zydowudyna
Zydowudyna (AZT, azydotymidyna) to lek przeciwwirusowy należący do grupy nukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy (NRTI). Został zatwierdzony jako pierwszy lek do leczenia zakażeń HIV w 1987 roku i do dziś stanowi istotny element schematów terapeutycznych w leczeniu zakażeń HIV/AIDS.
Mechanizm działania zydowudyny polega na hamowaniu aktywności enzymu odwrotnej transkryptazy wirusa HIV, co uniemożliwia przepisanie wirusowego RNA na DNA i integrację z genomem komórki gospodarza. Lek ten wymaga wewnątrzkomórkowej fosforylacji do aktywnej postaci trójfosforanowej.
W praktyce klinicznej zydowudyna jest stosowana głównie w skojarzeniu z innymi lekami antyretrowirusowymi w ramach terapii wielolekowej (HAART). Szczególne znaczenie ma w profilaktyce zakażeń wertykalnych (z matki na dziecko), gdzie wykazuje wysoką skuteczność w redukcji transmisji wirusa.
Do najczęstszych działań niepożądanych zydowudyny należą: niedokrwistość, neutropenia, nudności, bóle głowy, bezsenność oraz miopatia. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do kwasicy mleczanowej i stłuszczenia wątroby. Ze względu na profil działań niepożądanych, w wielu schematach terapeutycznych jest zastępowana nowszymi lekami o lepszej tolerancji.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Nurofen 200 mg
Ibuprofen wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o wysokim znaczeniu klinicznym, które mogą prowadzić do poważnych działań niepożądanych. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie ibuprofenu z innymi NLPZ, w tym selektywnymi inhibitorami COX-2, ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzeń przewodu pokarmowego i nerek. Ibuprofen może również hamować kardioprotekcyjne działanie kwasu acetylosalicylowego przy dawkach do 75 mg/dobę. Szczególną ostrożność należy zachować przy łączeniu ibuprofenu z inhibitorami ACE, antagonistami receptora angiotensyny II, diuretykami, lekami przeciwpłytkowymi, SSRI, glikozydami nasercowymi, lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryna, acenokumarol), litem, metotreksatem, cyklosporyną, takrolimusem, zydowudyną, antybiotykami chinolonowymi oraz kortykosteroidami. W tych przypadkach zalecane jest monitorowanie parametrów laboratoryjnych, funkcji nerek, stężenia leków w osoczu oraz rozważenie profilaktyki gastroprotekcyjnej.
acenokumarol, agregacja płytek krwi, antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, cyklosporyna, diuretyk, dysfagia, działanie hepatotoksyczne, działanie kardioprotekcyjne, działanie niepożądane przewodu pokarmowego, działanie toksyczne, funkcja nerek, glikozyd nasercowy, hemofilia, ibuprofen, inhibitor ACE, inhibitor cyklooksygenazy-2, INR, kortykosteroid, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, lit, metotreksat, mifepryston, nefrotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego, parametr laboratoryjny, profilaktyka gastroprotekcyjna, przesączanie kłębuszkowe, selektywny inhibitor COX-2, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, takrolimus, układ krwiotwórczy, uszkodzenie błony śluzowej żołądka, uszkodzenie wątroby, warfaryna, zydowudyna - Leksykon substancji czynnych
Foskarnet – Interakcje
Foskarnet sodowy sześciowodny wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, głównie ze względu na nefrotoksyczność oraz wpływ na gospodarkę elektrolitową, zwłaszcza stężenie jonów wapnia w surowicy. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie foskarnetu z lekami nefrotoksycznymi, takimi jak aminoglikozydy, amfoterycyna B, cyklosporyna A, acyklowir, metotreksat i takrolimus, co zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek i wymaga ścisłego monitorowania funkcji nerek. Ponadto, kojarzenie z dożylną pentamidyną może prowadzić do nasilonych zaburzeń czynności nerek oraz objawowej hipokalcemii manifestującej się objawami Trousseau i Chvostka. Interakcje z inhibitorami proteazy HIV (rytonawir, sakwinawir) również wiążą się z ryzykiem nieprawidłowej czynności nerek, co wymaga ostrożności i monitorowania. Nie stwierdzono natomiast interakcji farmakokinetycznych z lekami przeciwwirusowymi takimi jak zydowudyna (AZT), gancyklowir, didanozyna (ddI), zalcytabina (ddC) oraz probenecydem.
acyklowir, amfoterycyna B, aminoglikozyd, amiodaron, bakteria Gram-ujemna, chinidyna, choroba autoimmunologiczna, cyklosporyna A, didanozyna, działanie nefrotoksyczne, foskarnet, gancyklowir, hipokalcemia, inhibitor proteazy HIV, lek cytotoksyczny, lek immunosupresyjny, lek nefrotoksyczny, lek przeciwarytmiczny klasy Ia, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwwirusowy, metotreksat, neuroleptyk, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, objaw Chvostka, objaw Trousseau, probenecyd, sotalol, takrolimus, torsade de pointes, wirus cytomegalii, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie jonowe, zakażenie grzybicze, zakażenie herpeswirusem, zakażenie HIV, zalcytabina, zydowudyna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Retrovir 100 mg
Retrovir (zydowudyna) jest nukleozydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy (ATC: J05AF01) wykazującym silne działanie przeciwwirusowe przeciwko HIV poprzez fosforylację do trifosforanu, który hamuje syntezę DNA wirusa. Zydowudyna ma około 100-krotnie większe powinowactwo do odwrotnej transkryptazy HIV niż do polimerazy alfa-DNA gospodarza. Monoterapia zydowudyną jest ograniczona przez rozwój oporności, związanej z mutacjami w kodonach 41, 67, 70, 210, 215 i 219 odwrotnej transkryptazy. Terapie skojarzone, zwłaszcza z lamiwudyną, dydanozyną lub zalcytabiną, znacząco zmniejszają progresję choroby i śmiertelność, a dodanie inhibitora proteazy dodatkowo opóźnia rozwój oporności i poprawia przeżycie. Oporność wielolekowa, związana z mutacjami w kodonach 62, 75, 77, 116, 151 lub mutacją T69S z insercją 6 par zasad, ogranicza skuteczność nukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy i komplikuje dalsze leczenie.
abakawir, dydanozyna, ekspozycja płodu na lek, fosforylacja, HIV, inhibitor proteazy, interferon alfa, kinaza tymidylanowa, kinaza tymidynowa, lamiwudyna, lek przeciwretrowirusowy, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, odwrotna transkryptaza, oporność na analogi tymidyny, oporność wielolekowa, oporność wirusowa, polimeraza alfa-DNA, prowirusowe DNA, Retrovir, szczep HIV oporny, transmisja perinatalna, transmisja wertykalna HIV, trifosforan zydowudyny, trymestr ciąży, wada rozwojowa, zalcytabina, zydowudyna - Leksykon substancji czynnych
Aceklofenak – Interakcje
Aceklofenak wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na jego skuteczność terapeutyczną oraz zwiększać ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego i nerek. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania aceklofenaku z innymi NLPZ, w tym kwasem acetylosalicylowym, ze względu na wysokie ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego. Ponadto, aceklofenak może osłabiać działanie leków hipotensyjnych (inhibitory ACE, antagoniści receptora angiotensyny II) oraz diuretyków, co wymaga monitorowania ciśnienia tętniczego i funkcji nerek, zwłaszcza u pacjentów z ryzykiem ostrej niewydolności nerek. W przypadku diuretyków oszczędzających potas konieczna jest kontrola stężenia potasu w surowicy. Interakcje z glikozydami nasercowymi (np. digoksyną) i litem mogą prowadzić do wzrostu ich stężenia w osoczu, co wymaga regularnego monitorowania. Podobnie, aceklofenak zwiększa toksyczność metotreksatu, zwłaszcza przy podaniu w odstępie krótszym niż 24 godziny, co wymaga ścisłej kontroli funkcji nerek i stężenia leku.
aceklofenak, antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, cyklosporyna, digoksyna, diuretyk, działanie hiperglikemiczne, działanie hipoglikemiczne, glikozyd nasercowy, hemofilia, hiperkaliemia, inhibitor cyklooksygenazy-2, inhibitor konwertazy angiotensyny, klirens nerkowy litu, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek hipoglikemizujący, lek moczopędny, lek moczopędny oszczędzający potas, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, mifepryston, nefrotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego, prostacyklina, przesączanie kłębuszkowe, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, synteza prostaglandyn, takrolimus, toksyczność hematologiczna, uszkodzenie hepatocytów, warfaryna, wylew krwi do stawu, zydowudyna - Leksykon leków
Interakcje leku – Ibuprofen Catalent 200 mg
Ibuprofen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Jednoczesne stosowanie z innymi NLPZ, w tym selektywnymi inhibitorami COX-2, znacząco zwiększa ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego. Ibuprofen może kompetycyjnie hamować kardioprotekcyjne działanie małych dawek kwasu acetylosalicylowego (≤75 mg/dobę), co jest istotne przy długotrwałym stosowaniu. Ponadto, nasila działanie leków przeciwzakrzepowych (np. warfaryny) i przeciwpłytkowych oraz SSRI, zwiększając ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego. NLPZ mogą osłabiać skuteczność leków przeciwnadciśnieniowych (ACEI, antagoniści receptora angiotensyny II) i diuretyków, co u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może prowadzić do ostrej niewydolności nerek. Wskazane jest monitorowanie funkcji nerek i odpowiednie nawodnienie pacjentów. Interakcje z innymi lekami, takimi jak metotreksat, cyklosporyna, takrolimus, czy inhibitory CYP2C9 (worykonazol, flukonazol), mogą zwiększać ryzyko nefrotoksyczności lub toksyczności ibuprofenu, co wymaga zachowania szczególnej ostrożności i ewentualnej korekty dawki.
