaga multidyscyplinarnego podejścia, obejmującego farmakoterapię objawową (leki przeciwpadaczkowe, przeciwrefluksowe, na sztywność mięśniową, nasenne, przeciwlękowe), fizjoterapię, terapię zajęciową, logopedyczną oraz wsparcie żywieniowe (dieta wysokotłuszczowa, ketogeniczna, suplementacja wapnia i witaminy D).
bromokryptyna, chromosom X, dieta ketogeniczna, fundoplikacja, gastrostomia, gen MECP2, hipoterapia, hydroterapia, insulinopodobny czynnik wzrostu 1, karbamazepina, kwas walproinowy, lamotrygina, leczenie objawowe, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwlękowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwrefluksowy, melatonina, metoklopramid, napad padaczkowy, napięcie mięśniowe, orteza stawu skokowego, refluks żołądkowo-przełykowy, skolioza, sonda nosowo-żołądkowa, stan zapalny mózgu, stymulacja nerwu błędnego, suplementacja wapnia, sztywność mięśniowa, terapia genowa, topiramat, trofinetide, witamina D, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie snu, zespół Retta - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół pradera-williego – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zespół Pradera-Williego (ZPW) to rzadkie zaburzenie genetyczne wynikające z braku ekspresji genów ojcowskich na chromosomie 15q11.2-q13, będące najczęstszą genetyczną przyczyną otyłości dziecięcej. Charakteryzuje się hipotonią noworodkową, hipogonadyzmem, zaburzeniami snu (w tym bezdechem centralnym i obturacyjnym), hiperfagią pojawiającą się między 2 a 4 rokiem życia, oraz problemami behawioralnymi, takimi jak zachowania obsesyjno-kompulsywne i samookaleczenia. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym i potwierdzeniu molekularnym. Leczenie wymaga wielodyscyplinarnego podejścia, obejmującego endokrynologa (monitorowanie wzrostu, terapia rekombinowanym hormonem wzrostu – rhGH), dietetyka (niskokaloryczna dieta z suplementacją wapnia i witaminy D), fizjoterapię, terapię zajęciową, logopedyczną oraz wsparcie psychiatryczne. Terapia rhGH, rozpoczynana zwykle w okresie niemowlęcym, poprawia wzrost, masę mięśniową, zmniejsza masę tłuszczową i wspomaga rozwój poznawczy. Kontrola masy ciała wymaga ścisłego nadzoru dietetycznego i regularnej aktywności fizycznej (30-60 minut dziennie). Monitorowanie powikłań obejmuje ocenę skoliozy, zaburzeń snu oraz problemów stomatologicznych.
aspiracja pokarmu, badanie genetyczne, bezdech centralny, bezdech obturacyjny, chromosom 15, CPAP, endokrynolog, fluoksetyna, gastroenterolog, haloperidol, hiperfagia, hipotonia, logopeda, niedoczynność przysadki, obniżone napięcie mięśniowe, olanzapina, otyłość, refluks żołądkowo-przełykowy, samookaleczenie, skolioza, SSRI, terapia hormonem wzrostu, tonsillektomia, wskaźnik masy ciała, zaburzenia zachowania, zaburzenie genetyczne, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zaburzenie snu, zapalenie tkanki łącznej, zdrowie kości, zdrowie reprodukcyjne, zespół Pradera-Williego, zgłębnik nosowo-żołądkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół bólu mięśniowo-powięziowego – Etiologia i przyczyny
Zespół bólu mięśniowo-powięziowego (MPS) to przewlekła dolegliwość charakteryzująca się obecnością punktów spustowych w mięśniach i powięziach, które wywołują ból lokalny lub promieniujący. Patogeneza MPS jest wieloczynnikowa i obejmuje przeciążenia mięśniowe (np. powtarzające się ruchy, urazy, unieruchomienie), nieprawidłową postawę ciała, schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego (skolioza, spondyloza, choroba zwyrodnieniowa stawów), a także czynniki psychiczne, takie jak przewlekły stres, lęk i zaburzenia snu. Metaboliczne i hormonalne zaburzenia, w tym niedoczynność tarczycy, niedobory witamin D, żelaza i magnezu oraz neuropatia cukrzycowa, również predysponują do rozwoju MPS. Kluczowe mechanizmy patofizjologiczne obejmują lokalne niedokrwienie, zakwaszenie tkanek mięśniowych, uwalnianie mediatorów zapalnych (substancja P, CGRP, serotonina, prostaglandyny, cytokiny IL-6, IL-8, IL-1), zaburzenia funkcji płytki motorycznej z nadmiernym uwalnianiem acetylocholiny oraz zmiany w macierzy pozakomórkowej, zwłaszcza w kwasie hialuronowym, prowadzące do zwiększonej lepkości i zaburzeń ślizgu powięzi.
