CYP1A2
CYP1A2 jest jednym z kluczowych enzymów z rodziny cytochromu P450, biorącym udział w metabolizmie wielu leków i związków chemicznych w organizmie. Zlokalizowany głównie w wątrobie, odpowiada za około 13% aktywności enzymatycznej cytochromu P450 w tym narządzie.
Enzym ten metabolizuje szereg substancji leczniczych, w tym teofilinę, klozapinę, olanzapinę, duloksetynę oraz niektóre leki przeciwdepresyjne. CYP1A2 odgrywa również istotną rolę w biotransformacji kofeiny, metabolizmie prokancerogenów oraz procesie detoksykacji wielu ksenobiotyków.
Aktywność CYP1A2 charakteryzuje się znaczną zmiennością międzyosobniczą, uwarunkowaną genetycznie oraz modyfikowaną przez czynniki środowiskowe. Palenie tytoniu indukuje ten enzym, podczas gdy niektóre substancje, jak fluwoksamina czy ciprofloksacyna, działają jako jego inhibitory. Zmienność w ekspresji i aktywności CYP1A2 może prowadzić do istotnych różnic w metabolizmie leków, wpływając na ich skuteczność i bezpieczeństwo stosowania.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Ayupil 100 mg
Klozapina, substancja czynna produktu leczniczego Ayupil, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Bezwzględnie przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie leków o działaniu mielosupresyjnym oraz długo działających leków przeciwpsychotycznych depot ze względu na ryzyko agranulocytozy i trudności w szybkim usunięciu leku. Spożywanie alkoholu podczas terapii może nasilać działanie hamujące ośrodkowy układ nerwowy (OUN), prowadząc do nadmiernej sedacji, zaburzeń świadomości oraz zwiększonego ryzyka zapaści krążeniowej. Interakcje farmakokinetyczne obejmują inhibitory (np. fluwoksamina, kofeina, fluoksetyna, azolowe leki przeciwgrzybicze) i induktory (np. karbamazepina, fenytoina, ryfampicyna, omeprazol) izoenzymów cytochromu P450, które odpowiednio zwiększają lub zmniejszają stężenie klozapiny w osoczu, co wymaga często modyfikacji dawki. Szczególną uwagę należy zwrócić na zmiany w spożyciu kofeiny oraz zaprzestanie palenia tytoniu, które mogą wpływać na metabolizm klozapiny i jej stężenie w osoczu nawet o około 50%.
agranulocytoza, azolowe leki przeciwgrzybicze, benzodiazepiny, CYP1A2, CYP2D6, CYP3A4, cyprofloksacyna, cytalopram, digoksyna, działanie hipotensyjne, działanie uspokajające, farmakodynamika, farmakokinetyka, fenytoina, fluoksetyna, fluwoksamina, hamowanie szpiku kostnego, induktory cytochromu P450, inhibitory cytochromu P450, inhibitory proteazy, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, interakcje farmakodynamiczne, interakcje farmakokinetyczne, izoenzymy cytochromu P450, karbamazepina, klozapina, kwas walproinowy, leki hamujące OUN, leki przeciwcholinergiczne, leki przeciwnadciśnieniowe, lit w psychiatrii, majaczenie, mielosupresja, napad padaczkowy, neutropenia, objawy psychotyczne, omeprazol, paroksetyna, receptory alfa-adrenergiczne, ryfampicyna, sertralina, warfaryna, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenia rytmu serca, zapaść krążeniowa, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Bortezomib Reddy 3,5 mg
Bortezomib Reddy (3,5 mg, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań) wykazuje złożone właściwości farmakokinetyczne, które różnią się w zależności od drogi podania (dożylna IV vs podskórna SC), dawki oraz indywidualnych cech pacjenta. Po dożylnym podaniu dawki 1,0 mg/m² i 1,3 mg/m² u pacjentów ze szpiczakiem mnogim stężenia maksymalne (Cmax) wynosiły odpowiednio 57 ng/ml i 112 ng/ml, a po kolejnych dawkach utrzymywały się w zakresie 67-106 ng/ml (1,0 mg/m²) oraz 89-120 ng/ml (1,3 mg/m²). Podanie podskórne dawki 1,3 mg/m² skutkowało znacząco niższym Cmax (20,4 ng/ml) w porównaniu do dożylnego (223 ng/ml), przy zachowaniu równoważnej całkowitej ekspozycji (AUClast wskaźnik 0,99). Bortezomib charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji (1659-3294 l) oraz wysokim wiązaniem z białkami osocza (~83%). Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4, CYP2C19 i CYP1A2, z powstaniem nieaktywnych metabolitów po deboronacji. Okres półtrwania w fazie eliminacji jest zmienny (40-193 h), a klirens po pierwszej dawce jest wyższy (102-112 l/h) niż po kolejnych (15-32 l/h).