agregacja płytek krwi, aminoglikozyd, antagonista receptora angiotensyny, antybiotyk chinolonowy, baklofen, cholestyramina, cyklosporyna, digoksyna, działanie niepożądane, fenytoina, filtracja kłębuszkowa, flukonazol, ginkgo biloba, glikozyd nasercowy, hemofilia, hepatotoksyczność, hipoglikemia, inhibitor ACE, inhibitor cyklooksygenazy, inhibitor CYP2C9, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwkrzepliwy, metotreksat, mifepryston, nefrotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ostra niewydolność nerek, pochodna sulfonylomocznika, probenecyd, rytonawir, SSRI, sulfinpyrazon, takrolimus, układ krwiotwórczy, warfaryna, worykonazol, zaburzenie krzepnięcia krwi, zydowudyna - Leksykon leków
Interakcje leku – MIG dla dzieci Forte o smaku truskawkowym 40 mg/ml
Ibuprofen, substancja czynna produktu MIG dla dzieci Forte o smaku truskawkowym, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania ibuprofenu z innymi NLPZ, w tym kwasem acetylosalicylowym, ze względu na wysokie ryzyko choroby wrzodowej i krwawień z przewodu pokarmowego. Ibuprofen może również kompetycyjnie hamować kardioprotekcyjne działanie małych dawek ASA, co jest istotne przy długotrwałym stosowaniu. Ponadto, NLPZ mogą zwiększać stężenia digoksyny, fenytoiny i litu w surowicy, a także zmniejszać skuteczność leków moczopędnych i hipotensyjnych, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, co wymaga monitorowania funkcji nerek i odpowiedniego nawodnienia. Wysokie ryzyko nefrotoksyczności występuje także przy jednoczesnym stosowaniu ibuprofenu z cyklosporyną lub takrolimusem.
agregacja płytek krwi, antagonista angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, choroba wrzodowa żołądka, cyklosporyna, deferazyroks, digoksyna, działanie kardioprotekcyjne, fenytoina, hemofilia, hepatotoksyczność, hiperkaliemia, inhibitor ACE, inhibitor CYP2C9, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek beta-adrenolityczny, lek moczopędny, lek moczopędny oszczędzający potas, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, mifepryston, miłorząb japoński, nefrotoksyczność, niesteroidowe leki przeciwzapalne, ostra niewydolność nerek, pemetreksed, pochodna sulfonylomocznika, probenecyd, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, takrolimus, warfaryna, worykonazol, zydowudyna - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Retrovir 100 mg
Terapia zydowudyną (Retrovir) powinna być prowadzona przez specjalistów z doświadczeniem w leczeniu HIV, z uwzględnieniem precyzyjnego dawkowania dostosowanego do masy ciała pacjenta. U dorosłych i młodzieży ≥30 kg zalecana dawka wynosi 250-300 mg dwa razy na dobę. Dzieci <30 kg otrzymują dawki od 200 mg do 500 mg/dobę, zależnie od masy ciała, z możliwością stosowania roztworu doustnego u najmłodszych i pacjentów z trudnościami w połykaniu. Profilaktyka zakażenia u kobiet ciężarnych obejmuje podawanie 500 mg/dobę od 14. tygodnia ciąży, dożylne dawki podczas porodu (2 mg/kg mc. w bolusie, następnie 1 mg/kg mc./h) oraz doustne podawanie noworodkom (2 mg/kg mc. co 6 godzin przez 6 tygodni). W przypadku niemożności podania doustnego noworodkowi, stosuje się dożylne infuzje 1,5 mg/kg mc. co 6 godzin.
cięcie cesarskie, dializa otrzewnowa, dysfagia, granulocyt obojętnochłonny, hemodializa, infuzja dożylna, klirens kreatyniny, lek przeciwretrowirusowy, leukopenia, marskość wątroby, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność nerek, objaw hematologiczny niepożądany, parametr hemodynamiczny, przeniesienie zakażenia HIV, Retrovir, sprzęganie z kwasem glukuronowym, stężenie hemoglobiny, zakażenie HIV, zydowudyna - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Gripex Hot (650 mg + 50 mg + 10 mg)/sasz.
Gripex Hot, zawierający paracetamol (650 mg), kwas askorbinowy (50 mg) oraz chlorowodorek fenylefryny (10 mg), jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki aktywne lub substancje pomocnicze, w tym aminy sympatykomimetyczne. Szczególnie niezalecany jest u osób z niestabilną chorobą wieńcową, zaburzeniami rytmu serca, nadciśnieniem tętniczym, ciężką niewydolnością wątroby i nerek, wirusowym zapaleniem wątroby oraz chorobą alkoholową ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych i toksyczności. Ponadto, obecność aspartamu (20 mg/saszetkę) wyklucza stosowanie u pacjentów z fenyloketonurią, a sacharoza (1,981 g/saszetkę) stanowi przeciwwskazanie u osób z nietolerancją fruktozy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
agranulocytoza, aminy sympatykomimetyczne, arytmia, aspartam, chlorowodorek fenylefryny, choroba alkoholowa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa, dysfagia, enzym wątrobowy, fenylefryna, fenyloketonuria, hemoliza erytrocytów, hepatotoksyczność, inhibitor MAO, jaskra z wąskim kątem przesączania, kwas askorbowy, methemoglobinemia, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na leki, neutropenia, niedobór sacharazy-izomaltazy, niedokrwienie mięśnia sercowego, niestabilna choroba wieńcowa, nietolerancja fruktozy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, paracetamol, przełom nadciśnieniowy, reduktaza methemoglobinowa, wazokonstrykcja, wirusowe zapalenie wątroby, zaburzenia rytmu serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zydowudyna - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Gripex Duo 500 mg + 6,1 mg
Gripex Duo, zawierający 500 mg paracetamolu i 6,1 mg chlorowodorku fenylefryny, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki leku, ciężką niewydolnością wątroby i nerek, zaburzeniami rytmu serca, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, guzem chromochłonnym nadnerczy, nadczynnością tarczycy, jaskrą z zamkniętym kątem przesączania, rozrostem gruczołu krokowego oraz u osób z wrodzonym niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej i niedoborem reduktazy methemoglobinowej. Ponadto, lek nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży i karmiących piersią, dzieci poniżej 12 roku życia oraz pacjentów z chorobą alkoholową ze względu na ryzyko hepatotoksyczności. Fenylefryna, jako sympatykomimetyk, może nasilać arytmie, podnosić ciśnienie tętnicze i destabilizować gospodarkę węglowodanową, co wymaga szczególnej ostrożności w tych grupach pacjentów.
anafilaksja, astma oskrzelowa, choroba alkoholowa, choroba wieńcowa, ciężka niewydolność nerek, ciężka niewydolność wątroby, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukrzyca, dysfagia, działanie alfa-adrenergiczne, enzymy cytochromu P450, fenylefryna, guz chromochłonny nadnerczy, hepatotoksyczność paracetamolu, inhibitory MAO, jaskra z zamkniętym kątem, methemoglobinemia, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość na składniki aktywne, neutropenia, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niedobór reduktazy methemoglobinowej, niedokrwienie mięśnia sercowego, obciążenie następcze lewej komory, paracetamol z fenylefryną, przełom nadciśnieniowy, rozrost gruczołu krokowego, substancje pomocnicze leku, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, tyreotoksykoza, zaburzenia rytmu serca, zwężenie zastawki aortalnej, zydowudyna - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Lamivudine + Zidovudine Accord 150 mg + 300 mg
Lamivudine + Zidovudine Accord to preparat złożony zawierający 150 mg lamiwudyny oraz 300 mg zydowudyny w formie tabletek powlekanych, przeznaczony do skojarzonej terapii przeciwretrowirusowej u pacjentów zakażonych HIV, w tym dorosłych, młodzieży oraz dzieci. Preparat nie jest wskazany do monoterapii, lecz powinien być stosowany jako element co najmniej trójlekowego schematu terapeutycznego, zgodnie z aktualnymi wytycznymi leczenia HIV. Kombinacja tych dwóch nukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy (NRTI) stanowi podstawę terapii, często uzupełnianą o lek z innej klasy, np. NNRTI, PI lub INSTI, co pozwala na skuteczne hamowanie replikacji wirusa i ograniczenie rozwoju oporności.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Ibuprofen MAX Aurovitas 400 mg
Ibuprofen wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na skuteczność terapii oraz zwiększać ryzyko działań niepożądanych. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania ibuprofenu z kwasem acetylosalicylowym, ze względu na potencjalne hamowanie kardioprotekcyjnego działania ASA oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych. Równoczesne podawanie ibuprofenu z innymi NLPZ, lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryną), kortykosteroidami, lekami przeciwpłytkowymi i SSRI znacząco podnosi ryzyko owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego. Ibuprofen może także osłabiać działanie leków przeciwnadciśnieniowych (inhibitory ACE, beta-adrenolityki, antagoniści receptora angiotensyny II) oraz leków moczopędnych, co u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, zwłaszcza w podeszłym wieku, może prowadzić do ostrej niewydolności nerek. W takich przypadkach zalecane jest monitorowanie funkcji nerek i odpowiednie nawodnienie pacjenta. Ponadto, jednoczesne stosowanie ibuprofenu z lekami moczopędnymi oszczędzającymi potas może wywołać hiperkaliemię, co wymaga kontroli stężenia potasu w surowicy.
agregacja płytek krwi, alkohol, antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, baklofen, beta-adrenolityk, bisfosfonian, cholestyramina, cyklosporyna, digoksyna, działanie hipoglikemizujące, fenytoina, flukonazol, ginkgo biloba, hemofilia, hiperkaliemia, inhibitor ACE, inhibitor cyklooksygenazy, inhibitor CYP2C9, inhibitor monoaminooksydazy, kortykosteroid, krwiak, kwas acetylosalicylowy, lek beta-adrenolityczny, lek moczopędny, lek moczopędny oszczędzający potas, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, lit, metotreksat, mifepryston, mifeprystonu, moklobemid, nefrotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, oksypentyfilina, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego, pentoksyfilina, pochodna sulfonylomocznika, probenecyd, ritonawir, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, sulfinpirazon, takrolimus, toksyczność hematologiczna, worykonazol, wskaźnik przesączania kłębuszkowego, zydowudyna, żywica jonowymienna - Leksykon leków
Interakcje leku – Ibuprom Max Rapid 400 mg
Ibuprofen w postaci soli sodowej (Ibuprom Max Rapid) wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania z kwasem acetylosalicylowym ze względu na ryzyko osłabienia działania przeciwpłytkowego ASA oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Równoczesne podawanie ibuprofenu z innymi NLPZ, lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryna, acenokumarol), inhibitorami ACE, antagonistami receptora angiotensyny II, diuretykami, kortykosteroidami, lekami przeciwpłytkowymi i SSRI znacząco zwiększa ryzyko krwawień, nefrotoksyczności oraz uszkodzeń przewodu pokarmowego. W przypadku leków takich jak metotreksat, cyklosporyna, takrolimus czy lit konieczne jest monitorowanie stężeń i funkcji narządów, aby uniknąć toksyczności i powikłań. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, z zaburzeniami czynności nerek oraz u osób odwodnionych.
acenokumarol, agregacja płytek krwi, antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, cyklosporyna, drgawki, działanie hipotensyjne, działanie kardioprotekcyjne, filtracja kłębuszkowa, glikozyd nasercowy, hemofilia, hemostaza, hepatotoksyczność, inhibitor cyklooksygenazy-2, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, INR, interakcja lekowa, klirens nerkowy, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, krzepnięcie krwi, kwas acetylosalicylowy, lek gastroprotekcyjny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, lit w psychiatrii, metotreksat, mifepryston, nefrotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, odwodnienie organizmu, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego, takrolimus, toksyczność litu, układ krwiotwórczy, warfaryna, zydowudyna - Leksykon leków
Interakcje leku – Ibuprom Regular 200 mg
Leczenie ibuprofenem niesie ze sobą wysokie ryzyko licznych interakcji farmakologicznych, które mogą prowadzić do nasilenia działań niepożądanych, osłabienia skuteczności terapeutycznej lub zwiększenia toksyczności leków. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania ibuprofenu z innymi NLPZ (w tym koksybami) oraz kwasem acetylosalicylowym (ASA ≤75 mg/dobę), ze względu na ryzyko uszkodzeń przewodu pokarmowego i kompetycyjne hamowanie działania przeciwpłytkowego ASA. Ibuprofen może osłabiać działanie hipotensyjne inhibitorów ACE i antagonistów receptora angiotensyny II, a także zwiększać nefrotoksyczność w połączeniu z diuretykami, cyklosporyną i takrolimusem, co wymaga ścisłego monitorowania funkcji nerek i odpowiedniego nawodnienia pacjentów, zwłaszcza osób starszych i odwodnionych. Ponadto, ibuprofen zwiększa ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwpłytkowych i SSRI oraz nasila działanie przeciwzakrzepowe warfaryny i acenokumarolu, co wymaga monitorowania parametrów krzepnięcia (INR).
acenokumarol, agregacja płytek krwi, antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, choroba wrzodowa, cyklooksygenaza-2, cyklosporyna, diuretyk, działanie hipotensyjne, gastroprotekcja, glikozyd nasercowy, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, kardioprotekcja, kortykosteroid, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, mifepryston, nefrotoksyczność, ostra niewydolność nerek, przesączanie kłębuszkowe, takrolimus, warfaryna, zydowudyna - Leksykon substancji czynnych
Chlorowodorek pseudoefedryny – Przeciwwskazania stosowania
Chlorowodorek pseudoefedryny, będący sympatykomimetykiem o dominującym działaniu α-adrenergicznym, jest szeroko stosowany w leczeniu przekrwienia błony śluzowej nosa w przebiegu przeziębienia i grypy. Ze względu na jego wpływ na układ sercowo-naczyniowy, stosowanie pseudoefedryny jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, takimi jak tachykardia, dławica piersiowa, ciężka i niestabilna choroba wieńcowa oraz ciężkie lub niekontrolowane nadciśnienie tętnicze. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u osób z nadczynnością tarczycy, cukrzycą, guzem chromochłonnym nadnerczy, ciężką chorobą nerek, rozrostem gruczołu krokowego, zatrzymaniem moczu, jaskrą z zamkniętym kątem przesączania oraz ciężką niewydolnością wątroby lub wirusowym zapaleniem wątroby. Wiek pacjenta stanowi dodatkowe ograniczenie – preparat Gripblocker Express nie jest zalecany u dzieci poniżej 6 lat, a Gripex Noc u dzieci poniżej 12 lat. Warto podkreślić, że pseudoefedryna może powodować wzrost ciśnienia tętniczego i nasilenie objawów chorób sercowo-naczyniowych, co wymaga szczególnej ostrożności w doborze pacjentów.
arytmia serca, astma oskrzelowa, chlorowodorek pseudoefedryny, choroba alkoholowa, choroba Gilberta, choroba nerek, choroba wieńcowa, cukrzyca, dławica piersiowa, guz chromochłonny nadnerczy, hemoliza, hepatotoksyczność, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, jaskra z zamkniętym kątem przesączania, katecholamina, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niedotlenienie płodu, niestabilna choroba wieńcowa, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, ostry atak jaskry, pheochromocytoma, przekrwienie błony śluzowej nosa, przełom nadciśnieniowy, przepływ maciczno-łożyskowy, przerost prostaty, receptor alfa-adrenergiczny, rozrost gruczołu krokowego, skurcz naczyń krwionośnych, sympatykomimetyk, tachykardia, tyreotoksykoza, układ sercowo-naczyniowy, wirusowe zapalenie wątroby, wstrząs anafilaktyczny, wysypka, zatrzymanie moczu, zydowudyna - Leksykon leków
Interakcje leku – Azithromycin Teva 250 mg
Azytromycyna, jako antybiotyk makrolidowy, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z różnymi grupami leków. Leki zobojętniające obniżają maksymalne stężenia azytromycyny w surowicy o około 25%, dlatego zaleca się przyjmowanie azytromycyny co najmniej 1 godzinę przed lub 2 godziny po lekach zobojętniających. Substraty glikoproteiny P, takie jak digoksyna i kolchicyna, wykazują wzrost stężenia w surowicy podczas jednoczesnego stosowania z azytromycyną, co wymaga monitorowania stężenia digoksyny. Azytromycyna nie wpływa istotnie na metabolizm przez cytochrom P450, jednakże jednoczesne stosowanie z cyklosporyną powoduje istotne zwiększenie Cmax i AUC0-5 cyklosporyny, co wymaga monitorowania i modyfikacji dawki. Ponadto, azytromycyna może nasilać działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych z grupy kumaryny, co wymaga częstszej kontroli czasu protrombinowego. W przypadku statyn, mimo braku wpływu na farmakokinetykę, odnotowano przypadki rabdomiolizy, co wymaga obserwacji klinicznej.
