Działania niepożądane
Metyloprednizolon

Działania niepożądane metyloprednizolonu

Metyloprednizolon jest glikokortykosteroidem szeroko stosowanym w różnych postaciach farmaceutycznych (tabletki, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji, zawiesina do wstrzykiwań, emulsja na skórę, maść, krem). Ze względu na swoją siłę działania i różnorodne wskazania, znajomość spektrum działań niepożądanych tej substancji jest kluczowa dla bezpiecznego jej stosowania w praktyce klinicznej.¹

Należy podkreślić, że profil bezpieczeństwa metyloprednizolonu zależy od drogi podania, dawki oraz czasu stosowania. Działania niepożądane występują częściej przy długotrwałym stosowaniu i przy wyższych dawkach, jednak mogą pojawić się również przy krótkotrwałej terapii.²

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych w badaniach klinicznych dla postaci miejscowych (preparaty na skórę) było pieczenie i świąd w miejscu aplikacji.^{3 4}

W przypadku preparatów systemowych, działania niepożądane mają charakter ogólnoustrojowy i obejmują szeroki zakres układów narządowych. Częstość występowania działań niepożądanych nie może być często precyzyjnie określona na podstawie dostępnych danych, dlatego w charakterystykach produktów leczniczych zwykle oznaczana jest jako „częstość nieznana”.⁵

Działania niepożądane w zależności od drogi podania

Warto zaznaczyć, że niektóre działania niepożądane są charakterystyczne dla określonych dróg podania leku:

Podanie miejscowe (skórne)

Przy stosowaniu metyloprednizolonu na skórę (np. w postaci emulsji, kremu czy maści) najczęściej obserwuje się miejscowe reakcje, takie jak:^{6 7}

• Pieczenie w miejscu podania
• Świąd w miejscu podania
• Suchość skóry
• Rumień
• Pęcherzyki
• Zapalenie mieszków włosowych
• Wysypka
• Parestezje (mrowienie i drętwienie)

⁸

Przy dłuższym stosowaniu miejscowym mogą wystąpić:⁹

• Zanik skóry (atrofia)
• Rozstępy skórne
• Teleangiektazje (rozszerzenia powierzchownych naczyń krwionośnych)
• Okołoustne zapalenie skóry
• Przebarwienia skóry
• Trądzik steroidowy
• Nadmierne owłosienie

¹⁰

Podanie parenteralne

Przy podawaniu metyloprednizolonu w formie iniekcji donoszono o specyficznych działaniach niepożądanych związanych z drogą podania:^{11 12}

• Reakcje w miejscu wstrzyknięcia
• Przy podaniu dooponowym/nadtwardówkowym (przeciwwskazana droga podania):
  • Zapalenie pajęczynówki
  • Zaburzenia czynności żołądka i jelit lub pęcherza moczowego
  • Ból głowy
  • Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
  • Niedowład poprzeczny/porażenie poprzeczne
  • Napady drgawkowe
  • Zaburzenia czucia

¹³

Przy podaniu dostawowym, okołostawowym i do pochewki ścięgna może dojść do zaostrzenia bólu.¹⁴

Działania niepożądane ogólnoustrojowe

Przy stosowaniu metyloprednizolonu, szczególnie w formach systemowych, mogą występować liczne działania niepożądane dotyczące różnych układów. Należy podkreślić, że nawet przy miejscowym stosowaniu produktów zawierających kortykosteroidy, na skutek wchłaniania, mogą wystąpić objawy ogólnoustrojowe.^{15 16}

Zaburzenia endokrynologiczne

Metyloprednizolon może powodować szereg zaburzeń endokrynologicznych, związanych głównie z jego wpływem na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza:^{17 18}

• Zespół Cushinga (typowe objawy: twarz księżycowata, otyłość tułowia i nadmiar płynów ustrojowych)
• Supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza
• Zahamowanie czynności nadnerczy lub ich zanik
• „Zespół odstawienia” steroidów
• Zaburzenia wydzielania hormonów płciowych (brak miesiączki, hirsutyzm, zaburzenia wzwodu)
• Zahamowanie wzrostu u dzieci

¹⁹

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Metyloprednizolon ma znaczący wpływ na metabolizm:^{20 21}

• Retencja sodu i zatrzymanie płynów (obrzęki)
• Hipokaliemia (zmniejszenie stężenia potasu we krwi)
• Zasadowica hipokaliemiczna
• Kwasica metaboliczna
• Zaburzenia tolerancji glukozy, cukrzyca
• Zwiększenie zapotrzebowania na insulinę (lub doustne leki przeciwcukrzycowe u pacjentów z cukrzycą)
• Dyslipidemia (hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia)
• Ujemny bilans azotowy (spowodowany katabolizmem białek)
• Lipomatoza nadtwardówkowa
• Zwiększenie łaknienia (mogące prowadzić do zwiększenia masy ciała)

²²

W rzadkich przypadkach zgłaszano zespół rozpadu guza w związku ze stosowaniem metyloprednizolonu u pacjentów z nowotworami układu krwiotwórczego.²³

Zaburzenia psychiczne

Metyloprednizolon może wywoływać różnorodne zaburzenia psychiczne:^{24 25}

• Zaburzenia afektywne (obejmujące nastrój depresyjny, euforyczny, niestabilność emocjonalną)
• Ciężkie depresje
• Zaburzenia psychotyczne (w tym stan pobudzenia maniakalnego, urojenia, omamy i schizofrenia)
• Zmiany osobowości
• Stan splątania
• Lęk
• Zaburzenia snu, bezsenność
• Drażliwość
• Nieprawidłowe zachowania
• Uzależnienie od leku
• Myśli samobójcze

