twarz księżycowata
Twarz księżycowata (łac. facies lunata) to charakterystyczny objaw kliniczny, polegający na zaokrągleniu twarzy z towarzyszącym obrzękiem, szczególnie widocznym w okolicy policzków i podbródka. Ten symptom jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych cech zespołu Cushinga oraz długotrwałej terapii glikokortykosteroidami.
Mechanizm powstawania twarzy księżycowatej związany jest z redystrybucją tkanki tłuszczowej pod wpływem nadmiaru kortyzolu we krwi. Dochodzi do odkładania się tłuszczu w obrębie twarzy, karku (tzw. bawoli kark) i tułowia, przy jednoczesnym zaniku tkanki tłuszczowej na kończynach. Objawowi temu często towarzyszą inne manifestacje hiperkortyzolemii, takie jak rozstępy skórne, osłabienie mięśniowe czy nadciśnienie tętnicze.
W diagnostyce różnicowej twarzy księżycowatej należy uwzględnić również inne schorzenia, m.in. obrzęk naczynioruchowy, niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy czy działania niepożądane niektórych leków (np. cyklosporyny). Rozpoznanie właściwej przyczyny wymaga przeprowadzenia szczegółowych badań hormonalnych i obrazowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Oxodil Combo (160 mcg + 4,5 mcg)/dawkę dostarczoną
Przedawkowanie preparatu Oxodil Combo, zawierającego budezonid (160 μg) i formoterol (4,5 μg) w każdej dawce, wymaga szczególnej uwagi ze względu na różnorodne objawy toksyczności wynikające z działania obu składników. Formoterol, jako selektywny agonista receptorów β2-adrenergicznych, może wywołać objawy takie jak drżenie mięśni, ból głowy, kołatanie serca, tachykardia (>100 uderzeń/min), hipokaliemia, hiperglikemia, wydłużenie odstępu QTc oraz zaburzenia rytmu serca, które wynikają z nadmiernej stymulacji receptorów β2 i zaburzeń elektrolitowych. W krótkim okresie nawet dawki do 90 μg formoterolu w ciągu 3 godzin mogą być względnie bezpieczne, jednak długotrwałe lub znaczne przedawkowanie wymaga monitorowania i leczenia objawowego. Budezonid, syntetyczny glikokortykosteroid, w ostrym przedawkowaniu rzadko powoduje poważne skutki, ale przewlekłe stosowanie nadmiernych dawek może prowadzić do objawów hiperkortycyzmu, zahamowania czynności nadnerczy oraz zespołu Cushinga, manifestującego się m.in. twarzą księżycowatą, bawolim karkiem, rozstępami, osłabieniem mięśniowym, osteoporozą, zaburzeniami gospodarki węglowodanowej i immunosupresją.
agonista receptorów β2-adrenergicznych, arytmia nadkomorowa, bawoli kark, biodostępność ogólnoustrojowa, budezonid, cukrzyca posteroidowa, działanie ogólnoustrojowe, formoterol, glikokortykosteroid, glukoneogeneza, hiperglikemia, hiperkortycyzm, hipokaliemia, immunosupresja, kołatanie serca, kortykosteroid wziewny, leczenie podtrzymujące, naczynie mózgowe, odstęp QTc, osteoporoza, receptor β2-adrenergiczny, repolaryzacja komór serca, rozstęp skórny, skurcz oskrzeli, substancja czynna, tachykardia, twarz księżycowata, zaburzenie rytmu serca, zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedawkowanie – Encorton 20 mg
Przedawkowanie prednizonu, substancji czynnej leku Encorton, charakteryzuje się odmiennym obrazem klinicznym niż typowe ostre zatrucia lekami. Nawet jednorazowe przyjęcie bardzo dużych dawek prednizonu rzadko wywołuje objawy ostrego zatrucia, a w literaturze brak jest doniesień o takich przypadkach. W sytuacji podejrzenia przedawkowania zaleca się standardowe postępowanie obejmujące dekontaminację przewodu pokarmowego (wywołanie wymiotów lub płukanie żołądka w ciągu 1-2 godzin od spożycia), monitorowanie parametrów życiowych (ciśnienie tętnicze, tętno, elektrolity, glikemia) oraz leczenie objawowe i podtrzymujące, gdyż nie istnieje swoiste antidotum dla prednizonu.