alfentanyl, alkaloid sporyszu, antybiotyk makrolidowy, arytmia komorowa, astemizol, atorwastatyna, cetyryzyna, cyklosporyna, cymetydyna, cytochrom P450, cyzapryd, czas protrombinowy, digoksyna, dydanozyna, efawirenz, flukonazol, hydroksychlorochina, indynawir, karbamazepina, kolchicyna, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwwirusowy, lek przeciwzakrzepowy, lek zobojętniający, metyloprednizolon, midazolam, nelfinawir, neutropenia, odstęp QT, pochodna kumaryny, rabdomioliza, ryfabutyna, substrat glikoproteiny P, syldenafil, teofilina, terfenadyna, torsade de pointes, triazolam, trimetoprim-sulfametoksazol, warfaryna, zaburzenie rytmu serca, zydowudyna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Retrovir 250 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa zydowudyny, substancji czynnej leku Retrovir (250 mg, kapsułki twarde), wykazały zróżnicowany profil mutagenności i genotoksyczności. Test Amesa nie potwierdził działania mutagennego, natomiast badania na komórkach chłoniaka myszy wykazały słabe działanie mutagenne, a test transformacji komórek in vitro dał wyniki pozytywne. W badaniach na limfocytach ludzkich in vitro oraz w testach jąderkowych u myszy i szczurów in vivo stwierdzono uszkodzenia chromosomów, choć badania cytogenetyczne u szczurów nie potwierdziły tych uszkodzeń. U pacjentów z AIDS leczonych Retrovirem zaobserwowano zwiększoną częstość pęknięć chromosomów. Ponadto wykazano włączanie zydowudyny do DNA leukocytów u dorosłych pacjentów, kobiet ciężarnych oraz noworodków, co potwierdza ekspozycję przezłożyskową. Badania na małpach wykazały, że terapia skojarzona zydowudyny i lamiwudyny powoduje większą liczbę skróceń telomerów w narządach płodu niż sama zydowudyna, choć kliniczne znaczenie tych wyników pozostaje nieznane.
badanie cytogenetyczne, chłoniak myszy, dawkowanie w ciąży, DNA leukocytów, działanie karcinogenne przezłożyskowe, genotoksyczność przezłożyskowa, karcinogen przezłożyskowy, lamiwudyna, limfocyty krwi obwodowej, limfocyty ludzkie, mutagenność, nowotwór nabłonkowy pochwy, pęknięcie chromosomu, potencjał rakotwórczy, skrócenie telomerów, test Amesa, test jąderkowy, transmisja wertykalna wirusa, układ rozrodczy żeński, zakażenie HIV u dzieci, zakażenie HIV-1, zydowudyna - Leksykon substancji czynnych
Lamiwudyna – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Lamiwudyna, stosowana w terapii zakażeń HIV oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, nie wykazuje negatywnego wpływu na płodność u zwierząt ani u ludzi. Badania na modelach zwierzęcych oraz dane kliniczne wskazują na brak zwiększonego ryzyka wad rozwojowych u płodu przy ekspozycji na lamiwudynę w czasie ciąży, w tym ponad 1000 przypadków ekspozycji w pierwszym trymestrze oraz ponad 1000 w drugim i trzecim trymestrze. Lamiwudyna przenika przez łożysko, a jej stosowanie w skojarzeniu z abakawirem lub zydowudyną nie wykazuje dodatkowego ryzyka teratogennego. Należy jednak uwzględnić potencjalne ryzyko mitochondrialnej toksyczności, obserwowanej in vitro i in vivo, co może prowadzić do zaburzeń czynności mitochondriów u niemowląt narażonych na lek w okresie prenatalnym lub po urodzeniu. U pacjentek z WZW typu B, które zaszły w ciążę, istotne jest monitorowanie ryzyka nawrotu zapalenia wątroby po odstawieniu lamiwudyny.