Badania kliniczne wykazały, że łagodne zaburzenia czynności wątroby nie wpływają istotnie na farmakokinetykę bortezomibu, natomiast umiarkowane i ciężkie zaburzenia powodują około 60% wzrost ekspozycji (AUC), co wymaga redukcji dawki i monitorowania. W przypadku zaburzeń czynności nerek (CrCL od ≥60 do <20 ml/min/1,73 m²) oraz u pacjentów dializowanych farmakokinetyka leku (AUC i Cmax) pozostaje porównywalna, nie wymaga więc modyfikacji dawkowania. U dzieci i młodzieży (2-16 lat) z ostrą białaczką limfoblastyczną lub mieloblastyczną klirens bortezomibu (średnia geometryczna 7,79 l/h/m²) oraz inne parametry farmakokinetyczne są podobne do dorosłych po uwzględnieniu powierzchni ciała, a wiek, masa ciała i płeć nie mają istotnego wpływu na klirens.
AUC, biorównoważność, bortezomib, Cmax, CYP1A2, CYP2C19, CYP3A4, cytochrom P450, deboronacja, inhibitor proteasomu, izoenzymy cytochromu P450, klirens całkowity, klirens kreatyniny, mikrosomy wątrobowe, objętość dystrybucji, okres półtrwania, oksydacja, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka mieloblastyczna, pacjent dializowany, podanie dożylne, podanie podskórne, powierzchnia ciała, redukcja dawki, szpiczak mnogi, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Dulsevia 90 mg
Duloksetyna wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie z nieselektywnymi, nieodwracalnymi inhibitorami MAO ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego; konieczne jest zachowanie 14-dniowego odstępu po odstawieniu IMAO przed rozpoczęciem terapii duloksetyną oraz 5-dniowego odstępu po zakończeniu leczenia duloksetyną przed włączeniem IMAO. Silne inhibitory CYP1A2, takie jak fluwoksamina (100 mg/dobę), zmniejszają klirens duloksetyny o około 77% i zwiększają jej AUC sześciokrotnie, co stanowi przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania. Duloksetyna jest umiarkowanym inhibitorem CYP2D6, co prowadzi do trzykrotnego wzrostu AUC dezypraminy (substrat CYP2D6) przy dawce 60 mg dwa razy na dobę, a także zwiększa AUC tolterodyny o 71%. Szczególną ostrożność należy zachować przy kojarzeniu z lekami o wąskim indeksie terapeutycznym metabolizowanymi przez CYP2D6 (np. flekainid, propafenon, metoprolol) oraz z lekami serotoninergicznymi (SSRI, SNRI, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, tryptany), ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego.
amitryptylina, antagonista receptora H2, benzodiazepina, buprenorfina, CYP1A2, cytochrom P450, depresja OUN, dezypramina, doustny lek przeciwzakrzepowy, dziurawiec zwyczajny, famotydyna, flekainid, fluwoksamina, imipramina, inhibitor CYP2D6, inhibitor monoaminooksydazy, klomipramina, lek trójpierścieniowy przeciwdepresyjny, linezolid, metoprolol, moklobemid, nortryptylina, ośrodkowy układ nerwowy, petydyna, propafenon, rysperydon, selektywny inhibitor zwrotnego wychwytu noradrenaliny, selektywny inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny, SNRI, SSRI, teofilina, tolterodyna, tramadol, tryptan, tryptofan, warfaryna, wąski indeks terapeutyczny, współczynnik INR, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Interakcje leku – AuroMirta ORO 30 mg
Mirtazapina, substancja czynna leku AuroMirta ORO, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Przeciwwskazane jest łączenie jej z inhibitorami MAO ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego, objawiającego się m.in. hipertermią i drgawkami. Jednoczesne stosowanie z SSRI, SNRI, tramadolem czy tryptanami również zwiększa to ryzyko, wymagając ścisłego monitorowania pacjenta. Mirtazapina nasila działanie sedatywne benzodiazepin i innych leków uspokajających, a także może osłabiać działanie leków przeciwnadciśnieniowych poprzez blokadę receptorów α1-adrenergicznych. Metabolizm mirtazapiny odbywa się głównie przez CYP2D6, CYP1A2 i CYP3A4, co powoduje, że inhibitory tych enzymów (np. ketokonazol, fluoksetyna, fluwoksamina) mogą zwiększać stężenie leku w osoczu, natomiast induktory (karbamazepina, ryfampicyna) je obniżają, wpływając na skuteczność i bezpieczeństwo terapii.
benzodiazepina, blokada receptorów, CYP1A2, CYP2D6, CYP3A4, dysfagia, działanie depresyjne, działanie depresyjne na OUN, działanie sedatywne, hipertermia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP1A2, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym cytochromu P450, lek przeciwbólowy, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwzakrzepowy, lek serotoninergiczny, lek uspokajający, mirtazapina, nadmierna potliwość, niepokój psychoruchowy, niewydolność wielonarządowa, opioidowy lek przeciwbólowy, ośrodkowy układ nerwowy, parametr krzepnięcia, polimorfizm genetyczny, receptor noradrenergiczny, receptor serotoninergiczny, receptor α1-adrenergiczny, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, sztywność mięśniowa, tramadol, tryptan, warfaryna, zespół serotoninowy, zmiana ciśnienia tętniczego - Leksykon leków
Interakcje leku – Olanzapine Bluefish 10 mg
Olanzapina jest metabolizowana głównie przez izoenzym CYP1A2, co czyni ją podatną na interakcje farmakokinetyczne z substancjami indukującymi lub hamującymi ten enzym. Induktory CYP1A2, takie jak palenie tytoniu i karbamazepina, mogą obniżać stężenie olanzapiny w osoczu, co wymaga monitorowania klinicznego i ewentualnego zwiększenia dawki. Z kolei inhibitory CYP1A2, zwłaszcza fluwoksamina, znacząco podnoszą stężenia olanzapiny (Cmax wzrost o 54-77%, AUC o 52-108%), co może wymagać redukcji dawki. Węgiel aktywowany obniża biodostępność olanzapiny o 50-60%, dlatego należy zachować odstęp co najmniej 2 godzin między podaniem tych leków. Nie stwierdzono istotnych interakcji farmakokinetycznych z lekami takimi jak lit, biperiden, walproinian, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, warfaryna, teofilina czy diazepam.
agonista dopaminy, biodostępność olanzapiny, biperiden, choroba Parkinsona, cymetydyna, CYP1A2, cyprofloksacyna, depresja oddechowa, depresja OUN, diazepam, farmakokinetyka olanzapiny, fluoksetyna, fluwoksamina, induktor CYP1A2, inhibitor CYP1A2, interakcja farmakodynamiczna, karbamazepina, lek zobojętniający kwas solny, lit, objawy pozapiramidowe, odstęp QT, palenie tytoniu, sedacja, stężenie maksymalne, stężenie olanzapiny w osoczu, teofilina, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, walproinian, warfaryna, węgiel aktywowany, zaburzenie oddechowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Aropilo SR 4 mg
Ropinirol, substancja czynna leku Aropilo SR, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają kluczowe znaczenie w terapii choroby Parkinsona. Nie stwierdzono konieczności dostosowania dawki przy jednoczesnym stosowaniu z lewodopą lub domperydonem. Jednakże, neuroleptyki oraz ośrodkowo działające antagoniści dopaminy, tacy jak sulpiryd i metoklopramid, znacząco obniżają skuteczność ropinirolu i powinny być unikane. Estrogeny i HTZ mogą zwiększać stężenie ropinirolu w osoczu, co wymaga monitorowania i ewentualnej korekty dawki. Inhibitory CYP1A2, zwłaszcza cyprofloksacyna, podnoszą Cmax ropinirolu o 60% i AUC o 84%, co może nasilać działania niepożądane i wymaga dostosowania dawkowania. Palenie tytoniu indukuje CYP1A2, wpływając na metabolizm ropinirolu, dlatego zmiany w nałogu palenia powinny skutkować korektą dawki leku.