acetylocholina, centralna sensytyzacja, choroba zwyrodnieniowa stawów, czynnik mechaniczny, dysbalans mięśniowy, fibromialgia, kwas hialuronowy, mediator zapalny, napięcie mięśniowe, neuropatia cukrzycowa, niedobór witaminowy, niedoczynność tarczycy, niedokrwienie, peptyd związany z genem kalcytoniny, płytka motoryczna, przeciążenie mięśnia, przepuklina jądra miażdżystego, przewlekła infekcja, punkt spustowy, skolioza, spondyloza, substancja P, uraz mięśnia, zaburzenie postawy, zapalenie neurogenne, zespół bólu mięśniowo-powięziowego - Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 1 – Patofizjologia i mechanizm
Neurofibromatoza typu 1 (NF1) jest jednogenowym zaburzeniem spowodowanym mutacjami w genie NF1 na chromosomie 17q11.2, kodującym neurofibrominę – białko o funkcji supresora nowotworowego regulującego aktywność Ras poprzez stymulację jego aktywności GTPazowej. Utrata funkcji neurofibrominy prowadzi do dysregulacji kluczowych szlaków sygnałowych, w tym Ras/MAPK oraz PI3K-Akt-mTOR, co skutkuje niekontrolowaną proliferacją komórek i rozwojem charakterystycznych dla NF1 guzów, takich jak nerwiakowłókniaki (cNF, pNF) oraz glejaki nerwu wzrokowego (OPG). Patogeneza guzów opiera się na utracie heterozygotyczności (LOH) drugiego allelu NF1, co prowadzi do całkowitej utraty funkcji neurofibrominy w komórkach Schwanna i innych typach komórek. Dodatkowe mutacje w genach TP53, CDKN2A, PTEN czy komponentach kompleksu PRC2 są niezbędne do transformacji łagodnych guzów w złośliwe nowotwory osłonek nerwów obwodowych (MPNST), które stanowią główną przyczynę zgonów u pacjentów z NF1.
aktywacja komórek tucznych, gen CDKN2A, gen NF1, gen TP53, glejak nerwu wzrokowego, grzebień nerwowy, inhibitor MEK, inhibitor mTOR, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, inhibitor szlaku Hippo, komórki Schwanna, ligand PD-L1, makrofagi, mastocyty, melanocyty, mikroglej, mutacja CDKN2A, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak pleksiformowy, nerwiakowłókniak rdzeniowy, nerwiakowłókniak skórny, neurofibromatoza typu 1, neurofibromina, neuron, nowotwór osłonek nerwów obwodowych, plamy café-au-lait, progresja nowotworowa, skolioza, supresor nowotworowy, szlak Hippo, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak RAS, szlak RAS/MAPK, szlak Wnt/β-katenina, szlaki sygnałowe, teoria dwóch uderzeń, utrata heterozygotyczności, złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych - Leksykon chorób i schorzeń
Porażenie mózgowe – Objawy
Porażenie mózgowe (CP) to niepostępujące, statyczne uszkodzenie mózgu prowadzące do zaburzeń ruchowych i posturalnych, które manifestują się różnorodnymi objawami, takimi jak spastyczność (występująca u około 80% pacjentów), zmienność napięcia mięśniowego, ataksja, dystonia czy drżenia. Objawy pojawiają się zwykle we wczesnym dzieciństwie i obejmują opóźnienia w osiąganiu kamieni milowych rozwojowych, nieprawidłowe napięcie mięśniowe, trudności z kontrolą głowy, asymetryczne ruchy, problemy z mową, ssaniem i połykaniem. Wśród typów CP wyróżnia się spastyczne (80% przypadków), dyskinetyczne, ataktyczne, hipotoniczne oraz mieszane, zróżnicowane pod względem lokalizacji i charakteru objawów. Dodatkowo, około 25-35% pacjentów doświadcza napadów padaczkowych, a 30-50% wykazuje niepełnosprawność intelektualną. Wczesna diagnoza i interwencja są kluczowe dla poprawy funkcji motorycznych i jakości życia, zapobiegając wtórnym powikłaniom, takim jak przykurcze mięśniowe, deformacje kostne czy przewlekły ból, który dotyka około 75% chorych.