abakawir, analogi nukleozydów, działania niepożądane, działanie przeciwwirusowe, działanie rakotwórcze, HBV, laktacja, lamiwudyna, lek przeciwretrowirusowy, leki przeciwretrowirusowe, nawrót zapalenia wątroby, oporność na lamiwudynę, profilaktyka WZW typu B, przenikanie przezłożyskowe, rejestr ciąż, replikacja DNA, terapia przeciwretrowirusowa, uszkodzenie mitochondriów, wady rozwojowe płodu, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zaburzenia mitochondrialne, zakażenie HIV, zydowudyna - Leksykon leków
Interakcje leku – Diclomax 25 mg
Diklofenak potasowy (Diclomax 25 mg) wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie istotne jest zwiększone ryzyko krwawień przy jednoczesnym stosowaniu diklofenaku z lekami przeciwzakrzepowymi, przeciwpłytkowymi, SSRI, heparyną pozajelitową, pentoksyfiliną oraz u pacjentów HIV-pozytywnych leczonych zydowudyną. Również kojarzenie diklofenaku z kortykosteroidami podnosi ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego. W terapii nadciśnienia diklofenak może osłabiać działanie beta-adrenolityków, inhibitorów ACE i antagonistów receptora angiotensyny II, co u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek zwiększa ryzyko ostrej niewydolności nerek. Jednoczesne stosowanie diklofenaku z innymi NLPZ jest niewskazane ze względu na wzrost działań niepożądanych bez korzyści terapeutycznych. Ponadto, połączenie z chinolonami może indukować drgawki, a z doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi obserwowano sporadyczne epizody hipoglikemii i hiperglikemii.
antagonista receptora angiotensyny II, chinolon, cholestyramina, diazepam, digoksyna, diklofenak potasowy, działanie drażniące, działanie hepatotoksyczne, działanie nefrotoksyczne, fenytoina, hemofilia, heparyna, induktor CYP2C9, inhibitor ACE, inhibitor CYP2C9, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kortykosteroid, kreatynina, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotok, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, NLPZ, ostra niewydolność nerek, pentoksyfilina, perforacja przewodu pokarmowego, płytki krwi, ryfampicyna, SSRI, takrolimus, wrzód żołądka, zydowudyna - Leksykon substancji czynnych
Azytromycyna – Interakcje
Azytromycyna, jako antybiotyk makrolidowy, charakteryzuje się stosunkowo niewielką liczbą interakcji farmakokinetycznych, głównie z uwagi na brak istotnego wpływu na układ cytochromu P450. Niemniej jednak, istotne klinicznie interakcje występują z lekami zobojętniającymi kwas żołądkowy, które zmniejszają maksymalne stężenie azytromycyny w surowicy o 24-30%, co wymaga podawania azytromycyny co najmniej 1 godzinę przed lub 2 godziny po lekach zobojętniających. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie azytromycyny z pochodnymi ergotaminy ze względu na ryzyko zatrucia sporyszem. Ponadto, azytromycyna może zwiększać stężenia substratów glikoproteiny P, takich jak digoksyna i kolchicyna, co wymaga monitorowania ich poziomów oraz obserwacji klinicznej pacjenta. W przypadku cyklosporyny obserwuje się istotne zwiększenie Cmax i AUC0-5, co wymaga monitorowania stężenia i dostosowania dawki cyklosporyny. Z kolei doustne leki przeciwzakrzepowe z grupy kumaryny mogą wykazywać nasilone działanie przeciwzakrzepowe, co wymaga częstszej kontroli czasu protrombinowego.
alkaloid sporyszu, antybiotyk makrolidowy, atorwastatyna, biodostępność, cetyryzyna, cyklosporyna, cymetydyna, CYP3A4, cytochrom P450, cyzapryd, czas protrombinowy, dydanozyna, efawirenz, ergotyzm, flukonazol, glikoproteina p, hydroksychlorochina, indynawir, interakcja farmakokinetyczna, karbamazepina, lek przeciwzakrzepowy, lek zobojętniający kwas żołądkowy, metyloprednizolon, midazolam, nelfinawir, neutropenia, pochodna ergotaminy, rabdomioliza, ryfabutyna, substrat glikoproteiny P, syldenafil, teofilina, terfenadyna, torsade de pointes, triazolam, trimetoprim i sulfametoksazol, warfaryna, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie rytmu serca, zydowudyna - Leksykon leków
Interakcje leku – Nurofen Express 200 mg
Ibuprofen, substancja czynna Nurofen Express, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą prowadzić do poważnych działań niepożądanych. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania ibuprofenu z kwasem acetylosalicylowym ze względu na kompetycyjne hamowanie działania przeciwpłytkowego i ryzyko nasilenia działań niepożądanych. Równoczesne stosowanie innych NLPZ zwiększa ryzyko uszkodzeń przewodu pokarmowego i nerek. Ibuprofen może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych (np. warfaryny, acenokumarolu), co zwiększa ryzyko krwawień. Ponadto, osłabia działanie inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny II oraz diuretyków, co u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może prowadzić do ostrej niewydolności nerek. Zaleca się monitorowanie funkcji nerek i odpowiednie nawodnienie. Jednoczesne stosowanie z kortykosteroidami, lekami przeciwpłytkowymi, SSRI oraz alkoholem zwiększa ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego.
