Dawkowanie i sposób podawania
Wirus wścieklizny

Dawkowanie i sposób podawania wirusa wścieklizny

Właściwe dawkowanie i sposób podania wirusa wścieklizny w postaci szczepionki jest kluczowym elementem skutecznej profilaktyki przed i po ekspozycji na zakażenie. Wirus wścieklizny, szczep Wistar Rabies PM/WI38 1503-3M (inaktywowany), namnażany w komórkach VERO, obecny jest w szczepionce Verorab w ilości 3,25 j.m. na dawkę 0,5 ml po rekonstytucji.¹

Podstawowe informacje o dawkowaniu

Rekonstytucja produktu Verorab przed podaniem prowadzi do uzyskania zawiesiny do wstrzykiwań. Zalecana dawka zależy od drogi podania:²

• Podanie domięśniowe (im.): 0,5 ml szczepionki po rekonstytucji
• Podanie śródskórne (id.): 0,1 ml szczepionki po rekonstytucji w każde miejsce wstrzyknięcia

³

Profilaktyka przed ekspozycją

W ramach szczepienia przed ekspozycją, osoby immunokompetentne mogą być szczepione zgodnie z jednym ze schematów przedstawionych poniżej, z uwzględnieniem oficjalnych lokalnych zaleceń, jeśli są dostępne.⁴

* Nie należy stosować tego schematu u osób z obniżoną odpornością.
** Jedno wstrzyknięcie w każde ramię (u dorosłych i dzieci) lub w każdą przednio-boczną część uda (u niemowląt i małych dzieci).

Szczepionka Verorab może być podawana jako dawka przypominająca po szczepieniu pierwotnym wykonanym szczepionkami przeciw wściekliźnie wytwarzanymi na liniach komórkowych (komórki VERO lub ludzkie komórki diploidalne).⁵

Profilaktyka po ekspozycji

Profilaktyka po ekspozycji powinna być wdrożona najszybciej jak to możliwe po podejrzewanej ekspozycji na wirus i powinna obejmować właściwe opatrzenie rany, szczepienie oraz podanie immunoglobuliny przeciw wściekliźnie, jeśli jest to konieczne.⁶

Opatrzenie rany

We wszystkich przypadkach należy natychmiast, lub jak najszybciej po ekspozycji, odpowiednio opatrzyć ranę – dokładnie przepłukać i przemyć mydłem lub detergentem oraz dużą ilością wody i (lub) środków wirusobójczych wszystkie rany po ugryzieniu i zadrapania. Należy to zrobić przed podaniem szczepionki przeciw wściekliźnie lub immunoglobuliny przeciw wściekliźnie, jeśli są one wskazane.⁷

Szczepionkę przeciw wściekliźnie należy podawać ściśle według stopnia narażenia (kategorii ekspozycji), stanu uodpornienia pacjenta i stanu zwierzęcia pod kątem wścieklizny, zgodnie z oficjalnymi lokalnymi zaleceniami.⁸ Profilaktykę po ekspozycji należy przeprowadzić pod nadzorem lekarza.⁹

Jeśli jest to konieczne, leczenie może być uzupełnione o profilaktykę przeciwtężcową i antybiotykoterapię, żeby zapobiec zakażeniu innemu niż wścieklizna.¹⁰

Kategorie ciężkości narażenia i zalecane postępowanie

* Ugryzienia, w szczególności okolic głowy, szyi, twarzy, dłoni i genitaliów są klasyfikowane jako kategoria III z powodu silnego unerwienia tych miejsc.

Ważne informacje dodatkowe:¹¹

• Jeżeli pies lub kot pochodzący z rejonu o niskim ryzyku zakażenia nie ma objawów choroby i jest poddany obserwacji, leczenie może być odłożone.
• Okres obserwacji (10 dni) dotyczy tylko psów i kotów. Inne domowe lub dzikie zwierzęta podejrzane o wściekliznę (z wyjątkiem gatunków zagrożonych) powinny być poddane eutanazji, a ich tkanki zbadane pod kątem obecności antygenu wścieklizny.
• Kontakt z nietoperzem należy traktować jako kategorię III.

Postępowanie w zależności od stanu zwierzęcia

* We Francji w ramach obserwacji weterynaryjnej wydaje się 3 świadectwa – w 0, 7 i 14 dniu obserwacji – świadczące o braku objawów wścieklizny. Według zaleceń WHO, dla psów i kotów minimalny okres obserwacji weterynaryjnej wynosi 10 dni.¹²

Schematy dawkowania w profilaktyce poekspozycyjnej

Osoby wcześniej nieszczepione

Dla osób wcześniej nieszczepionych dostępne są dwa schematy dawkowania:¹³

1. Schemat Essen – szczepionkę podaje się domięśniowo:
   • 0. dzień: 1 wstrzyknięcie
   • 3. dzień: 1 wstrzyknięcie
   • 7. dzień: 1 wstrzyknięcie
   • 14. dzień: 1 wstrzyknięcie
   • 28. dzień: 1 wstrzyknięcie

   (w sumie 5 wstrzyknięć po 0,5 ml)

2. Schemat Zagrzeb (schemat 2-1-1) – szczepionkę podaje się domięśniowo:
   • 0. dzień: 2 wstrzyknięcia (jedna dawka w prawy mięsień naramienny i jedna dawka w lewy mięsień naramienny)
   • 7. dzień: 1 wstrzyknięcie (w mięsień naramienny)
   • 21. dzień: 1 wstrzyknięcie (w mięsień naramienny)

   (w sumie 4 wstrzyknięcia po 0,5 ml)

U małych dzieci szczepionkę należy podawać w przednio-boczną część uda.¹⁴

Szczepienia nie należy przerywać, chyba że na podstawie oceny weterynaryjnej (obserwacja zwierzęcia i (lub) analiza laboratoryjna) stwierdzono, że zwierzę nie ma wścieklizny.¹⁵

W przypadku III kategorii ekspozycji, immunoglobulina przeciw wściekliźnie powinna być podawana jednocześnie ze szczepionką. W takim przypadku, jeśli to możliwe, szczepionka powinna być podana w inne miejsce, po przeciwnej stronie ciała.¹⁶

Osoby uprzednio zaszczepione

Zgodnie z zaleceniami WHO, osoby uprzednio zaszczepione to pacjenci, którzy mogą udokumentować pełną wcześniejszą profilaktykę przed ekspozycją (PrEP) lub profilaktykę po ekspozycji (PEP) oraz osoby które przerwały serię PEP po co najmniej dwóch dawkach szczepionki przeciw wściekliźnie wytworzonej na liniach komórkowych.¹⁷

Osoby uprzednio zaszczepione powinny otrzymać po jednej dawce szczepionki domięśniowo, w dniu 0 i w dniu 3. Immunoglobulina przeciw wściekliźnie nie jest wskazana u osób wcześniej zaszczepionych.¹⁸

Szczególne populacje pacjentów

Osoby z obniżoną odpornością

Profilaktyka przed ekspozycją: U osób z obniżoną odpornością należy zastosować tradycyjny 3-dawkowy schemat szczepienia oraz wykonać badanie serologiczne przeciwciał neutralizujących, od 2 do 4 tygodni po ostatniej dawce, aby potwierdzić ewentualną potrzebę podania dodatkowej dawki szczepionki.¹⁹

Profilaktyka po ekspozycji: U osób z obniżoną odpornością, należy stosować tylko pełny schemat szczepienia. Immunoglobulina przeciw wściekliźnie powinna być podana jednocześnie ze szczepionką dla dwóch kategorii ekspozycji: II i III.²⁰

Dzieci i młodzież

U dzieci i młodzieży należy stosować taką samą dawkę jak u dorosłych:²¹

• 0,5 ml przy podaniu domięśniowym
• 0,1 ml przy podaniu śródskórnym

Sposób podania

Podanie domięśniowe (im.): Szczepionkę podaje się w przednio-boczną część mięśnia uda u niemowląt i małych dzieci oraz w mięsień naramienny u starszych dzieci i dorosłych.²²

Podanie śródskórne (id.): Szczepionkę najlepiej podawać w górną część ramienia lub w przedramię.²³

Ważne jest, aby nie podawać szczepionki w okolicę mięśni pośladkowych. Nie należy podawać szczepionki donaczyniowo.²⁴

Przed podaniem szczepionki należy przeprowadzić jej rekonstytucję zgodnie z instrukcją.²⁵