ataksja, diplegia, dysfagia, dystonia, fizjoterapia, hemiplegia, mowa skanująca, napad padaczkowy, napięcie mięśniowe, niepełnosprawność intelektualna, nieprawidłowe napięcie mięśniowe, pląsawica, porażenie mózgowe, porażenie spastyczne, przykurcz, przykurcz mięśniowy, quadriplegia, skolioza, spastyczność, terapia zajęciowa, zaburzenie neurologiczne, zanik mięśniowy, zmęczenie mięśniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ehlersa-danlosa – Epidemiologia
Zespół Ehlersa-Danlosa (ZED) to heterogenna grupa genetycznych zaburzeń tkanki łącznej charakteryzująca się nadmierną ruchomością stawów, rozciągliwością skóry i kruchością tkanek. Częstość występowania ZED jest trudna do precyzyjnego określenia ze względu na zróżnicowanie kliniczne i niedodiagnozowanie, jednak nowsze badania wskazują na wyższą niż dotychczas szacowano częstość, sięgającą około 1 na 3100 osób. Hipermobilny ZED (hZED) stanowi 80-90% przypadków, z częstością 1:3100 do 1:20 000, klasyczny ZED (kZED) występuje rzadziej (1:20 000–1:40 000), a naczyniowy ZED (nZED) jest najrzadszy (1:50 000–1:200 000) i wiąże się z poważnymi powikłaniami naczyniowymi oraz skróconą długością życia. Występuje przewaga kobiet (70%) w populacji zdiagnozowanych, a choroba dotyka wszystkie rasy, choć niektóre podtypy, jak dermatosparaksja, są częstsze w określonych grupach etnicznych (np. 1:248 u Żydów aszkenazyjskich). Diagnostyka jest opóźniona średnio o 10 lat od pojawienia się objawów, co podkreśla potrzebę wczesnego rozpoznania i multidyscyplinarnego podejścia do opieki.
angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia tomografii komputerowej, badanie gęstości kości, dwuenergetyczna absorpcjometria rentgenowska, echokardiogram, hipermobilny zespół Ehlersa-Danlosa, klasyczny zespół Ehlersa-Danlosa, kruchość naczyń krwionośnych, kruchość tkanek, naczyniowy zespół Ehlersa-Danlosa, nadmierna ruchomość stawów, obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, pęknięcie macicy, podejście multidyscyplinarne, poradnictwo genetyczne, powikłanie naczyniowe, powikłanie oczne, powikłanie sercowo-naczyniowe, rozciągliwość skóry, skolioza, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zaburzenie tkanki łącznej, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół hipermobilności stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Rdzeniowy zanik mięśni – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rdzeniowy zanik mięśni (SMA) to postępująca choroba nerwowo-mięśniowa charakteryzująca się utratą neuronów ruchowych i zanikiem mięśni. Kluczowymi czynnikami prognostycznymi są liczba kopii genu SMN2, wiek wystąpienia objawów, amplituda CMAP oraz biomarkery serologiczne i neurofilamentowe. Wprowadzenie terapii modyfikujących przebieg choroby (nusinersen, onasemnogene abeparvovec-xioi, risdiplam) znacząco poprawiło rokowanie, zwłaszcza przy wczesnym rozpoczęciu leczenia i krótszym czasie trwania choroby. U niemowląt z SMA typu 1, które nie były leczone, średnia długość życia wynosiła mniej niż 2 lata, natomiast terapie genowe umożliwiają osiąganie kamieni milowych rozwoju motorycznego, a nawet naukę chodzenia. W SMA typu 2 i 3 obserwuje się różnorodność przebiegu i długości życia, przy czym typ 3 i 4 cechuje się prawie normalną oczekiwaną długością życia pod warunkiem stosowania standardów opieki.
