mutacja genu PIK3CA
Mutacja genu PIK3CA stanowi jedną z najczęstszych zmian genetycznych wykrywanych w nowotworach złośliwych u człowieka. Gen PIK3CA koduje podjednostkę katalityczną p110α kinazy fosfatydyloinozytolu 3-kinazy (PI3K), która odgrywa kluczową rolę w szlaku sygnałowym PI3K/AKT/mTOR, regulującym wzrost, proliferację i przeżycie komórek.
Mutacje aktywujące w genie PIK3CA występują szczególnie często w raku piersi (do 40% przypadków, głównie w podtypie luminalnym), raku jelita grubego (10-20%), raku endometrium (do 40%) oraz nowotworach głowy i szyi (do 30%). Najczęstsze mutacje dotyczą eksonów 9 (E542K, E545K) i 20 (H1047R), prowadząc do konstytutywnej aktywacji szlaku PI3K.
Diagnostyka mutacji PIK3CA ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż stanowi biomarker predykcyjny dla terapii celowanych. W zaawansowanym raku piersi HR+/HER2- stosuje się inhibitory PI3K (np. alpelisyb) w skojarzeniu z fulwestrantem u pacjentek z potwierdzoną mutacją PIK3CA. Trwają również badania nad zastosowaniem inhibitorów PI3K w innych typach nowotworów z mutacją PIK3CA.
Wykrywanie mutacji PIK3CA możliwe jest za pomocą różnych technik molekularnych, w tym sekwencjonowania nowej generacji (NGS), cyfrowego PCR (ddPCR) oraz analizy z wykorzystaniem płynnej biopsji (ctDNA). Identyfikacja tych mutacji pozwala na personalizację leczenia onkologicznego i potencjalnie poprawę rokowania u pacjentów z określonymi typami nowotworów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Gefitinib Genoptim 250 mg
Gefitynib jest selektywnym, małocząsteczkowym inhibitorem kinazy tyrozynowej receptora EGFR, wykazującym wysoką skuteczność u pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca (NDRP) posiadających aktywujące mutacje w domenie kinazy tyrozynowej EGFR, zwłaszcza delecje w egzonie 19 oraz mutację L858R. W badaniu IPASS wykazano, że u pacjentów z mutacją EGFR gefitynib znacząco poprawia czas przeżycia wolny od progresji (PFS) do 9,5 miesiąca w porównaniu do 6,3 miesiąca przy chemioterapii (HR 0,48; 95% CI: 0,36-0,64; p<0,0001) oraz zwiększa odsetek odpowiedzi obiektywnych (ORR 71,2% vs 47,3%). U pacjentów bez mutacji EGFR gefitynib nie wykazuje korzyści klinicznych (PFS 1,5 vs 5,5 miesiąca; HR 2,85; p<0,0001). Oporność na gefitynib rozwija się zwykle po około roku terapii, najczęściej związana z wtórną mutacją T790M (60% przypadków), co uzasadnia stosowanie inhibitorów ukierunkowanych na tę mutację w kolejnych liniach leczenia. Diagnostyka mutacji EGFR może być prowadzona zarówno na materiale z guza, jak i na ctDNA z osocza, z czułością do 77% i swoistością bliską 100%.
aktywująca mutacja EGFR, czas przeżycia wolny od progresji, czas wolny od progresji, czułość metody, delecja w egzonie 19, drobnokomórkowy rak płuca, inhibitor kinazy tyrozynowej receptora, insercja w egzonie 20, karboplatyna/paklitaksel, kinaza tyrozynowa EGFR, krążące DNA komórek nowotworowych, mutacja genu PIK3CA, mutacja L858R, mutacja T790M, naskórkowy czynnik wzrostu, niedrobnokomórkowy rak płuca, odsetek odpowiedzi obiektywnych, współczynnik ryzyka - Leksykon chorób i schorzeń
Malformacje żylnego układu naczyniowego wewnątrzczaszkowego – Etiologia i przyczyny
Malformacje żylne wewnątrzczaszkowe (intracranial venous malformations) to wrodzone lub nabyte nieprawidłowo powiększone naczynia żylne mózgu, powstające głównie w okresie embrionalnym, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży, w wyniku zaburzeń angiogenezy i rozwoju naczyń żylnych. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne (mutacje w genach TIE-2, PIK3CA, KRIT1, CCM2, PDCD10), rozwojowe oraz nabyte (urazy OUN, zakrzepica żylna, zmiany hormonalne). Malformacje te charakteryzują się nieprawidłową architekturą naczyń, często stanowiąc jedyny drenaż żylny dla określonych obszarów mózgu, co implikuje ryzyko zawału żylnego przy interwencjach obliteracyjnych. Na poziomie molekularnym istotna jest dysregulacja VEGF, zaburzenia cytokin oraz funkcji połączeń ścisłych śródbłonka, co prowadzi do zwiększonej przepuszczalności naczyń i proliferacji komórek śródbłonka.
angiogeneza, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dziedziczna teleangiektazja krwotoczna, komórka mięśni gładkich, krwotok śródczaszkowy, malformacja tętniczo-żylna, malformacja żylna wewnątrzczaszkowa, malformacja żylnego układu naczyniowego wewnątrzczaszkowego, mutacja genetyczna, mutacja genu PIK3CA, mutacja somatyczna, naczyniak jamisty, napad padaczkowy, przetoka płynu mózgowo-rdzeniowego, rozwój płodowy, rozwojowa anomalia żylna, tętniak mózgu, udar niedokrwienny, wodociąg mózgu, zakrzepica żylna, zawał żylny, zespół Klippela-Trenaunaya, zespół Oslera-Webera-Rendu, zespół Sturge’a-Webera - Leksykon substancji czynnych
Gefitinib – Właściwości farmakodynamiczne
Gefitynib jest selektywnym, małocząsteczkowym inhibitorem kinazy tyrozynowej receptora EGFR, stosowanym w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z obecnością aktywujących mutacji w genie EGFR, takich jak delecje w egzonie 19 oraz mutacja L858R. W badaniu WJTOG3405 wykazano, że gefitynib znacząco wydłuża czas wolny od progresji (HR=0,489; 95% CI: 0,336-0,710) w porównaniu do chemioterapii dwulekowej. Skuteczność leku potwierdzono również w badaniu IFUM, gdzie odsetek odpowiedzi obiektywnych (ORR) u pacjentów z mutacją EGFR wyniósł 70%, a mediana przeżycia bez progresji (PFS) 9,7 miesiąca. Wykorzystanie testów molekularnych na materiale z guza oraz ctDNA pozwala na precyzyjną identyfikację mutacji, co jest kluczowe dla kwalifikacji do terapii. Mutacje oporności, takie jak T790M, występują u około 60% pacjentów po około roku leczenia i wymagają zastosowania inhibitorów skierowanych przeciwko tej mutacji.
apoptoza, czas wolny od progresji, czynnik angiogenezy, drobnokomórkowy rak płuca, gefitynib, inhibitor kinazy tyrozynowej, jakość życia, krążące DNA nowotworowe, mechanizm oporności, mutacja aktywująca EGFR, mutacja EGFR, mutacja genu PIK3CA, mutacja L858R, mutacja T790M, naskórkowy czynnik wzrostu, niedrobnokomórkowy rak płuca, odsetek odpowiedzi obiektywnych, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od progresji, rak gruczołowy, receptor EGFR, stadium zaawansowania nowotworu - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół klippela-trenaunaya – Epidemiologia
Zespół Klippela-Trenaunaya (ZKT) to rzadkie wrodzone schorzenie naczyniowe, charakteryzujące się triadą objawów: malformacjami naczyniowymi typu włośniczkowego (plamy typu „port-wine”), żylakami oraz przerostem kości i/lub tkanek miękkich. Częstość występowania wynosi od 1:20 000 do 1:100 000 żywych urodzeń, bez predylekcji płciowej czy rasowej. Diagnostyka opiera się na klinicznym obrazie oraz badaniach obrazowych, takich jak USG z Dopplerem, CT, MRI i MRA, które pozwalają ocenić rozległość zmian i planować leczenie. ZKT jest związany z mutacjami genu PIK3CA (PROS) oraz rzadziej RASA1, co wskazuje na podłoże genetyczne. Objawy pojawiają się zwykle od urodzenia lub w dzieciństwie, a zmiany dotyczą głównie kończyn dolnych (85% przypadków), najczęściej jednostronnie. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla zapobiegania powikłaniom, takim jak zakrzepica (występująca u około 39% pacjentów), zatorowość płucna, krwawienia żylne, bóle i obrzęki kończyn oraz różnica długości kończyn.