acenokumarol, agonista receptorów dopaminergicznych, antagonista dopaminy, antagonista witaminy K, choroba Parkinsona, CYP1A2, cyprofloksacyna, cytochrom P450, domperidon, enoksacyna, fluwoksamina, hormonalna terapia zastępcza, INR, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, lewodopa, metoklopramid, neuroleptyki, receptor dopaminergiczny, ropinirol, sedacja, sulpiryd, teofilina, warfaryna, zawroty głowy, znormalizowany czas protrombinowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ciprofloxacin Kabi 100 mg/50 ml roztwór do infuzji
Cyprofloksacyna, fluorochinolon zawarty w produkcie Ciprofloxacin Kabi, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko ciężkich, potencjalnie nieodwracalnych działań niepożądanych obejmujących układ mięśniowo-szkieletowy, nerwowy, psychiczny i zmysły. Szczególnie należy unikać stosowania u pacjentów z historią ciężkich reakcji na chinolony, miastenią, a także u osób z ryzykiem tętniaka i rozwarstwienia aorty, chorobami zastawkowymi serca oraz innymi wymienionymi czynnikami ryzyka. W przypadku wystąpienia pierwszych objawów niepożądanych, takich jak zapalenie ścięgien, neuropatia, zaburzenia widzenia czy reakcje alergiczne, konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii i konsultacja lekarska. Cyprofloksacyna jest przeciwwskazana do monoterapii ciężkich zakażeń mieszanych, zakażeń paciorkowcowych oraz zakażeń wywołanych przez oporne szczepy Neisseria gonorrhoeae, a jej stosowanie powinno być oparte na wynikach badań mikrobiologicznych i lokalnym profilu oporności, zwłaszcza w przypadku zakażeń układu moczowego i biegunki podróżnych.
anafilaksja, artropatia, choroba Behçeta, CYP1A2, cytochrom P450, fluorochinolon, fotowrażliwość, hiperglikemia, hipoglikemia, infekcyjne zapalenie wsierdzia, martwica wątroby, miastenia, miażdżyca, mukowiscydoza, nadwrażliwość, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niedomykalność zastawki serca, niewydolność wątroby, odmiedniczkowe zapalenie nerek, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, polineuropatia obwodowa, reakcja hemolityczna, reumatoidalne zapalenie stawów, rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy, tętniak i rozwarstwienie aorty, wąglik płucny, wydłużenie odstępu QT, zapalenie ścięgna, zapalenie tętnic Takayasu, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana, zespół Sjögrena, zespół Turnera - Leksykon leków
Interakcje leku – Levocin 500 mg
Lewofloksacyna, substancja czynna leku Levocin, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na jej skuteczność terapeutyczną oraz bezpieczeństwo stosowania. Produkty zawierające kationy dwu- i trójwartościowe, takie jak sole żelaza, cynku, magnezu, glinu oraz preparaty dydanozyny, znacząco obniżają wchłanianie lewofloksacyny, dlatego zaleca się zachowanie co najmniej 2-godzinnego odstępu czasowego między ich podaniem. Sukralfat również zmniejsza biodostępność leku, co wymaga przyjmowania go 2 godziny po lewofloksacynie. Probenecyd i cymetydyna obniżają klirens nerkowy lewofloksacyny odpowiednio o 34% i 24%, co wymaga ostrożności u pacjentów z niewydolnością nerek. Jednoczesne stosowanie kortykosteroidów zwiększa ryzyko zapalenia i zerwania ścięgien, a leki wydłużające odstęp QT (np. leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, trójpierścieniowe antydepresanty, makrolidy, leki przeciwpsychotyczne) mogą nasilać ryzyko zaburzeń rytmu serca. W przypadku antagonistów witaminy K (np. warfaryny) obserwuje się wzrost parametrów krzepnięcia (PT/INR) i ryzyko krwawień, co wymaga regularnej kontroli tych parametrów.