białko neurofilamentowe, białko SMN, biomarker serologiczny, choroba nerwowo-mięśniowa, funkcja motoryczna, gen SMN2, kamień milowy rozwoju motorycznego, kinaza kreatynowa, kreatynina, neurofilament, neuron ruchowy, nieinwazyjna wentylacja, niewydolność oddechowa, nusinersen, płyn mózgowo-rdzeniowy, potencjał czynnościowy mięśnia, przykurcz stawowy, rdzeniowy zanik mięśni, risdiplam, skolioza, terapia genowa, terapia modyfikująca przebieg choroby, zanik mięśni - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół marfana – Objawy
Zespół Marfana jest dziedzicznym zaburzeniem tkanki łącznej spowodowanym mutacją w genie FBN1, prowadzącym do defektów fibryliny-1. Choroba manifestuje się wielosystemowo, obejmując układ sercowo-naczyniowy, szkieletowy, oddechowy oraz narząd wzroku. Charakterystyczne cechy szkieletowe to wysoki, szczupły wzrost z długimi kończynami, arachnodaktylia, skolioza oraz deformacje klatki piersiowej (pectus excavatum/carinatum). Najpoważniejsze powikłania dotyczą układu sercowo-naczyniowego, w tym poszerzenia aorty (występujące u 50% dzieci i 60-80% dorosłych), tętniaka aorty, rozwarstwienia aorty oraz wypadania i niedomykalności zastawek mitralnej i aortalnej. Problemy okulistyczne, takie jak przemieszczenie soczewki (ectopia lentis, ~60% pacjentów), silna krótkowzroczność, jaskra i odwarstwienie siatkówki, często stanowią pierwsze objawy choroby. Zespół Marfana może również powodować odma opłucnową, torbiele płucne oraz zwiększone ryzyko POChP i astmy.
antagonista receptora angiotensyny II, arachnodaktylia, astygmatyzm, beta-adrenolityk, ectopia lentis, fibrylina-1, gen FBN1, hipermobilność stawów, jaskra, niedomykalność zastawki mitralnej, odma opłucnowa, odwarstwienie siatkówki, operacja korzenia aorty, pectus carinatum, pectus excavatum, płaskostopie, POChP, poszerzenie aorty, przepuklina, rozedma płuc, rozstępy, rozwarstwienie aorty, skolioza, tętniak aorty, tkanka łączna, wypadanie zastawki mitralnej, zaćma, zespół Marfana - Leksykon chorób i schorzeń
Uraz rdzenia kręgowego – Zapobieganie i profilaktyka
Uraz rdzenia kręgowego (URK) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, dotykając rocznie około 17 900 osób w USA i ponad 15 milionów na świecie. Główne przyczyny URK to wypadki drogowe (38%), upadki, przemoc oraz urazy sportowe (18%). Profilaktyka opiera się na przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa, takich jak używanie pasów bezpieczeństwa, unikanie prowadzenia pod wpływem substancji psychoaktywnych, stosowanie sprzętu ochronnego w sportach oraz zabezpieczenia środowiska domowego, zwłaszcza dla osób starszych i dzieci. U pacjentów z URK istotne jest zapobieganie powikłaniom wtórnym, w tym żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), której ryzyko jest najwyższe w ostrej fazie urazu. Profilaktyka ŻChZZ obejmuje wczesną mobilizację, mechaniczne metody (przerywana kompresja pneumatyczna, pończochy uciskowe) oraz farmakoterapię heparynami drobnocząsteczkowymi (LMWH), stosowaną przez co najmniej 8-24 tygodni, z wykluczeniem rutynowego badania przesiewowego bezobjawowej zakrzepicy.
bisfosfonian, deformacja kręgosłupa, dysfunkcja pęcherza moczowego, filtr żyły głównej dolnej, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, kwas zoledronowy, materac przeciwodleżynowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, odleżyna, orteza, osteoporoza, pończochy przeciwzakrzepowe, profilaktyka odleżyn, przerywana kompresja pneumatyczna, przykurcz, skolioza, skostnienie heterotopowe, spastyczność mięśni, sprzęt ochronny, uraz rdzenia kręgowego, wypadek drogowy, zakażenie układu moczowego, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół pozakrzepowy, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Dystrofia mięśniowa – Leczenie
Dystrofia mięśniowa Duchenne’a (DMD) to genetyczna choroba charakteryzująca się postępującym zanikiem mięśni. Podstawą farmakoterapii są glikokortykosteroidy, takie jak prednizon, deflazacort (Emflaza) oraz vamorolon (Agamree), które poprawiają funkcje motoryczne i oddechowe, opóźniają utratę zdolności chodzenia oraz progresję kardiomiopatii. Terapie „exon skipping” (eteplirsen, golodirsen, viltolarsen, casimersen) umożliwiają produkcję skróconej, lecz funkcjonalnej dystrofiny u pacjentów z określonymi mutacjami. Givinostat (Duvyzat) oraz leki kardiologiczne (inhibitory ACE, beta-blokery) wspomagają leczenie, a suplementacja kreatyną może poprawić siłę mięśni. W czerwcu 2023 FDA zatwierdziła terapię genową Elevidys (delandistrogene moxeparvovec) dla dzieci w wieku 4-5 lat, podawaną jednorazowo dożylnie, która dostarcza gen mikrodystrofiny i spowalnia progresję choroby. Trwają badania nad nowymi terapiami genowymi, w tym systemem trzywektorowym, terapią in utero oraz technologią Bobcat mRNA.
