zalcytabina

Zalcytabina (DDC, dideoksycytydyna) to nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy (NRTI), stosowany historycznie w leczeniu zakażeń HIV. Lek ten był jednym z pierwszych antyretrowirusowych środków zatwierdzonych do leczenia AIDS w latach 90. XX wieku.

Mechanizm działania zalcytabiny polega na hamowaniu odwrotnej transkryptazy wirusa HIV, enzymu niezbędnego do replikacji wirusa. Po fosforylacji wewnątrzkomórkowej zalcytabina konkuruje z naturalnymi nukleozydami o włączenie do nowo syntezowanego łańcucha DNA wirusa, prowadząc do przedwczesnego zakończenia syntezy i zahamowania replikacji HIV.

Ze względu na znaczące działania niepożądane, w tym obwodową neuropatię, zapalenie trzustki, kwasicę mleczanową i potencjalną hepatotoksyczność, zalcytabina została wycofana z użycia klinicznego. Obecnie w terapii antyretrowirusowej stosuje się nowsze, bezpieczniejsze i skuteczniejsze leki z grupy NRTI oraz inne klasy leków przeciw HIV.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Foskarnet – Interakcje

Foskarnet sodowy sześciowodny wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, głównie ze względu na nefrotoksyczność oraz wpływ na gospodarkę elektrolitową, zwłaszcza stężenie jonów wapnia w surowicy. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie foskarnetu z lekami nefrotoksycznymi, takimi jak aminoglikozydy, amfoterycyna B, cyklosporyna A, acyklowir, metotreksat i takrolimus, co zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek i wymaga ścisłego monitorowania funkcji nerek. Ponadto, kojarzenie z dożylną pentamidyną może prowadzić do nasilonych zaburzeń czynności nerek oraz objawowej hipokalcemii manifestującej się objawami Trousseau i Chvostka. Interakcje z inhibitorami proteazy HIV (rytonawir, sakwinawir) również wiążą się z ryzykiem nieprawidłowej czynności nerek, co wymaga ostrożności i monitorowania. Nie stwierdzono natomiast interakcji farmakokinetycznych z lekami przeciwwirusowymi takimi jak zydowudyna (AZT), gancyklowir, didanozyna (ddI), zalcytabina (ddC) oraz probenecydem.
acyklowir, amfoterycyna B, aminoglikozyd, amiodaron, bakteria Gram-ujemna, chinidyna, choroba autoimmunologiczna, cyklosporyna A, didanozyna, działanie nefrotoksyczne, foskarnet, gancyklowir, hipokalcemia, inhibitor proteazy HIV, lek cytotoksyczny, lek immunosupresyjny, lek nefrotoksyczny, lek przeciwarytmiczny klasy Ia, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwwirusowy, metotreksat, neuroleptyk, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, objaw Chvostka, objaw Trousseau, probenecyd, sotalol, takrolimus, torsade de pointes, wirus cytomegalii, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie jonowe, zakażenie grzybicze, zakażenie herpeswirusem, zakażenie HIV, zalcytabina, zydowudyna
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Retrovir 100 mg

Retrovir (zydowudyna) jest nukleozydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy (ATC: J05AF01) wykazującym silne działanie przeciwwirusowe przeciwko HIV poprzez fosforylację do trifosforanu, który hamuje syntezę DNA wirusa. Zydowudyna ma około 100-krotnie większe powinowactwo do odwrotnej transkryptazy HIV niż do polimerazy alfa-DNA gospodarza. Monoterapia zydowudyną jest ograniczona przez rozwój oporności, związanej z mutacjami w kodonach 41, 67, 70, 210, 215 i 219 odwrotnej transkryptazy. Terapie skojarzone, zwłaszcza z lamiwudyną, dydanozyną lub zalcytabiną, znacząco zmniejszają progresję choroby i śmiertelność, a dodanie inhibitora proteazy dodatkowo opóźnia rozwój oporności i poprawia przeżycie. Oporność wielolekowa, związana z mutacjami w kodonach 62, 75, 77, 116, 151 lub mutacją T69S z insercją 6 par zasad, ogranicza skuteczność nukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy i komplikuje dalsze leczenie.
abakawir, dydanozyna, ekspozycja płodu na lek, fosforylacja, HIV, inhibitor proteazy, interferon alfa, kinaza tymidylanowa, kinaza tymidynowa, lamiwudyna, lek przeciwretrowirusowy, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, odwrotna transkryptaza, oporność na analogi tymidyny, oporność wielolekowa, oporność wirusowa, polimeraza alfa-DNA, prowirusowe DNA, Retrovir, szczep HIV oporny, transmisja perinatalna, transmisja wertykalna HIV, trifosforan zydowudyny, trymestr ciąży, wada rozwojowa, zalcytabina, zydowudyna
Leksykon substancji czynnych
Izoniazyd – Interakcje

