Wskazania do stosowania
Metyloprednizolon

Wskazania do stosowania metyloprednizolonu

Metyloprednizolon jest glikokortykosteroidem o silnym działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym. Substancja ta znajduje zastosowanie w leczeniu wielu schorzeń, głównie o podłożu zapalnym i immunologicznym. Metyloprednizolon występuje w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym tabletek (Medrol, Meprelon, Metypred), roztworu do wstrzykiwań (Solu-Medrol, Methylprednisolone Sopharma, Meprelon), zawiesiny do wstrzykiwań (Depo-Medrol), a także preparatów miejscowych (Advantan, Skinatan).^{1 2}

Zaburzenia endokrynologiczne

Metyloprednizolon stosuje się w leczeniu różnych zaburzeń endokrynologicznych, przede wszystkim w leczeniu substytucyjnym. Wskazania obejmują:³

• Pierwotną lub wtórną niedoczynność kory nadnerczy (hydrokortyzon lub kortyzon są lekami pierwszego wyboru, jednak metyloprednizolon może być stosowany w połączeniu z mineralokortykosteroidami)⁴
• Ostrą niedoczynność kory nadnerczy⁵
• Leczenie wstrząsu wywołanego niewydolnością kory nadnerczy lub wstrząsu nieodpowiadającego na konwencjonalne leczenie⁶
• Wrodzony przerost nadnerczy⁷
• Nieropne zapalenie tarczycy⁸
• Hiperkalcemię w przebiegu choroby nowotworowej⁹

Choroby reumatyczne

W chorobach reumatycznych metyloprednizolon jest stosowany głównie jako leczenie wspomagające do krótkotrwałego stosowania w czasie epizodu zaostrzenia lub pogorszenia stanu zdrowia. Wskazania obejmują:¹⁰

• Reumatoidalne zapalenie stawów, w tym młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów¹¹
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa¹²
• Łuszczycowe zapalenie stawów¹³
• Ostre dnawe zapalenie stawów¹⁴
• Pourazową chorobę zwyrodnieniową stawów¹⁵
• Zapalenie błony maziowej w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów¹⁶
• Ostre i podostre zapalenie kaletki maziowej¹⁷
• Zapalenie nadkłykcia¹⁸
• Ostre nieswoiste zapalenie pochewki ścięgna¹⁹

Układowe choroby tkanki łącznej

Metyloprednizolon znajduje zastosowanie w leczeniu układowych chorób tkanki łącznej zarówno w okresie zaostrzenia, jak i jako leczenie podtrzymujące:²⁰

• Toczeń rumieniowaty układowy (i zapalenie nerek w przebiegu tocznia)²¹
• Zapalenie wielomięśniowe i zapalenie skórno-mięśniowe²²
• Ostre reumatyczne zapalenie mięśnia sercowego²³
• Guzkowe zapalenie tętnic²⁴
• Polimialgię reumatyczną²⁵
• Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic²⁶
• Zespół Goodpasture’a²⁷

Choroby dermatologiczne

W dermatologii metyloprednizolon stosowany jest w leczeniu różnych chorób skóry, szczególnie tych o podłożu autoimmunologicznym lub alergicznym. Wskazania obejmują:²⁸

• Pęcherzycę²⁹
• Pęcherzowe opryszczkowate zapalenie skóry³⁰
• Ciężką odmianę rumienia wielopostaciowego (zespół Stevensa-Johnsona)³¹
• Złuszczające zapalenie skóry³²
• Ziarniniak grzybiasty³³
• Ciężką postać łuszczycy³⁴
• Ciężką postać łojotokowego zapalenia skóry³⁵
• Różne postacie wyprysku (atopowe zapalenie skóry, neurodermit, kontaktowe zapalenie skóry, wyprysk potnicowy)³⁶

Metyloprednizolon w postaci miejscowej (preparaty Advantan, Skinatan) jest szczególnie wskazany w leczeniu:³⁷

• Łagodnej do umiarkowanej ostrej egzemy egzogennej (alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, wyprysk pieniążkowaty, wyprysk potnicowy, wyprysk pospolity)³⁸
• Egzemy endogennej (atopowe zapalenie skóry, neurodermit)³⁹
• Wyprysku łojotokowego z silnym stanem zapalnym⁴⁰

Choroby alergiczne

Metyloprednizolon jest stosowany w leczeniu ciężkich chorób alergicznych, szczególnie gdy inne metody leczenia okazały się nieskuteczne:⁴¹

• Astma oskrzelowa⁴²
• Wyprysk kontaktowy (kontaktowe zapalenie skóry)⁴³
• Atopowe zapalenie skóry⁴⁴
• Choroba posurowicza⁴⁵
• Sezonowy lub całoroczny alergiczny nieżyt nosa⁴⁶
• Reakcje nadwrażliwości na leki⁴⁷
• Reakcje pokrzywkowe po transfuzji⁴⁸
• Ostry niezapalny obrzęk krtani (lekiem pierwszego wyboru jest epinefryna/adrenalina)⁴⁹

