selerowate
Selerowate (Apiaceae) to rodzina roślin dwuliściennych, znana również jako baldaszkowate (Umbelliferae), która obejmuje około 3700 gatunków zgrupowanych w ponad 430 rodzajach. W medycynie rośliny z tej rodziny mają istotne znaczenie ze względu na zawartość związków bioaktywnych o właściwościach leczniczych.
Wiele roślin z rodziny selerowatych jest wykorzystywanych w fitoterapii i farmakologii ze względu na zawartość olejków eterycznych, kumaryn, flawonoidów i innych metabolitów wtórnych. Gatunki takie jak anyż (Pimpinella anisum), kminek (Carum carvi), koper włoski (Foeniculum vulgare) czy arcydzięgiel (Angelica archangelica) znajdują zastosowanie w leczeniu zaburzeń trawiennych, stanów skurczowych przewodu pokarmowego oraz jako środki wykrztuśne i przeciwzapalne.
Z perspektywy klinicznej istotne jest, że niektóre rośliny z rodziny selerowatych mogą powodować reakcje fototoksyczne ze względu na zawartość furanokumaryn. Substancje te, po aktywacji promieniowaniem UV, mogą wywoływać dermatozy i zwiększać wrażliwość skóry na światło. Zjawisko to występuje szczególnie w przypadku kontaktu z barszczem Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) czy barszczem Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum).
W praktyce lekarskiej ważna jest również świadomość potencjalnych interakcji leków z preparatami zawierającymi wyciągi z roślin selerowatych, szczególnie w przypadku pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, przeciwpadaczkowe czy metabolizowane przez cytochrom P450.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Centuria – Przeciwwskazania stosowania
Centuria (Centaurium erythraea Rafn s. l., w tym C. majus i C. suffruticosum) jest składnikiem preparatu Canephron, w którym występuje w dawce 18 mg na tabletkę drażowaną, wraz z korzeniem lubczyka (18 mg) oraz liściem rozmarynu (18 mg). Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających centurię jest nadwrażliwość na ziele centurii lub inne składniki aktywne leku, w tym korzeń lubczyka i liść rozmarynu. Dodatkowo, przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na rośliny z rodziny selerowatych (np. anyż, koper włoski) oraz na anetol, składnik olejków eterycznych tych roślin. Stosowanie preparatu jest również niewskazane u pacjentów z wrzodami żołądka, obrzękami wynikającymi z niewydolności serca lub nerek oraz u osób wymagających ograniczenia podaży płynów, co jest istotne w zaawansowanej niewydolności serca i nerek.
anetol, bilans płynów, Canephron, centuria, centuria pospolita, choroba wrzodowa żołądka, glukoza ciekła, korzeń lubczyka, laktoza jednowodna, liść rozmarynu, nadwrażliwość, niewydolność nerek, niewydolność serca, obrzęk, olejek eteryczny, reakcja alergiczna, sacharoza, selerowate, substancja pomocnicza, wrzód żołądka, zaburzenie serca - Leksykon substancji czynnych
Olejek miętowy – Przeciwwskazania stosowania
Olejek miętowy (Menthae piperitae aetheroleum) jest składnikiem aktywnym w wielu preparatach leczniczych, jednak jego stosowanie wymaga uwzględnienia licznych przeciwwskazań. Podstawowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na olejek miętowy, mentol lub składniki pomocnicze. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami wątroby i dróg żółciowych, takimi jak zapalenie dróg żółciowych, kamica żółciowa, achlorhydria oraz inne schorzenia tego układu. Preparaty Oleomint, Olejek miętowy NO-SPA oraz Krople miętowe zawierające nalewkę miętową są przeciwwskazane w tych stanach. Dodatkowo, preparat Salviasept wymaga wykluczenia pacjentów z astmą oskrzelową ze względu na ryzyko skurczu tchawicy i oskrzeli. W przypadku Olejku miętowego NO-SPA istnieją ograniczenia wiekowe i wagowe: nie powinien być stosowany u dzieci poniżej 12 lat oraz u pacjentów o masie ciała poniżej 40 kg.
