profilaktyka poekspozycyjna
Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) to procedura medyczna stosowana w celu zapobiegania rozwojowi choroby zakaźnej po potencjalnym kontakcie z patogenem. Najczęściej dotyczy to zakażeń wirusem HIV, HBV, HCV oraz wirusem wścieklizny, choć może być stosowana również w przypadku innych chorób zakaźnych.
W przypadku ekspozycji na HIV, profilaktyka polega na podaniu leków antyretrowirusowych w ciągu 72 godzin od kontaktu, optymalnie w ciągu pierwszych 24 godzin. Standardowy schemat PEP obejmuje kombinację 2-3 leków antyretrowirusowych, przyjmowanych przez 28 dni. Skuteczność tej procedury szacuje się na 80-90% przy wczesnym wdrożeniu.
Profilaktyka poekspozycyjna w przypadku HBV obejmuje podanie immunoglobuliny przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBIG) oraz szczepionki przeciwko HBV u osób niezaszczepionych. W przypadku ekspozycji na wirus wścieklizny, PEP polega na podaniu immunoglobuliny przeciwko wściekliźnie oraz serii szczepień.
Kluczowe znaczenie dla skuteczności profilaktyki poekspozycyjnej ma szybkość wdrożenia odpowiednich procedur oraz ocena ryzyka zakażenia, która powinna uwzględniać rodzaj ekspozycji, materiał biologiczny oraz status serologiczny źródła ekspozycji. Procedury PEP są szczególnie istotne dla pracowników ochrony zdrowia narażonych na kontakt z materiałem zakaźnym.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Chlorotetracyklina – Przeciwwskazania stosowania
Chlorotetracyklina, będąca antybiotykiem z grupy tetracyklin, występuje m.in. w preparacie Chlorocyclinum 3% (30 mg chlorowodorku chlorotetracykliny w 1 g maści). Główne przeciwwskazania do jej stosowania obejmują nadwrażliwość na chlorotetracyklinę lub inne tetracykliny (ze względu na reakcje krzyżowe), nadwrażliwość na substancje pomocnicze oraz wiek poniżej 12 lat, ze względu na ryzyko zaburzeń rozwoju zębów i kości. Szczególną uwagę należy zwrócić na stosowanie chlorotetracykliny w szczepionkach zawierających jej śladowe ilości, takich jak Rabipur – przeciwwskazaniem do profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP) jest poważna reakcja nadwrażliwości lub ostra choroba z gorączką, natomiast w profilaktyce poekspozycyjnej (PEP) szczepienie należy przeprowadzić niezależnie od tych czynników ze względu na wysokie ryzyko śmiertelności wścieklizny.
chlorotetracyklina, chlorowodorek chlorotetracykliny, choroba o ostrym przebiegu, działanie niepożądane, nadwrażliwość na substancję czynną, premedykacja, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, przeciwwskazanie, Rabipur, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa, struktura zęba, substancja pomocnicza, szczepionka, szczepionka przeciw wściekliźnie, tetracykliny, wścieklizna, zaburzenie rozwoju zębów - Leksykon substancji czynnych
Wirus polio – Dawkowanie i sposób podawania
Szczepionki zawierające inaktywowany wirus polio, takie jak Adacel Polio i Tetraxim, wymagają precyzyjnego dostosowania dawkowania i schematu podawania do wieku pacjenta oraz wcześniejszych szczepień. Adacel Polio, zawierająca 29 j. antygenu D typu 1, 7 j. typu 2 i 26 j. typu 3, stosowana jest u młodzieży i dorosłych jako dawka przypominająca w objętości 0,5 ml, powtarzana co 5-10 lat. Tetraxim, o identycznym składzie antygenowym, podawana jest niemowlętom i dzieciom w dawce 0,5 ml w schemacie 2 dawek w odstępie ≥2 miesięcy lub 3 dawek w odstępie ≥1 miesiąca, z dawką uzupełniającą po 12. miesiącu życia. Szczepionka Tetraxim jest również stosowana jako dawka przypominająca u dzieci w wieku 4-13 lat. Obie szczepionki podaje się domięśniowo, z preferowanym miejscem wstrzyknięcia zależnym od wieku (mięsień naramienny u starszych dzieci i dorosłych, przednio-boczna powierzchnia uda u niemowląt).
bierna ochrona, charakterystyka produktu leczniczego, dawka uzupełniająca, immunoglobulina przeciwtężcowa, inaktywowany wirus polio, jednostka antygenu D, krztusiec, mięsień naramienny, podanie domięśniowe, poliomyelitis, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało ochronne, schemat szczepień, szczepienie pierwotne, szczepienie przypominające, szczepionka ADACEL POLIO, szczepionka Tetraxim, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, wirus polio inaktywowany, wstrzyknięcie podskórne, wstrzyknięcie śródskórne, wywiad medyczny - Leksykon leków
Interakcje leku – Rabipur nie mniej niż 2,5 j.m. wirusa wścieklizny, szczep Flury LEP (inaktywowany); 1 dawka (1 ml)
Szczepionka Rabipur, zawierająca inaktywowany wirus wścieklizny szczepu Flury LEP, wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne z lekami immunosupresyjnymi, które mogą osłabiać odpowiedź immunologiczną, co wymaga monitorowania poziomu przeciwciał i ewentualnego podania dodatkowych dawek. Podanie immunoglobuliny przeciw wściekliźnie powinno odbywać się w miejsce anatomicznie oddalone od szczepionki, aby uniknąć neutralizacji antygenów. Koadministracja z inaktywowaną szczepionką przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu (JE) u dorosłych jest możliwa, jednak schemat skrócony PrEP może powodować przyspieszony spadek poziomu przeciwciał neutralizujących (RVNA ≥0,5 IU/ml) – po 366 dniach odsetek osób z odpowiednim poziomem wynosił 68% w schemacie przyspieszonym versus 76-80% w schemacie klasycznym. Jednoczesne podanie ze szczepionką skoniugowaną przeciw meningokokom (MenACWY) nie wykazuje istotnych negatywnych interakcji, pod warunkiem stosowania oddzielnych miejsc iniekcji, najlepiej w przeciwległe kończyny.
działanie niepożądane, immunoglobulina przeciw wściekliźnie, interakcja farmaceutyczna, interakcja farmakodynamiczna, interakcja lekowa, kortykosteroid, lek immunosupresyjny, lek przeciwnowotworowy, odpowiedź immunologiczna, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała neutralizujące, reakcja poszczepienna, szczepienie pierwotne, szczepionka przeciw meningokokom, szczepionka przeciw wściekliźnie, szczepionka Rabipur, układ immunologiczny, wirus wścieklizny - Leksykon chorób i schorzeń
Wścieklizna – Leczenie
Wścieklizna jest wirusową chorobą układu nerwowego o niemal 100% śmiertelności po wystąpieniu objawów klinicznych. Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) jest kluczowa i obejmuje natychmiastowe przemycie rany wodą z mydłem przez co najmniej 15 minut, podanie ludzkiej immunoglobuliny przeciwko wściekliźnie (HRIG) w dawce 20 j.m./kg masy ciała, z infiltracją całej dawki w okolicę rany oraz podanie inaktywowanej szczepionki przeciwko wściekliźnie według schematu: u osób nieszczepionych 4 dawki w dniach 0, 3, 7 i 14 (z piątą dawką w dniu 28 u pacjentów z zaburzeniami odporności), a u osób wcześniej zaszczepionych 2 dawki w dniach 0 i 3 bez HRIG. Szczepionki podaje się domięśniowo w mięsień naramienny lub przednio-boczną część uda u dzieci. Brak skutecznego leczenia po wystąpieniu objawów klinicznych, a opieka paliatywna obejmuje intensywną terapię kardiologiczno-oddechową i leczenie objawowe, w tym haloperidol (10-20 mg/24h) na pobudzenie i lęk. Protokół Milwaukee, polegający na śpiączce farmakologicznej i terapii przeciwwirusowej, nie wykazał skuteczności i nie jest zalecany.
fawipirawir, hipotermia terapeutyczna, immunoglobulina przeciwko wściekliźnie, lek przeciwbólowy, lek przeciwwirusowy, lek sedatywny, ludzka immunoglobulina przeciwko wściekliźnie, mięsień naramienny, okres inkubacji, opieka paliatywna, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało monoklonalne, reakcja alergiczna, śpiączka farmakologiczna, środek dezynfekujący, szczepionka inaktywowana, terapia neuroprotekcyjna, układ nerwowy, wścieklizna, wstrzyknięcie domięśniowe, zaburzenia odporności, zapalenie mózgu - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw ospie wietrznej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Szczepionka przeciw ospie wietrznej to żywa atenuowana szczepionka stosowana w schemacie dwudawkowym: pierwsza dawka między 12. a 15. miesiącem życia, druga między 4. a 6. rokiem życia, z możliwością wcześniejszego podania drugiej dawki już w 18. miesiącu w zależności od lokalnych wytycznych. U osób powyżej 13. roku życia, które nie chorowały i nie były szczepione, zaleca się dwie dawki w odstępie 4-8 tygodni. Szczepienie znacząco redukuje zachorowania, hospitalizacje i powikłania, zapewniając 90-98% skuteczności. Szczepionka jest podawana podskórnie (preferowana) lub domięśniowo, w okolice mięśnia naramiennego lub przednio-bocznej części uda. Szczepienie jest szczególnie wskazane dla grup wysokiego ryzyka, w tym pracowników ochrony zdrowia, osób z kontaktami z immunosupresyjnymi, nauczycieli, personelu domów opieki, studentów, podróżnych oraz kobiet w wieku rozrodczym niebędących w ciąży. Przed szczepieniem konieczna jest szczegółowa ocena stanu zdrowia, wywiad dotyczący ekspozycji, wcześniejszych szczepień, stanu immunologicznego oraz przeciwwskazań, takich jak ciężkie reakcje alergiczne, immunosupresja, ciąża czy aktywna choroba gorączkowa.
anafilaksja, badanie serologiczne, dializa, drgawki, gruźlica, mukowiscydoza, neomycyna, obniżona odporność, obrzęk naczynioruchowy, opony mózgowo-rdzeniowe, ospa wietrzna, pokrzywka, półpasiec, powikłania ospy wietrznej, produkty krwiopochodne, profilaktyka poekspozycyjna, przełomowe zakażenie, reakcja alergiczna, salicylany, steroidy systemowe, szczepionka MMRV, szczepionka przeciw ospie wietrznej, szczepionka żywa atenuowana, wirus varicella zoster, zapalenie mózgu, zapalenie płuc, zespół Reye’a - Leksykon substancji czynnych
Fimbrie typu 2 i 3 – Dawkowanie i sposób podawania
Fimbrie typu 2 i 3 stanowią istotny składnik antygenowy szczepionki ADACEL, dostarczając 5 μg tych antygenów w standardowej dawce 0,5 ml, co w połączeniu z innymi antygenami krztuśca (toksoid krztuścowy 2,5 μg, hemaglutynina włókienkowa 5 μg, pertaktyna 3 μg) zapewnia skuteczną odpowiedź immunologiczną. Szczepionka jest podawana domięśniowo, preferencyjnie w mięsień naramienny, z wykluczeniem podawania w okolicę pośladkową ze względu na obniżoną immunogenność. Schemat dawkowania obejmuje jednorazowe podanie dawki przypominającej co 5-10 lat, a w przypadku niepełnego szczepienia podstawowego zaleca się uzupełnienie dawkami szczepionki dT bez fimbrii. ADACEL może być także stosowany w profilaktyce poekspozycyjnej przy zranieniach oraz u kobiet ciężarnych w II i III trymestrze w celu biernej ochrony noworodków.
antygen krztuśca, błonica i tężec, dawka przypominająca, fimbrie typu 2 i 3, fosforan glinu, hemaglutynina włókienkowa, immunogenność, immunoglobulina przeciwtężcowa, krztusiec, mięsień naramienny, odpowiedź immunologiczna, pertaktyna, podanie domięśniowe, podanie podskórne, podanie śródskórne, profilaktyka poekspozycyjna, szczepienie przypominające, toksoid krztuścowy, zaburzenia krzepnięcia krwi - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – FSME-IMMUN 0,25 ml Junior
Szczepionka FSME-IMMUN 0,25 ml Junior przeznaczona do profilaktyki kleszczowego zapalenia mózgu (KZM) u dzieci wymaga zachowania standardowych środków ostrożności, w tym zapewnienia natychmiastowego dostępu do środków ratunkowych na wypadek reakcji anafilaktycznych. Podanie szczepionki jest dopuszczalne u dzieci z alergią na białko jaja, pod warunkiem monitorowania i dostępności pomocy medycznej. Produkt zawiera mniej niż 1 mmol potasu i sodu na dawkę, co jest istotne dla pacjentów z koniecznością kontroli elektrolitów. Zalecana droga podania to wstrzyknięcie domięśniowe; podanie donaczyniowe jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości. U dzieci, zwłaszcza najmłodszych, po pierwszej dawce może wystąpić gorączka, zwykle ustępująca w ciągu 24 godzin, a ryzyko to jest mniejsze po dawce drugiej. W przypadku dzieci z historią drgawek gorączkowych dopuszcza się stosowanie terapii przeciwgorączkowej.
borelioza, choroba autoimmunologiczna, ciężka nadwrażliwość, denga, drgawki gorączkowe, elektrolity, flawiwirus, gorączka, japońskie zapalenie mózgu, kleszczowe zapalenie mózgu, leczenie immunosupresyjne, lek przeciwzakrzepowy, odpowiedź immunologiczna, padaczka, patogen, profilaktyka poekspozycyjna, reakcja anafilaktyczna, reakcja krzyżowa, reakcja nadwrażliwości, test serologiczny, uczulenie na białko jaja, zaburzenie demielinizacyjne, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie układu odpornościowego, żółta gorączka - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Szczepionka MMR, zawierająca żywe, atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, jest wysoce skutecznym preparatem immunologicznym stosowanym w profilaktyce tych chorób. Standardowy schemat szczepień obejmuje podanie dwóch dawek: pierwszej w wieku 12-15 miesięcy oraz drugiej w wieku 4-6 lat, co zapewnia ochronę u około 99% zaszczepionych przed odrą i różyczką oraz u około 88% przed świnką. Dawka szczepionki M-M-R II wynosi 0,5 ml i podawana jest podskórnie lub domięśniowo. Szczepionka może być stosowana również jako profilaktyka poekspozycyjna, pod warunkiem podania w ciągu 72 godzin od kontaktu z chorym na odrę. Szczególne grupy docelowe to niemowlęta, dzieci, osoby dorosłe bez udokumentowanej odporności, personel medyczny oraz kobiety w wieku rozrodczym przed ciążą. Wysokie wskaźniki wyszczepialności są kluczowe dla utrzymania odporności zbiorowiskowej i zapobiegania epidemiom.
anafilaksja, atenuowane wirusy, choroba gorączkowa, dawkowanie szczepionki, drgawki gorączkowe, edukacja pacjenta, immunosupresja, iniekcja podskórna, małopłytkowość, niedobór odporności, niepożądany odczyn poszczepienny, odporność zbiorowiskowa, odra-świnka-różyczka, profilaktyka poekspozycyjna, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja poszczepienna, rola pielęgniarki, schemat szczepień, stymulacja układu odpornościowego, szczepionka MMR, trombocytopenia, wskaźnik wyszczepialności, wstrząs anafilaktyczny, wytwarzanie przeciwciał - Leksykon chorób i schorzeń
Wzw (wirusowe zapalenie wątroby) – Zapobieganie i profilaktyka
Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) stanowi istotne wyzwanie zdrowia publicznego, prowadząc do poważnych powikłań, takich jak marskość, niewydolność wątroby i rak wątrobowokomórkowy. Profilaktyka opiera się głównie na szczepieniach przeciwko WZW typu A i B, które wykazują wysoką skuteczność (94-100%) i zapewniają długotrwałą ochronę – szczepionka przeciwko WZW typu A podawana jest w dwóch dawkach w odstępie 6-12 miesięcy, natomiast przeciwko WZW typu B w standardowym schemacie trzech dawek w ciągu 6 miesięcy, z nową opcją Heplisav-B (2 dawki). Szczepienia są szczególnie zalecane dla noworodków, dzieci, osób z grup ryzyka (m.in. osoby z przewlekłymi chorobami wątroby, HIV, stosujące narkotyki dożylnie, mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami) oraz pracowników ochrony zdrowia. W przypadku ekspozycji na WZW typu A lub B, profilaktyka poekspozycyjna (PEP) obejmuje podanie immunoglobulin i/lub szczepionek w określonych ramach czasowych (do 2 tygodni dla WZW A, do 72 godzin dla WZW B), co znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia.
analogi nukleozydów, antygen powierzchniowy HBV, badanie przesiewowe, entekawir, Heplisav-B, immunoglobulina, marskość wątroby, niewydolność wątroby, profilaktyka okołoporodowa, profilaktyka poekspozycyjna, program redukcji szkód, przeciwciała anty-HBc, przeciwciała anty-HBs, przewlekłe zakażenie HBV, rak wątrobowokomórkowy, reaktywacja wirusa, szczepienie profilaktyczne, tenofowir, terapia immunosupresyjna, test point-of-care, wirus HBV, wirus HCV, wirusowe zapalenie wątroby, WZW typu A, WZW typu B, WZW typu C - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Relenza 5 mg/dawkę
Lek Relenza zawiera zanamiwir w dawce 5 mg na inhalację, podawany wyłącznie drogą inhalacji doustnej za pomocą aparatu Diskhaler. Każda inhalacja dostarcza 4,0 mg substancji czynnej, a zalecane dawkowanie w leczeniu grypy u dorosłych i dzieci powyżej 5 lat to dwie inhalacje (2 × 5 mg) dwa razy na dobę przez 5 dni, co daje łączną dawkę 20 mg na dobę. Terapia powinna być rozpoczęta jak najszybciej, odpowiednio w ciągu 48 godzin od wystąpienia objawów u dorosłych i 36 godzin u dzieci. W profilaktyce po kontakcie z osobą zakażoną zaleca się 2 inhalacje (2 × 5 mg) raz na dobę przez 10 dni (10 mg/dobę), natomiast w profilaktyce sezonowej podczas epidemii – 2 inhalacje raz na dobę do 28 dni. Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania u pacjentów z niewydolnością nerek, wątroby ani u osób w podeszłym wieku.
Diskhaler, epidemia grypy, inhalacja doustna, kontakt z zakażonym, leczenie grypy, lek wziewny, objawy grypy, pacjent geriatryczny, profilaktyka grypy, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka sezonowa, proszek do inhalacji, Relenza, układ oddechowy, zaburzona czynność nerek, zaburzona czynność wątroby, zanamiwir - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – FSME-IMMUN 0,5 ml
Szczepionka FSME-IMMUN 0,5 ml to inaktywowany preparat przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu, zawierający 2,4 µg wirusa szczepu Neudörfl adsorbowanego na uwodnionym wodorotlenku glinu. Podawanie szczepionki wymaga zapewnienia dostępu do środków ratunkowych na wypadek rzadkich reakcji anafilaktycznych. Preparat jest przeciwwskazany do podawania dożylnie ze względu na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości; zalecana droga podania to iniekcja domięśniowa, choć podskórne podanie dawki przypominającej u zdrowych dorosłych wykazuje porównywalną immunogenność, jednak z wyższym ryzykiem działań niepożądanych miejscowych. Szczepionka zawiera <1 mmol potasu i sodu na dawkę, co jest istotne dla pacjentów na diecie elektrolitowej. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z alergią na białko jaja (bez ciężkiej nadwrażliwości), chorobami autoimmunologicznymi, zaburzeniami neurologicznymi (np. aktywne demielinizacje, niekontrolowana padaczka) oraz u osób immunosupresyjnych, u których może nie zostać osiągnięty ochronny poziom przeciwciał.
choroba autoimmunologiczna, ciężka nadwrażliwość, diagnostyka różnicowa, flawiwirus, iniekcja domięśniowa, japońskie zapalenie mózgu, kleszczowe zapalenie mózgu, leczenie immunosupresyjne, lek przeciwzakrzepowy, padaczka, patogen, podanie podskórne, profilaktyka poekspozycyjna, reakcja anafilaktyczna, reakcja krzyżowa, reakcja nadwrażliwości, test serologiczny, uczulenie na białko jaja, uwodniony wodorotlenek glinu, wirus Dengue, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, wynik fałszywie dodatni, zaburzenie demielinizacyjne, zaburzenie krzepnięcia, żółta gorączka - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Varilrix nie mniej niż 10^3,3 PFU wirusa ospy wietrznej, szczep Oka/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Varilrix to szczepionka zawierająca żywy, atenuowany wirus ospy wietrznej szczepu Oka (≥10 PFU/dawka 0,5 ml), namnażany w ludzkich komórkach diploidalnych MRC-5. U osób nieuodpornionych indukuje bezobjawową postać choroby i wywołuje odpowiedź immunologiczną chroniącą przed ospą wietrzną lub łagodzącą jej przebieg. Skuteczność potwierdzono w dużym, randomizowanym badaniu klinicznym u dzieci 12-22 miesięcy, wykazującym ochronę przed ospą o dowolnym nasileniu na poziomie 65,4% (2 lata), 67,0% (6 lat) i 67,2% (10 lat) po jednej dawce Varilrix oraz 90,7-89,5% skuteczności przeciw umiarkowanej lub ciężkiej postaci choroby. Dla porównania, dwie dawki skojarzonej szczepionki Priorix-Tetra wykazały wyższą skuteczność (około 95% i 99% odpowiednio). Jedna dawka Varilrix zmniejszała hospitalizacje o 81% i wizyty ambulatoryjne o 87%. Dane wskazują na wyższą ochronę po dwóch dawkach. Szczepionka wykazuje także wartość w profilaktyce poekspozycyjnej, redukując ryzyko ciężkiego przebiegu ospy wietrznej nawet 8-krotnie, jeśli podana w ciągu 3-5 dni po ekspozycji.
atenuowany wirus ospy wietrznej, badanie kliniczne, białaczka, choroba autoimmunologiczna, choroba kolagenowa, ciężka astma oskrzelowa, immunofluorescencja, immunogenność, komórki diploidalne, leczenie immunosupresyjne, metoda ELISA, miano przeciwciał, odpowiedź immunologiczna, ospa wietrzna, podanie domięśniowe, podanie podskórne, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało, przeszczepienie narządu, przewlekła niewydolność nerek, ryzyko względne, serokonwersja, szczep Oka, szczepionka przeciwwirusowa, terapia kortykosteroidami - Leksykon substancji czynnych
Zanamiwir – Dawkowanie i sposób podawania
Zanamiwir, dostępny pod nazwą handlową Relenza w postaci proszku do inhalacji o dawce 5 mg na inhalację (4,0 mg substancji czynnej dostarczanej z ustnika Diskhaler), jest stosowany w leczeniu i profilaktyce grypy. Leczenie u dorosłych i dzieci powyżej 5 lat polega na podawaniu 2 inhalacji (2 × 5 mg) dwa razy na dobę przez 5 dni, co daje łączną dawkę dobową 20 mg. Terapia powinna być rozpoczęta jak najszybciej po wystąpieniu objawów – do 48 godzin u dorosłych i do 36 godzin u dzieci. W profilaktyce poekspozycyjnej zaleca się 2 inhalacje raz na dobę przez 10 dni, a w profilaktyce sezonowej – 2 inhalacje raz na dobę do 28 dni. Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania u pacjentów z niewydolnością nerek, wątroby ani u osób w podeszłym wieku. Zanamiwir podaje się wyłącznie drogą inhalacji doustnej za pomocą aparatu Diskhaler, który wymaga prawidłowej techniki inhalacji dla zapewnienia skuteczności terapii.
astma, inhalacja doustna, laktoza jednowodna, lek wziewny, objawy grypy, pacjent w podeszłym wieku, postać farmaceutyczna, profilaktyka grypy, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka sezonowa, proszek do inhalacji, Relenza, technika inhalacji, wywiad medyczny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zanamiwir - Leksykon substancji czynnych
Oseltamiwir – Właściwości farmakodynamiczne
Oseltamiwir, inhibitor neuraminidazy (kod ATC: J05AH02), jest prolekiem przekształcanym do aktywnego karboksylanu, który selektywnie hamuje neuraminidazę wirusów grypy typu A i B, kluczową dla replikacji i rozprzestrzeniania wirusa. W badaniach in vitro IC50 dla neuraminidazy wynosi od 0,1 do 1,3 nM dla grypy A oraz około 2,6 nM dla grypy B, choć obserwowano wyższą wartość (średnio 8,5 nM) dla grypy B, co sugeruje nieco mniejszą wrażliwość. Klinicznie, oseltamiwir w dawce 75 mg dwa razy na dobę przez 5 dni skraca czas trwania choroby o około 1 dzień (z 5,2 do 4,2 dni; p≤0,0001) u dorosłych i młodzieży z potwierdzonym zakażeniem wirusem grypy, zmniejszając także częstość powikłań dolnych dróg oddechowych wymagających antybiotykoterapii (z 12,7% do 8,6%; p=0,0012). U osób starszych i z chorobami serca/układu oddechowego oseltamiwir skraca czas trwania gorączki o 1 dzień i redukuje powikłania zapalne oskrzeli (z 19% do 12%; p=0,0156). U dzieci (1-12 lat) leczenie rozpoczęte w ciągu 48 godzin od objawów skraca czas do ustąpienia choroby o 1,5 dnia (p<0,0001) oraz zmniejsza częstość ostrego zapalenia ucha środkowego (z 26,5% do 16%; p=0,013).
antybiotykoterapia, białaczka limfatyczna, działanie hamujące, enzym neuraminidazowy, fosforan oseltamiwiru, inhibitor neuraminidazy, karboksylan oseltamiwiru, komórki macierzyste, mutacja H275Y, natężona objętość wydechowa, neuraminidaza wirusowa, obniżona odporność, ostra białaczka limfatyczna, profilaktyka poekspozycyjna, przeszczepienie komórek krwiotwórczych, replikacja wirusa, szczep wirusa grypy, wirus grypy, wirus grypy typu A, wirus grypy typu B, zakażenie wirusem grypy, zapalenie oskrzeli, zapalenie ucha środkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Wirus hiv i aids – Zapobieganie i profilaktyka
Profilaktyka HIV/AIDS opiera się na kilku kluczowych strategiach, wśród których najważniejsze są preekspozycyjna profilaktyka (PrEP) oraz poekspozycyjna profilaktyka (PEP). PrEP, stosowany u osób HIV-negatywnych z grup podwyższonego ryzyka, obejmuje doustne leki antyretrowirusowe (np. emtrycytabina z dizoproksylem tenofowiru lub alafenamidem tenofowiru) oraz iniekcyjny kabotegrawir podawany co 2 miesiące. Skuteczność PrEP wynosi około 99% w zapobieganiu zakażeniu HIV podczas kontaktów seksualnych i co najmniej 74% przy używaniu narkotyków drogą iniekcji. Pełna ochrona osiągana jest po 7 dniach stosowania w przypadku seksu analnego, 20 dniach przy seksie waginalnym oraz 21 dniach przy iniekcjach. PEP, stosowany w sytuacjach awaryjnych, musi być rozpoczęty w ciągu 72 godzin od ekspozycji i trwa 28 dni, wykorzystując kombinacje leków takich jak tenofowir z emtrycytabiną oraz raltegrawir lub dolutegrawir. Regularne stosowanie prezerwatyw oraz osiągnięcie i utrzymanie niewykrywalnej wiremii u osób HIV-dodatnich (strategia U=U) stanowią dodatkowe filary skutecznej profilaktyki.
chlamydia, dolutegrawir, infekcja przenoszona drogą płciową, kabotegrawir, kiła, lek antyretrowirusowy, napaść seksualna, niewykrywalna wiremia, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka preekspozycyjna, raltegrawir, rzeżączka, stosunek analny, stosunek pochwowy, terapia antyretrowirusowa, test HIV, transmisja HIV, wirus HIV, zakażenie HIV - Leksykon substancji czynnych
Zydowudyna – Wskazania do stosowania
Zydowudyna, będąca nukleozydowym inhibitorem odwrotnej transkryptazy (NRTI), jest kluczowym lekiem w skojarzonej terapii przeciwretrowirusowej (cART) zakażeń HIV u dorosłych, młodzieży oraz dzieci. Nie zaleca się jej stosowania w monoterapii ze względu na ryzyko rozwoju oporności wirusa. Lek dostępny jest w różnych formach farmaceutycznych: koncentracie do infuzji (Retrovir 10 mg/ml), kapsułkach twardych (100 mg, 250 mg) oraz roztworze doustnym (50 mg/5 ml), co umożliwia dostosowanie terapii do wieku i stanu klinicznego pacjenta. Preparaty skojarzone z lamiwudyną (150 mg lamiwudyny + 300 mg zydowudyny) ułatwiają przestrzeganie zaleceń terapeutycznych. Decyzja o włączeniu zydowudyny powinna być podjęta przez specjalistę na podstawie oceny parametrów immunologicznych (CD4+) i wirusologicznych (HIV RNA) oraz aktualnych wytycznych.
choroba zakaźna, ciąża z HIV, dysfagia, HIV, inhibitor proteazy, lamiwudyna, lek przeciwretrowirusowy, limfocyt CD4+, morfologia krwi, niedokrwistość, nienukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, oporność wirusa, parametr immunologiczny, profilaktyka poekspozycyjna, przeniesienie HIV, terapia przeciwretrowirusowa, transmisja wertykalna HIV, wiremia HIV, zaburzenie neurologiczne, zakażenie HIV, zakażenie wertykalne, zydowudyna - Leksykon chorób i schorzeń
Dżuma – Zapobieganie i profilaktyka
Dżuma, wywoływana przez Yersinia pestis, mimo ograniczonego współczesnego występowania, pozostaje istotnym zagrożeniem zdrowia publicznego i potencjalnym czynnikiem bioterroryzmu. Profilaktyka opiera się na kompleksowych działaniach środowiskowych, takich jak eliminacja siedlisk gryzoni i zabezpieczanie budynków, oraz indywidualnych środkach ochronnych, w tym stosowaniu repelentów z DEET, permetryny na ubrania, noszeniu rękawic ochronnych i ograniczeniu kontaktu ze zwierzętami domowymi i dzikimi. W obszarach endemicznych kluczowy jest aktywny nadzór nad populacjami gryzoni i szybka reakcja na ogniska choroby u zwierząt. Profilaktyka antybiotykowa powinna być wdrożona w ciągu 7 dni od ekspozycji, z zaleceniem stosowania doksycykliny (100 mg co 12 godzin przez 7-14 dni u dorosłych, 2,2 mg/kg u dzieci ≥8 lat) lub ciprofloksacyny (500-750 mg co 12 godzin przez 7 dni u dorosłych, 20 mg/kg u dzieci), a w przypadku masowych ekspozycji rozważa się masową dystrybucję ciprofloksacyny.
bioterroryzm, chemoprofilaktyka, ciprofloksacyna, DEET, dekontaminacja, doksycyklina, dżuma płucna, fluorochinolon, kwarantanna, nadzór środowiskowy, objawy grypopodobne, permetryna, profilaktyka antybiotykowa, profilaktyka farmakologiczna, profilaktyka poekspozycyjna, przenoszenie kropelkowe, środek ochrony osobistej, środek odstraszający owady, sulfonamid, szczepionka atenuowana, szczepionka mRNA, tetracyklina, trimetoprim-sulfametoksazol, wektor choroby, Yersinia pestis - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Zapobieganie i profilaktyka
Szczepionka MMR, zawierająca żywe atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, jest podawana podskórnie w schemacie dwóch dawek: pierwsza dawka między 12. a 15. miesiącem życia, druga między 4. a 6. rokiem życia. Skuteczność jednej dawki wynosi 93% przeciwko odrze, 72% przeciwko śwince i 97% przeciwko różyczce, natomiast po dwóch dawkach wzrasta do 97%, 86% i niemal 100% odpowiednio. Szczepionka jest zalecana również dla dorosłych bez udokumentowanego szczepienia lub przebytych chorób, szczególnie w grupach ryzyka, takich jak personel medyczny, studenci czy osoby podróżujące. Profilaktyka poekspozycyjna obejmuje podanie szczepionki w ciągu 72 godzin od kontaktu z chorym na odrę lub alternatywnie immunoglobuliny domięśniowo w dawce 0,5 ml/kg do 6 dni po ekspozycji.
choroba zakaźna, ciężki przebieg choroby, dawka przypominająca, działanie niepożądane, immunoglobulina, iniekcja podskórna, niedobór odporności, obrzęk węzłów chłonnych, odporność zbiorowiskowa, odra-świnka-różyczka, ognisko epidemiczne, powikłanie, profilaktyka poekspozycyjna, reakcja alergiczna, różyczka w ciąży, schemat szczepienia, status immunologiczny, szczepienie MMR, szczepionka MMR, sztywność stawów, wirus atenuowany, wirus odry, wrodzona wada rozwojowa, wysypka, wyszczepialność populacji, wywiad rodzinny - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Szczepionka tężcowa adsorbowana (T) nie mniej niż 40 j.m. toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka tężcowa adsorbowana (T) zawiera co najmniej 40 j.m. toksoidu tężcowego w dawce 0,5 ml, adsorbowanego na maksymalnie 1,25 mg Al³⁺ w postaci zawiesiny do wstrzykiwań. Preparat indukuje produkcję przeciwciał przeciwtężcowych, zapewniając czynne uodpornienie przeciw zakażeniu Clostridium tetani. Szczepionka jest wskazana u osób dorosłych i dzieci nigdy wcześniej nie szczepionych (szczepienie podstawowe), u osób wymagających dawki przypominającej po 10 latach od ostatniego szczepienia, u pacjentów z niepełnym cyklem szczepienia podstawowego oraz u dzieci z przeciwwskazaniami do szczepień skojarzonych, gdzie stanowi bezpieczną alternatywę immunoprofilaktyczną.
Clostridium tetani, cykl szczepień podstawowych, czynne uodpornienie, dawka przypominająca, historia szczepień, immunoglobulina przeciwtężcowa, laseczki tężca, leczenie przeciwbakteryjne, ochrona immunologiczna, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała przeciwtężcowe, status immunizacji, szczepionka monowalentna, szczepionka tężcowa adsorbowana, toksoid tężcowy, wodorotlenek glinu uwodniony - Leksykon substancji czynnych
Immunoglobulina ludzka – Wskazania do stosowania
Immunoglobulina ludzka anty-HBs jest kluczowym elementem biernej immunoprofilaktyki zakażeń wirusowym zapaleniem wątroby typu B (HBV). Preparaty dostępne na rynku, takie jak GAMMA anty-HBs 200 (200 j.m./ml, do wstrzykiwań) oraz Hepatect CP (50 j.m./ml, do infuzji), zawierają wysokie miano przeciwciał skierowanych przeciwko antygenowi powierzchniowemu HBs. Wskazania do ich stosowania obejmują profilaktykę u noworodków matek nosicielek HBV, ochronę dzieci do 50 kg masy ciała narażonych na zakażenia szpitalne, zapobieganie reinfekcji po transplantacji wątroby, profilaktykę poekspozycyjną u osób nieimmunizowanych oraz ochronę pacjentów hemodializowanych i non-responderów na szczepienie. Podanie immunoglobuliny w ciągu 24-72 godzin po ekspozycji znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju zakażenia.
antygen powierzchniowy HBV, bierna ochrona immunologiczna, charakterystyka produktu leczniczego, ekspozycja zawodowa, immunoglobulina ludzka, immunoprofilaktyka zakażeń, niewydolność wątroby, odpowiedź immunologiczna, pacjent hemodializowany, podanie domięśniowe, procedura inwazyjna, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała anty-HBs, reinfekcja HBV, roztwór do infuzji, roztwór do wstrzykiwań, transmisja wertykalna, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zakażenie szpitalne HBV, zakłucie igłą - Leksykon substancji czynnych
Wirus wścieklizny – Wskazania do stosowania
Szczepionka VERORAB zawiera inaktywowany szczep wirusa wścieklizny Wistar Rabies PM/WI38 1503-3M, namnażany w komórkach VERO, w dawce 0,5 ml zawierającej 3,25 j.m. wirusa, oznaczanego metodą ELISA zgodnie z międzynarodowym standardem. Preparat jest wskazany do profilaktyki przedekspozycyjnej u osób z grup wysokiego ryzyka, takich jak pracownicy laboratoriów, lekarze weterynarii, opiekunowie zwierząt, leśnicy, myśliwi oraz osoby przebywające na obszarach endemicznych. Ponadto, szczepionka jest stosowana w profilaktyce poekspozycyjnej, podawanej po kontakcie z podejrzanym o wściekliznę zwierzęciem, co stanowi postępowanie ratujące życie zgodne z lokalnymi wytycznymi.
badanie serologiczne, dawka przypominająca, fenyloalanina, inaktywowany wirus wścieklizny, komórki Vero, odporność poszczepienna, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, szczep Wistar Rabies, szczepienie przedekspozycyjne, szczepionka przeciw wściekliźnie, test ELISA, VERORAB, wirus wścieklizny, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon chorób i schorzeń
Wirus hiv (ludzki wirus niedoboru odporności) i aids (zespół nabytego niedoboru odporności) – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka zakażenia HIV jest kluczowa dla kontroli epidemii i optymalnej opieki nad pacjentami. Wczesne wykrycie umożliwia szybkie wdrożenie terapii antyretrowirusowej, co poprawia jakość życia i zmniejsza ryzyko transmisji. CDC zaleca testowanie osób w wieku 13-64 lat co najmniej raz, a osoby z grup ryzyka (m.in. mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami, osoby z wieloma partnerami, osoby używające narkotyków dożylnie) powinny być badane co najmniej raz w roku. Testy diagnostyczne obejmują testy przeciwciałowe (okno diagnostyczne 3-12 tygodni), testy antygenowo-przeciwciałowe 4. generacji (wykrywanie antygenu p24 i przeciwciał, okno 18-45 dni) oraz testy molekularne NAT (wykrywanie RNA HIV, okno 10-33 dni). Algorytm diagnostyczny CDC/APHL obejmuje test przesiewowy 4. generacji, test różnicujący HIV-1/HIV-2 oraz test NAT w przypadku wyników niejednoznacznych. Potwierdzenie zakażenia wymaga dwóch dodatnich testów, a ujemny wynik nie wyklucza zakażenia w okresie okna serologicznego.
AIDS, antygen p24, badanie przesiewowe, choroba przenoszona drogą płciową, cytologia szyjki macicy, gruźlica, kwas nukleinowy wirusa, leczenie antyretrowirusowe, limfocyt CD4+, ludzki wirus niedoboru odporności, okno serologiczne, ostre zakażenie HIV, profilaktyka poekspozycyjna, rak szyjki macicy, RNA HIV, status serologiczny, supresja wirusologiczna, szybki test diagnostyczny, test antygenowo-przeciwciałowy, test HIV, test immunochromatograficzny, test kwasu nukleinowego, test molekularny, test przeciwciałowy, wiremia, wirus HIV, wirusowe zapalenie wątroby, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zakażenie oportunistyczne, zespół nabytego niedoboru odporności - Leksykon chorób i schorzeń
Tężec – Zapobieganie i profilaktyka
Tężec jest ostrą infekcją bakteryjną wywołaną przez Clostridium tetani, produkującą neurotoksynę, której profilaktyka opiera się na szczepieniach ochronnych oraz właściwym postępowaniu z ranami. Zalecenia WHO i CDC przewidują podanie 6 dawek szczepionki zawierającej toksoid tężcowy (3 dawki podstawowe i 3 dawki przypominające), w tym schemat DTaP dla niemowląt i dzieci (dawki w 2, 4, 6 miesiącu, 15-18 miesiącu oraz 4-6 roku życia), dawkę Tdap dla nastolatków (11-12 lat) oraz dawki przypominające Td lub Tdap co 10 lat u dorosłych. Szczególne znaczenie ma podanie dawki Tdap kobietom w ciąży między 27. a 36. tygodniem, co redukuje śmiertelność tężca noworodkowego o około 94%. W przypadku ran wysokiego ryzyka (głębokie >1 cm, zanieczyszczone, martwicze, oparzeniowe, ugryzienia) konieczne jest dokładne oczyszczenie chirurgiczne oraz ocena statusu szczepień pacjenta w celu wdrożenia profilaktyki poekspozycyjnej.
amoksycylina z kwasem klawulanowym, antytoksyna, chirurgiczne opracowanie rany, Clostridium tetani, dawka przypominająca, immunoglobulina przeciwtężcowa, infekcja bakteryjna, martwica tkanek, metronidazol, neurotoksyna, niedobór odporności, odporność humoralna, okres inkubacji tężca, profilaktyka poekspozycyjna, szczepienie ochronne, szczepionka DTaP, szczepionka przeciwtężcowa, tężec, tężec matczyny, tężec noworodkowy, toksyna tężcowa, uraz zmiażdżeniowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Boostrix Polio 0,5 ml (1 dawka)
Szczepionka Boostrix Polio to skojarzony preparat adsorbowany, zawierający toksoidy błoniczy (≥2 j.m., 2,5 Lf), tężcowy (≥20 j.m., 5 Lf), antygeny Bordetella pertussis (toksoid krztuścowy 8 µg, hemaglutynina włókienkowa 8 µg, pertaktyna 2,5 µg) oraz inaktywowane wirusy poliomyelitis typów 1 (40 jednostek antygenu D), 2 (8 jednostek antygenu D) i 3 (32 jednostki antygenu D). Antygeny adsorbowane są na wodorotlenku glinu (0,3 mg Al3+) i fosforanie glinu (0,2 mg Al3+), co zapewnia odpowiednią immunogenność. Preparat jest wskazany głównie do szczepień przypominających (booster) u osób powyżej 3. roku życia, mających na celu wzmocnienie odporności po szczepieniu podstawowym przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis. Ponadto, szczepionka jest stosowana u kobiet w ciąży w celu biernej ochrony niemowląt przed krztuścem poprzez transfer przeciwciał przez łożysko.
booster, Bordetella pertussis, fenyloalanina, formaldehyd, fosforan glinu, hemaglutynina włókienkowa, hodowla komórkowa VERO, immunogenność szczepionki, inaktywowany poliowirus, krztusiec, kwas para-aminobenzoesowy, łożysko, neomycyna, ochrona bierna, ognisko epidemiczne, pertaktyna, polimyksyna, poliomyelitis, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała, szczepienie przypominające, szczepionka skojarzona, toksoid błoniczy, toksoid krztuścowy, toksoid tężcowy, wirus poliomyelitis, wodorotlenek glinu, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Rabipur nie mniej niż 2,5 j.m. wirusa wścieklizny, szczep Flury LEP (inaktywowany); 1 dawka (1 ml)
Szczepionka Rabipur, zawierająca inaktywowany wirus wścieklizny szczepu Flury LEP w dawce nie mniejszej niż 2,5 j.m./ml, stymuluje produkcję przeciwciał neutralizujących (RVNA) kluczowych w ochronie przed zakażeniem wirusem wścieklizny. U osób nieimmunizowanych pierwotny cykl szczepienia (3 dawki domięśniowe) indukuje ochronny poziom przeciwciał (RVNA ≥0,5 j.m./ml) w ciągu 3-4 tygodni od zakończenia szczepienia. Odpowiedź immunologiczna utrzymuje się do 2 lat bez konieczności dawek przypominających, jednak ze względu na stopniowy spadek poziomu przeciwciał, dawki przypominające mogą być konieczne dla utrzymania ochrony. Przyspieszony schemat szczepienia charakteryzuje się szybszym spadkiem odpowiedzi immunologicznej, co może wymagać wcześniejszego podania dawki przypominającej. Podanie dawki przypominającej po roku od pierwotnej immunizacji powoduje co najmniej 10-krotne zwiększenie średnich geometrycznych stężeń przeciwciał (GMC) do dnia 30, a u osób wcześniej szczepionych HDCV obserwuje się szybką odpowiedź anamnestyczną.
albumina jaja kurzego, amfoterycyna B, chlorotetracyklina, dawka przypominająca, immunoglobulina przeciw wściekliźnie, inaktywowany wirus wścieklizny, komórki zarodków kurzych, ludzka albumina osoczowa, ludzkie komórki diploidalne, neomycyna, odpowiedź anamnestyczna, odpowiedź immunologiczna, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, przeciwciała neutralizujące wirusa wścieklizny, przyspieszony schemat szczepienia, schemat Essen, schemat Zagrzeb, średnie geometryczne stężenie, szczep Flury LEP - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw ospie wietrznej – Diagnostyka i diagnoza
Szczepionka przeciw ospie wietrznej (varicella-zoster) jest kluczowym elementem profilaktyki tej wysoce zakaźnej choroby, zapewniając skuteczność powyżej 90% i znacząco redukującą liczbę przypadków, hospitalizacji oraz zgonów o około 97%. Diagnostyka laboratoryjna, zwłaszcza metoda PCR, stanowi złoty standard w potwierdzaniu aktywnego zakażenia VZV, wykazując najwyższą czułość i swoistość, a także umożliwia rozróżnienie między szczepem dzikim a szczepem szczepionkowym (Oka/Merck). Testy serologiczne IgG służą do oceny statusu immunologicznego pacjenta przed szczepieniem, jednak ich czułość i swoistość są zróżnicowane, a obecnie brak jest testów komercyjnych wystarczająco wiarygodnych do wykrywania serokonwersji po szczepionce. Diagnostyka jest szczególnie istotna w przypadku przełamania odporności poszczepiennej (breakthrough varicella), gdzie objawy są łagodniejsze i nietypowe, co utrudnia rozpoznanie kliniczne i wymaga potwierdzenia PCR z odpowiednich próbek (strupy, płyn pęcherzykowy). Ponadto, badania laboratoryjne są zalecane w potwierdzaniu ognisk epidemicznych, ciężkich przypadków oraz w ocenie podatności na zakażenie, zwłaszcza u kobiet w wieku rozrodczym, pracowników służby zdrowia i osób z obniżoną odpornością.
amniocenteza, badanie ultrasonograficzne, bezpośredni test immunofluorescencyjny, genotypowanie, hodowla wirusa, immunizacja, immunoglobulina przeciwwirusowa, niedobór odporności humoralnej, ognisko epidemiczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn pęcherzykowy, półpasiec, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przełamanie odporności poszczepiennej, reakcja łańcuchowa polimerazy, serokonwersja, szczep szczepionkowy, szczepionka przeciw ospie wietrznej, test serologiczny, test Tzancka, wirus varicella zoster, wysypka ospowa, zespół płodowej ospy wietrznej, zmiany skórne - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu a – Epidemiologia
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, charakteryzującym się zmienną endemicznością zależną od warunków sanitarnych i społeczno-ekonomicznych. Globalnie rocznie dochodzi do około 100 milionów zakażeń HAV, z czego 1,5 miliona to przypadki objawowe, skutkujące 15 000–30 000 zgonów. Epidemiologia WZW A ulega istotnym zmianom, m.in. przesunięciu wieku zakażenia w kierunku starszych grup wiekowych, co wiąże się z cięższym przebiegiem choroby (tzw. paradoks epidemiologii). W krajach rozwiniętych obserwuje się spadek zapadalności do 1,2/100 000 mieszkańców, głównie dzięki poprawie warunków sanitarnych i wprowadzeniu szczepień, jednak wzrasta liczba ognisk w grupach wysokiego ryzyka, takich jak osoby używające substancji psychoaktywnych, osoby bezdomne, MSM oraz podróżujący do krajów o wyższej endemiczności. Nadzór epidemiologiczny opiera się na obowiązkowym zgłaszaniu przypadków, monitoringu laboratoryjnym (przeciwciała anty-HAV IgM, RNA HAV) oraz nowoczesnych metodach, takich jak nadzór ściekowy i systemy wywiadu epidemicznego, które zwiększają wykrywalność ognisk i umożliwiają szybką reakcję.
droga fekalno-oralna, endemiczność, genotypowanie wirusa, immunoglobulina, nadzór epidemiologiczny, nadzór ściekowy, odporność zbiorowiskowa, ognisko epidemiczne, ostre zapalenie wątroby, profilaktyka poekspozycyjna, program szczepień, przeciwciała anty-HAV IgG, seropozytywność, seroprewalencja, szczepienie poekspozycyjne, szczepionka przeciwko WZW A, wirus HAV, wirusowe zapalenie wątroby typu A - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Varilrix nie mniej niż 10^3,3 PFU wirusa ospy wietrznej, szczep Oka/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka Varilrix to żywa, atenuowana szczepionka zawierająca wirusa ospy wietrznej szczepu Oka, stosowana do czynnego uodpornienia przeciw ospie wietrznej. Wskazania obejmują niemowlęta od 9 do 11 miesiąca życia w sytuacjach podwyższonego ryzyka, dzieci, młodzież i dorosłych od 12 miesiąca życia w ramach rutynowej immunizacji oraz profilaktykę poekspozycyjną u osób zdrowych podatnych na zakażenie, pod warunkiem podania w ciągu 72 godzin od kontaktu z chorym. Szczepionka jest szczególnie zalecana u pacjentów zagrożonych ciężkim przebiegiem choroby, takich jak osoby z niedoborami odporności, chorobami przewlekłymi, przygotowywane do przeszczepów, leczone immunosupresyjnie oraz dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną w remisji.
choroba przewlekła, fenyloalanina, immunizacja, jednostka tworząca łysinkę, komórka diploidalna, leczenie immunosupresyjne, neomycyna, niedobór odporności, ospa wietrzna, ostra białaczka limfoblastyczna, profilaktyka poekspozycyjna, proszek i rozpuszczalnik, przeszczep narządów, przewlekła choroba płuc, remisja, sorbitol, szczepionka atenuowana, wirus atenuowany, wirus ospy wietrznej - Leksykon substancji czynnych
Wirus ospy wietrznej – Wskazania do stosowania
Wirus ospy wietrznej w postaci żywej atenuowanej stanowi aktywny składnik szczepionek Varilrix, Priorix-Tetra (szczep Oka) oraz VARIVAX (szczep Oka/Merck), stosowanych do czynnego uodparniania przeciw ospie wietrznej. Szczepienia są zalecane u dzieci od 9-12 miesiąca życia, w zależności od preparatu i wskazań klinicznych, z możliwością wcześniejszego podania w szczególnych okolicznościach. Dawkowanie zawiera co najmniej 10³·³ PFU wirusa w Varilrix i Priorix-Tetra oraz 1350 PFU w VARIVAX. Szczepionki te są również skuteczne w profilaktyce poekspozycyjnej, gdy podane do 72 godzin po kontakcie z zakażonym, z możliwością modyfikacji przebiegu choroby przy szczepieniu do 5 dni po ekspozycji. Preparaty produkowane są na ludzkich komórkach diploidalnych MRC-5 i zawierają śladowe ilości neomycyny, co wymaga uwagi przy alergiach na ten antybiotyk.
czynne uodparnianie, immunizacja, klinicznie jawne zakażenie, komórki diploidalne, komórki MRC-5, niedobór odporności, osoba zakażona, ospa wietrzna, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwwskazanie, reakcja alergiczna, skuteczność immunologiczna, substancja pomocnicza, sytuacja epidemiologiczna, szczep Oka, szczep Oka/Merck, szczepionka skojarzona, wirus atenuowany, wirus odry, wirus ospy wietrznej, wirus różyczki, wirus świnki - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Epidemiologia
Szczepionka MMR (odra, świnka, różyczka) jest kluczowym narzędziem zdrowia publicznego, wykazującym wysoką skuteczność: jedna dawka zapobiega odrze w 93%, a dwie dawki w 97%, natomiast skuteczność przeciwko śwince wynosi 66-95%. Od momentu wprowadzenia podano ponad 575 milionów dawek, co przyczyniło się do redukcji śmiertelności odry z 2,6 mln do około 122 tys. zgonów rocznie. W USA pierwsze 20 lat stosowania szczepionki zapobiegło 52 mln przypadków odry, 17 400 niepełnosprawności intelektualnej i 5 200 zgonom. Wysoki poziom zaszczepienia (≥95%) jest niezbędny do utrzymania odporności stadnej i eliminacji chorób, co potwierdzają dane z USA, Australii i regionu Ameryk. Szczepionka MMR podana w ciągu 72 godzin po ekspozycji zmniejsza ryzyko zachorowania lub łagodzi przebieg odry. Pandemia COVID-19 spowodowała spadek zaszczepienia, co skutkuje wzrostem zachorowań i ognisk epidemicznych, np. w USA zgłoszono 935 przypadków odry do maja 2025, a w regionie Ameryk 2318 przypadków z 3 zgonami.