acenokumarol, agregacja płytek krwi, antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, cyklosporyna, działanie niepożądane, filtracja kłębuszkowa, gastroprotekcja, glikozyd nasercowy, hemofilia, ibuprofen, inhibitor ACE, inhibitor cyklooksygenazy-2, interakcja z alkoholem, kortykosteroid, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, lit, metotreksat, mifepryston, niesteroidowy lek przeciwzapalny, Nurofen Express, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego, parametr krzepnięcia, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, takrolimus, układ krwiotwórczy, warfaryna, zydowudyna - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Retrovir 10 mg/ml
Retrovir w postaci koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji (10 mg/ml) zawiera zydowudynę i jest wskazany do krótkotrwałego leczenia pacjentów z ciężkimi objawami zakażenia HIV, w szczególności u osób z AIDS, które nie mogą przyjmować leków doustnych z powodu zaburzeń połykania, świadomości lub innych przeciwwskazań. Preparat ma pH około 5,5, a fiolka o pojemności 20 ml zawiera 200 mg zydowudyny. Forma dożylna jest stosowana jako alternatywa terapeutyczna, umożliwiająca podanie leku w sytuacjach klinicznych uniemożliwiających podanie doustne, co jest istotne w intensywnej opiece nad pacjentami z zaawansowanym zakażeniem HIV.
Szczególnym wskazaniem do stosowania koncentratu do infuzji Retrovir jest profilaktyka zakażeń wertykalnych u kobiet ciężarnych zakażonych HIV oraz u noworodków, co potwierdzają badania kliniczne wykazujące istotne zmniejszenie ryzyka transmisji wirusa z matki na płód. Terapia może być rozpoczęta po 14. tygodniu ciąży. Zaznacza się, że forma dożylna powinna być stosowana wyłącznie, gdy leczenie doustne jest niemożliwe, z wyjątkiem okresu ciąży i porodu, gdzie preferuje się podanie dożylne ze względu na specyfikę kliniczną. Po ustabilizowaniu stanu pacjenta zaleca się przejście na doustną formę zydowudyny, która jest preferowana w długotrwałej terapii antyretrowirusowej.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Ibuprom Zatoki Max 400 mg + 60 mg
Produkt leczniczy Ibuprom Zatoki Max zawiera 400 mg ibuprofenu oraz 60 mg pseudoefedryny chlorowodorku i wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) ze względu na ryzyko przełomów nadciśnieniowych, a także unikanie kojarzenia z agonistami receptorów dopaminowych, dopaminergicznymi lekami zwężającymi naczynia, linezolidem oraz lekami zmniejszającymi przekrwienie błony śluzowej nosa (fenylefryna, efedryna, fenylopropanolamina) z powodu ryzyka nadciśnienia i zwężenia naczyń. Ibuprofen może osłabiać działanie kardioprotekcyjne kwasu acetylosalicylowego i nasilać działania niepożądane przewodu pokarmowego, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu innych NLPZ lub glikokortykosteroidów. Ponadto, pseudoefedryna może osłabiać działanie leków przeciwnadciśnieniowych (alfa-metyldopa, rezerpina) oraz nasilać działanie leków psychostymulujących i hamujących łaknienie.
agonista receptora dopaminowego, antykoagulant, chinidyna, dysfagia, działanie kardioprotekcyjne, gaz halogenopochodny, glukokortykosteroid, hemofilia, inhibitor MAO, interakcja lekowa, kaolin, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotok do stawu, kwas acetylosalicylowy, lek dopaminergiczny, lek hamujący łaknienie, lek moczopędny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwzakrzepowy, lek psychostymulujący, lek zmniejszający przekrwienie błony śluzowej, lek zobojętniający sok żołądkowy, linezolid, metotreksat, niesteroidowy lek przeciwzapalny, przełom nadciśnieniowy, reakcja nadciśnieniowa, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, uszkodzenie błony śluzowej żołądka, wziewny lek znieczulający, zwężenie naczyń, zydowudyna - Leksykon leków
Interakcje leku – Nurofen Express Forte Tabs 400 mg
Ibuprofen (400 mg, Nurofen Express Forte Tabs) wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na skuteczność terapii oraz bezpieczeństwo pacjenta. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania ibuprofenu z kwasem acetylosalicylowym ze względu na ryzyko osłabienia działania przeciwpłytkowego ASA i zwiększonego ryzyka działań niepożądanych. Również łączenie ibuprofenu z innymi NLPZ, w tym selektywnymi inhibitorami COX-2 (koksybami), jest przeciwwskazane z powodu wysokiego ryzyka powikłań ze strony przewodu pokarmowego. W przypadku leków przeciwzakrzepowych (np. warfaryny) konieczne jest ścisłe monitorowanie parametrów hematologicznych (czas protrombinowy, INR) z uwagi na zwiększone ryzyko krwawień. Ibuprofen może także osłabiać działanie leków przeciwnadciśnieniowych (inhibitory ACE, antagoniści receptora angiotensyny II) oraz leków moczopędnych, co u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może prowadzić do ostrej niewydolności nerek i hiperkaliemii, wymagając monitorowania funkcji nerek i odpowiedniego nawodnienia.
agregacja płytek krwi, antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, błona śluzowa żołądka, cyklosporyna, czas protrombinowy, działanie nefrotoksyczne, gastroprotekcja, glikozyd nasercowy, hemofilia, hiperkaliemia, inhibitor ACE, inhibitor cyklooksygenazy-2, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek moczopędny oszczędzający potas, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, mifepryston, niesteroidowy lek przeciwzapalny, Nurofen Express Forte, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie, probenecyd, przesączanie kłębuszkowe, sulfinpirazon, takrolimus, zaburzenie czynności nerek, zydowudyna