achlorhydria, anetol, astma oskrzelowa, astrowate, balsam peruwiański, charakterystyka produktu leczniczego, choroba dróg żółciowych, choroba wątroby, jasnotowate, kamica żółciowa, Menthae piperitae aetheroleum, mentol, nadwrażliwość, nalewka miętowa, olejek miętowy, oparzenie, ostry stan zapalny skóry, otwarta rana, schorzenia wątroby i dróg żółciowych, selerowate, skurcz tchawicy i oskrzeli, stan zanikowy błony śluzowej, zapalenie dróg żółciowych - Leksykon substancji czynnych
Ziele mięty pieprzowej – Przeciwwskazania stosowania
Ziele mięty pieprzowej (Mentha x piperita L.) wykazuje liczne właściwości lecznicze, jednak jego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na składniki aktywne, takie jak olejek miętowy (1,1 g/100 g produktu) i mentol (2,0 g/100 g produktu), zwłaszcza w preparatach złożonych typu Salviasept, który zawiera również 58% (V/V ± 10%) etanolu. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest astma oskrzelowa oraz przewlekła obturacyjna choroba płuc z komponentą skurczową, ze względu na ryzyko wywołania skurczu oskrzeli i nasilenia objawów. Należy także zachować ostrożność u pacjentów z nadreaktywnością oskrzeli, gdyż lotne składniki olejku mogą wywołać paradoksalny skurcz dróg oddechowych. Reakcje krzyżowe mogą wystąpić u osób uczulonych na rośliny z rodzin Lamiaceae, Asteraceae i Apiaceae, co wymaga szczegółowego wywiadu alergologicznego przed rozpoczęciem terapii.
alergia kontaktowa, alergia na pyłki roślin, anetol, astma oskrzelowa, astrowate, balsam peruwiański, duszność, jasnotowate, Mentha piperita, mentol, nadreaktywność oskrzeli, nadwrażliwość, olejek goździkowy, olejek majerankowy, olejek mięty pieprzowej, olejek szałwiowy, olejek tymiankowy, padaczka, POChP, reakcja alergiczna, selerowate, skurcz krtani, skurcz oskrzeli, wywiad alergologiczny, zaburzenia czynności wątroby, ziele mięty pieprzowej - Leksykon substancji czynnych
Ziele tymianku – Przeciwwskazania stosowania
Ziele tymianku (Thymus vulgaris L. lub Thymus zygis L.) jest składnikiem wielu preparatów stosowanych w chorobach dróg oddechowych, wykazując działanie wykrztuśne i przeciwkaszlowe. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na substancję czynną oraz na inne rośliny z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), takie jak szałwia, mięta czy majeranek, ze względu na ryzyko reakcji krzyżowych. W preparatach złożonych należy uwzględnić dodatkowe przeciwwskazania związane z obecnością innych składników, np. alergię na rośliny z rodzin astrowatych (Asteraceae) lub selerowatych (Apiaceae), nadwrażliwość na salicylany i NLPZ (w przypadku obecności kory wierzby) oraz na substancje zapachowe jak anetol czy mentol.
astma oskrzelowa, astrowate, białaczka, choroba wrzodowa, dysfagia, działanie wykrztuśne, gruźlica, jasnotowate, jeżówka purpurowa, kolagenoza, kora wierzby, nadwrażliwość na substancje czynne, niesteroidowe leki przeciwzapalne, reakcja krzyżowa, schorzenia dróg oddechowych, schorzenie autoimmunologiczne, selerowate, skurcz oskrzeli, stwardnienie rozsiane, wyciąg z ziela tymianku, zapalenie krtani, ziele tymianku - Leksykon substancji czynnych
Olejek goździkowy – Przeciwwskazania stosowania
Olejek goździkowy (Caryophylli floris aetheroleum) jest składnikiem aktywnym w preparatach leczniczych takich jak Amol, Argol Essenza Balsamica, Aromatol, Rapidentin (1 ml/ml olejku) oraz Salviasept. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na olejek lub substancje pomocnicze, a w przypadku Rapidentin także na balsam peruwiański. Preparat Salviasept wymaga dodatkowej ostrożności u pacjentów uczulonych na rośliny z rodzin Asteraceae, Lamiaceae, Apiaceae oraz na anetol, balsam peruwiański, olejek mięty pieprzowej i mentol. Olejek jest przeciwwskazany u chorych z astmą oskrzelową i innymi schorzeniami dróg oddechowych ze skłonnością do nadwrażliwości, zarówno przy podaniu doustnym, jak i inhalacjach parowych, ze względu na ryzyko skurczu tchawicy i oskrzeli. Preparaty zawierające olejek goździkowy nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 lat, głównie z powodu obecności etanolu i braku danych dotyczących bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej.