Izoniazyd wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez hamowanie enzymów cytochromu P450, co wpływa na metabolizm wielu leków, w tym przeciwpadaczkowych (fenytoina, prymidon, kwas walproinowy, karbamazepina, etosuksymid), psychotropowych (benzodiazepiny: diazepam, triazolam), przeciwzakrzepowych (pochodne kumaryny) oraz przeciwgrzybiczych (ketokonazol, itrakonazol). Szczególnie istotna jest interakcja z ryfampicyną, zwiększająca ryzyko hepatotoksyczności, oraz z kwasem p-aminosalicylowym, który wydłuża okres półtrwania izoniazydu. Zaleca się monitorowanie stężeń leków w osoczu, dostosowanie dawek oraz zachowanie przerw czasowych (np. 8 godzin między izoniazydem a ryfampicyną i PAS). Dodatkowo, izoniazyd może nasilać toksyczność leków przeciwpadaczkowych i psychotropowych oraz zwiększać ryzyko neuropatii czuciowej przy jednoczesnym stosowaniu stawudyny.
alfentanyl, benzodiazepina, cykloseryna, cytochrom P450, czas protrombinowy, disulfiram, dystalna neuropatia czuciowa, etosuksymid, fenytoina, hepatotoksyczność, histamina, indukcja enzymów wątrobowych, induktor enzymu wątrobowego, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, kwas p-aminosalicylowy, kwas walproinowy, lek anestezjologiczny, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwzakrzepowy, lek zobojętniający, metabolizm leków, oksydaza diaminowa, oporność prątków, pirydoksyna, pochodna kumaryny, prednizolon, stawudyna, stężenie fenytoiny, teofilina, tyramina, uszkodzenie wątroby, zalcytabina, znieczulenie ogólne
Leksykon leków
Interakcje leku – Nidrazid 100 mg

Izoniazyd, substancja aktywna leku Nidrazid, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez hamowanie enzymów cytochromu P450, co wpływa na metabolizm wielu leków. Szczególnie istotne jest zwiększone ryzyko hepatotoksyczności przy jednoczesnym stosowaniu z ryfampicyną oraz potencjalne zmiany stężeń leków przeciwpadaczkowych (fenytoina, prymidon, kwas walproinowy, karbamazepina, etosuksymid), doustnych leków przeciwzakrzepowych, pochodnych benzodiazepin i teofiliny, których metabolizm jest hamowany, co może nasilać ich toksyczność. Z kolei silne induktory enzymów wątrobowych, takie jak barbiturany, przyspieszają metabolizm izoniazydu, obniżając jego stężenie w osoczu. Kwas p-aminosalicylowy zwiększa stężenie izoniazydu i wydłuża jego okres półtrwania, natomiast prednizolon obniża jego stężenie. Długotrwałe stosowanie izoniazydu może przedłużać działanie alfentanylu, a leki zobojętniające zawierające glin zmniejszają jego wchłanianie, dlatego zaleca się przyjmowanie izoniazydu co najmniej 1 godzinę przed tymi lekami.
alfentanyl, barbiturany, cykloseryna, cytochrom P450, disulfiram, doustny lek przeciwzakrzepowy, dystalna neuropatia czuciowa, etambutol, etosuksymid, fenytoina, hepatotoksyczność, histamina, induktor enzymu wątrobowego, itrakonazol, izoniazyd, karbamazepina, ketokonazol, klirens nerkowy, kwas p-aminosalicylowy, kwas walproinowy, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwpadaczkowy, lek zobojętniający, metabolizm wątrobowy, monoaminooksydaza, niedociśnienie, okres półtrwania, oksydaza diaminowa, oporność prątków, ośrodkowy układ nerwowy, pirydoksyna, pochodna benzodiazepiny, prednizolon, prymidon, ryfampicyna, stawudyna, teofilina, tyramina, witamina B6, zakażenie HIV, zalcytabina, znieczulenie ogólne
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ritonavir Aurovitas 100 mg