bawoli kark, dekontaminacja przewodu pokarmowego, działanie mineralokortykoidowe, endokrynolog, hiperkortyzolizm, hirsutyzm, kortykosteroid, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, ostre zatrucie, otyłość centralna, płukanie żołądka, prednizon, retencja sodu, rozstępy skórne, twarz księżycowata, upośledzenie odporności, wrzód trawienny, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Medoxa 2,5 mg
Prednizon (substancja czynna leku Medoxa) stosowany w dawkach od 1 mg do 50 mg wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są ściśle zależne od dawki oraz czasu trwania terapii. W terapii substytucyjnej ryzyko działań niepożądanych jest stosunkowo niskie, natomiast w farmakoterapii profil działań niepożądanych jest znacznie szerszy i obejmuje m.in. immunosupresję z maskowaniem i nasileniem zakażeń (wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych, pasożytniczych), zmiany hematologiczne (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, policytemia), reakcje alergiczne i anafilaktyczne, zaburzenia endokrynologiczne (zespół Cushinga, niedoczynność kory nadnerczy), zaburzenia gospodarki elektrolitowej (retencja sodu, hipokaliemia), zaburzenia metaboliczne (cukrzyca, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), a także szerokie spektrum zaburzeń psychicznych (depresja, psychozy, mania, myśli samobójcze). Dodatkowo prednizon może indukować zmiany w układzie nerwowym (rzekomy guz mózgu, zaostrzenie padaczki), narządzie wzroku (zaćma, jaskra, nieostre widzenie), układzie sercowo-naczyniowym (bradykardia, nadciśnienie, miażdżyca, zakrzepica), przewodzie pokarmowym (wrzody, krwawienia, zapalenie trzustki), skórze (rozstępy, trądzik steroidowy, teleangiektazje) oraz układzie mięśniowo-szkieletowym (atrofia mięśni, osteoporoza, aseptyczna martwica kości). U pacjentów z twardziną układową istnieje ryzyko twardzinowego przełomu nerkowego, szczególnie w uogólnionej postaci choroby.
aseptyczna martwica kości, atrofia mięśni, bradykardia, depresja, eozynopenia, farmakoterapia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hipokaliemia, hirsutyzm, impotencja, jaskra, leukocytoza, limfopenia, maskowanie objawów zakażenia, miażdżyca, miopatia, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, padaczka, policytemia, prednizon, reakcja alergiczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, substancja czynna, teleangiektazja, terapia substytucyjna, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, węgorczyca, wrzód żołądka, wybroczyny, zaburzenie wydzielania hormonów płciowych, zaćma, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga, zespół odstawienny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Budenofalk 2 mg/dawkę
Budenofalk w postaci pianki doodbytniczej zawiera 2 mg budezonidu na jedno rozpylenie i wykazuje przede wszystkim miejscowe działanie przeciwzapalne z ograniczonym ryzykiem działań ogólnoustrojowych w porównaniu do systemowych glikokortykosteroidów. Działania niepożądane klasyfikowane są według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) oraz bardzo rzadko (<1/10 000). Najczęściej obserwowane działania obejmują zespół Cushinga, niestrawność, zwiększone ryzyko infekcji, bóle mięśniowo-szkieletowe, bóle głowy, zaburzenia psychiczne (depresja, drażliwość, euforia) oraz miejscowe reakcje w odbytnicy (pieczenie, ból). Rzadziej występują poważniejsze powikłania, takie jak jaskra, zaćma, martwica kości czy zespół rzekomego guza mózgu u młodzieży.
astenia, brak miesiączki, budezonid, cholestaza, choroba wrzodowa, depresja, działanie ogólnoustrojowe, glikokortykosteroid ogólnoustrojowy, glikokortykosteroid systemowy, hirsutyzm, impotencja, infekcja, infekcja dróg moczowych, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, konwencja MedDRA, leukocytoza, martwica kości, nadciśnienie tętnicze, nadpobudliwość psychomotoryczna, niedoczynność kory nadnerczy, nieostre widzenie, niestrawność, obniżona tolerancja glukozy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, odczyn Biernackiego, osteoporoza, parestezje, pianka doodbytnicza, podbiegnięcie krwawe, szczelina odbytu, trądzik steroidowy, twarz księżycowata, wybroczyny, zaburzenie wydzielania hormonów płciowych, zaćma, zakrzepica, zanik kory nadnerczy, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zaparcie, zespół Cushinga, zwiększenie aktywności aminotransferaz - Leksykon leków
Przedawkowanie – Clobederm 0,5 mg/g
Przedawkowanie klobetazolu propionianu w formie maści, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu (>2-4 tygodni) lub aplikacji na rozległe powierzchnie skóry (>20% powierzchni ciała), prowadzi do zwiększonej absorpcji ogólnoustrojowej glikokortykosteroidu. Klinicznie manifestuje się to objawami endokrynologicznymi i metabolicznymi, typowymi dla jatrogennej postaci zespołu Cushinga, takimi jak obrzęki (retencja sodu i wody), nadciśnienie tętnicze (wzrost oporu naczyniowego), hiperglikemia (zwiększona glukoneogeneza i insulinooporność), zmniejszenie odporności (supresja funkcji immunologicznych) oraz charakterystyczne cechy zespołu Cushinga (twarz księżycowata, otyłość centralna, rozstępy). Szczególnie ryzykowne jest stosowanie preparatu na cienką lub uszkodzoną skórę oraz pod opatrunkami okluzyjnymi, które zwiększają wchłanianie substancji czynnej.
choroba Cushinga, Clobederm, glikokortykosteroid miejscowy, hiperglikemia, klobetazol propionian, konsultacja endokrynologiczna, nadciśnienie tętnicze, obniżona odporność, obrzęk, opatrunek okluzyjny, osłabienie mięśniowe, otyłość centralna, rozstępy skórne, twarz księżycowata, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia miesiączkowania, zespół Cushinga, zespół odstawienia - Leksykon leków
Przedawkowanie – Depo-Medrol 40 mg/ml
Przedawkowanie metyloprednizolonu octanu (Depo-Medrol, 40 mg/ml) jest rzadko opisywane i nie charakteryzuje się specyficznym zespołem klinicznym, co utrudnia diagnozę. Objawy mogą obejmować zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego, układu sercowo-naczyniowego (nadciśnienie, arytmie, niewydolność krążenia), zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, hipernatremia, hipokaliemia), objawy psychiczne (pobudzenie, euforia, objawy psychotyczne) oraz cechy cushingoidalne. W skrajnych przypadkach odnotowano zgony, jednak brak jest określonej dawki progowej wywołującej toksyczność. Supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza jest istotnym powikłaniem, wymagającym monitorowania funkcji nadnerczy po przedawkowaniu.
dializa, funkcja nadnerczy, gospodarka wodno-elektrolitowa, hiperglikemia, hipernatremia, hipokaliemia, insulinoterapia, kortykosteroid, lek hipotensyjny, metyloprednizolon octan, nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, objawy psychotyczne, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ośrodkowy układ nerwowy, ostra toksyczność, otyłość centralna, rozstępy skórne, twarz księżycowata, układ sercowo-naczyniowy, zaburzenia rytmu serca, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedawkowanie – Dermovate 0,5 mg/ml
Przedawkowanie klobetazolu propionianu w postaci roztworu na skórę (Dermovate 0,5 mg/ml) może prowadzić do ogólnoustrojowego działania glikokortykosteroidowego, zwłaszcza przy długotrwałym lub nieprawidłowym stosowaniu. Najpoważniejszym skutkiem jest hiperkortyzolizm (zespół Cushinga), objawiający się m.in. twarzą księżycowatą, otyłością centralną, rozstępami skórnymi, hiperglikemią, glikozurią oraz zaburzeniami elektrolitowymi. Dodatkowo obserwuje się supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co niesie ryzyko niewydolności nadnerczy przy nagłym odstawieniu leku. Objawy skórne obejmują ścieńczenie skóry, teleangiektazje, łatwe siniaczenie oraz zanik skóry, wynikające z hamowania syntezy kolagenu i proliferacji fibroblastów.
glikokortykosteroid, glikozuria, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, insulinooporność, klobetazol propionian, kortykosteroid miejscowy, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ostra niewydolność nadnerczy, otyłość centralna, rozstęp skórny, ścieńczenie skóry, teleangiektazja, twarz księżycowata, zaburzenia elektrolitowe, zanik skóry, zespół Cushinga - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Xirobud 3 mg
Budezonid, będący glikokortykosteroidem do stosowania miejscowego (kod ATC: A07EA06), jest dostępny w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu zawierających 3 mg substancji czynnej (preparat Xirobud). Mechanizm działania opiera się na silnym efekcie przeciwzapalnym, głównie poprzez hamowanie uwalniania mediatorów zapalnych i cytokin. W badaniach klinicznych wykazano, że budezonid w dawce 9 mg/dobę jest równoważny klinicznie z prednizolonem 40 mg w indukcji remisji u pacjentów z łagodną do umiarkowanej chorobą Crohna (CDAI < 450), przy jednoczesnym mniejszym wpływie na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza (m.in. mniejsze obniżenie porannego i dobowego stężenia kortyzolu) oraz mniejszym ryzyku osteoporozy. U dzieci dawka 9 mg/dobę wykazuje skuteczność porównywalną do prednizolonu, z tendencją do mniejszej częstości działań niepożądanych typowych dla GKS, takich jak trądzik czy zespół Cushinga. W badaniach pediatrycznych stosowano dawkowanie dostosowane do masy ciała (6 mg/dobę dla ≤25 kg, 9 mg/dobę dla >25 kg) z obserwowaną poprawą wskaźnika PCDAI oraz jakości życia (IMPACT 3) po 8 tygodniach terapii.