antagoniści witaminy K, biodostępność leku, błona śluzowa przewodu pokarmowego, cyklosporyna, cymetydyna, CYP1A2, digoksyna, dydanozyna, dysfagia, działania neuropsychiatryczne, fenbufen, fluorochinolony, glibenklamid, inhibitor enzymu, klirens nerkowy, kortykosteroidy, leki przeciwarytmiczne, leki przeciwpsychotyczne, leki zobojętniające, lewofloksacyna, makrolidy, napad padaczkowy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, objawy żołądkowo-jelitowe, ośrodkowy układ nerwowy, parametry krzepnięcia krwi, probenecyd, próg drgawkowy, ranitydyna, sole cynku, sole żelaza, sukralfat, teofilina, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, warfaryna, węglan wapnia, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia rytmu serca, zapalenie ścięgien - Leksykon leków
Interakcje leku – Olanzapina Viatris 20 mg
Olanzapina jest metabolizowana głównie przez izoenzym CYP1A2 cytochromu P450, co determinuje jej liczne interakcje farmakokinetyczne. Indukcja CYP1A2 przez palenie tytoniu lub karbamazepinę prowadzi do zwiększenia klirensu olanzapiny i obniżenia jej stężenia w osoczu, co może wymagać monitorowania klinicznego i ewentualnego zwiększenia dawki. Z kolei inhibitory CYP1A2, takie jak fluwoksamina i cyprofloksacyna, znacząco zwiększają stężenie olanzapiny (Cmax wzrasta o 54-77%, AUC o 52-108%), co może nasilać działania niepożądane i wymaga rozważenia redukcji dawki początkowej. Węgiel aktywowany obniża biodostępność olanzapiny o 50-60%, dlatego zaleca się zachowanie co najmniej 2-godzinnego odstępu między podaniem tych substancji. Nie stwierdzono istotnego wpływu na farmakokinetykę olanzapiny ze strony inhibitorów CYP2D6 (fluoksetyna), leków zobojętniających kwas solny oraz cymetydyny.
agonista dopaminy, antagonizm dopaminergiczny, antagonizm serotoninergiczny, arytmia komorowa, biodostępność olanzapiny, biperyden, choroba Parkinsona, cymetydyna, CYP1A2, cyprofloksacyna, cytochrom P450, diazepam, działanie antagonistyczne, działanie depresyjne, działanie hipotensyjne, działanie niepożądane, efekt sedatywny, fluoksetyna, fluwoksamina, hamowanie CYP1A2, hepatotoksyczność, indukcja CYP1A2, inhibitor CYP1A2, interakcja farmakokinetyczna, karbamazepina, lek przeciwparkinsonowski, lek zobojętniający kwas solny, lit, objaw parkinsonowski, ortostatyczny spadek ciśnienia, ośrodkowy układ nerwowy, palenie tytoniu, teofilina, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, walproinian, warfaryna, węgiel aktywowany, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie psychomotoryczne - Leksykon leków
Interakcje leku – Gastrostad 40 mg
Pantoprazol, jako silny inhibitor pompy protonowej, wywołuje długotrwałą inhibicję wydzielania kwasu solnego, co prowadzi do podwyższenia pH żołądka i może znacząco zmniejszać wchłanianie leków zależnych od kwaśnego środowiska, takich jak azolowe leki przeciwgrzybicze (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol), erlotynib oraz inhibitory proteazy HIV (zwłaszcza atazanawir). W przypadku jednoczesnego stosowania z inhibitorami proteazy HIV zaleca się ograniczenie dawki pantoprazolu do 20 mg/dobę oraz monitorowanie miana wirusa. Ponadto, pantoprazol może wpływać na farmakodynamikę leków przeciwzakrzepowych z grupy kumaryn (warfaryna, fenprokumon), powodując wzrost INR i wydłużenie czasu protrombinowego, co wymaga ścisłego monitorowania parametrów krzepnięcia. W terapii dużymi dawkami metotreksatu (≥ 300 mg) obserwowano zwiększenie stężenia metotreksatu, co może wymagać czasowego odstawienia pantoprazolu.
amoksycylina, atazanawir, biodostępność, choroba wątroby, CYP1A2, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4, cytochrom P-450, czas protrombinowy, demetylacja, diazepam, digoksyna, dziurawiec zwyczajny, ekspozycja ogólnoustrojowa, enzym CYP2C19, erlotynib, fluwoksamina, glibenklamid, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, karbamazepina, klarytromycyna, klirens nerkowy, krwawienie, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwzakrzepowy, leki azolowe, metotreksat, metronidazol, nifedypina, P-glikoproteina, pantoprazol, pH żołądka, pochodne kumaryny, refluks żołądkowo-przełykowy, ryfampicyna, środek zobojętniający kwas solny, toksyczność, warfaryna, współczynnik INR