izoenzym CYP2C9
Izoenzym CYP2C9 to jeden z kluczowych enzymów z rodziny cytochromu P450, biorący udział w metabolizmie wielu leków oraz związków endogennych. Odpowiada za około 20% procesów metabolicznych zachodzących w wątrobie, co czyni go jednym z najważniejszych enzymów w farmakokinetyce leków.
CYP2C9 metabolizuje liczne grupy leków, w tym niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), doustne leki przeciwcukrzycowe (np. pochodne sulfonylomocznika), leki przeciwpadaczkowe, antagonistów witaminy K (warfarynę), a także niektóre inhibitory konwertazy angiotensyny oraz leki przeciwdepresyjne. Warfaryna jest metabolizowana głównie przez CYP2C9, co sprawia, że zmienność genetyczna tego izoenzymu może mieć znaczący wpływ na dawkowanie i bezpieczeństwo terapii przeciwzakrzepowej.
Gen kodujący CYP2C9 charakteryzuje się znacznym polimorfizmem genetycznym. Najczęstsze warianty alleliczne to CYP2C9*2 i CYP2C9*3, które prowadzą do zmniejszonej aktywności enzymatycznej w porównaniu do wariantu dzikiego (CYP2C9*1). Nosiciele tych wariantów mogą wymagać niższych dawek leków metabolizowanych przez CYP2C9, ze względu na wolniejszy metabolizm i wyższe stężenia leku w osoczu, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych.
Interakcje lekowe związane z CYP2C9 stanowią istotny problem kliniczny. Leki hamujące aktywność CYP2C9 (np. amiodaron, flukonazol, metronidazol) mogą podwyższać stężenia substratów tego enzymu, zwiększając ryzyko toksyczności. Z kolei induktory CYP2C9 (np. ryfampicyna, karbamazepina) mogą obniżać skuteczność terapeutyczną leków metabolizowanych przez ten izoenzym.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Actigra 25 mg
Syldenafil, substancja czynna leków Actigra (25 mg) i Actigra Forte (50 mg), charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, z osiągnięciem maksymalnego stężenia w surowicy (Cmax) w czasie 30-120 minut (średnio 60 minut) na czczo. Biodostępność wynosi średnio 41% (zakres 25-63%), z istotną zmiennością międzyosobniczą. Wpływ posiłku opóźnia tmax o około 60 minut i redukuje Cmax o 29%. Objętość dystrybucji (Vd) wynosi około 105 l, co wskazuje na intensywne przenikanie do tkanek. Syldenafil i jego główny metabolit N-demetylo wiążą się z białkami osocza w 96%, a metabolit wykazuje 50% aktywności względem PDE5 w porównaniu do substancji macierzystej. Okres półtrwania syldenafilu wynosi 3-5 godzin, a metabolitu około 4 godziny. Klirens całkowity syldenafilu to 41 l/godz., a eliminacja odbywa się głównie z kałem (około 80% dawki) i w mniejszym stopniu z moczem (około 13%).
Actigra, AUC, biodostępność, CYP3A4, cytochrom P450 3A4, enzymy mikrosomalne wątroby, fosfodiesteraza typu 5, izoenzym CYP2C9, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, klirens syldenafilu, marskość wątroby, okres półtrwania, PDE5, pole pod krzywą stężenia, stężenie w surowicy, syldenafil, tabletka powlekana, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Interakcje leku – Fluconazole Polfarmex 50 mg/10 ml
Flukonazol jest silnym inhibitorem izoenzymu CYP2C9 oraz umiarkowanym inhibitorem CYP3A4 i CYP2C19, co prowadzi do licznych interakcji farmakokinetycznych utrzymujących się przez 4-5 dni po odstawieniu leku, ze względu na jego długi okres półtrwania. Szczególnie istotne są przeciwwskazane jednoczesne podania z lekami wydłużającymi odstęp QT, takimi jak cyzapryd, terfenadyna (≥400 mg flukonazolu), astemizol, pimozyd, chinidyna, erytromycyna oraz halofantryna, ze względu na ryzyko torsade de pointes i nagłej śmierci sercowej. Flukonazol zwiększa stężenia leków metabolizowanych przez CYP3A4 i CYP2C9, m.in. alfentanylu (2-krotny wzrost AUC przy 400 mg), benzodiazepin krótkodziałających (midazolam AUC ↑3,7x, triazolam AUC ↑4,4x przy 200 mg), leków immunosupresyjnych (takrolimus – nawet 5-krotny wzrost stężenia), NLPZ (ibuprofen AUC ↑82%, flurbiprofen AUC ↑81%) oraz statyn (ryzyko miopatii i rabdomiolizy). W przypadku warfaryny obserwuje się dwukrotne wydłużenie czasu protrombinowego, co wymaga regularnego monitorowania INR i dostosowania dawki.
alfentanyl, amfoterycyna B, amitryptylina, antagonista wapnia, Aspergillus fumigatus, astemizol, benzodiazepina, chinidyna, Cryptococcus neoformans, cyklosporyna, cyzapryd, czas protrombinowy, erytromycyna, ewerolimus, flukonazol, halofantryna, hepatotoksyczność, inhibitor reduktazy HMG-CoA, izoenzym CYP2C19, izoenzym CYP2C9, izoenzym CYP3A4, karbamazepina, kinaza kreatynowa, lek immunosupresyjny, lek przeciwzakrzepowy, midazolam, nagła śmierć sercowa, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nortryptylina, odstęp QT, odstęp QTc, okres półtrwania, pimozyd, przeszczep szpiku kostnego, rabdomioliza, ryfampicyna, syrolimus, takrolimus, terfenadyna, torsade de pointes, triazolam, warfaryna, zaburzenia rytmu serca, zakażenie ogólnoustrojowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Vivacor 12,5 mg
Karwedylol wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Jako substrat i inhibitor glikoproteiny P oraz metabolizowany przez izoenzymy CYP2D6 i CYP2C9, karwedylol może zwiększać biodostępność leków takich jak digoksyna (wzrost ekspozycji o 20%) i cyklosporyna (wzrost o 10-20%), co wymaga monitorowania stężeń i ewentualnej modyfikacji dawek. Amiodaron i jego metabolit powodują 2,3-krotne zwiększenie stężenia karwedylolu, natomiast ryfampicyna zmniejsza jego ekspozycję o około 60%, co wpływa na skuteczność terapeutyczną. Silne inhibitory CYP2D6, jak fluoksetyna i paroksetyna, zwiększają AUC enancjomerów R(+) o 77% i S(-) o 35%, jednak bez istotnych klinicznie działań niepożądanych. Karwedylol może nasilać działanie hipoglikemizujące insuliny i doustnych leków przeciwcukrzycowych, maskując objawy hipoglikemii, co wymaga regularnej kontroli glikemii.
agonista receptora beta-adrenergicznego, amiodaron, antagonista receptora alfa-1-adrenergicznego, antagonista wapnia, bradykardia, choroba obturacyjna dróg oddechowych, cyklosporyna, cytochrom P450, deetyloamiodaron, digoksyna, działanie beta-adrenolityczne, działanie bradykardyzujące, działanie bronchodylatacyjne, działanie hipotensyjne, działanie inotropowo ujemne, działanie niepożądane, efekt inotropowo ujemny, glikoproteina p, glikozyd nasercowy, hamowanie glikoproteiny P, hipoglikemia, hipotensja objawowa, indukcja glikoproteiny P, inhibitor CYP2C9, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitory CYP2D6, izoenzym CYP2C9, izoenzym CYP2D6, karwedylol, katecholaminy, klonidyna, lek hipoglikemizujący, lek przeciwarytmiczny, niedociśnienie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, ryfampicyna, zaburzenie przewodzenia - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Flukonazol Actavis 200 mg
Flukonazol, dostępny w kapsułkach o dawkach 50 mg, 100 mg, 150 mg i 200 mg, charakteryzuje się wysoką biodostępnością (>90%) po podaniu doustnym oraz liniową farmakokinetyką, co ułatwia dostosowanie dawkowania. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest w ciągu 0,5–1,5 godziny, a stan stacjonarny po 4–5 dniach terapii; zastosowanie dawki nasycającej pozwala na szybsze osiągnięcie terapeutycznych stężeń. Lek wykazuje niskie wiązanie z białkami osocza (11–12%) i dużą objętość dystrybucji, co umożliwia penetrację do tkanek i płynów ustrojowych, w tym do płynu mózgowo-rdzeniowego (80% stężenia osoczowego), śliny, plwociny oraz skóry, gdzie kumuluje się w warstwie rogowej (np. 73 μg/g po 12 dniach przy dawce 50 mg/dobę). Flukonazol jest eliminowany głównie przez nerki w postaci niezmienionej (~80%), z okresem półtrwania około 30 godzin u dorosłych, co pozwala na dawkowanie raz na dobę lub raz na tydzień w wybranych wskazaniach. U pacjentów z niewydolnością nerek (GFR <20 ml/min) okres półtrwania wydłuża się do 98 godzin, wymagając modyfikacji dawkowania. Hemodializa usuwa około 50% leku podczas 3-godzinnej sesji, natomiast dializa otrzewnowa jest mniej skuteczna.
AUC, białko osocza, biodostępność, Cmax, cytochrom P450, dawka nasycająca, dializa otrzewnowa, hemodializa, inhibitor izoenzymu, izoenzym CYP2C19, izoenzym CYP2C9, kandydoza błony śluzowej, klirens flukonazolu, klirens kreatyniny, lek przeciwgrzybiczy, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn mózgowo-rdzeniowy, podanie dożylne, pole pod krzywą stężenia, proces farmakokinetyczny, stan stacjonarny, stężenie w osoczu, terapia parenteralna, warstwa rogowa, zaburzenie czynności nerek, zakażenie grzybicze, zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, zakażenie skórne, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - Leksykon substancji czynnych
Azotan mikonazolu – Interakcje
Azotan mikonazolu, stosowany miejscowo w preparatach Daktarin (krem i puder leczniczy, 20 mg/g), wykazuje ograniczoną biodostępność ogólnoustrojową, co znacząco redukuje ryzyko interakcji farmakokinetycznych. Główny mechanizm interakcji polega na hamowaniu izoenzymów cytochromu P450, zwłaszcza CYP3A4 i CYP2C9, co może prowadzić do zwiększenia stężenia leków metabolizowanych przez te enzymy. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów przyjmujących doustne leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę), gdzie interakcja może skutkować nasileniem działania przeciwzakrzepowego i zwiększonym ryzykiem krwawień, wymagając monitorowania INR i ewentualnej korekty dawkowania. Podobnie, stosowanie azotanu mikonazolu z doustnymi lekami hipoglikemizującymi (np. pochodne sulfonylomocznika) może nasilać efekt hipoglikemizujący, co wymaga kontroli poziomu glukozy i dostosowania terapii.
azotan mikonazolu, cytochrom P450, Daktarin krem, doustny lek przeciwzakrzepowy, działanie hipoglikemizujące, działanie przeciwzakrzepowe, fenytoina, hipoglikemia, inhibicja CYP2C9, interakcja lekowa, izoenzym CYP2C9, izoenzym CYP3A4, lek hipoglikemizujący, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwpadaczkowy, monitorowanie INR, pochodna sulfonylomocznika, środek hipoglikemizujący, stężenie glukozy we krwi, warfaryna, wąski indeks terapeutyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Flumycon 100 mg
Flukonazol, substancja czynna leku Flumycon, wykazuje wysoką biodostępność doustną (>90%) oraz szybkie osiąganie maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) w zakresie 0,5-1,5 godziny po podaniu. Okres półtrwania eliminacyjnego wynosi około 30 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę lub nawet raz na tydzień. Lek charakteryzuje się liniową farmakokinetyką, niskim wiązaniem z białkami osocza (11-12%) oraz dużą objętością dystrybucji zbliżoną do całkowitej objętości wody ustrojowej, co przekłada się na dobrą penetrację do tkanek i płynów ustrojowych, w tym do płynu mózgowo-rdzeniowego (około 80% stężenia osoczowego) oraz wysokie stężenia w skórze i paznokciach (np. 73 μg/g w warstwie rogowej po 12 dniach terapii 50 mg/dobę). Flukonazol jest wydalany głównie przez nerki (około 80% w postaci niezmienionej), a jego klirens jest proporcjonalny do klirensu kreatyniny, co wymaga dostosowania dawki u pacjentów z niewydolnością nerek (GFR <20 mL/min okres półtrwania wydłuża się do 98 godzin). Metabolizm flukonazolu jest minimalny (11% metabolitów w moczu), a lek działa jako umiarkowany inhibitor CYP2C9 i CYP3A4 oraz silny inhibitor CYP2C19.
biodostępność, dawka nasycająca, dializa otrzewnowa, flukonazol, grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, hemodializa, izoenzym CYP2C19, izoenzym CYP2C9, kandydoza błony śluzowej, kandydoza pochwy, klirens flukonazolu, klirens kreatyniny, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn mózgowo-rdzeniowy, pole pod krzywą AUC, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, stężenie w osoczu, stężenie w plwocinie, stężenie w skórze, warstwa rogowa, wiązanie z białkami osocza, zabieg nerkozastępczy, zaburzenie czynności nerek, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Interakcje leku – Sildenafil Dr. Max 25 mg
Syldenafil jest metabolizowany głównie przez CYP3A4 oraz w mniejszym stopniu przez CYP2C9, co predysponuje do licznych interakcji farmakokinetycznych. Inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol, itrakonazol, erytromycyna czy sakwinawir, znacząco zwiększają stężenia syldenafilu (np. rytonawir podnosi Cmax o 300% i AUC o 1000%), co wymaga rozważenia zmniejszenia dawki początkowej do 25 mg lub całkowitego unikania kojarzenia (zwłaszcza z rytonawirem). Induktory CYP3A4, jak ryfampicyna, mogą obniżać stężenia syldenafilu, potencjalnie zmniejszając jego skuteczność. Syldenafil wykazuje słabe działanie inhibitorowe wobec izoenzymów CYP, a jego wpływ na metabolizm innych leków jest ograniczony. Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwwskazane jednoczesne stosowanie z azotanami i riocyguatem ze względu na ryzyko ciężkiego niedociśnienia tętniczego.
amlodypina, antagonista angiotensyny II, antagonista endoteliny, antagonista kanału wapniowego, azotan, azytromycyna, bozentan, ciśnienie tętnicze, cykliczny guanozynomonofosforan, cymetydyna, cytochrom P450, diuretyk pętlowy, doksazosyna, działanie hipotensyjne, erytromycyna, fenytoina, induktor CYP3A4, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor proteazy HIV, itrakonazol, izoenzym CYP2C9, izoenzym CYP3A4, ketokonazol, klirens syldenafilu, kwas acetylosalicylowy, łagodny rozrost gruczołu krokowego, lek alfa-adrenolityczny, lek beta-adrenolityczny, lek moczopędny tiazydowy, lek przeciwgrzybiczny, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, nikorandyl, riocyguat, ryfampicyna, rytonawir, sakubitryl z walsartanem, sakwinawir, sok grejpfrutowy, syldenafil, tlenek azotu, tolbutamid, warfaryna - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Fluconazolum Aflofarm
Flukonazol wymaga szczególnej ostrożności w terapii ze względu na ryzyko działań niepożądanych i konieczność monitorowania pacjentów, zwłaszcza z zaburzeniami czynności nerek i wątroby. W leczeniu grzybicy skóry owłosionej głowy flukonazol wykazuje skuteczność poniżej 20%, dlatego nie jest zalecany w tym wskazaniu. Dane dotyczące dawkowania i skuteczności w kryptokokozie oraz głębokich grzybicach endemicznych są ograniczone. Istotne jest uwzględnienie lokalnej oporności gatunków Candida, zwłaszcza C. krusei, C. auris i C. glabrata, które mogą wykazywać naturalną lub zmniejszoną wrażliwość na flukonazol, co wymaga rozważenia alternatywnej terapii. U pacjentów z niewydolnością nerek konieczne jest dostosowanie dawki, a u chorych z zaburzeniami wątroby należy monitorować funkcję wątroby ze względu na ryzyko ciężkiego, potencjalnie śmiertelnego uszkodzenia tego narządu.
astenia, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, dehydrogenaza alkoholowa, flukonazol, grzybica endemiczna, grzybica skóry owłosionej głowy, hepatotoksyczność, histoplazmoza, izoenzym CYP2C19, izoenzym CYP2C9, izoenzym CYP3A4, jadłowstręt, kandydoza, kryptokokoza, parakokcydioidomikoza, reakcja anafilaktyczna, rumień wielopostaciowy, sporotrychoza limfatyczno-skórna, terfenadyna, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, toksyczne uszkodzenie wątroby, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka, żółtaczka jąder podkorowych - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Candesartan cilexetil + Amlodipine + HCT +pharma 16 mg + 10 mg + 12,5 mg
Produkt leczniczy Candesartan cilexetil + Amlodipine + HCT +pharma to złożony lek przeciwnadciśnieniowy zawierający kandesartan cileksetylu (antagonista receptora angiotensyny II), amlodypinę (bloker kanałów wapniowych) oraz hydrochlorotiazyd (diuretyk tiazydowy). Kandesartan wykazuje biodostępność około 40% (roztwór) i 34% (tabletka), osiąga Cmax po 3-4 godzinach, wiąże się z białkami osocza w >99%, a jego okres półtrwania wynosi około 9 godzin. Amlodypina ma biodostępność 64-80%, Cmax po 6-12 godzinach, wiązanie z białkami 97,5%, oraz długi okres półtrwania 35-50 godzin. Hydrochlorotiazyd osiąga Cmax po 2-5 godzinach, wiąże się z białkami w 64%, a jego okres półtrwania wynosi 10-15 godzin. Kandesartan i hydrochlorotiazyd są wydalane głównie w postaci niezmienionej z moczem, natomiast amlodypina jest intensywnie metabolizowana w wątrobie do nieaktywnych metabolitów. Nie stwierdzono istotnych interakcji farmakokinetycznych między składnikami leku po podaniu pojedynczej dawki.
amlodypina, antagonista receptora angiotensyny II, biodostępność biologiczna, bloker kanałów wapniowych, diuretyk tiazydowy, eliminacja nerkowa, farmakokinetyka kandesartanu, filtracja kłębuszkowa, hemodializa, hydrochlorotiazyd, interakcje farmakokinetyczne, izoenzym CYP2C9, kandesartan cyleksetylu, klirens nerkowy, lek przeciwnadciśnieniowy, niewydolność krążenia, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, wydzielanie kanalikowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Symglic 4 mg
Glimepiryd, metabolizowany głównie przez izoenzym CYP2C9, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą znacząco modyfikować jego działanie hipoglikemizujące. Inhibitory CYP2C9, takie jak flukonazol i mikonazol, mogą podwoić AUC glimepirydu, nasilając ryzyko hipoglikemii, podczas gdy induktory, np. ryfampicyna, osłabiają jego efekt przez przyspieszenie metabolizmu. Ponadto, wiele grup leków, w tym niesteroidowe leki przeciwzapalne (fenylbutazon, azapropazon), inne leki przeciwcukrzycowe (insulina, metformina), salicylany, antybiotyki (chloramfenikol, sulfonamidy, klarytromycyna), leki przeciwzakrzepowe (pochodne kumaryny), beta-adrenolityki oraz glikokortykosteroidy, może nasilać lub osłabiać działanie glimepirydu, co wymaga ścisłego monitorowania glikemii i dostosowania dawkowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje z beta-adrenolitykami i innymi lekami sympatykolitycznymi, które mogą maskować objawy hipoglikemii, zwiększając ryzyko poważnych incydentów hipoglikemicznych.
alkohol etylowy, antagonista receptora H2, antybiotyk chinolonowy, beta-adrenolityk, cytochrom P450 2C9, diuretyk tiazydowy, doustny lek przeciwcukrzycowy, działanie hipoglikemizujące, flukonazol, glukokortykosteroid, glukoneogeneza, hipoglikemia, induktor CYP2C9, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor monoaminooksydazy, izoenzym CYP2C9, lek adrenergiczny, lek hipolipemizujący, lek przeciwdnawy, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwzakrzepowy, lek przeczyszczający, lek sympatykolityczny, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ośrodkowy układ nerwowy, pochodna fenotiazyny, pochodna kumaryny, receptor beta-adrenergiczny, ryfampicyna, steroid anaboliczny