Przeciwwskazania stosowania
Witamina A

Przeciwwskazania stosowania witaminy A

Witamina A stanowi istotny składnik wielu preparatów leczniczych, zarówno w postaci doustnej jak i miejscowej. Jej stosowanie jest jednak przeciwwskazane w określonych sytuacjach klinicznych, które wymagają szczególnej uwagi ze strony lekarza. Poniżej przedstawiono szczegółowe przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających witaminę A.^{1 2}

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z witaminą A jest nadwrażliwość na substancję czynną (retynol lub jego estry, np. palmitynian retynolu) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie. Jest to uniwersalne przeciwwskazanie dotyczące wszystkich dostępnych form witaminy A.^{3 4 5}

W przypadku niektórych preparatów można wyróżnić szczególne rodzaje nadwrażliwości, które stanowią przeciwwskazanie:^{6 7}

• Nadwrażliwość na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej Compositae), np. bylicę, jeżówkę, rumianek – w przypadku preparatu Scaldex⁸
• Nadwrażliwość na rośliny z rodziny selerowatych (Apiaceae, dawniej Umbelliferae) jak anyż, koper włoski, kminek, seler, kolendra, koper ogrodowy lub na anetol – w przypadku preparatu Vitaminum A+D3 Medana⁹
• Nadwrażliwość na olej arachidowy, orzeszki ziemne lub soję – w przypadku preparatów zawierających olej arachidowy, np. Vitaminum A+E Synteza czy Vitaminum A 2000+D3 400 HASCO^{10 11}

Hiperwitaminoza A

Istotnym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z witaminą A jest stan hiperwitaminozy A, czyli nadmierne stężenie witaminy A w organizmie. Każde zastosowanie dodatkowych ilości witaminy A u pacjentów z hiperwitaminozą A może pogłębić istniejące zaburzenia i nasilić objawy toksyczne.^{12 13 14}

Przeciwwskazaniem jest również jednoczesne leczenie witaminą A lub leczenie syntetycznymi izomerami izotretynoiny i etretynianu. Należy pamiętać, że beta-karoten jest uważany za źródło suplementacji witaminą A, dlatego również jego stosowanie może być przeciwwskazane w przypadku hiperwitaminozy A.¹⁵

W przypadku produktu Vitaminum A+D3 Medana oraz innych preparatów zawierających jednocześnie witaminę A i D, nie należy stosować ich jednocześnie z innymi produktami zawierającymi witaminy A i D3, ze względu na ryzyko przedawkowania.^{16 17}

Zaburzenia czynności nerek

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających witaminę A są zaburzenia czynności nerek. Witamina A i jej metabolity są wydalane przez nerki, więc w przypadku niewydolności nerek może dochodzić do ich kumulacji w organizmie i zwiększonego ryzyka działań niepożądanych.^{18 19 20}

Zaburzenia gospodarki wapniowej

Wiele preparatów zawierających witaminę A zawiera również witaminę D, która wpływa na gospodarkę wapniową organizmu. Przeciwwskazaniami do stosowania takich preparatów są:^{21 22}

• Hiperkalcemia – zwiększone stężenie wapnia we krwi^{23 24 25}
• Hiperkalciuria – zwiększone wydalanie wapnia z moczem^{26 27}
• Kamica nerkowa – szczególnie kamica wapniowa^{28 29}

Zaburzenia przemiany żelaza i miedzi

Niektóre preparaty zawierające witaminę A zawierają również inne mikroelementy, dlatego przeciwwskazaniem do ich stosowania mogą być zaburzenia przemiany żelaza i (lub) miedzi. Dotyczy to preparatów złożonych, takich jak Elevit PRONATAL.³⁰

Zaburzenia wchłaniania

Ze względu na lipofilny charakter witaminy A, jej wchłanianie jest zaburzone u pacjentów z zespołem złego wchłaniania. Dlatego też zespół złego wchłaniania oraz zespół upośledzonego wchłaniania tłuszczów stanowią przeciwwskazanie do stosowania preparatów z witaminą A.^{31 32}

Przeciwwskazania związane ze stanem fizjologicznym

Wysokie dawki witaminy A są przeciwwskazane w określonych stanach fizjologicznych:³³

• Ciąża – stosowanie wysokich dawek witaminy A (powyżej 10 000 j.m. dziennie) jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne działanie teratogenne. Dotyczy to szczególnie preparatów takich jak Vitaminum A+E Synteza, które zawierają 30 000 j.m. witaminy A w jednej kapsułce.³⁴
• Okres karmienia piersią – wysokie dawki witaminy A są również przeciwwskazane w okresie laktacji.³⁵

Inne przeciwwskazania

Specyficzne przeciwwskazania dotyczą również poszczególnych preparatów:^{36 37}

• Ciężkie nadciśnienie tętnicze – przeciwwskazanie do stosowania preparatu Vitaminum A Hasco³⁸
• Jaskra lub miastenia (Myasthenia gravis) – przeciwwskazanie do stosowania preparatu Vitaminum A Hasco³⁹
• Unieruchomienie pacjenta – przeciwwskazanie dla preparatu Vitaminum A 2000+D3 400 HASCO⁴⁰
• Głębokie, rozległe rany oraz oparzenia III i IV stopnia – przeciwwskazania do stosowania preparatu Scaldex w postaci maści⁴¹

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

W przypadku preparatu Vitaminum A+D3 Medana przeciwwskazane jest stosowanie u dzieci w wieku poniżej 4 tygodni ze względu na możliwość wystąpienia nadwrażliwości.⁴²

Przeciwwskazania dotyczące łącznego stosowania preparatów

Dla preparatów zawierających witaminę A i D3 przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie innych produktów zawierających te witaminy, ze względu na ryzyko przedawkowania.^{43 44}

W przypadku preparatu Maść ochronna z witaminą A przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie kosmetyków o działaniu wysuszającym i ściągającym w trakcie leczenia tym preparatem.⁴⁵

Przeciwwskazania dotyczące pacjentów z zaburzeniami dziedzicznymi

W przypadku syropów i preparatów zawierających cukry, takich jak Multi-Sanostol, przeciwwskazane jest ich stosowanie u pacjentów z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy.⁴⁶