antysensowny oligonukleotyd, beta-bloker, dysfagia, dystrofia mięśniowa, dystrofia mięśniowa Duchenne’a, edycja genów, elektrostymulacja mięśni, eteplirsen, farmakoterapia, fizjoterapia, givinostat, glikokortykosteroid, inhibitor ACE, interwencja chirurgiczna, jakość życia, kardiomiopatia, komórka macierzysta, mięsień szkieletowy, nanocząsteczka lipidowa, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, opieka multidyscyplinarna, orteza, osteoporoza, prednizon, przykurcz, rozrusznik serca, skolioza, tenotomia ścięgna Achillesa, terapia genowa, terapia komórkowa, terapia tlenowa, terapia zajęciowa, tracheostomia, wentylacja wspomagana - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół hipermobilności stawów – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół hipermobilności stawów (JHS) jest genetycznym zaburzeniem tkanki łącznej, które nie podlega całkowitemu wyleczeniu ani zapobieganiu. Kluczowe w zarządzaniu JHS jest podejście multidyscyplinarne obejmujące edukację pacjenta, fizjoterapię, terapię zajęciową oraz wsparcie psychologiczne. Profilaktyka koncentruje się na zapobieganiu urazom stawów poprzez wzmacnianie mięśni okołostawowych, unikanie nadmiernego obciążenia i hiperekstensji stawów oraz stosowanie stabilizatorów i ortez. Zalecane są ćwiczenia o niskim obciążeniu, takie jak pływanie i jazda na rowerze, z uwzględnieniem stopniowego zwiększania aktywności i unikania cykli „wzloty i upadki”. Warto podkreślić, że objawy często ulegają złagodzeniu z wiekiem, a odpowiednia edukacja pacjenta i modyfikacja stylu życia są fundamentem zapobiegania powikłaniom, takim jak zapalenie stawów czy urazy więzadeł. Noszenie bransoletki MedicAlert jest rekomendowane w celu szybkiej identyfikacji pacjenta w sytuacjach zagrożenia życia, np. przy pęknięciu tętnicy.
choroba zwyrodnieniowa stawów, fizjoterapia, hipermobilność stawów, kinezjofobia, mobilizacja stawu, orteza, pęknięcie tętnicy, podiatria, poradnictwo genetyczne, proloterapia, propriocepcja, przetoka szyjno-jamista, skolioza, stabilność stawu, stymulacja elektryczna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia zajęciowa, tkanka łączna, trening nerwowo-mięśniowy, wkładka ortopedyczna, zapalenie stawów, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół hipermobilności stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Rdzeniowy zanik mięśni – Zapobieganie i profilaktyka
Rdzeniowy zanik mięśni (SMA) jest autosomalnie recesywną chorobą genetyczną spowodowaną mutacjami w genie SMN1, prowadzącą do utraty neuronów ruchowych i postępującego osłabienia mięśni. Profilaktyka opiera się na badaniach genetycznych przedkoncepcyjnych, w tym testach nosicielstwa genu SMA, które pozwalają ocenić ryzyko 25% wystąpienia choroby u potomstwa, jeśli oboje rodzice są nosicielami. Diagnostyka genetyczna przedimplantacyjna (PGD) oraz zapłodnienie in vitro (IVF) umożliwiają wybór zarodków bez mutacji. Wczesne badania przesiewowe noworodków, wdrażane w wielu krajach, pozwalają na szybkie rozpoczęcie leczenia, co jest kluczowe dla zapobiegania utracie neuronów ruchowych i poprawy rokowania. W USA badania przesiewowe mogłyby zidentyfikować około 364 niemowląt rocznie, zapobiegając około 100 przypadkom konieczności wentylacji mechanicznej i 68 zgonom.
apitegromab, aspiracja, badanie kliniczne, badanie przesiewowe noworodków, białko SMN, diagnostyka genetyczna przedimplantacyjna, dysfagia, dysfunkcja opuszkowa, gen SMN1, gen zmutowany, infekcja układu oddechowego, leczenie prenatalne, nosicielstwo genu, nusinersen, onasemnogene abeparvovec, poradnictwo genetyczne, rdzeniowy zanik mięśni, risdiplam, skolioza, sonda żywieniowa, splicing mRNA, szczepionka przeciw grypie, szczepionka przeciw pneumokokom, terapia genowa, terapia modyfikująca przebieg choroby, zapalenie płuc, zapłodnienie in vitro