Właściwości farmakodynamiczne
Wirus wścieklizny

Wirus wścieklizny – właściwości farmakodynamiczne

Wirus wścieklizny, szczep Wistar Rabies PM/WI38 1503-3M (inaktywowany), stanowi kluczowy składnik szczepionki przeciw wściekliźnie stosowanej u ludzi. W preparacie VERORAB wirus jest namnażany w komórkach VERO i występuje w ilości 3,25 j.m. w jednej dawce (0,5 ml), co jest oznaczane za pomocą testu ELISA zgodnie z międzynarodowym standardem.¹

Mechanizm działania

Ochrona po szczepieniu zapewniana jest poprzez wytwarzanie przeciwciał neutralizujących wirusa wścieklizny (rabies neutralizing antibodies, RNA). W badaniach klinicznych oceniano immunogenność szczepionki zarówno w kontekście profilaktyki przed, jak i po ekspozycji na wirusa. Miano przeciwciał neutralizujących wirusa wścieklizny ≥ 0,5 j.m./ml jest powszechnie uznawane za poziom zapewniający ochronę przed zakażeniem.²

Skuteczność w profilaktyce przedekspozycyjnej

Schemat trzydawkowy

W badaniach klinicznych oceniających schemat 3-dawkowy (dzień 0, 7, 28 lub 21) zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, wykazano że wszyscy pacjenci osiągnęli odpowiednią odpowiedź immunologiczną. Miano przeciwciał neutralizujących w surowicy osiągało wartość ≥ 0,5 j.m./ml do 14 dnia po zakończeniu cyklu szczepienia pierwotnego.³

Długoterminowe badania obserwacyjne prowadzone przez 10 lat na grupie 49 pacjentów, którzy otrzymali schemat 3-dawkowy (dzień 0, 7, 28), a następnie dawkę przypominającą po 1 roku, wykazały trwałość odpowiedzi immunologicznej. Utrzymanie miana przeciwciał neutralizujących przez okres 10 lat stwierdzono u 96,9% szczepionych osób.⁴

W 5 uzupełniających badaniach przeprowadzonych łącznie na 392 osobach z zastosowaniem preparatu VERORAB w tradycyjnym schemacie 3-dawkowym (w dniu 0, 7, 21 lub 28) drogą domięśniową, wszystkie osoby osiągnęły miano przeciwciał w surowicy ≥ 0,5 j.m./ml w dniu 21 lub 28, po podaniu tylko 2 dawek (w dniu 0 oraz w dniu 7), jeszcze przed podaniem trzeciej dawki.⁵

Schemat tygodniowy domięśniowy

Schemat tygodniowy podania szczepionki przed ekspozycją drogą domięśniową (im.) składający się z jednej dawki 0,5 ml w dniu 0 oraz jednej dawki 0,5 ml w dniu 7, został oceniony w badaniu VAJ00001 z udziałem 75 osób, w tym 35 dzieci w wieku od 2 do 17 lat. W 21 dniu po rozpoczęciu szczepienia 98,6% uczestników osiągnęło miano przeciwciał neutralizujących w surowicy ≥ 0,5 j.m./ml.⁶

Co istotne, rok po szczepieniu pierwotnym przeprowadzono symulowaną profilaktykę poekspozycyjną (PEP) z zastosowaniem dwóch dawek 0,5 ml wstrzykniętych domięśniowo w odstępie 3 dni (w dniu 0 oraz w dniu 3). Wykazano wysoką i szybką odpowiedź anamnestyczną (związaną z pamięcią immunologiczną) u wszystkich osób, która wystąpiła już od 7 dnia (7 dni po pierwszej dawce PEP).⁷

Schemat tygodniowy śródskórny

Schemat tygodniowy przed ekspozycją drogą śródskórną, składający się z dwóch dawek 0,1 ml w dniu 0 oraz dwóch dawek 0,1 ml w dniu 7, został oceniony w badaniu obejmującym 75 osób (w tym 36 dzieci w wieku od 2 do 17 lat). W 21 dniu po rozpoczęciu szczepienia 97,2% osób osiągnęło miano przeciwciał neutralizujących w surowicy na poziomie ≥ 0,5 j.m./ml.⁸

Również w tym przypadku, rok po szczepieniu pierwotnym przeprowadzono symulowaną profilaktykę poekspozycyjną (PEP) z zastosowaniem dwóch dawek 0,1 ml wstrzykniętych śródskórnie w odstępie 3 dni (w dniu 0 oraz w dniu 3). Wykazano wysoką i szybką odpowiedź anamnestyczną (związaną z pamięcią immunologiczną) u wszystkich osób od dnia 7, z wyjątkiem jednej osoby, która pozostała seronegatywna w każdym ocenianym punkcie czasowym, pomimo ukończenia wszystkich szczepień w badaniu.⁹

W innym uzupełniającym badaniu przeprowadzonym u 430 osób, które otrzymały jedną dawkę 0,1 ml szczepionki VERORAB w dniu 0 oraz jedną dawkę 0,1 ml w dniu 7 drogą śródskórną, 99,1% osób osiągnęło miano przeciwciał w surowicy ≥ 0,5 j.m./ml w dniu 21.¹⁰

Skuteczność w profilaktyce poekspozycyjnej

W badaniach klinicznych oceniających schemat Essen (5-dawkowy: dzień 0, 3, 7, 14 i 28) oraz schemat Zagreb (4-dawkowy: 2 dawki w dniu 0, następnie 1 dawka w dniu 7 i 21) szczepionka VERORAB wykazała wysoką skuteczność immunologiczną zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Prawie wszyscy pacjenci osiągnęli odpowiednie miana przeciwciał neutralizujących (≥ 0,5 j.m./ml) do dnia 14, a wszyscy pacjenci osiągnęli taki poziom do dnia 28.¹¹

Należy zwrócić uwagę, że nieznacznie mniejsze średnie miano przeciwciał może być obserwowane w przypadku jednoczesnego podawania ludzkiej immunoglobuliny przeciw wściekliźnie lub końskiej immunoglobuliny przeciw wściekliźnie wraz ze szczepionką przeciw wściekliźnie. Jest to spowodowane oddziaływaniem na układ immunologiczny.¹²

Skuteczność kliniczna

Skuteczność szczepionki VERORAB została potwierdzona w badaniu obejmującym 44 dorosłych pacjentów, którzy zostali ugryzieni przez zwierzęta z potwierdzoną wścieklizną. Pacjenci otrzymali szczepionkę według 5-dawkowego schematu Essen (w dniu 0, 3, 7, 14 i 28, domięśniowo) oraz immunoglobulinę, jeśli była wskazana. W okresie obserwacji trwającym 3 lata po szczepieniu u żadnego z tych pacjentów nie wystąpiła wścieklizna, co potwierdza wysoką skuteczność kliniczną preparatu.¹³

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Badania nie wykazały klinicznie istotnych różnic w immunogenności szczepionki u dzieci i młodzieży w porównaniu z dorosłymi. W badaniu VAJ00001, które oceniało tygodniowy schemat przed ekspozycją, zarówno drogą śródskórną (dwie dawki 0,1 ml szczepionki VERORAB w dniu 0 i dwie dawki 0,1 ml w dniu 7) jak i drogą domięśniową (jedna dawka 0,5 ml szczepionki VERORAB w dniu 0 i jedna dawka 0,5 ml w dniu 7) u 71 dzieci w wieku od 2 do 17 lat, wszystkie dzieci osiągnęły miano przeciwciał w surowicy ≥ 0,5 j.m./ml w dniu 21.¹⁴

Rok później, po symulowanej profilaktyce po ekspozycji (PEP) dwiema dawkami wstrzykniętymi domięśniowo lub śródskórnie w odstępie 3 dni (w dniu 0 oraz w dniu 3), wykazano wysoką i szybką odpowiedź anamnestyczną (związaną z pamięcią immunologiczną) u wszystkich dzieci od dnia 7, co potwierdza skuteczność szczepionki również w populacji pediatrycznej.¹⁵