ACTH, adrenokortykotropina, budezonid, choroba Crohna, cytokiny, działania niepożądane, działanie przeciwzapalne, fosfataza zasadowa, gęstość kości, glikokortykosteroid, jakość życia, jelito kręte, kapsułka żelatynowa, kolagenowe zapalenie jelita grubego, kortyzol, leczenie podtrzymujące, limfocytowe zapalenie jelita grubego, mediatory zapalne, mineralizacja kości, nadnercza, okrężnica wstępująca, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, poprawa histologiczna, poziom glukozy, remisja kliniczna, stan zapalny, twarz księżycowata, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedawkowanie – Laticort 0,1% 1 mg/g
Przedawkowanie hydrokortyzonu 17-maślanu zawartego w kremie Laticort 0,1% (1 mg/g) stanowi poważne zagrożenie medyczne, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu na rozległe powierzchnie skóry. Nadmierne wchłanianie glikokortykosteroidu może prowadzić do supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), skutkując zahamowaniem endogennej produkcji kortyzolu i ryzykiem wtórnej niewydolności nadnerczy. U dzieci przedawkowanie może powodować zahamowanie wzrostu i opóźnienie dojrzewania płciowego, co wymaga natychmiastowej interwencji. Objawy kliniczne obejmują obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemię, cukromocz oraz obniżoną odporność, a w ciężkich przypadkach rozwój pełnoobjawowej choroby Cushinga.
aplikacja na rozległe powierzchnie skóry, bawoli kark, choroba Cushinga, cukromocz, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, hydrokortyzon 17-maślan, nadciśnienie tętnicze, obniżenie odporności, obrzęk, odpowiedź immunologiczna komórkowa, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, parametry endokrynologiczne, próg nerkowy dla glukozy, retencja sodu, rozstępy, supresja produkcji kortyzolu, twarz księżycowata, wrażliwość na insulinę, wtórna niewydolność nadnerczy, zahamowanie wzrostu - Leksykon substancji czynnych
Medroksyprogesteron – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Medroksyprogesteron, syntetyczny progestagen, stosowany jest w różnych formach farmaceutycznych, jednak wymaga szczególnej ostrożności ze względu na potencjalne działania niepożądane i konieczność monitorowania pacjentek. U pacjentek z nadwrażliwością na steroidy lub substancje pomocnicze (np. metylu parahydroksybenzoesan E218, propylu parahydroksybenzoesan E216) istnieje ryzyko reakcji alergicznych. Należy zwracać uwagę na nieoczekiwane krwawienia z dróg rodnych, które mogą wymagać diagnostyki, w tym biopsji endometrium, zwłaszcza jeśli utrzymują się po odstawieniu leku. Medroksyprogesteron może powodować retencję płynów, co jest istotne u pacjentek z padaczką, migreną, astmą, zaburzeniami serca i nerek. W trakcie terapii konieczne jest monitorowanie stanu psychicznego, zwłaszcza u pacjentek z depresją w wywiadzie, oraz kontrola glikemii u chorych na cukrzycę. Lek może wpływać na obniżenie stężeń hormonów steroidowych i gonadotropin oraz wymaga oceny funkcji nadnerczy przed testem metyraponowym. W przypadku nagłych objawów okulistycznych (utrata wzroku, wytrzeszcz, podwójne widzenie) należy przerwać leczenie i wykonać badania okulistyczne.
astma, badanie histopatologiczne, biopsja endometrium, cukrzyca, depresja przedmiesiączkowa, endometrioza, estrogen, gęstość mineralna tkanki kostnej, globulina wiążąca hormony płciowe, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormonalna terapia zastępcza, kamica żółciowa, kontrola glikemii, kortyzol, krwawienie z dróg rodnych, medroksyprogesteron, metylu parahydroksybenzoesan, mięśniak macicy, migrena, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na steroidy, nietolerancja laktozy, niewydolność nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, oś przysadkowo-nadnerczowa, osteoporoza, otoskleroza, padaczka, progestagen, progesteron, propylu parahydroksybenzoesan, rak endometrium, reakcja alergiczna, retencja płynów, rozrost błony śluzowej trzonu macicy, testosteron, toczeń rumieniowaty układowy, twarz księżycowata, wytrzeszcz, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności serca, zaburzenie tolerancji glukozy, zespół Cushinga, żółtaczka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Rectodelt 100 mg
Stosowanie leku Rectodelt 100 mg (prednizon) w formie czopków wiąże się z różnorodnymi działaniami niepożądanymi, które należy rozróżnić w zależności od czasu terapii. Krótkotrwałe leczenie stanów ostrych zwykle nie powoduje istotnych działań niepożądanych poza możliwymi reakcjami nadwrażliwości. Natomiast długotrwała terapia prednizonem może prowadzić do objawów zespołu Cushinga, takich jak twarz księżycowata, otyłość tułowia, retencja sodu z obrzękami, zwiększone wydalanie potasu, zmniejszona tolerancja glukozy, osteoporoza, atrofia mięśni, zmiany skórne oraz zaburzenia psychiczne i endokrynologiczne. Szczególnie istotne są ryzyka zahamowania wzrostu u dzieci, jaskry, nieostrego widzenia oraz bradykardii przy dużych dawkach. Działania te są zależne od dawki, czasu ekspozycji oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.
atrofia mięśni, bradykardia, cukrzyca posteroidowa, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, jaskra, kortyzol, kruchość naczyń, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, prednizon, Rectodelt, retencja sodu, tolerancja glukozy, trądzik posteroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, wydalanie potasu, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zahamowanie wzrostu, zakażenie oportunistyczne, zapalenie trzustki, zespół Cushinga, złamanie patologiczne, zmiany psychiczne - Leksykon leków
Przedawkowanie – Predasol 10 mg
Prednizolon, glikokortykosteroid dostępny w tabletkach o dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg (produkt leczniczy Predasol), jest szeroko stosowany w terapii schorzeń zapalnych i autoimmunologicznych. Przedawkowanie prednizolonu, choć nie opisane jako ostre zatrucie w literaturze, może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych typowych dla tej grupy leków, zwłaszcza w układach endokrynologicznym, metabolicznym i elektrolitowym. Objawy przedawkowania obejmują m.in. zespół cushingoidalny (twarz księżycowata, otyłość centralna), hiperglikemię z ryzykiem glikozurii, hipokaliemię skutkującą zaburzeniami rytmu serca, retencję sodu i wody prowadzącą do nadciśnienia tętniczego, a także zaburzenia psychiczne i miopatię posteroidową. Nasilenie objawów zależy od dawki i indywidualnej wrażliwości pacjenta.
antagonista receptora H2, bezsenność, błona śluzowa żołądka, choroba wrzodowa, ciśnienie tętnicze, cukrzyca, glikokortykosteroid, glikozuria, glukoza we krwi, gospodarka węglowodanowa, hiperglikemia, hipokaliemia, hirsutyzm, inhibitor pompy protonowej, krwawienie z przewodu pokarmowego, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, obrzęk, osłabienie mięśniowe, otyłość centralna, potas we krwi, powikłanie, psychoza, retencja sodu, rozstęp skórny, schorzenie autoimmunologiczne, twarz księżycowata, układ endokrynologiczny, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie psychiczne, zaburzenie rytmu serca, zespół cushingoidalny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esotkaleno 1 mg
Prednizon, substancja czynna leku Esotkaleno dostępnego w dawkach od 1 mg do 50 mg, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie są ściśle związane z dawką oraz czasem terapii. W terapii substytucyjnej ryzyko działań niepożądanych jest niewielkie, natomiast w farmakoterapii obserwuje się liczne powikłania, w tym immunosupresję prowadzącą do maskowania objawów infekcji i zwiększonego ryzyka zakażeń oportunistycznych, leukocytozę, limfopenię, eozynopenię oraz policytemię. Długotrwałe stosowanie prednizonu może indukować zespół Cushinga, wtórną niedoczynność kory nadnerczy, zaburzenia elektrolitowe (zatrzymanie sodu, zwiększone wydalanie potasu), zaburzenia metabolizmu glukozy i lipidów (cukrzyca, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia), a także szerokie spektrum zaburzeń psychicznych i neurologicznych, w tym psychozy, mania, rzekomy guz mózgu oraz nasilenie padaczki. Ponadto, prednizon zwiększa ryzyko zaćmy, jaskry, owrzodzeń żołądka i jelit, zapalenia trzustki, a także poważnych powikłań mięśniowo-szkieletowych, takich jak osteoporoza, miopatia steroidowa i aseptyczna martwica kości.
aseptyczna martwica kości, bradykardia, eozynopenia, farmakoterapia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, impotencja, jaskra, leukocytoza, limfopenia, miażdżyca, miopatia, niedoczynność kory nadnerczy, obniżona odporność, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, padaczka, policytemia, prednizon, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, teleangiektazje, terapia substytucyjna, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, wrzód żołądka, zaburzenia elektrolitowe, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zakrzepica, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Predasol 5 mg
Prednizolon, glikokortykosteroid, wykazuje profil działań niepożądanych silnie zależny od dawki i czasu terapii. Przy niskich dawkach substytucyjnych ryzyko jest minimalne, natomiast dawki przewyższające fizjologiczne stężenia zwiększają spektrum i nasilenie działań niepożądanych. Kluczowe zagrożenia obejmują immunosupresję z maskowaniem infekcji oraz ryzykiem reaktywacji zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych, w tym strongyloidozy. Możliwe są reakcje alergiczne i anafilaktyczne z objawami takimi jak arytmie, skurcz oskrzeli, zapaść krążeniowa i zatrzymanie akcji serca. Długotrwałe stosowanie prednizolonu prowadzi do zahamowania czynności nadnerczy i zespołu Cushinga, objawiającego się m.in. twarzą księżycowatą, otyłością tułowia i hiperwolemią. Metabolicznie obserwuje się zatrzymanie sodu z obrzękami, hipokaliemię, przyrost masy ciała, obniżoną tolerancję glukozy, rozwój cukrzycy, hipercholesterolemię i hipertriglicerydemię. Ponadto lek może indukować szerokie spektrum zaburzeń psychicznych, od depresji i lęków po psychozy i myśli samobójcze, a także zmiany neurologiczne, takie jak rzekomy guz mózgu czy nasilenie drgawek u chorych z padaczką.
bradykardia, eozynopenia, glikokortykosteroid, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hiperwolemia, jałowa martwica kości, jaskra, krwawienie z żołądka, leczenie substytucyjne, leukocytoza, limfopenia, maskowanie objawów infekcji, miażdżyca, miopatia, nadciśnienie tętnicze, obniżenie tolerancji glukozy, osteoporoza, owrzodzenie rogówki, policytemia, prednizolon, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, rozstępy, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, teleangiektazja, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, trądzik różowaty, trądzik steroidowy, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, wrzód żołądka i jelit, wybroczyna, wysypka polekowa, zaburzenia rytmu serca, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zakrzepica, zanik mięśni, zapalenie naczyń, zapalenie oka, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zatrzymanie pracy serca, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedawkowanie – Flucinar 0,25 mg/g
Przedawkowanie fluocinolonu acetonidu, substancji czynnej preparatu Flucinar (0,25 mg/g), jest najczęściej wynikiem długotrwałego stosowania na dużych powierzchniach skóry, co prowadzi do zwiększonej absorpcji przezskórnej i nasilenia ogólnoustrojowych działań niepożądanych glikokortykosteroidów. Do głównych objawów przedawkowania należą obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia oraz osłabienie odporności, a w ciężkich przypadkach może rozwinąć się pełnoobjawowa choroba Cushinga. Warto podkreślić, że składniki pomocnicze żelu, takie jak glikol propylenowy i etanol, mogą dodatkowo zwiększać penetrację substancji czynnej, co potęguje ryzyko toksyczności ogólnoustrojowej.