Rytonawir, dostępny w postaci tabletek powlekanych 100 mg (Ritonavir Aurovitas), jest inhibitorem proteazy HIV-1 i HIV-2, wykazującym działanie przeciwwirusowe oraz zdolność do nasilania farmakokinetyki innych inhibitorów proteazy poprzez silne hamowanie izoenzymu CYP3A. Standardowe dawkowanie rytonawiru w celu maksymalnego zahamowania metabolizmu innych inhibitorów proteazy wynosi od 100 mg na dobę do 200 mg dwa razy na dobę. W badaniu oceniającym wpływ rytonawiru na odstęp QTcF u zdrowych dorosłych, maksymalna średnia różnica wyniosła 5,5 ms (górna granica 95% CI: 7,6 ms) przy dawce 400 mg dwa razy na dobę, bez obserwacji klinicznie istotnych wydłużeń QTcF ≥60 ms lub przekroczenia 500 ms. Zaobserwowano także niewielkie wydłużenie odstępu PR (maksymalnie do 252 ms) bez przypadków bloków serca II° lub III°. Rytonawir wykazuje selektywne powinowactwo do proteazy HIV, a oporność na lek wiąże się głównie z mutacjami V82A/F/T/S i I84V oraz innymi mutacjami w genie proteazy, co może prowadzić do oporności krzyżowej na inne inhibitory proteazy.
analog nukleozydu, blok serca, dydanozyna, inhibitor metabolizmu, inhibitor proteazy, inhibitor proteazy asparaginowej, izoenzym CYP3A, komórki CD4, lamiwudyna, lek przeciwretrowirusowy, miano wirusa, moksyfloksacyna, mutacja proteazy, odstęp PR, odstęp QTcF, oporność krzyżowa, proteaza aspartylowa, proteaza HIV, RNA HIV, stawudyna, szczep HIV-1, terapia trójlekowa, wiremia, wirusowe RNA, zalcytabina, zydowudyna
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Retrovir 250 mg

Retrovir (zydowudyna) jest nukleozydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy (ATC: J05AF01) wykazującym silne działanie przeciwwirusowe przeciwko HIV poprzez fosforylację do trifosforanu, który hamuje replikację wirusa przez wbudowanie się do DNA prowirusowego. Zydowudyna ma około 100-krotnie większe powinowactwo do odwrotnej transkryptazy HIV niż do polimerazy alfa-DNA, co zapewnia jej selektywność. Monoterapia zydowudyną jest ograniczona przez rozwój oporności, związanej z mutacjami w kodonach 41, 67, 70, 210, 215 i 219 enzymu odwrotnej transkryptazy. Terapie skojarzone, zwłaszcza z lamiwudyną oraz inhibitorami proteazy, znacząco zmniejszają progresję choroby i śmiertelność, a także opóźniają powstawanie szczepów opornych. Brak antagonistycznych interakcji z innymi lekami przeciwretrowirusowymi umożliwia stosowanie terapii kombinowanych.
abakawir, dydanozyna, fosforylacja, HIV, inhibitor odwrotnej transkryptazy, inhibitor proteazy, kinaza tymidylanowa, kinaza tymidynowa, lamiwudyna, lek przeciwretrowirusowy, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, odwrotna transkryptaza, oporność fenotypowa, oporność wielolekowa, pochodna monofosforanowa, prowirusowe DNA, Retrovir, terapia skojarzona, trifosforan zydowudyny, wada rozwojowa, wada wrodzona, zakażenie HIV, zalcytabina, zydowudyna
Leksykon leków
Interakcje leku – Metindol Retard 75 mg