²⁶

Zaburzenia układu nerwowego

Do działań niepożądanych dotyczących układu nerwowego należą:^{27 28}

• Zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego (z obrzękiem tarcz nerwów wzrokowych – łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe)
• Rzekomy guz mózgu (szczególnie u dzieci)
• Napady drgawkowe, pojawienie się objawów ukrytej padaczki
• Niepamięć, zaburzenia funkcji poznawczych
• Zawroty głowy
• Bóle głowy

²⁹

Zaburzenia oka

Stosowanie metyloprednizolonu może powodować różne problemy ze wzrokiem:^{30 31}

• Zaćma (szczególnie zaćma tylna podtorebkowa)
• Jaskra
• Centralna retinopatia surowicza
• Wytrzeszcz
• Nieostre widzenie
• Pogorszenie objawów wrzodu rogówki
• Nasilenie wirusowych, grzybiczych i bakteryjnych zapaleń oka

^{32 33}

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Stosowanie metyloprednizolonu może prowadzić do różnych zaburzeń w układzie sercowo-naczyniowym:^{34 35}

• Zaburzenia rytmu serca
• Zatrzymanie akcji serca
• Zastoinowa niewydolność serca (u pacjentów o zwiększonym ryzyku)
• Kardiomiopatia przerostowa u wcześniaków
• Nadciśnienie tętnicze
• Niedociśnienie tętnicze
• Zapaść naczyniowa
• Zdarzenia zakrzepowe
• Zwiększenie ryzyka miażdżycy i zakrzepicy
• Zapalenie naczyń

^{36 37}

Zaburzenia układu pokarmowego

Metyloprednizolon może powodować szereg problemów z przewodem pokarmowym:^{38 39}

• Wrzody trawienne (z możliwością następczej perforacji i krwawienia)
• Perforacja jelit
• Krwawienie z żołądka lub jelit
• Zapalenie trzustki
• Wrzodziejące zapalenie przełyku
• Zapalenie przełyku
• Zapalenie otrzewnej
• Wzdęcia, rozedma pęcherzykowa jelit
• Ból brzucha, dolegliwości w nadbrzuszu
• Biegunka
• Niestrawność
• Nudności, wymioty

⁴⁰

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Działania niepożądane dotyczące wątroby obejmują:^{41 42}

• Zapalenie wątroby
• Zwiększona aktywność enzymów wątrobowych
• Uszkodzenie wątroby z zastojem żółci i uszkodzenie komórek wątroby
• Ostra niewydolność wątroby

⁴³

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Metyloprednizolon wpływa istotnie na układ mięśniowo-szkieletowy:^{44 45}

• Osłabienie mięśni
• Atrofia mięśni (zanik mięśni)
• Miopatia
• Ból mięśniowy
• Osteoporoza (zależna od dawki, możliwa także podczas krótkotrwałego stosowania)
• Martwica kości (głowy kości ramiennej i głowy kości udowej)
• Złamania patologiczne
• Złamania kompresyjne kręgosłupa
• Neuropatyczne zwyrodnienie stawów
• Bóle stawowe
• Zahamowanie wzrostu u dzieci
• Zerwanie ścięgna

^{46 47}

W przypadku miastenii może wystąpić odwracalne zwiększenie osłabienia mięśni skutkujące wystąpieniem przełomu miastenicznego. Zbyt szybkie zmniejszanie dawki po długotrwałym leczeniu może powodować dolegliwości, takie jak ból mięśni i stawów.⁴⁸

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

U pacjentów z twardziną układową leczenie metyloprednizolonem może spowodować twardzinowy przełom nerkowy. Występowanie twardzinowego przełomu nerkowego różni się w poszczególnych podgrupach pacjentów. Największe ryzyko występuje u pacjentów z uogólnioną postacią twardziny układowej. Ryzyko jest najmniejsze u pacjentów z ograniczoną postacią twardziny układowej (2%) i z młodzieńczą postacią twardziny układowej (1%).^{49 50}

Zaburzenia układu rozrodczego

W zakresie układu rozrodczego najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym są nieregularne miesiączki.^{51 52}

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Inne ogólne działania niepożądane obejmują:^{53 54}

• Zaburzone gojenie się ran
• Obrzęk obwodowy
• Uczucie zmęczenia
• Złe samopoczucie
• Reakcje w miejscu wstrzyknięcia (przy podaniu pozajelitowym)

⁵⁵

Szczególne grupy pacjentów

Dzieci

U dzieci i młodzieży stosowanie metyloprednizolonu wiąże się z dodatkowym ryzykiem:

• Zahamowanie wzrostu⁵⁶
• Rzekomy guz mózgu (szczególnie u dzieci)⁵⁷
• Kardiomiopatia przerostowa u wcześniaków⁵⁸

Pacjenci z twardziną układową

Jak wspomniano wcześniej, u pacjentów z twardziną układową metyloprednizolon może wywołać twardzinowy przełom nerkowy, przy czym największe ryzyko dotyczy osób z uogólnioną postacią choroby.⁵⁹

Tabela działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych metyloprednizolonu według częstości występowania i układów narządowych:

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, e-mail: [email protected].⁶⁰

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu lub przedstawicielowi podmiotu odpowiedzialnego.⁶¹