absorpcja przezskórna, choroba Cushinga, działania niepożądane ogólnoustrojowe, fluocinolon acetonid, glikokortykosteroid, glikol propylenowy, gospodarka węglowodanowa, hiperglikemia, kortykosteroid, nadciśnienie tętnicze, objawy odstawienne, obniżona odporność, obrzęk, osłabienie mięśniowe, osteoporoza, otyłość centralna, parahydroksybenzoesan, rozstępy skórne, terapia miejscowa, twarz księżycowata, zaburzenia psychiczne, zespół objawów - Leksykon substancji czynnych
Fluocynolon acetonid – Przedawkowanie
Fluocynolon acetonid, silny syntetyczny glikokortykosteroid stosowany miejscowo, może prowadzić do przedawkowania, zwłaszcza przy długotrwałej aplikacji na duże powierzchnie skóry lub pod okluzją. Przedawkowanie manifestuje się objawami zespołu Cushinga, hiperglikemią (z ryzykiem cukrzycy posteroidowej), supresją osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabieniem odporności oraz zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, takimi jak nadciśnienie tętnicze (>140/90 mmHg) i obrzęki. W przypadku preparatu FLUCINAR N, zawierającego dodatkowo neomycynę, istnieje ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności, a także rozwoju opornych szczepów bakterii. Wchłanianie systemowe wzrasta przy uszkodzonej skórze, stosowaniu okluzji oraz u pacjentów pediatrycznych ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy.
absorpcja systemowa, antybiotyk aminoglikozydowy, aplikacja na skórę, cukrzyca posteroidowa, działanie mineralokortykoidowe, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne, działanie przeciwzapalne, fluocynolon acetonid, glikokortykosteroid, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, implant do ciałka szklistego, infekcja oportunistyczna, nadciśnienie tętnicze, neomycyna, niewydolność nadnerczy, okluzja, opatrunek okluzyjny, oporne szczepy bakterii, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabienie odporności, otyłość centralna, przewlekła choroba nerek, rozstępy skórne, supresja odpowiedzi immunologicznej, twarz księżycowata, uszkodzenie słuchu, wchłanianie przezskórne, zespół Cushinga - Leksykon substancji czynnych
Fluocinolon acetonid – Działania niepożądane
Fluocinolon acetonid w stężeniu 0,25 mg/g, stosowany miejscowo w postaci żelu (Flucinar), może wywoływać liczne działania niepożądane zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe. Miejscowo obserwuje się m.in. zanik i rozstępy skóry, teleangiektazje (częstość ≥1/1 000 do <1/100), hipertrichozę (rzadko, ≥1/10 000 do <1/1 000), zmiany trądzikopodobne, pieczenie, świąd, podrażnienie, suchość skóry, łysienie oraz odbarwienia. Długotrwałe stosowanie, aplikacja na duże powierzchnie skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym lub u dzieci zwiększa ryzyko wchłaniania ogólnoustrojowego, co może prowadzić do zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga, hiperglikemii, cukromoczu, nadciśnienia tętniczego, opóźnienia wzrostu u dzieci oraz obrzęków. Ponadto, stosowanie w okolicy oczu może skutkować jaskrą i zaćmą, a immunosupresyjne działanie leku predysponuje do zakażeń wtórnych skóry, w tym zapalenia mieszków włosowych.
atrofia skóry, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukromocz, cukrzyca posteroidowa, działanie immunosupresyjne kortykosteroidów, flora oportunistyczna, Flucinar, fluocinolon acetonid, hiperglikemia, hipertrichoza, jaskra, nadciśnienie tętnicze, nadkażenie bakteryjne, nadkażenie grzybicze, nadmiar kortykosteroidów, niewydolność nadnerczy, opatrunek okluzyjny, opóźnienie wzrostu, otyłość centralna, plamica posteroidowa, rozszerzenie naczyń krwionośnych, teleangiektazja, twarz księżycowata, uszkodzenie nerwu wzrokowego, wysypka plamisto-grudkowa, zaćma, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zahamowanie wzrostu naskórka, zakażenie wtórne, zanik skóry, zanik tkanki podskórnej, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie skóry dookoła ust, zespół Cushinga, zmętnienie soczewki, zmiany trądzikopodobne - Leksykon leków
Przedawkowanie – Ondemet 0,5 mg/ml
Przedawkowanie budezonidu w zawiesinie do nebulizacji Ondemet, mimo że nie wywołuje natychmiastowych poważnych objawów klinicznych nawet przy znacznych jednorazowych dawkach, wymaga uważnej obserwacji pacjenta. Ostre przedawkowanie nie jest związane z określoną dawką toksyczną i zazwyczaj nie wymaga specjalistycznego leczenia, jednak monitorowanie pod kątem działań niepożądanych jest wskazane. W przypadku przewlekłego stosowania dawek przekraczających zalecenia, ryzyko rozwoju hiperkortyzolizmu oraz zahamowania czynności kory nadnerczy znacząco wzrasta, co może prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych i endokrynologicznych.