astma oskrzelowa, astrowate, balsam peruwiański, Caryophylli floris aetheroleum, choroba wątroby, jasnotowate, kamica żółciowa, nadwrażliwość, niedrożność dróg żółciowych, olejek goździkowy, rana otwarta, reakcja alergiczna, selerowate, skurcz oskrzeli, stan zapalny skóry, układ wątrobowo-żółciowy, uszkodzenie wątroby, uzależnienie od alkoholu, wyprysk, zanik błony śluzowej, zapalenie pęcherzyka żółciowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Apetiherb –
Apiterb to syrop leczniczy zawierający wyciągi z ziela krwawnika, ziela szanty, liścia melisy oraz owocu kopru włoskiego, stosowany w terapii, który może wywoływać działania niepożądane o charakterze alergicznym. Działania te dotyczą głównie układu skórnego (wysypka, świąd, pokrzywka, zaczerwienienie, obrzęk) oraz układu oddechowego (duszność, kaszel, świszczący oddech, obrzęk dróg oddechowych), a ich częstość występowania jest nieznana na podstawie dostępnych danych. Syrop zawiera również sacharozę w stężeniu 62 g/100 g, co może mieć znaczenie u pacjentów z nietolerancją cukrów.
alergia na rośliny, astrowate, działanie niepożądane, koper włoski, krwawnik pospolity, MedDRA, melisa lekarska, nadwrażliwość, nietolerancja cukrów, obrzęk dróg oddechowych, pokrzywka, produkt leczniczy, reakcja alergiczna, reakcja alergiczna skórna, sacharoza, selerowate, stosunek korzyści do ryzyka, świszczący oddech, szanta zwyczajna, wyciąg ziołowy, wywiad alergiczny, zaburzenie skórne, zaburzenie układu oddechowego - Leksykon substancji czynnych
Witamina A – Przeciwwskazania stosowania
Witamina A jest składnikiem wielu preparatów leczniczych, jednak jej stosowanie jest przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na retinol, jego estry lub substancje pomocnicze, a także w stanach hiperwitaminozy A, gdzie dodatkowa suplementacja może nasilić toksyczność. Przeciwwskazania obejmują także jednoczesne leczenie izotretynoiną, etretynianem oraz beta-karotenem, a także zaburzenia czynności nerek, które mogą prowadzić do kumulacji witaminy A i zwiększonego ryzyka działań niepożądanych. Preparaty zawierające witaminę A i D są niewskazane u pacjentów z hiperkalcemią, hiperkalciurią oraz kamicą nerkową, ze względu na wpływ witaminy D na gospodarkę wapniową. Ponadto, zespół złego wchłaniania tłuszczów stanowi przeciwwskazanie ze względu na lipofilny charakter witaminy A i zaburzone jej wchłanianie.
beta-karoten, działanie teratogenne, hiperkalcemia, hiperkalciuria, hiperwitaminoza A, izotretynoina, jaskra, kamica nerkowa, kamica wapniowa, miastenia, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na astrowate, nadwrażliwość na substancję czynną, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, niewydolność nerek, oparzenia, palmitynian retynolu, retynol, selerowate, witamina lipofilna, zaburzenia przemiany żelaza, zespół upośledzonego wchłaniania tłuszczów, zespół złego wchłaniania, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy