Dawkowanie i sposób podawania
Metyloprednizolon

Dawkowanie i sposób podawania metyloprednizolonu

Metyloprednizolon to glikokortykosteroid o silnym działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym, stosowany w leczeniu wielu stanów chorobowych. Właściwe dawkowanie tej substancji zależy od postaci farmaceutycznej, drogi podania, wskazania terapeutycznego oraz indywidualnych cech pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania metyloprednizolonu w różnych postaciach farmaceutycznych.¹

Preparaty doustne

Preparaty doustne metyloprednizolonu (tabletki) są dostępne w różnych dawkach, najczęściej 4 mg, 8 mg i 16 mg. Dawkowanie ustala się indywidualnie w zależności od rodzaju i nasilenia choroby oraz odpowiedzi pacjenta na leczenie.²

Dawka początkowa zwykle wynosi od 4 mg do 48 mg metyloprednizolonu na dobę, w zależności od leczonej jednostki chorobowej. W przypadku chorób o lżejszym przebiegu stosowane są mniejsze dawki, natomiast w ciężkich stanach konieczne może być podawanie większych dawek.³

W szczególnych przypadkach stosuje się wyższe dawkowanie:

• Stwardnienie rozsiane – do 500 mg/dobę przez 5 dni lub 1000 mg/dobę przez 3 dni⁴
• Obrzęk mózgu – 200-1000 mg/dobę⁵
• Przeszczepianie narządów – do 7 mg/kg mc./dobę⁶

Po uzyskaniu poprawy stanu klinicznego należy ustalić dawkę podtrzymującą poprzez stopniowe zmniejszanie dawki początkowej w odpowiednich odstępach czasu, aż do uzyskania najmniejszej dawki zapewniającej utrzymanie korzystnego efektu klinicznego. Dawka podtrzymująca zwykle wynosi 4-12 mg metyloprednizolonu na dobę.⁷

Schemat leczenia przerywanego

W schemacie leczenia przerywanego stosuje się podwójną dawkę dobową co drugi dzień rano. Celem takiego schematu jest zapewnienie korzystnego działania glikokortykosteroidów przy jednoczesnej minimalizacji niektórych działań niepożądanych, takich jak zahamowanie osi przysadkowo-nadnerczowej, zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci oraz objawy nagłego przerwania leczenia kortykosteroidami.⁸

Preparaty parenteralne

Metyloprednizolon w formie parenteralnej dostępny jest jako sól sodowa bursztynianu (np. Solu-Medrol, Meprelon) lub octan metyloprednizolonu (np. Depo-Medrol). Różnią się one profilem farmakokinetycznym i wskazaniami do stosowania.^{9 10}

Metyloprednizolon – bursztynian sodu

Sól sodowa bursztynianu metyloprednizolonu może być podawana dożylnie lub domięśniowo. W stanach nagłych preferuje się podanie dożylne.¹¹

Dawkowanie w stanach zagrożenia życia:

• 30 mg/kg mc. podawane dożylnie przez co najmniej 30 minut¹²
• Dawkę można powtarzać co 4-6 godzin przez okres nieprzekraczający 48 godzin¹³

Dawkowanie w pulsacyjnej terapii dożylnej:

• Reumatoidalne zapalenie stawów: 1 g na dobę dożylnie przez 1-4 dni lub 1 g na miesiąc dożylnie przez 6 miesięcy¹⁴
• Toczeń rumieniowaty układowy: 1 g na dobę przez 3 doby¹⁵
• Stwardnienie rozsiane: 1 g na dobę przez 3 lub 5 dni¹⁶
• Zapalenie kłębuszków nerkowych lub nefropatia toczniowa: 30 mg/kg mc. co drugi dzień przez 4 dni lub 1 g na dobę przez 3, 5 lub 7 dni¹⁷

Ostre urazy rdzenia kręgowego:

• Leczenie należy rozpocząć w ciągu 8 godzin od urazu¹⁸
• Dawka początkowa: 30 mg/kg mc. w bolusie przez 15 minut¹⁹
• Po 45-minutowej przerwie: wlew ciągły 5,4 mg/kg mc./godz. przez 23 godziny²⁰

Zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis carinii u pacjentów z AIDS:

• Leczenie należy rozpocząć w ciągu 72 godzin od wstępnego leczenia przeciwko Pneumocystis²¹
• Dawkowanie: 40 mg dożylnie co 6-12 godzin ze stopniowym zmniejszaniem dawki przez maksymalnie 21 dni²²

W przypadku innych wskazań:

• Dawka początkowa: 10-500 mg, w zależności od stanu klinicznego²³
• Dawki do 250 mg powinny być podawane dożylnie przez co najmniej 5 minut²⁴
• Dawki powyżej 250 mg należy podawać przez co najmniej 30 minut²⁵

Metyloprednizolon – octan

Octan metyloprednizolonu (np. Depo-Medrol) stosowany jest głównie do podawania domięśniowego, dostawowego lub miejscowego w celu uzyskania przedłużonego działania.²⁶

Dawkowanie w podaniu domięśniowym (ogólnoustrojowe działanie produktu):

• Dawkowanie zależy od ciężkości leczonego schorzenia²⁷
• Tygodniową dawkę oblicza się przez pomnożenie doustnej dawki dobowej przez 7²⁸
• Dawkowanie należy dostosować indywidualnie do ciężkości choroby i reakcji pacjenta²⁹

Przykładowe dawkowanie w wybranych wskazaniach:

• Zespół nadnerczowo-płciowy: 40 mg co dwa tygodnie³⁰
• Reumatoidalne zapalenie stawów: 40-120 mg tygodniowo³¹
• Choroby skóry: 40-120 mg podawane w okresie 1-4 tygodni³²
• Astma: 80-120 mg (działanie utrzymuje się przez kilka dni do dwóch tygodni)³³

Podanie dostawowe lub miejscowe

Octan metyloprednizolonu może być również podawany dostawowo w leczeniu stanów zapalnych stawów.^{34 35}

³⁶

W przypadku zapalenia kaletki maziowej:

• Oczyszczenie obszaru wokół miejsca wstrzyknięcia³⁷
• Podanie 1% roztworu chlorowodorku prokainy (znieczulenie miejscowe)³⁸
• Wstrzyknięcie odpowiedniej dawki metyloprednizolonu do kaletki stawowej³⁹

W przypadku innych stanów miejscowych (ganglion, zapalenie ścięgna, zapalenie nadkłykcia):

• Dawki 4-30 mg w zależności od ciężkości leczonego stanu⁴⁰
• W stanach nawracających może być konieczne powtórne wstrzyknięcie⁴¹

W miejscowym leczeniu zmian skórnych:

• Dawki 20-60 mg⁴²
• Dla większych zmian może być konieczne podanie dawek 20-40 mg podzielonych na kilka wstrzyknięć⁴³
• Zwykle podaje się w 1-4 wstrzyknięciach⁴⁴

Preparaty do stosowania miejscowego na skórę

Metyloprednizolon w postaci aceponianu jest składnikiem preparatów do stosowania miejscowego na skórę w stężeniu 0,1% (1 mg/g). Występuje w różnych postaciach: krem, maść, emulsja.^{45 46}

Sposób podawania:

• Cienka warstwa preparatu raz na dobę na chorobowo zmienioną skórę^{47 48}

Czas trwania leczenia:

• Dorośli: nie dłużej niż 12 tygodni⁴⁹
• W wyprysku łojotokowym z silnym stanem zapalnym na twarzy: nie dłużej niż tydzień⁵⁰
• Dzieci: nie dłużej niż 4 tygodnie⁵¹

Stosowanie u dzieci:

• Bezpieczeństwo stosowania u dzieci poniżej 4 miesięcy życia nie zostało ustalone^{52 53}
• U dzieci należy stosować ostrożnie, bez opatrunku okluzyjnego⁵⁴

Szczegółowe wytyczne dawkowania w różnych jednostkach chorobowych

Poniżej przedstawiono szczegółową tabelę dawkowania metyloprednizolonu w różnych jednostkach chorobowych i w zależności od drogi podania.

^55
56
57

Dostosowanie dawkowania w szczególnych przypadkach

W niektórych sytuacjach klinicznych może być konieczne dostosowanie dawkowania metyloprednizolonu:⁵⁸

• W przypadku remisji lub zaostrzenia procesu chorobowego⁵⁹
• W zależności od indywidualnej reakcji pacjenta na leczenie⁶⁰
• U pacjentów narażonych na stres niezwiązany bezpośrednio z leczoną chorobą⁶¹

Dawkowanie u dzieci

Dawkowanie u dzieci powinno być dostosowane do ciężkości choroby i odpowiedzi na leczenie, a nie tylko w oparciu o wiek czy masę ciała. Niemniej jednak, dawka nie powinna być mniejsza niż 0,5 mg/kg mc./24h.⁶²

Ze względu na możliwość zahamowania wzrostu, leczenie kortykosteroidami u dzieci powinno być ograniczone do minimalnej dawki stosowanej przez możliwie najkrótszy czas.⁶³

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku należy zachować szczególną ostrożność z powodu zwiększonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych, takich jak cukrzyca, osteoporoza czy nadciśnienie tętnicze.⁶⁴

Zasady przerywania leczenia

W przypadku konieczności przerwania długotrwałego leczenia metyloprednizolonem, dawkę należy zmniejszać stopniowo, aby zapobiec objawom odstawienia.^{65 66}

Przykładowy schemat odstawiania leku (Meprelon):⁶⁷

• Duża lub największa dawka przez kilka dni: natychmiast przerwać⁶⁸
• Leczenie przez 3-4 tygodnie:
  • Dawki dobowe ponad 12 mg: zmniejszać codziennie o 4 mg⁶⁹
  • Dawki dobowe do 12 mg: zmniejszać o 2 mg co 2-3 dni lub o 4 mg co 4-6 dni⁷⁰
• Długotrwałe leczenie dawkami podtrzymującymi:
  • Zmniejszać dawkę o 2 mg co 2-3 dni⁷¹
  • W ostatnim tygodniu: 2 mg co drugi dzień⁷²

Drogi podania metyloprednizolonu

Metyloprednizolon może być podawany różnymi drogami, w zależności od postaci farmaceutycznej i wskazania terapeutycznego:

• Doustna: tabletki (Medrol, Metypred, Meprelon)⁷³
• Dożylna: sól sodowa bursztynianu metyloprednizolonu (Solu-Medrol, Meprelon, Methylprednisolone Sopharma)⁷⁴
• Domięśniowa: sól sodowa bursztynianu metyloprednizolonu lub octan metyloprednizolonu (Solu-Medrol, Depo-Medrol)⁷⁵
• Dostawowa lub okołostawowa: octan metyloprednizolonu (Depo-Medrol, Depo-Medrol z Lidokainą)⁷⁶
• Miejscowa (na skórę): aceponiat metyloprednizolonu (Advantan, Skinatan)⁷⁷
• Wlew doodbytniczy: octan metyloprednizolonu (Depo-Medrol)⁷⁸

Ważne uwagi dotyczące dawkowania i podawania

1. Terapia metyloprednizolonem powinna być traktowana jako uzupełnienie, a nie zastąpienie terapii konwencjonalnej.⁷⁹
2. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas.⁸⁰
3. W przypadku podawania większych dawek dożylnie (>250 mg) czas podania powinien wynosić co najmniej 30 minut.⁸¹
4. Przy podawaniu duże dawek dożylnych (>500 mg w czasie krótszym niż 10 minut) istnieje ryzyko zaburzeń rytmu serca, zapaści naczyniowej lub zatrzymania czynności serca.⁸²
5. Każde wstrzyknięcie dostawowe, okołostawowe lub miejscowe należy wykonywać w warunkach jałowych.⁸³
6. Nie należy wykonywać wstrzyknięć do niestabilnych stawów.⁸⁴
7. Po dostawowym podaniu kortykosteroidu należy unikać przeciążania stawów, w których uzyskano zmniejszenie dolegliwości.⁸⁵

Metyloprednizolon z lidokainą (np. Depo-Medrol z Lidokainą) nie powinien być rozcieńczany ani mieszany z innymi roztworami ze względu na możliwe niezgodności fizyczne.⁸⁶