budezonid, działanie niepożądane ogólnoustrojowe, endogenna produkcja kortyzolu, glikokortykosteroid, hiperkortyzolizm, hipoglikemia, hipotonia, leczenie substytucyjne glikokortykosteroidami, nadciśnienie tętnicze, nadmiar kortyzolu, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłabienie mięśniowe, ostra niewydolność nadnerczy, otyłość centralna, rozstępy skórne, twarz księżycowata, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zawiesina do nebulizacji, zmiany psychiczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cutivate 0,05 mg/g
Cutivate w postaci maści zawierającej 0,05 mg/g flutykazonu propionianu może powodować działania niepożądane zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu lub aplikacji na duże powierzchnie skóry. Do najczęściej obserwowanych należą świąd (często, ≥1/100 do <1/10) oraz miejscowe pieczenie skóry (niezbyt często, ≥1/1 000 do <1/100). Bardzo rzadko (<1/10 000) mogą wystąpić wtórne zakażenia, reakcje nadwrażliwości, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza z objawami zespołu Cushinga (m.in. otyłość centralna, opóźnienie wzrostu kostnego u dzieci, hiperglikemia, osteoporoza), rozszerzenie powierzchownych naczyń krwionośnych oraz zmiany skórne takie jak ścieńczenie skóry, atrofia, rozstępy, teleangiektazje, hipopigmentacja i hipertrichoza. Szczególne ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych dotyczy dzieci, niemowląt oraz stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym, w tym pieluchą.
alergiczne zapalenie skóry, atrofia skóry, dermatoza, flutykazonu propionian, glikozuria, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, hipertrichoza, hipopigmentacja skóry, jaskra, kortykosteroid, kortyzol endogenny, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, maść lecznicza, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, pokrzywka, rozstępy skórne, rozszerzenie naczyń krwionośnych, ścieńczenie skóry, teleangiektazja, twarz księżycowata, zaćma, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dexamethasone Krka 8 mg
Deksametazon, substancja czynna produktu leczniczego Dexamethasone Krka (tabletki 4 mg i 8 mg), jest glikokortykosteroidem o szerokim spektrum działań niepożądanych, których częstość i nasilenie zależą od dawki, czasu trwania terapii oraz pory podania. Krótkotrwałe stosowanie (dni/tygodnie) może powodować przyrost masy ciała, zaburzenia psychiczne (np. euforię, depresję, psychozy), nietolerancję glukozy oraz przejściową niedoczynność kory nadnerczy. Długotrwała terapia (miesiące/lata) wiąże się z poważniejszymi powikłaniami, takimi jak otyłość brzuszna, atrofia mięśni, osteoporoza, zahamowanie wzrostu u dzieci i młodzieży oraz długotrwała niewydolność nadnerczy, która może utrzymywać się nawet ponad rok po zakończeniu leczenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko maskowania objawów zakażeń, co może prowadzić do poważnych infekcji, oraz na możliwość perforacji jelita, zwłaszcza u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit. U pacjentów po niedawno przebytym zawale serca istnieje ryzyko pęknięcia mięśnia sercowego, a u osób starszych nasilone są powikłania związane z osteoporozą, nadciśnieniem, hipokaliemią i cukrzycą.
alkaloza hipokaliemiczna, aseptyczna martwica kości, atrofia mięśni, atrofia skóry, bradykardia, choroba zakrzepowo-zatorowa, cukrzyca, drożdżyca przełyku, eozynopenia, epilepsja, glikokortykosteroid, guz rzekomy mózgu, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hipertrichoza, hipertrójglicerydemia, hipokaliemia, hirsutyzm, immunosupresja, jaskra, limfopenia, maskowanie zakażeń, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, nadkrwistość, niedoczynność kory nadnerczy, nietolerancja glukozy, niewydolność nadnerczy, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, osteoporoza, ostra niedoczynność nadnerczy, otyłość brzuszna, pęknięcie serca, perforacja jelita, podrażnienie otrzewnej, pokrzywka, retinopatia surowicza, teleangiektazja, trądzik steroidowy, twarz księżycowata, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wybroczyny, zaburzenie krzepliwości, zaburzenie psychologiczne, zaćma, zahamowanie wzrostu, zakrzepica, zamykanie nasad kości, zapalenie skóry, zapalenie trzustki, zapalenie uchyłków jelita, zawał serca, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, zwiększone ciśnienie śródczaszkowe