Przedawkowanie
Witamina A

Przedawkowanie witaminy A

Witamina A (retynol) należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Jej przedawkowanie stanowi istotne zagrożenie kliniczne, gdyż w przeciwieństwie do witamin rozpuszczalnych w wodzie, witamina A może kumulować się w organizmie, prowadząc do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Hiperwitaminoza A może wystąpić zarówno w przypadku jednorazowego przyjęcia bardzo dużej dawki (ostre zatrucie), jak i przy długotrwałym stosowaniu dawek przekraczających zapotrzebowanie organizmu (przewlekłe zatrucie).¹

Dawki toksyczne

Jednorazowe przyjęcie witaminy A przez osoby dorosłe w dawce 1 000 000 j.m. lub większej może prowadzić do wystąpienia objawów ostrego zatrucia. U dzieci objawy toksyczności mogą wystąpić już po przyjęciu dawki 30 000 j.m.² W przypadku dzieci, objawy ostrego zatrucia witaminą A mogą wystąpić po przekroczeniu dawki 75 000 – 350 000 j.m.³

W przypadku preparatu Tran Hasco, objawy hiperwitaminozy mogą wystąpić wskutek spożywania 32 kapsułek produktu na dobę przez kilka miesięcy.⁴

Przewlekłe przedawkowanie witaminy A może wystąpić przy dawkach wynoszących 4 500-18 000 j.m. u osób dorosłych z uszkodzeniem wątroby lub upośledzeniem czynności nerek, w szczególności u pacjentów poddawanych dializie lub pacjentów z ciężkimi zaburzeniami metabolizmu tłuszczu (hipertriglicerydemia typu V).⁵

Czynniki ryzyka przedawkowania

Objawy przedawkowania częściej występują u pacjentów, których wątroba jest obciążona przez przyjmowanie leków, chorych na wirusowe zapalenie wątroby oraz niedożywionych. Dzieci na diecie ubogobiałkowej mogą gorzej tolerować witaminę A.⁶

Należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko przedawkowania w przypadku równoczesnego przyjmowania innych produktów zawierających witaminę A.⁷

Zwiększone wchłanianie substancji czynnych do krwi może wystąpić, jeśli produkty zawierające witaminę A (takie jak maści) są stosowane w dużych dawkach na duże powierzchnie skóry, rany lub na uszkodzoną skórę.⁸

Objawy ostrego zatrucia witaminą A

Objawy ostrego zatrucia występują od 6 do 24 godzin po przyjęciu toksycznej dawki witaminy A i mogą obejmować:⁹

• Senność
• Drażliwość
• Zawroty i bóle głowy
• Majaczenie
• Drgawki
• Nietolerancja pożywienia
• Biegunka
• Wzrost ciśnienia śródczaszkowego (szczególnie u dzieci)
• Wymioty¹⁰

Objawy przewlekłego zatrucia witaminą A

Przewlekłe zatrucie witaminą A może prowadzić do szerokiego spektrum objawów klinicznych, zależnych od czasu trwania i wielkości przedawkowania. Poniżej przedstawiono najważniejsze objawy hiperwitaminozy A.¹¹

Objawy skórne i błony śluzowe

Do najczęstszych objawów skórnych należą:^{12 13}

• Suchość skóry
• Świąd (swędzenie)
• Łuszczenie skóry
• Zaburzenia wzrostu włosów
• Pęknięcia skóry
• Pękanie warg
• Zmiany zabarwienia skóry
• Hiperkeratoza (nadmierne rogowacenie naskórka)
• Łysienie
• Rumieniowe zapalenie skóry
• Uogólnione złuszczenie naskórka (może wystąpić w ciągu 24 godzin od przyjęcia dawki toksycznej)¹⁴

Objawy ze strony układu pokarmowego

Przedawkowanie witaminy A może prowadzić do następujących objawów żołądkowo-jelitowych:^{15 16 17}

• Nudności
• Wymioty
• Brak łaknienia (jadłowstręt)
• Biegunka
• Bóle brzucha
• Zaparcia

Objawy ze strony układu nerwowego

Hiperwitaminoza A może powodować szereg objawów neurologicznych:¹⁸

• Bóle głowy
• Zawroty głowy
• Drażliwość
• Senność
• Zmęczenie
• Nerwowość
• Majaczenie
• Podwójne widzenie
• Zaburzenia widzenia
• Wzrost ciśnienia śródczaszkowego
• Wodogłowie
• Omamy słuchowe
• Obrzęk tarcz nerwów wzrokowych
• Rzekomy guz mózgu

Objawy ze strony układu kostno-stawowego

W przewlekłej hiperwitaminozie A mogą wystąpić:¹⁹

• Bóle kostno-stawowe
• Bóle mięśniowo-kostne
• Podokostnowe zgrubienie kości
• Obrzęk tkanek wokół kości długich
• Przedwczesne kostnienie nasad kości długich (u dzieci)
• Osteoporoza
• Stwardnienie kości (osteoskleroza)²⁰

Objawy hematologiczne

Przy długotrwałym przedawkowaniu witaminy A mogą wystąpić następujące zaburzenia krwi:²¹

• Niedokrwistość hipoplastyczna
• Leukopenia
• Anemia
• Małopłytkowość
• Neutropenia
• Tendencja do krwawień
• Wybroczyny

Inne objawy

Dodatkowo w hiperwitaminozie A mogą wystąpić:²²

• Hiperkalcemia (podwyższenie poziomu wapnia w osoczu krwi)
• Obrzęki tkanki podskórnej
• Powiększenie wątroby i śledziony
• Zaburzenia czynności oddechowej
• Zapalenie dziąseł
• Objawy uszkodzenia wątroby (marskość, włóknienie, zaburzenia krążenia wrotnego)²³

Przedawkowanie witaminy A w szczególnych grupach pacjentów

Szczególnie narażone na konsekwencje przedawkowania witaminy A są:

• Dzieci – u których może wystąpić przedwczesne kostnienie nasad kości długich, a objawy toksyczne pojawiają się po znacznie niższych dawkach niż u dorosłych²⁴
• Pacjenci z chorobami wątroby – wątroba jest głównym miejscem magazynowania witaminy A, a jej dysfunkcja może znacząco wpływać na metabolizm tej witaminy²⁵
• Pacjenci z niewydolnością nerek, szczególnie poddawani dializie²⁶
• Pacjenci z ciężkimi zaburzeniami metabolizmu tłuszczu (hipertriglicerydemia typu V)²⁷
• Pacjenci niedożywieni i dzieci na diecie ubogobiałkowej²⁸

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku wystąpienia objawów przedawkowania witaminy A należy:²⁹

• Natychmiast przerwać stosowanie preparatu witaminy A oraz innych produktów zawierających tę witaminę³⁰
• Zastosować leczenie objawowe³¹

Tabela objawów przedawkowania witaminy A

^32
33
34
35