alpelisib, angiografia rezonansu magnetycznego, badanie Dopplera, badanie ultrasonograficzne, krwiomocz, malformacja naczyniowa włośniczkowa, menorrhagia, mutacja genu PIK3CA, naczyniak płaski, nadciśnienie płucne, nieprawidłowość żylna, niewydolność prawej komory serca, plama typu port-wine, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przerost tkanek miękkich, rezonans magnetyczny, skolioza, tomografia komputerowa, triada objawów, układ limfatyczny, zakrzepica żylna, zakrzepowe zapalenie żył, zatorowość płucna, zespół Klippela-Trenaunaya, zespół Parkesa-Webera, zespół Sturge’a-Webera - Leksykon chorób i schorzeń
Malformacje żylnego układu naczyniowego wewnątrzczaszkowego – Patofizjologia i mechanizm
Malformacje żylnego układu naczyniowego wewnątrzczaszkowego charakteryzują się nieprawidłowo poszerzonymi naczyniami żylnymi mózgu, powstającymi w wyniku złożonych mechanizmów genetycznych i rozwojowych. Kluczową rolę odgrywają mutacje somatyczne, m.in. w genie KRAS aktywujące szlak MAPK-ERK, polimorfizmy promotora IL6 oraz mutacje w genach związanych z angiogenezą, zwłaszcza w szlaku TGF-beta. Dziedziczne zespoły, takie jak zespół Rendu-Oslera-Webera (HHT), autosomalnie dominująca choroba, znacząco zwiększają ryzyko malformacji tętniczo-żylnych mózgu. Patogeneza obejmuje zaburzenia rozwoju embrionalnego, mutacje komórek śródbłonka, mechanizm „dwóch uderzeń” Knudsona, haploinsuficjencję oraz trans-heterozygotyczność. Istotne są także siły hemodynamiczne, które wpływają na epigenetyczne regulacje komórek śródbłonka, co może prowadzić do powstawania malformacji. Wysoka częstość nieprawidłowości zatok żylnych opony twardej u pacjentów z malformacjami sugeruje segmentalne uszkodzenie komórek rozwojowych w okresie wewnątrzmacicznym.
angiogeneza, anomalia rozwojowa żylna, endoglina, gen CCM1, gen CCM2, gen CCM3, glioza, haploinsuficjencja, hipoteza dwóch uderzeń, komórka śródbłonka naczyniowego, krwawienie śródczaszkowe, krwotok śródczaszkowy, malformacja tętniczo-żylna, malformacja żylna wewnątrzczaszkowa, malformacja żylnego układu naczyniowego wewnątrzczaszkowego, mechanizm Knudsona, metylacja DNA, mutacja genu KRAS, mutacja genu PIK3CA, mutacja mozaikowa, mutacja somatyczna, naczyniak jamisty, naczyniak jamisty mózgu, napad padaczkowy, polimorfizm genu IL6, rozwojowa anomalia żylna, szlak TGF-beta, teleangiektazja krwotoczna dziedziczna, trans-heterozygotyczność, zespół Klippel-Trenaunay, zespół Rendu-Oslera-Webera, zespół Sturge-Webera, zjawisko podkradania