Choroby oczu

Metyloprednizolon jest wskazany w leczeniu ciężkich ostrych i przewlekłych procesów alergicznych i zapalnych obejmujących oko i jego przydatki:⁵⁰

• Półpasiec oczny⁵¹
• Zapalenie tęczówki, zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego⁵²
• Zapalenie naczyniówki i siatkówki⁵³
• Rozlane zapalenie błony naczyniowej tylnego odcinka oka i zapalenie naczyniówki⁵⁴
• Współczulne zapalenie błony naczyniowej⁵⁵
• Zapalenie w obrębie przedniego odcinka oka⁵⁶
• Alergiczne zapalenie spojówek⁵⁷
• Alergiczne brzeżne owrzodzenia rogówki⁵⁸
• Zapalenie rogówki⁵⁹
• Zapalenie nerwu wzrokowego⁶⁰

Choroby układu oddechowego

W pulmonologii metyloprednizolon stosowany jest w leczeniu następujących chorób:⁶¹

• Objawowa sarkoidoza⁶²
• Zespół Loefflera niepoddający się leczeniu innymi lekami⁶³
• Beryloza (pylica berylowa)⁶⁴
• Piorunująca lub rozsiana gruźlica płuc, jednocześnie z odpowiednim leczeniem chemioterapeutykiem przeciwgruźliczym⁶⁵
• Zachłystowe zapalenie płuc⁶⁶
• Zaostrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (zalecany okres leczenia: do 10 dni)⁶⁷
• Śródmiąższowe choroby płuc, takie jak ostre zapalenie pęcherzyków płucnych (alveolitis), zwłóknienie płuc⁶⁸
• Umiarkowane lub ciężkie zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis jiroveci u pacjentów z AIDS⁶⁹

Choroby hematologiczne

W hematologii metyloprednizolon stosowany jest w leczeniu:⁷⁰

• Nabytej (autoimmunologicznej) niedokrwistości hemolitycznej⁷¹
• Idiopatycznej plamicy małopłytkowej u dorosłych (wyłącznie podawanie dożylne; przeciwwskazane jest podawanie domięśniowe)⁷²
• Wtórnej małopłytkowości u dorosłych⁷³
• Niedoboru erytroblastów w szpiku⁷⁴
• Wrodzonej niedokrwistości hipoplastycznej⁷⁵

Choroby nowotworowe

Metyloprednizolon stosowany jest w leczeniu paliatywnym następujących stanów:⁷⁶

• Białaczki i chłoniaki u dorosłych⁷⁷
• Ostra białaczka u dzieci⁷⁸
• Poprawa jakości życia pacjentów z nowotworami w stadium terminalnym⁷⁹

Choroby przewodu pokarmowego

W gastroenterologii metyloprednizolon stosowany jest jako leczenie układowe w zaostrzeniu:⁸⁰

• Wrzodziejącego zapalenia jelita grubego⁸¹
• Choroby Leśniowskiego-Crohna⁸²

Choroby układu nerwowego

Metyloprednizolon znajduje zastosowanie w leczeniu następujących chorób układu nerwowego:⁸³

• Zaostrzenie w przebiegu stwardnienia rozsianego⁸⁴
• Obrzęk mózgu związany z obecnością guza – pierwotnego lub przerzutowego, i/lub związany z leczeniem chirurgicznym lub radioterapią⁸⁵
• Ostre urazy rdzenia kręgowego (leczenie należy rozpocząć w ciągu ośmiu godzin od urazu)⁸⁶
• Gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych z blokiem podpajęczynówkowym lub w sytuacji zagrożenia blokiem podpajęczynówkowym wraz z odpowiednią terapią przeciwgruźliczą⁸⁷

Inne wskazania

Metyloprednizolon stosowany jest również w następujących stanach:⁸⁸

• Włośnica z zajęciem układu nerwowego lub mięśnia sercowego⁸⁹
• Przeszczepianie narządów⁹⁰
• W celu wywołania diurezy albo remisji proteinurii w zespole nerczycowym bez mocznicy, idiopatycznym lub w przebiegu tocznia rumieniowatego⁹¹
• Zapobieganie nudnościom i wymiotom związanym z chemioterapią nowotworu⁹²

Drogi podania metyloprednizolonu

Metyloprednizolon dostępny jest w różnych postaciach farmaceutycznych, co umożliwia różne drogi podania w zależności od stanu klinicznego pacjenta oraz wymaganego efektu terapeutycznego.^{93 94}

Podanie ogólnoustrojowe

Metyloprednizolon może być podawany ogólnoustrojowo w następujący sposób:^{95 96}