badanie kliniczne, choroba wirusowa, choroba zakaźna, działanie niepożądane, eliminacja choroby, genotyp wirusa, Instytut Medycyny, interwencja ukierunkowana, nadzór epidemiologiczny, nadzór molekularny, niepełnosprawność intelektualna, odporność stadna, poziom zaszczepienia, profilaktyka poekspozycyjna, program szczepień, skuteczność szczepionki, śmiertelność choroby, Światowa Organizacja Zdrowia, świnka, szczepionka MMR, trend epidemiologiczny, układ odpornościowy, złagodzenie objawów - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie mózgu – Zapobieganie i profilaktyka
Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) stanowi poważne zagrożenie neurologiczne, a jego profilaktyka opiera się przede wszystkim na szczepieniach oraz unikaniu ukłuć przez kleszcze. Szczepionka TICOVAC, zatwierdzona przez FDA w 2021 roku dla osób od 1 roku życia, podawana jest w schemacie 3 dawek, z dawką przypominającą co około 3 lata w przypadku dalszego narażenia. Profilaktyka obejmuje także stosowanie odzieży ochronnej, repelentów z DEET, impregnowanie odzieży permetryną (0,5%) oraz unikanie obszarów endemicznych w sezonie aktywności kleszczy. Dodatkowo, istotne jest unikanie spożycia niepasteryzowanych produktów mlecznych, które mogą przenosić wirusa KZM drogą pokarmową, co podkreśla konieczność spożywania wyłącznie pasteryzowanego mleka i produktów mlecznych w obszarach ryzyka.
choroba wirusowa, cytomegalowirus, DEET, herpeswirus, immunoglobulina przeciwko wściekliźnie, IR3535, japońskie zapalenie mózgu, kleszczowe zapalenie mózgu, lek przeciwpadaczkowy, letermowir, ludzki herpeswirus 6, monitorowanie EEG, napad padaczkowy, niepasteryzowany produkt mleczny, obszar endemiczny, olejek z eukaliptusa cytrynowego, permetryna, pikarydyna, powikłanie neurologiczne, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało IgG, przeszczep komórek macierzystych, skala Glasgow, środek odstraszający kleszcze, stan padaczkowy, szczepionka MMR, szczepionka żywa atenuowana, Toxoplasma, trimetoprim-sulfametoksazol, wirusowe zapalenie mózgu, wścieklizna - Leksykon chorób i schorzeń
Bruceloza – Zapobieganie i profilaktyka
Bruceloza stanowi jedno z najczęstszych bakteryjnych zakażeń laboratoryjnych i odzwierzęcych, dla których brak jest szczepionki dla ludzi. Profilaktyka opiera się głównie na eliminacji zakażenia u zwierząt poprzez szczepienia (np. bydła szczepionką RB51 o skuteczności 70-80%), identyfikację i ubój zakażonych osobników, kwarantannę nowo wprowadzanych zwierząt oraz bioasekurację gospodarstw. W przypadku świń brak jest dostępnej szczepionki, co wymaga rygorystycznego monitoringu i usuwania zakażonych zwierząt. U ludzi kluczowe jest unikanie spożywania niepasteryzowanych produktów mlecznych oraz dokładne gotowanie mięsa, zwłaszcza dziczyzny. Osoby zawodowo narażone (weterynarze, myśliwi, rzeźnicy) powinny stosować środki ochrony osobistej, takie jak rękawice, okulary, maski i odzież ochronną, szczególnie podczas kontaktu z płynami ustrojowymi i tkankami zwierzęcymi. W laboratoriach zalecane jest stosowanie procedur BSL-3, praca w komorach bezpieczeństwa biologicznego oraz profilaktyka poekspozycyjna (PEP) z doksycykliną 100 mg p.o. 2x/d i rifampicyną 600 mg 1x/d przez minimum 21 dni, którą można rozpocząć do 24 tygodni po ekspozycji.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Levofloxacin Sandoz 5 mg/ml
Levofloxacin Sandoz w postaci roztworu do infuzji (5 mg/ml) jest fluorochinolonowym antybiotykiem stosowanym w leczeniu ciężkich zakażeń bakteryjnych u dorosłych. Preparat dostępny jest w workach 50 ml (250 mg lewofloksacyny) oraz 100 ml (500 mg lewofloksacyny). Wskazania do stosowania obejmują ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek i powikłane zakażenia dróg moczowych (250-500 mg raz na dobę przez 7-14 dni), przewlekłe bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego (500 mg raz na dobę przez 28 dni), płucną postać wąglika (500 mg raz na dobę przez 8 tygodni) oraz jako lek drugiego wyboru w pozaszpitalnym zapaleniu płuc i powikłanych zakażeniach skóry i tkanek miękkich (500 mg raz lub dwa razy na dobę przez 7-14 dni). Podanie dożylne jest wskazane w ciężkich zakażeniach, u pacjentów hospitalizowanych lub gdy leczenie doustne jest niemożliwe. Infuzję 250 mg należy podawać co najmniej 30 minut, a 500 mg co najmniej 60 minut, aby zminimalizować ryzyko hipotensji.
antybiotyk β-laktamowy, dieta niskosodowa, fluorochinolon, funkcja nerek, hipotensja, infuzja dożylna, klirens kreatyniny, lewofloksacyna, niewydolność nerek, niewydolność serca, odmiedniczkowe zapalenie nerek, oporność patogenów, pozaszpitalne zapalenie płuc, profilaktyka poekspozycyjna, racjonalna antybiotykoterapia, reakcja niepożądana, stężenie terapeutyczne, terapia parenteralna, wąglik, zakażenie bakteryjne, zakażenie dróg moczowych, zakażenie skóry i tkanek miękkich, zapalenie gruczołu krokowego - Leksykon chorób i schorzeń
Tężec – Epidemiologia
Tężec jest ostrą chorobą zakaźną układu nerwowego wywoływaną przez toksynę Clostridium tetani, charakteryzującą się sztywnością mięśni i bolesnymi skurczami, zwłaszcza mięśni szczęki i szyi. Pomimo powszechnego stosowania szczepionek, tężec pozostaje problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o niskim poziomie zaszczepienia i niehigienicznych warunkach porodowych. Globalna śmiertelność z powodu tężca spadła z 356 000 zgonów w 1990 roku do około 34 700 w 2019 roku, a częstość występowania zmniejszyła się o 88%. W USA od 2000 roku notuje się mniej niż 50 przypadków rocznie, ze wskaźnikiem śmiertelności 7,2% w latach 2009-2017. Szczególnie narażone są osoby starsze, niezaszczepione lub z nieaktualnymi dawkami przypominającymi, a także pacjenci z cukrzycą i użytkownicy narkotyków dożylnych. Tężec noworodkowy, choć rzadki w krajach rozwiniętych, nadal powoduje znaczną śmiertelność w regionach o ograniczonych zasobach, gdzie stosowane są niehigieniczne praktyki porodowe.
anatoksyna tężcowa, błonica, Clostridium tetani, cukrzyca, dawka przypominająca, immunoglobulina przeciwtężcowa, krztusiec, narkotyki drogą iniekcji, oparzenie, poliomyelitis, profilaktyka poekspozycyjna, rana chirurgiczna, różyczka, szczepionka pentawalentna, sztywność mięśni, tężec matczyny, tężec noworodkowy, toksoid tężcowy, toksyna, upośledzona odporność, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wskaźnik śmiertelności, wskaźnik zachorowalności, zachorowalność, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon substancji czynnych
Wirus wścieklizny – Właściwości farmakodynamiczne
Szczepionka przeciw wściekliźnie VERORAB zawiera inaktywowany szczep wirusa Wistar Rabies PM/WI38 1503-3M, namnażany w komórkach VERO, w dawce 3,25 j.m. na 0,5 ml. Immunogenność preparatu potwierdzono w badaniach klinicznych, gdzie miano przeciwciał neutralizujących wirusa ≥ 0,5 j.m./ml uznano za poziom ochronny. Schematy 3-dawkowe (dni 0, 7, 21 lub 28) indukowały odpowiedź immunologiczną u wszystkich pacjentów do 14 dnia po szczepieniu pierwotnym, a długoterminowa obserwacja wykazała utrzymanie ochrony u 96,9% osób przez 10 lat po dawce przypominającej podanej po roku. Schematy tygodniowe, zarówno domięśniowe (2x 0,5 ml), jak i śródskórne (2x 0,1 ml), wykazały wysoką skuteczność immunologiczną z osiągnięciem miana ≥ 0,5 j.m./ml u ponad 97% uczestników do 21 dnia, a także szybkie i silne odpowiedzi anamnestyczne po symulowanej profilaktyce poekspozycyjnej (PEP) rok po szczepieniu pierwotnym.
dawka przypominająca, droga domięśniowa, droga śródskórna, immunogenność szczepionki, immunoglobulina przeciw wściekliźnie, komórki Vero, miano przeciwciał neutralizujących, odpowiedź anamnestyczna, odpowiedź immunologiczna, populacja pediatryczna, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, przeciwciała neutralizujące wirusa wścieklizny, schemat Essen, schemat trzydawkowy, schemat Zagreb, skuteczność kliniczna, szczep Wistar Rabies, wirus wścieklizny - Leksykon substancji czynnych
Chlorotetracyklina – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Chlorotetracyklina, obecna m.in. w preparacie Chlorocyclinum 3% oraz w śladowych ilościach w szczepionce Rabipur, wymaga ostrożności podczas stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Miejscowe stosowanie chlorotetracykliny w ciąży jest przeciwwskazane, chyba że korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu, mimo że w stężeniach terapeutycznych nie wykazuje ona działania teratogennego ani embriotoksycznego. Szczepionka Rabipur, zawierająca śladowe ilości chlorotetracykliny, może być stosowana u kobiet ciężarnych w profilaktyce po ekspozycji na wirusa wścieklizny, pod warunkiem indywidualnej oceny korzyści i ryzyka. Brak jest danych dotyczących wpływu chlorotetracykliny na płodność oraz toksyczności szczepionki na rozwój potomstwa.
chlorocyclinum, chlorotetracyklina, działanie embriotoksyczne, działanie teratogenne, karmienie piersią, kobieta w ciąży, maść Chlorocyclinum, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, przenikanie do mleka, stosunek korzyści do ryzyka, szczepionka Rabipur, toksyczność, toksyczność reprodukcyjna, wirus wścieklizny, właściwości lipofilne, wpływ na płodność - Leksykon chorób i schorzeń
Trichinoza – Leczenie
Trichinoza (włośnica) to pasożytnicza choroba wywołana przez Trichinella spp., której leczenie zależy od nasilenia objawów, czasu wykrycia infekcji oraz stanu pacjenta. Podstawą terapii są leki przeciwpasożytnicze z grupy benzimidazoli: albendazol (400 mg 2x/d przez 8-14 dni) oraz mebendazol (200-400 mg 3x/d przez 3 dni, następnie 400-500 mg 3x/d przez 10 dni). Albendazol cechuje lepszy profil farmakokinetyczny i brak konieczności monitorowania stężeń, w przeciwieństwie do mebendazolu. Wczesne rozpoczęcie terapii, najlepiej w ciągu pierwszych 3 dni od zakażenia, znacząco poprawia skuteczność i może zapobiec inwazji mięśniowej. U kobiet w ciąży i dzieci poniżej 2 lat albendazol i mebendazol są przeciwwskazane; alternatywnie stosuje się pyrantel (10-20 mg/kg mc. w pojedynczej dawce), skuteczny jedynie przeciw larwom jelitowym. Leczenie objawowe obejmuje NLPZ, glikokortykosteroidy (prednison 30-60 mg/d przez 10-15 dni w ciężkich przypadkach) oraz leki przeciwgorączkowe i przeciwhistaminowe. W trakcie terapii konieczne jest monitorowanie morfologii krwi ze względu na ryzyko supresji szpiku.
albendazol, benzimidazol, glikokortykosteoid, infekcja jelitowa, inwazja mięśniowa, kalcyfikacja, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpasożytniczy, mebendazol, mikrotubule, morfologia krwi, napromieniowanie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, oporność na leki, otorbiona larwa, prednison, probiotyk, profilaktyka poekspozycyjna, pyrantel, reakcja alergiczna, reakcja Jarisha-Herxheimera, stan zapalny, supresja szpiku kostnego, szczepionka, trichinella, Trichinella spiralis, trichinoza, zakażone mięso - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Tavanic 5 mg/ml
Tavanic, zawierający lewofloksacynę w stężeniu 5 mg/ml, jest fluorochinolonowym antybiotykiem do infuzji, stosowanym u dorosłych w leczeniu ostrych odmiedniczkowych zapaleń nerek, powikłanych zakażeń układu moczowego, przewlekłego bakteryjnego zapalenia gruczołu krokowego oraz płucnej postaci wąglika. Roztwór o pH 4,3–5,3 i osmolalności 282–322 mOsm/litr zawiera 500 mg lewofloksacyny w 100 ml, co odpowiada 15,8 mmol (363 mg) sodu, co należy uwzględnić u pacjentów z ograniczeniami sodu, np. z niewydolnością serca lub nadciśnieniem. Lek jest szczególnie wskazany, gdy konieczne jest szybkie działanie przeciwbakteryjne i podanie parenteralne, zwłaszcza gdy podanie doustne jest niemożliwe.
antybiotykooporność, badanie mikrobiologiczne, bakterie Gram-ujemne, bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego, fluorochinolony, infekcja prostaty, lewofloksacyna, niewydolność serca, odmiedniczkowe zapalenie nerek, podanie parenteralne, pozaszpitalne zapalenie płuc, profilaktyka poekspozycyjna, roztwór infuzyjny, wąglik płucny, zakażenie bakteryjne, zakażenie skóry, zakażenie tkanek miękkich, zakażenie układu moczowego - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Leczenie
Szczepionka MMR, zawierająca żywe, atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, jest podawana podskórnie w dwóch dawkach: pierwsza w wieku 12-15 miesięcy, druga w 4-6 lat. U dorosłych bez potwierdzonej odporności zaleca się co najmniej jedną dawkę, a w grupach ryzyka – dwie dawki w odstępie minimum 28 dni. Skuteczność jednej dawki wynosi około 93% przeciw odrze, 72% przeciw śwince i 97% przeciw różyczce, natomiast dwie dawki zwiększają ochronę do 97%, 86% i 99% odpowiednio. Szczepionka jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży, osób z ciężkimi zaburzeniami odporności, ostrą chorobą gorączkową, ciężką reakcją alergiczną na składniki szczepionki oraz nieleczoną aktywną gruźlicą. Profilaktyka poekspozycyjna jest skuteczna, jeśli szczepienie nastąpi w ciągu 72 godzin od kontaktu z chorym na odrę lub świnkę.
anafilaksja, atenuowany wirus, brodawka skórna, ciężki przebieg choroby, drgawki gorączkowe, farmakoterapia, gorączka, gruźlica, immunoglobulina, immunomodulacja, immunoterapia, kalendarz szczepień, leczenie immunosupresyjne, leczenie objawowe, małopłytkowość, mięczak zakaźny, molluscum contagiosum, neomycyna, odporność populacyjna, odra-świnka-różyczka, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało przeciwwirusowe, reakcja alergiczna, różyczka, różyczka wrodzona, szczepionka MMR, układ odpornościowy, wirus brodawczaka ludzkiego, witamina A, wstrzyknięcie podskórne, zaburzenie odporności, zapalenie jąder, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ślinianek - Leksykon chorób i schorzeń
Wścieklizna – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wścieklizna (Rabies) jest chorobą odzwierzęcą o niemal 100% śmiertelności po wystąpieniu objawów klinicznych, zgon następuje zwykle w ciągu 3-10 dni od ich pojawienia się. Po przedostaniu się wirusa do ośrodkowego układu nerwowego leczenie jest nieskuteczne, a rokowanie wyjątkowo niekorzystne. Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) jest niemal w 100% skuteczna, pod warunkiem wdrożenia przed wystąpieniem symptomów. Niepowodzenie PEP wynika z opóźnionego podania, błędów w aplikacji immunoglobuliny lub szczepionki oraz stosowania preparatów niskiej jakości. Nieliczne, wyjątkowe przypadki przeżycia dotyczą głównie wariantów wirusa pochodzących od nietoperzy, jednak nawet one wiążą się z ciężkimi deficytami neurologicznymi. WHO zaleca kompleksową opiekę paliatywną po pojawieniu się objawów.
choroba odzwierzęca, choroba zakaźna, deficyt neurologiczny, immunoglobulina przeciwko wściekliźnie, lyssawirus, miano przeciwciał, nadzór epidemiologiczny, ośrodkowy układ nerwowy, preparat biologiczny, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało neutralizujące, serologia, śmiertelność, status szczepienia, szczepienie poekspozycyjne, uczenie maszynowe, wirus wścieklizny, wścieklizna, zaniedbana choroba tropikalna - Leksykon chorób i schorzeń
Wścieklizna – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Wścieklizna to śmiertelna choroba wirusowa wywołana przez neurotropowy wirus z rodziny Rhabdoviridae, atakujący ośrodkowy układ nerwowy i prowadzący do zapalenia mózgu oraz rdzenia kręgowego. Okres inkubacji wynosi średnio 3-8 tygodni, ale może trwać od kilku dni do roku. Po wystąpieniu objawów klinicznych, takich jak gorączka, bóle głowy, pobudzenie, halucynacje, wodowstręt i porażenie mięśni oddechowych, choroba jest praktycznie zawsze śmiertelna w ciągu 7-14 dni. Diagnostyka opiera się na historii ekspozycji i objawach klinicznych, a profilaktyka obejmuje szczepienia zwierząt, profilaktykę przedekspozycyjną (PrEP) u osób z grup ryzyka oraz profilaktykę poekspozycyjną (PEP), która polega na dokładnym przemyciu rany przez co najmniej 15 minut, podaniu serii szczepionek oraz immunoglobuliny przeciwko wściekliźnie (HRIG) w dawce 20 IU/kg masy ciała. Szczepionki podaje się domięśniowo w mięsień naramienny, unikając mięśni pośladkowych ze względu na słabe wchłanianie.
błony śluzowe, dysfagia, faza prodromalna, gruczoły ślinowe, halucynacje, hydrofobia, neurotropowy, objawy grypopodobne, okres inkubacji, opieka paliatywna, ośrodkowy układ nerwowy, paraliż, PEP, podanie śródskórne, porażenie, PrEP, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, przeciwciała monoklonalne, szczepienie zwierząt, wirus wścieklizny, wścieklizna, zakażenie bakteryjne, zakażenie wtórne, zapalenie mózgu, zapalenie mózgu i rdzenia