Indometacyna, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo terapii. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania z innymi NLPZ oraz kwasem acetylosalicylowym ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego oraz obniżenie stężenia indometacyny w osoczu. Indometacyna może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych (np. warfaryny) i przeciwpłytkowych (klopidogrelu), co wymaga monitorowania parametrów krzepnięcia z uwagi na ryzyko krwawień. Ponadto, interakcje z lekami przeciwnadciśnieniowymi, w tym beta-blokerami i inhibitorami ACE, mogą prowadzić do zmniejszenia ich skuteczności oraz ryzyka hiperkaliemii. W przypadku metotreksatu konieczne jest szczególne monitorowanie ze względu na zmniejszone wydzielanie kanalikowe i wzrost toksyczności. Wysokie ryzyko interakcji dotyczy także diflunisalu, którego jednoczesne stosowanie powoduje około 33% wzrost stężenia indometacyny w osoczu i zwiększa ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, co stanowi przeciwwskazanie do kojarzenia tych leków.
agregacja płytek krwi, aktywność enzymów wątrobowych, aktywność reninowa osocza, antagonista receptora angiotensyny II, baklofen, bisfosfonian, chinolon, cyklofosfamid, cyklosporyna, cyprofloksacyna, desmopresyna, diazepam, diflunisal, działanie nefrotoksyczne, encefalopatia, fenytoina, furosemid, glikozyd nasercowy, haloperydol, hepatotoksyczność, hiperkaliemia, hydralazyna, inhibitor konwertazy, inhibitor konwertazy angiotensyny, klopidogrel, kortykosteroid, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, kwasica metaboliczna, lek moczopędny, metformina, metotreksat, mifepryston, muromonab-CD3, neurotoksyczność, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, niewydolność serca, nifedypina, ostre zatrucie wodne, owrzodzenie, pochodna sulfonylomocznika, probenecyd, prostacyklina, przesączanie kłębuszkowe, selektywny inhibitor wychwytu serotoniny, sole litu, takrolimus, toksyczność hematologiczna, triamteren, warfaryna, zaburzenie hemostazy, zalcytabina, zydowudyna
Leksykon leków
Interakcje leku – Foscarnet sodium hexahydrate Tillomed 24 mg/ml

Foscarnet sodowy sześciowodny wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, które mogą zwiększać ryzyko nefrotoksyczności oraz zaburzeń elektrolitowych, zwłaszcza hipokalcemii. Szczególną ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego stosowania z lekami nefrotoksycznymi takimi jak aminoglikozydy, amfoterycyna B, cyklosporyna A, acyklowir, metotreksat i takrolimus, a także z inhibitorami proteazy HIV (rytonawir, sakwinawir), ze względu na ryzyko addytywnego uszkodzenia nerek. Ponadto, foscarnet może obniżać stężenie jonów wapnia w surowicy, co w połączeniu z dożylnie podawaną pentamidyną może prowadzić do objawowej hipokalcemii (np. objawy Trousseau i Chvostka) oraz zaburzeń czynności nerek. Zaleca się monitorowanie parametrów nerkowych i elektrolitowych oraz rozważenie suplementacji wapnia w trakcie terapii.
acyklowir, amfoterycyna B, aminoglikozyd, amiodaron, chinidyna, chlorpromazyna, cyklosporyna A, didanozyna, foskarnet sodowy, gancyklowir, haloperidol, hipokalcemia, inhibitor proteazy HIV, interakcja farmakokinetyczna, lek przeciwarytmiczny, metotreksat, nefrotoksyczność, neuroleptyk, pentamidyna, probenecyd, rytonawir, sakwinawir, sotalol, takrolimus, tiorydazyna, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie elektrolitowe, zalcytabina, zydowudyna