• Podanie doustne – preparaty w postaci tabletek (Medrol, Meprelon, Metypred)
• Podanie parenteralne:
  • Dożylne – roztwór do wstrzykiwań/infuzji (Solu-Medrol, Methylprednisolone Sopharma, Meprelon)
  • Domięśniowe – zawiesina do wstrzykiwań (Depo-Medrol)

Podanie miejscowe

Metyloprednizolon może być również podawany miejscowo:^{97 98}

• Podanie dostawowe – bezpośrednio do stawu (Depo-Medrol, Depo-Medrol z Lidokainą)
• Podanie do kaletki maziowej (Depo-Medrol, Depo-Medrol z Lidokainą)
• Podanie okołostawowe (Depo-Medrol, Depo-Medrol z Lidokainą)
• Podanie na zmianę chorobową – bezpośrednio do zmian skórnych (Depo-Medrol)
• Podanie na skórę – preparaty miejscowe w postaci maści, kremu, emulsji (Advantan, Skinatan)
• Podanie doodbytnicze – wrzodziejące zapalenie jelita grubego (Depo-Medrol)⁹⁹

Szczególne sytuacje kliniczne

Stany nagłące

Metyloprednizolon w formie dożylnej (Solu-Medrol, Methylprednisolone Sopharma, Meprelon) jest często stosowany w nagłych stanach klinicznych, takich jak:¹⁰⁰

• Ostra niedoczynność kory nadnerczy
• Wstrząs wywołany niewydolnością kory nadnerczy lub wstrząs nieodpowiadający na konwencjonalne leczenie¹⁰¹
• Stan astmatyczny lub ciężkie zaostrzenie astmy oskrzelowej¹⁰²
• Ciężkie reakcje alergiczne, reakcje anafilaktyczne¹⁰³
• Ostre urazy rdzenia kręgowego (leczenie należy rozpocząć w ciągu ośmiu godzin od urazu)¹⁰⁴
• Zaostrzenie stwardnienia rozsianego¹⁰⁵

Stosowanie u dzieci

Metyloprednizolon może być stosowany u dzieci w określonych wskazaniach, takich jak:¹⁰⁶

• Młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów¹⁰⁷
• Ostra białaczka¹⁰⁸
• Pierwotna lub wtórna niedoczynność kory nadnerczy (z suplementacją mineralokortykosteroidów)¹⁰⁹
• Wyprysk atopowy i inne choroby skóry¹¹⁰

Preparaty do stosowania miejscowego, takie jak Skinatan, są wskazane do stosowania u niemowląt w wieku 4 miesięcy lub starszych, dzieci i młodzieży.¹¹¹

Terapia skojarzona

W niektórych sytuacjach klinicznych metyloprednizolon powinien być stosowany w terapii skojarzonej:¹¹²

• W pierwotnej lub wtórnej niedoczynności kory nadnerczy – jednocześnie z mineralokortykosteroidami¹¹³
• W gruźlicy płuc – jednocześnie z odpowiednim leczeniem przeciwgruźliczym¹¹⁴
• W astmie oskrzelowej – równocześnie z lekami rozszerzającymi oskrzela¹¹⁵
• W zapaleniu płuc wywołanym przez Pneumocystis jiroveci u pacjentów z AIDS – jako leczenie wspomagające, gdy jest podane w ciągu pierwszych 72 godzin od wstępnego leczenia przeciw Pneumocystis¹¹⁶

Uwagi specjalne dotyczące stosowania metyloprednizolonu

Przy stosowaniu metyloprednizolonu należy mieć na uwadze następujące kwestie:^{117 118}

• Glikokortykosteroidy powinny być stosowane głównie jako terapia objawowa, za wyjątkiem zaburzeń endokrynologicznych, gdzie stosowane są w leczeniu substytucyjnym¹¹⁹
• W chorobach reumatycznych metyloprednizolon jest zazwyczaj stosowany krótkotrwale w okresie zaostrzenia, jednak w niektórych przypadkach może być wymagane podawanie małych dawek jako leczenie podtrzymujące¹²⁰
• W zaostrzeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc zalecany okres leczenia metyloprednizolonem wynosi do 10 dni¹²¹
• W przypadku ostrych urazów rdzenia kręgowego leczenie metyloprednizolonem należy rozpocząć w ciągu ośmiu godzin od urazu¹²²
• W przypadku zapalenia płuc wywołanego przez Pneumocystis jiroveci u pacjentów z AIDS, metyloprednizolon powinien być podany w ciągu pierwszych 72 godzin od wstępnego leczenia przeciwko Pneumocystis¹²³

Metyloprednizolon jest lekiem o szerokim spektrum zastosowań klinicznych, jednak decyzja o jego włączeniu do terapii powinna być zawsze dokładnie rozważona w kontekście potencjalnych korzyści i ryzyka związanego z jego stosowaniem.¹²⁴