Działania niepożądane
Predasol 5 mg

Działania niepożądane prednizolonu – charakterystyka ryzyka

Prednizolon, jako lek z grupy glikokortykosteroidów, może wywoływać szereg działań niepożądanych, których wystąpienie jest silnie uzależnione od dawki oraz czasu trwania terapii. Należy wyraźnie rozróżnić profil bezpieczeństwa w zależności od schematu dawkowania i celu terapeutycznego.¹

Różnice w bezpieczeństwie terapii substytucyjnej i farmakologicznej

W przypadku leczenia substytucyjnego, gdy stosowane są niskie, fizjologiczne dawki prednizolonu, ryzyko wystąpienia działań niepożądanych jest znacząco mniejsze. Natomiast podczas farmakoterapii dawkami przewyższającymi stężenia fizjologiczne, spektrum i nasilenie działań niepożądanych jest szersze i zależy głównie od wysokości dawki oraz długości okresu leczenia.²

Zaburzenia immunologiczne i podatność na infekcje

Jednym z najpoważniejszych aspektów terapii prednizolonem jest wpływ na układ immunologiczny. Lek może prowadzić do maskowania objawów infekcji, co utrudnia ich wczesne rozpoznanie. Ponadto prednizolon może przyczyniać się do pogorszenia, reaktywacji lub nowego wystąpienia zakażeń o różnej etiologii: wirusowej, bakteryjnej, grzybiczej i pasożytniczej. Szczególnie niebezpieczna może być aktywacja infekcji patogenami oportunistycznymi oraz strongyloidozy.³

W zakresie bezpośredniego wpływu na układ immunologiczny prednizolon może wywoływać reakcje alergiczne (np. wysypkę polekową) oraz ciężkie reakcje anafilaktyczne obejmujące zaburzenia rytmu serca, skurcz oskrzeli, wahania ciśnienia tętniczego, zapaść krążeniową, a nawet zatrzymanie pracy serca. Długotrwałe stosowanie prowadzi do ogólnego osłabienia systemu immunologicznego.⁴

Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne

Długotrwałe stosowanie prednizolonu prowadzi do zahamowania czynności własnych nadnerczy oraz może wywołać zespół Cushinga, charakteryzujący się takimi objawami jak twarz księżycowata, otyłość tułowia oraz hiperwolemia. W sferze metabolicznej prednizolon powoduje zatrzymanie sodu w organizmie (z towarzyszącymi obrzękami), zwiększone wydalanie potasu (grożące zaburzeniami rytmu serca), przyrost masy ciała, obniżenie tolerancji glukozy, rozwój cukrzycy, hipercholesterolemię, hipertriglicerydemię oraz wzrost apetytu.⁵

Wpływ na układ nerwowy i psychikę

Prednizolon może wywoływać szereg zaburzeń psychicznych, w tym: depresję, drażliwość, euforię, wzmożony napęd, psychozę, manię, halucynacje, chwiejność emocjonalną, stany lękowe oraz zaburzenia snu. Szczególnie niepokojące jest możliwe występowanie myśli samobójczych. W zakresie układu nerwowego lek może powodować rzekomy guz mózgu, ujawniać objawy utajonej padaczki oraz zwiększać skłonność do drgawek u pacjentów z już rozpoznaną padaczką.⁶

Wpływ na narząd wzroku

Długotrwała terapia prednizolonem wiąże się z ryzykiem rozwoju zaćmy (szczególnie zaćmy tylnej podtorebkowej) oraz jaskry. Ponadto lek może prowadzić do pogorszenia objawów istniejącego owrzodzenia rogówki, zwiększać ryzyko wirusowych, grzybiczych i bakteryjnych zapaleń oka oraz powodować nieostre widzenie.⁷

Wpływ na układ krążenia

Stosowanie prednizolonu, zwłaszcza w wysokich dawkach, może powodować bradykardię. Lek przyczynia się również do rozwoju nadciśnienia tętniczego, zwiększa ryzyko miażdżycy i zakrzepicy oraz może wywoływać zapalenie naczyń (także jako objaw zespołu odstawienia po długotrwałym leczeniu). Ponadto prednizolon zwiększa łamliwość naczyń włosowatych.⁸

Działania niepożądane w układzie pokarmowym

W układzie pokarmowym prednizolon może powodować rozwój wrzodów żołądka i jelit z ryzykiem krwawienia, a także zapalenie trzustki. Należą one do najpoważniejszych działań niepożądanych wymagających natychmiastowej interwencji.⁹

Zmiany skórne

Charakterystyczne zmiany skórne związane ze stosowaniem prednizolonu to rozstępy, zanik skóry, teleangiektazje, wybroczyny, wylewy krwi, nadmierne owłosienie oraz trądzik steroidowy. Może także wystąpić zapalenie skóry przypominające trądzik różowaty (szczególnie wokół ust) oraz zmiany pigmentacji skóry.¹⁰

Wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy

Jednym z najpoważniejszych długoterminowych powikłań terapii prednizolonem są zmiany w układzie mięśniowo-szkieletowym, w tym zanik i osłabienie mięśni, miopatia oraz osteoporoza. Osteoporoza może wystąpić nawet przy krótkotrwałym stosowaniu wysokich dawek. Inne poważne powikłania to jałowa martwica kości, zaburzenia w obrębie ścięgien (zapalenie, zerwanie), tłuszczakowatość nadtwardówkowa oraz zahamowanie wzrostu u dzieci.¹¹

Warto podkreślić, że przy zbyt szybkim zmniejszaniu dawki po długotrwałym leczeniu mogą wystąpić takie objawy jak bóle mięśni i stawów.¹²

Inne działania niepożądane

W obszarze hematologicznym prednizolon może powodować umiarkowaną leukocytozę, limfopenię, eozynopenię i policytemię.¹³

U pacjentów z twardziną układową prednizolon może wywołać twardzinowy przełom nerkowy, przy czym ryzyko jego wystąpienia różni się w poszczególnych podgrupach pacjentów. Największe ryzyko występuje u chorych z uogólnioną postacią twardziny układowej, a najmniejsze u pacjentów z ograniczoną postacią (2%) oraz z młodzieńczą postacią twardziny układowej (1%).¹⁴

Prednizolon może również wpływać na układ rozrodczy, powodując zaburzenia wydzielania hormonów płciowych, co może skutkować brakiem krwawień miesiączkowych, hirsutyzmem i impotencją.¹⁵

Dodatkowo prednizolon może opóźniać gojenie się ran.¹⁶

Tabela działań niepożądanych prednizolonu

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest monitorowanie i zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to ciągłą ocenę stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszystkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁷