zapadalność
Zapadalność to kluczowy wskaźnik epidemiologiczny określający liczbę nowych przypadków danej choroby w określonej populacji w konkretnym przedziale czasowym. Najczęściej wyraża się ją jako liczbę nowych zachorowań na 100 000 osób w ciągu roku, co pozwala na porównywanie występowania chorób w różnych populacjach.
W praktyce klinicznej zapadalność dostarcza lekarzom istotnych informacji o dynamice występowania chorób, umożliwiając identyfikację trendów epidemiologicznych oraz ocenę skuteczności działań profilaktycznych. Wskaźnik ten różni się od chorobowości, która określa całkowitą liczbę przypadków (zarówno nowych, jak i istniejących) w danej populacji.
Analiza zapadalności stanowi fundament dla planowania opieki zdrowotnej, alokacji zasobów medycznych oraz projektowania programów profilaktycznych. W badaniach naukowych zapadalność jest często wykorzystywana do oceny czynników ryzyka chorób oraz efektywności interwencji zdrowotnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba legga-calvégo-perthesa – Epidemiologia
Choroba Legga-Calvégo-Perthesa to jałowa martwica głowy kości udowej u dzieci, o nie do końca poznanej etiologii, charakteryzująca się zaburzeniami ukrwienia. Zapadalność waha się od 0,4 do 29,0 przypadków na 100 000 dzieci poniżej 15. roku życia, z najwyższą częstością na Wyspach Owczych (29,0/100 000) i najniższą w regionie Vellore-Taluk w Indiach (0,4/100 000). Choroba występuje głównie u dzieci w wieku 3-12 lat, ze szczytem między 5 a 7 rokiem życia, i wykazuje wyraźną przewagę u chłopców (stosunek płci 3:1 do 5:1). Czynniki ryzyka obejmują niski status socjoekonomiczny, ekspozycję na dym tytoniowy (w tym bierne palenie w ciąży), otyłość, a także komponent genetyczny z ryzykiem u krewnych pierwszego stopnia około 2,5%. Występuje także zwiększona częstość mutacji trombofilicznych (czynnik V Leiden, obniżone białko C i S) oraz dysfunkcji śródbłonka naczyniowego, co wspiera hipotezę niedokrwienia jako kluczowego mechanizmu patogenezy.
ADHD, antytrombina, badanie obrazowe, białko C i S, choroba Legga-Calvégo-Perthesa, choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego, czynnik V Leiden, dysfunkcja naczyniowa, dysplazja wielonasadowa, klasyfikacja Herringa, klasyfikacja Waldenstroma, koagulopatia, martwica głowy kości udowej, martwica naczyniowa, MRI z kontrastem, scyntygrafia kości, śródbłonek naczyniowy, trombofilia, zaburzenie ukrwienia, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie kości i szpiku – Epidemiologia
Zapalenie kości i szpiku (osteomyelitis) to infekcja tkanki kostnej charakteryzująca się zapalnym niszczeniem i tworzeniem nowej kości. Roczna zapadalność w USA wynosi około 21,8/100 000 osobolat, z około 50 000 przypadków rocznie, a w Niemczech obserwuje się wzrost z 15,5 do 16,7/100 000 mieszkańców w latach 2008-2018. Zapadalność jest wyższa u dorosłych (~90/100 000) niż u dzieci (8,2-13/100 000), a w krajach rozwijających się, np. w Afryce Subsaharyjskiej, sięga 43-200/100 000. Wzrost częstości występowania obserwuje się zwłaszcza u osób powyżej 60. roku życia, co wiąże się m.in. z lepszą diagnostyką (MRI), wzrostem cukrzycy, starzeniem się populacji oraz wzrostem zakażeń szpitalnych i użycia narkotyków dożylnych. Zapalenie kości i szpiku dzieli się na krwiopochodne, przez ciągłość i po bezpośrednim zaszczepieniu, z różnym profilem epidemiologicznym i lokalizacją zmian (np. kość piszczelowa 31-35%, kość udowa, kręgosłup u dorosłych). Najczęstszym patogenem jest Staphylococcus aureus (60-80% przypadków), w tym MSSA i MRSA, a także bakterie Gram-ujemne i Kingella kingae u dzieci.
bakteriemia, biopsja, choroba naczyń obwodowych, choroba sierpowatokrwinkowa, gronkowiec złocisty, Kingella kingae, martwica kości, MRSA, neuropatia obwodowa, ostre zapalenie kości i szpiku, pałeczka hemofilna, pałeczka ropy błękitnej, płytka wzrostowa, posiew krwi, prątki niegruźlicze, przetoka, przewlekłe zapalenie kości i szpiku, rak płaskonabłonkowy, septyczne zapalenie stawów, urazy komunikacyjne, zahamowanie wzrostu, zakażenia szpitalne, zapadalność, zapalenie kości i szpiku, zapalenie kości i szpiku kręgosłupa, złamania patologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Udar cieplny – Epidemiologia
Choroby związane z przegrzaniem organizmu, takie jak wyczerpanie cieplne i udar cieplny, stanowią poważne zagrożenie zdrowotne o globalnym zasięgu, szczególnie nasilone w kontekście zmian klimatycznych. Epidemiologia tych schorzeń wykazuje zróżnicowanie geograficzne, z zapadalnością udaru cieplnego w zakresie 1,98-2,89/100 000 osób rocznie oraz znaczącą śmiertelnością, np. w USA średnio 702 zgony rocznie (2004-2018), głównie w miesiącach maj-wrzesień. Wysokie wskaźniki zachorowań i zgonów obserwuje się wśród osób starszych (65+), niemowląt, dzieci, sportowców (zwłaszcza futbol amerykański), personelu wojskowego (31,7/100 000 osobolat udar cieplny, 172,7/100 000 wyczerpanie cieplne w 2023 r.) oraz pracowników fizycznych. Czynniki ryzyka obejmują m.in. brak aklimatyzacji, intensywny wysiłek fizyczny, choroby przewlekłe i ekspozycję na wysokie temperatury. Śmiertelność koreluje ze stopniem hipertermii, czasem rozpoczęcia schładzania i liczbą zajętych narządów. Epidemiologiczne dane wskazują na rosnące zagrożenie związane z falami upałów, które w Europie i Azji odpowiadają za znaczną liczbę zgonów (np. 61 672 zgonów w Europie latem 2022). Wzrost temperatury i wskaźnika ciepła silnie koreluje z częstością udaru cieplnego wysiłkowego, co podkreśla potrzebę szybkiej interwencji.
aklimatyzacja, choroba nerek, choroba układu krążenia, choroba układu oddechowego, choroba związana z przegrzaniem, choroba związana z wysoką temperaturą, ekstremalny upał, fala upałów, gospodarka wodna, hipertermia, klasyczny udar cieplny, nadzór syndromiczny, nadzór zdrowia publicznego, odwodnienie, Światowa Organizacja Zdrowia, termoregulacja, udar cieplny, udar cieplny wysiłkowy, układ sercowo-naczyniowy, wskaźnik ciepła, wyczerpanie cieplne, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Leptospiroza (choroba weila) – Epidemiologia
Leptospiroza, znana również jako choroba Weila, jest najpowszechniejszą chorobą odzwierzęcą na świecie, z ponad milionem ciężkich przypadków rocznie i około 60 000 zgonów. Zapadalność jest szczególnie wysoka w klimatach tropikalnych, sięgając od 10 do ponad 100 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie, podczas gdy w klimacie umiarkowanym wynosi 0,1-1/100 000. Główne rezerwuary stanowią ssaki, zwłaszcza gryzonie, a transmisja na człowieka następuje przez kontakt z moczem zakażonych zwierząt lub skażonym środowiskiem, wnikając przez uszkodzoną skórę lub błony śluzowe. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję zawodową (rolnicy, weterynarze), rekreacyjną (sporty wodne), warunki socjoekonomiczne oraz podróże do obszarów endemicznych. Choroba wykazuje sezonowość związaną z opadami i temperaturą powyżej 22°C, co sprzyja przetrwaniu Leptospira w środowisku.
bakteria Leptospira, choroba gorączkowa, choroba odzwierzęca, choroba podlegająca zgłoszeniu, endemiczny, gospodarz rezerwuarowy, immunoterapia, kanaliki nerkowe, leptospiroza, modelowanie matematyczne, narażenie zawodowe, obciążenie chorobą, ognisko choroby, One Health, profilaktyka antybiotykowa, serowar, sezonowość choroby, transmisja zoonotyczna, wrota zakażenia, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Łuszczyca biała – Epidemiologia
Łuszczyca biała (lichen sclerosus, LS) to przewlekłe, zapalne schorzenie dermatologiczne o częstości występowania szacowanej na 1:1000 do 1:300 osób, z wyraźną przewagą u kobiet (stosunek 3:1 do 10:1). Choroba charakteryzuje się bimodalnym rozkładem wiekowym u kobiet – szczyty zachorowań przypadają na wiek przedpokwitaniowy (4-13 lat) oraz okres okołomenopauzalny (52-60 lat). Najwyższa roczna zapadalność w badaniu szwedzkim wyniosła 224,8/100 000 u kobiet w wieku 70-79 lat. LS lokalizuje się głównie w okolicach narządów płciowych i okołoodbytniczych (85-98%), a zmiany pozagenitalne są rzadkie (15-20%). U około 15,4% pacjentów stwierdza się współistnienie chorób autoimmunologicznych, zwłaszcza u kobiet (18,9%), z dominacją chorób tarczycy (15,2%). Występuje zwiększone ryzyko rozwoju raka płaskonabłonkowego w obszarach objętych LS – u kobiet ryzyko raka sromu wynosi 2-6%, a u mężczyzn raka prącia około 1%. Regularne stosowanie miejscowych kortykosteroidów może redukować to ryzyko.
badanie fizykalne, bielactwo, błona śluzowa jamy ustnej, choroba autoimmunologiczna, choroby tarczycy, cukrzyca typu 1, hiperkeratoza, kortykosteroidy miejscowe, łuszczyca biała, łuszczyca biała sromu, łysienie plackowate, narządy płciowe, niedokrwistość złośliwa, obrzezanie noworodkowe, okolica okołoodbytnicza, okres okołomenopauzalny, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy sromu, rak prącia, schorzenie dermatologiczne, śródnabłonkowa neoplazja sromu, stulejka, transformacja nowotworowa, zapadalność, zmiany pozagenitalne, zwężenie - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybiec pierścieniowy – Epidemiologia
Grzybiec pierścieniowy (Granuloma annulare, GA) to rzadka dermatoza o nieznanej etiologii, z roczną zapadalnością wynoszącą 0,04% (37,9/100 000 osobolat) i chorobowością 0,06% (58,3/100 000 osobolat), według najnowszych badań Barbieri i wsp. z 2021 roku. Choroba wykazuje wyraźną predylekcję do kobiet (stosunek 2,8:1) oraz najwyższą częstość występowania w piątej dekadzie życia, z różnicami w rozkładzie wiekowym zależnymi od postaci klinicznej (np. postać ograniczona u osób <30 lat, uogólniona z bimodalnym rozkładem wieku). GA występuje we wszystkich grupach etnicznych, jednak zapadalność jest wyższa u osób rasy białej (48,2/100 000 osobolat) niż czarnej (21,3/100 000 osobolat). Czas trwania zmian jest zmienny, od 2 miesięcy do 2 lat w większości przypadków, ale w postaci uogólnionej może trwać do 10 lat, z nawrotami u około 40% dzieci.
chorobowość, choroby tarczycy, cukrzyca typu 1, czynniki wyzwalające, ekspozycja na promieniowanie UV, granuloma annulare, grzybiec pierścieniowy, hipercholesterolemia, nawrotowość choroby, niedoczynność tarczycy, nowotwory hematologiczne, patofizjologia, predylekcja, remisja samoistna, sarkoidoza, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zakażenie HIV, zakażenie SARS-CoV-2, zapadalność, zapalenie błony naczyniowej oka, zespół Sweeta - Leksykon chorób i schorzeń
Chłoniak t-komórkowy skóry – Epidemiologia
Chłoniak T-komórkowy skóry (CTCL) to heterogenna grupa rzadkich nowotworów złośliwych wywodzących się z limfocytów T, stanowiąca 65-75% pierwotnych chłoniaków skóry i około 2-3% wszystkich chłoniaków nieziarniczych. Średnia częstość występowania CTCL na świecie wynosi 6,4-8,55 przypadków na milion osób rocznie, z tendencją wzrostową, szczególnie w USA, gdzie roczna zapadalność wzrosła do 8,55/milion z APC 0,61%. Choroba dotyczy głównie osób w wieku 55-60 lat, z przewagą mężczyzn (stosunek 2:1) i wyższą zapadalnością u osób rasy czarnej. Najczęstszym podtypem jest ziarniniak grzybiasty (MF), stanowiący 62% przypadków CTCL, z zapadalnością około 6,4/milion, natomiast zespół Sézary’ego (SS) stanowi 3% przypadków i dotyczy głównie osób powyżej 60 roku życia. Występują istotne różnice geograficzne i demograficzne w częstości występowania oraz podtypach CTCL, z wyższą zapadalnością w populacjach azjatyckich i wśród osób narażonych zawodowo na czynniki przemysłowe.
Agent Orange, atopowe zapalenie skóry, chłoniak nieziarniczy, chłoniak skóry, chłoniak T-komórkowy skóry, choroba skóry, dehydrogenaza mleczanowa, diagnoza, ekspresja genetyczna, HIV, limfocyt B, limfocyt T, łuszczyca, narząd pozaskórny, nowotwór złośliwy, patofizjologia, przeszczep, technika immunohistochemiczna, wirus T-limfotropowy, zapadalność, zespół Sézary’ego, ziarniniak grzybiasty - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół retta – Epidemiologia
Zespół Retta jest rzadkim, genetycznie uwarunkowanym zaburzeniem neurorozwojowym, występującym głównie u dziewcząt, z częstością szacowaną na 5-10 przypadków na 100 000 osób płci żeńskiej. Choroba jest spowodowana mutacjami w genie MECP2 na chromosomie X, co tłumaczy dominujące występowanie u kobiet oraz ciężki przebieg u mężczyzn, często prowadzący do śmierci prenatalnej lub we wczesnym dzieciństwie. Średni wiek diagnozy zespołu Retta wynosi obecnie około 2,5 roku dla typowej formy i 3,8 roku dla formy atypowej, co jest efektem udoskonalenia kryteriów diagnostycznych oraz powszechniejszego stosowania testów genetycznych. Epidemiologiczne dane z USA, Australii, Japonii i innych krajów potwierdzają stabilność rozpowszechnienia choroby na przestrzeni ostatnich dwóch dekad, bez istotnych różnic regionalnych. Przeżywalność do 20 roku życia wynosi około 77,6%, a do wczesnego wieku średniego około 60%, z główną przyczyną zgonów w postaci chorób układu oddechowego oraz 1-2% roczną śmiertelnością z powodu nagłych zdarzeń.
choroba układu oddechowego, chromosom X, częstość występowania, fizjoterapia, genetyk kliniczny, inaktywacja chromosomu X, logopedia, mutacja MECP2, mutacja missensowna, mutacja nonsensowna, nagła śmierć, neurolog dziecięcy, niepełnosprawność intelektualna, obciążenie kliniczne, płeć żeńska, progresja choroby, regresja rozwojowa, skolioza, śmiertelność, terapia zajęciowa, test genetyczny, zaburzenie chodu, zaburzenie neurologiczne, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zapadalność, zespół multidyscyplinarny, zespół Retta - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół zollingera-ellisona – Epidemiologia
Zespół Zollingera-Ellisona (ZES) to rzadkie schorzenie neuroendokrynne, spowodowane przez gastrinoma, które prowadzi do nadmiernej sekrecji gastryny i wtórnej hipersekrecji kwasu żołądkowego. Roczna zapadalność wynosi 0,5-3 przypadków na milion osób, z lokalizacją guzów głównie w dwunastnicy (50-88% przypadków) i trzustce (20-25%). ZES manifestuje się opornymi na leczenie wrzodami żołądka i dwunastnicy, refluksem oraz biegunką. Około 20-30% przypadków jest związanych z zespołem MEN1, gdzie objawy pojawiają się średnio w wieku 34,9 lat, wcześniej niż w sporadycznych przypadkach (45,7 lat). Diagnostyka opiera się na oznaczeniu stężenia gastryny na czczo (3-10-krotne przekroczenie normy) oraz obrazowaniu receptorów somatostatynowych (PET z galem-68). W momencie diagnozy 25% pacjentów ma przerzuty, co pogarsza rokowanie. Leczenie obejmuje długoterminową kontrolę hipersekrecji kwasu za pomocą inhibitorów pompy protonowej oraz, gdy to możliwe, chirurgiczne usunięcie guza pierwotnego i przerzutów, co znacząco poprawia przeżywalność.
badanie endoskopowe, choroba wrzodowa dwunastnicy, choroba wrzodowa żołądka, gastrinoma, gastryna, gastryna w surowicy, gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza, guz neuroendokrynny żołądka, hipersekrecja kwasu żołądkowego, inhibitor pompy protonowej, insulinoma, lek przeciwwydzielniczy, nowotwór neuroendokrynny, oporność na leczenie, przerzut do wątroby, przeżycie 5-letnie, refluks żołądkowo-przełykowy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia receptorów somatostatynowych, tomografia komputerowa, wrzód trawienny, wydzielanie kwasu żołądkowego, zapadalność, zapalenie przełyku, zespół MEN 1, zespół Zollingera-Ellisona - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba wysokościowa – Epidemiologia
Choroba wysokościowa (AMS) stanowi istotny problem zdrowotny u osób przemieszczających się na wysokości powyżej 2500 m n.p.m., szczególnie przy braku odpowiedniej aklimatyzacji. Częstość występowania AMS wzrasta wraz z wysokością: od 9% na 2850 m do nawet 75-100% powyżej 5500 m. Najcięższe powikłania, takie jak wysokościowy obrzęk mózgu (HACE) i płuc (HAPE), występują rzadziej, ale niosą wysokie ryzyko śmiertelności (HAPE może prowadzić do zgonu w ciągu 12 godzin, HACE w ciągu 24 godzin). Częstość HACE wynosi od <0,01% na 2500 m do 3-5% powyżej 5500 m, a HAPE od 0,01-0,1% na 2500 m do 10-15% powyżej 5500 m. Kluczowymi czynnikami ryzyka są szybka aklimatyzacja, osiągnięta wysokość, indywidualna podatność, brak wcześniejszej aklimatyzacji oraz młodszy wiek. Profilaktyka opiera się na stopniowym wznoszeniu i stosowaniu acetazolamidu, a w przypadku ryzyka HAPE – nifedypiny o przedłużonym uwalnianiu (30 mg 1-2 razy dziennie).
acetazolamid, aklimatyzacja, anemia, biomarker, chemoprofilaktyka, choroba wysokościowa, choroby współistniejące, ciąża, cykl miesiączkowy, częstość występowania, HAPE, hipoksja, infekcja wirusowa, infekcja wirusowa dróg oddechowych, intensywny wysiłek fizyczny, nadciśnienie płucne, nawrót choroby, nifedypina, objawy kliniczne, obrzęk mózgu, obrzęk płuc, ostra choroba wysokościowa, płeć, POChP, predyspozycje genetyczne, profilaktyka farmakologiczna, przewlekła obturacyjna choroba płuc, remisja, śmiertelność, wysokościowy obrzęk mózgu, wysokościowy obrzęk płuc, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Zawroty głowy – Epidemiologia
Zawroty głowy, w tym vertigo, stanowią istotny problem kliniczny z roczną częstością występowania zawrotów głowy u dorosłych na poziomie 15-20%, a vertigo około 5% (zapadalność 1,4%). Częstość ta wzrasta z wiekiem, osiągając nawet 40% u osób powyżej 40. roku życia, z wyraźną predylekcją do płci żeńskiej (2-3-krotnie wyższą niż u mężczyzn). Najczęstszą przyczyną obwodowych zawrotów głowy jest łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (BPPV), które stanowią 26-30% przypadków vertigo, z całożyciową częstością występowania 2,4%, roczną 1,6% i zapadalnością 0,6%. BPPV dotyka głównie osoby w wieku 50-60 lat, z przewagą kobiet (stosunek 2-3:1) i częstszym zajęciem prawego ucha. Migrena przedsionkowa występuje u około 0,89-2,7% populacji, z trzykrotnie wyższą częstością u kobiet, natomiast choroba Meniera ma częstość około 0,51%. Zapalenie nerwu przedsionkowego, trzecie pod względem częstości obwodowe zaburzenie przedsionkowe, ma roczną zapadalność 3,5-15,5 na 100 000 osób, z szczytem zachorowań w wieku 40-50 lat.
badania obrazowe mózgu, BPPV, chorobowość, choroby układu sercowo-naczyniowego, częstość występowania, depresja, infekcja dróg oddechowych, infekcja enterowirusowa, kanał półkolisty tylny, klinicyści szpitalni, migrena przedsionkowa, oddział ratunkowy, osteoporoza, otolaryngologia, przeciwciała IgM, uraz głowy, vertigo, współchorobowość, zaburzenia przedsionkowe, zaburzenia równowagi, zapadalność, zapalenie nerwu przedsionkowego, zawroty głowy - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Epidemiologia
Guzy desmoidowe (DT) to rzadkie, miejscowo agresywne nowotwory tkanek miękkich, stanowiące około 0,03% wszystkich nowotworów i mniej niż 3% nowotworów tkanek miękkich, z zapadalnością 2-6 przypadków na milion osób rocznie. Występują głównie u osób w wieku 15-60 lat, z przewagą kobiet (stosunek 2:1 do 3,9:1). Etiologia obejmuje mutacje w genie CTNNB1 (85-90% przypadków sporadycznych) oraz mutacje germinalne w genie APC u pacjentów z rodzinną polipowatością gruczolakowatą (FAP), u których ryzyko rozwoju DT jest 800-1000-krotnie wyższe. Czynniki ryzyka to m.in. wcześniejsza ciąża, urazy, zabiegi chirurgiczne, rodzinne występowanie DT oraz implanty piersi (SIR 482-823). Diagnostyka i leczenie wymagają podejścia multidyscyplinarnego, a nowo wprowadzone kody ICD-10 ułatwiają epidemiologię i badania kliniczne.
aktywna obserwacja, aktywny nadzór, badanie kontrolne, badanie obrazowe, beta-katenina, biomarker predykcyjny, gen APC, guz desmoidowy, inhibitor gamma-sekretazy, inhibitor kinazy tyrozynowej, mutacja CTNNB1, mutacja germinalna, nowotwór tkanki miękkiej, protokół nadzoru, przerzut, przeżycie wolne od nawrotu, przeżycie wolne od progresji, rezonans magnetyczny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, spontaniczna regresja, szczyt zachorowań, szlak Notch, zapadalność, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Nadwzroczność nie jest odpowiednim tłumaczeniem dla „nearsightedness”. poprawne tłumaczenie to krótkowzroczność – Epidemiologia
Krótkowzroczność (myopia) jest obecnie jedną z najpowszechniejszych wad refrakcji na świecie, dotykającą około 28-30% populacji globalnej, co przekłada się na 1,9-2,6 miliarda osób. Prognozy wskazują na wzrost do około 50% populacji (blisko 5 miliardów) do 2050 roku. Wysoka krótkowzroczność, definiowana jako wada powyżej -6,0 dioptrii, dotyczy obecnie 4% populacji (277 milionów), z przewidywanym wzrostem do 10% (938 milionów) w tym samym okresie. Epidemiologia wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne i etniczne, z najwyższą częstością w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej (80-90% młodych dorosłych), a także istotny wzrost zachorowalności w USA (z 25% do 41,6% w latach 1971-2004). Czynniki ryzyka obejmują ograniczony czas spędzany na świeżym powietrzu, intensywną pracę wzrokową z bliska, korzystanie z urządzeń elektronicznych, urbanizację, słabe oświetlenie oraz krótki czas snu. Pandemia COVID-19 nasiliła problem, prowadząc do tzw. „kwarantannowej krótkowzroczności”. Genetyczne predyspozycje potwierdzają badania CREAM, wskazując na wieloczynnikową etiologię.
badanie epidemiologiczne, badanie kohortowe, badanie przesiewowe wzroku, edukacja zdrowotna, jaskra otwartego kąta, konsorcjum CREAM, krótkowzroczność, nieskorygowana krótkowzroczność, odwarstwienie siatkówki, okulary dwuogniskowe, ortokeratologia, patologiczna krótkowzroczność, progresja krótkowzroczności, siatkówka obwodowa, ślepota, umiarkowana krótkowzroczność, upośledzenie widzenia, wysoka krótkowzroczność, zaćma podtorebkowa tylna, zapadalność, zwyrodnienie plamki - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół wstrząsu toksycznego – Epidemiologia
Zespół wstrząsu toksycznego (TSS) jest rzadką, ale potencjalnie śmiertelną chorobą wywołaną przez toksyny produkowane przez Staphylococcus aureus i Streptococcus pyogenes. Epidemiologia TSS uległa znacznym zmianom od lat 80., kiedy to zapadalność wśród kobiet miesiączkujących sięgała 14/100 000, a obecnie wynosi około 0,5-1,0/100 000 dla TSS menstruacyjnego i 0,8-3,4/100 000 dla wszystkich form TSS w USA. W Wielkiej Brytanii zapadalność m-TSS wynosi 0,09/100 000, a nm-TSS 0,04/100 000. Obserwuje się wzrost udziału przypadków niezwiązanych z menstruacją (nm-TSS), które stanowią około 50% TSS gronkowcowego i obejmują zakażenia pooperacyjne, porodowe, skórne oraz inne. Śmiertelność TSS paciorkowcowego jest znacznie wyższa (30-70%) niż gronkowcowego (5-22%), a u dzieci śmiertelność wynosi 3-10%, co podkreśla konieczność szybkiego rozpoznania i leczenia.
CDC, chemoprofilaktyka, diafragma, gąbka antykoncepcyjna, gronkowiec złocisty, inwazyjne zakażenie paciorkowcowe, kubeczek menstruacyjny, nadzór epidemiologiczny, paciorkowiec grupy A, paciorkowiec ropotwórczy, posocznica meningokokowa, śmiertelność, tampon o wysokiej chłonności, wstrząs septyczny, zakażenie pochwy, zakażenie rany pooperacyjnej, zakażenie tkanek miękkich, zapadalność, zespół wstrząsu toksycznego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba serca – Epidemiologia
Choroby serca pozostają główną przyczyną zgonów globalnie, odpowiadając za około 17,9 miliona zgonów rocznie (32% wszystkich zgonów w 2019 r.), w tym 702 880 zgonów w USA w 2022 roku (20% wszystkich zgonów). Obciążenie chorobami serca jest nierównomierne geograficznie i demograficznie, z wyższą śmiertelnością w krajach o niskim i średnim dochodzie (około 75% globalnych zgonów) oraz w określonych grupach etnicznych, np. południowoazjatyckich. Najważniejsze modyfikowalne czynniki ryzyka to nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemia, palenie tytoniu, otyłość, cukrzyca, niezdrowa dieta i brak aktywności fizycznej. W krajach rozwiniętych obserwuje się spadek standaryzowanych wskaźników umieralności dzięki poprawie profilaktyki i leczenia, jednak całkowita liczba przypadków rośnie z powodu starzenia się populacji i wzrostu liczby ludności. Choroby serca generują znaczne koszty ekonomiczne, np. w USA koszty medyczne i utraconej produktywności przekraczają 400 miliardów dolarów rocznie.
angioplastyka wieńcowa, badanie kohortowe, biomarker, choroba naczyń mózgowych, choroba niedokrwienna serca, choroba serca, choroba układu krążenia, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba wieńcowa, cukrzyca, elektroniczna dokumentacja medyczna, hipercholesterolemia, nadciśnienie, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, otyłość, profilaktyka pierwotna, profilaktyka wtórna, rejestr chorób, śmiertelność sercowo-naczyniowa, standaryzowany współczynnik umieralności, udar mózgu, wskaźnik zgonów, zanieczyszczenie powietrza, zapadalność - Leksykon substancji czynnych
Wirus zapalenia wątroby typu A – Wskazania do stosowania
Inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A (HAV) stanowi podstawę szczepionek profilaktycznych przeciwko WZW typu A, dostępnych w różnych preparatach, takich jak Avaxim 160 U, Havrix Adult (≥1440 jednostek ELISA/ml), Havrix 720 Junior (≥720 jednostek ELISA/0,5 ml), Vaqta 50 (50 U/ml) oraz Vaqta 25 (25 U/0,5 ml). Szczepionki te indukują odpowiedź immunologiczną chroniącą przed zakażeniem HAV, jednak nie zapewniają ochrony przed innymi wirusami zapalenia wątroby (HBV, HCV, HEV) ani innymi czynnikami etiologicznymi. Podanie pierwszej dawki powinno nastąpić co najmniej 2 tygodnie, optymalnie 4 tygodnie, przed ekspozycją na wirusa, co jest szczególnie istotne u osób podróżujących do obszarów endemicznych (Afryka, Azja, basen Morza Śródziemnego, Bliski Wschód, Ameryka Środkowa i Południowa).
droga fekalno-oralna, inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A, narażenie zawodowe, nosiciel wirusa, odpowiedź immunologiczna, pacjent seronegatywny, pacjent seropozytywny, poziom przeciwciał, przewlekła choroba wątroby, rejony endemiczne, ryzyko epidemiologiczne, stan serologiczny, uodpornienie czynne, wirus HIV, wirusowe zapalenie wątroby typu A, wirusowe zapalenie wątroby typu C, WZW typu A, zapadalność, zapalenie wątroby wirusowe - Leksykon chorób i schorzeń
Postępujące porażenie nadrdzeniowe – Epidemiologia
Postępujące porażenie nadrdzeniowe (PSP) to rzadkie, neurodegeneracyjne zaburzenie ruchowe o śmiertelnym przebiegu, z medianą przeżycia około 4,9 lat od diagnozy (95% CI 3,6-6,1). Chorobowość PSP waha się w literaturze od 1,39 do 17,9 na 100 000 osób, z metaanalizą wskazującą na 6,92 (4,33-11,06) na 100 000. Zapadalność wynosi 0,81 (0,48-1,37) na 100 000 osobolat, z przewagą mężczyzn (stosunek 1,5:1) i średnim wiekiem zachorowania około 63 lat. PSP stanowi 4-6% przypadków parkinsonizmu, będąc drugim najczęstszym po chorobie Parkinsona. Diagnostyka jest utrudniona przez częste błędne rozpoznania (ponad 50% przypadków początkowo diagnozowanych jako choroba Parkinsona), a mediana czasu od objawów do diagnozy wynosi około 3-4,2 lat. Główne czynniki ryzyka to wiek powyżej 60 lat oraz czynniki środowiskowe, takie jak ekspozycja na annonacynę (z owoców Annonaceae) i metale przemysłowe, a także nadciśnienie tętnicze. Genetycznie, najsilniejszym czynnikiem ryzyka jest haplotyp H1/H2 w genie MAPT (OR≈5,5), a nowe dane wskazują na rolę wariantów w genie C4A.
badanie asocjacyjne całego genomu, badanie kliniczne, beta-blokery, biomarker diagnostyczny, choroba Alzheimera, choroba Creutzfeldta-Jakoba, choroba Parkinsona, chorobowość, depresja, dysfagia, gen MAPT, haplotyp, infekcja, nadciśnienie tętnicze, oddział ratunkowy, parkinsonizm, płyn mózgowo-rdzeniowy, postępujące porażenie nadrdzeniowe, specjalista zaburzeń ruchu, statyny, terapia modyfikująca przebieg choroby, upadek, wózek inwalidzki, zaburzenie poznawcze, zaburzenie ruchu, zapadalność, złoty standard diagnostyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Uraz rdzenia kręgowego – Epidemiologia
Uraz rdzenia kręgowego (URK) pozostaje istotnym problemem zdrowotnym o wysokiej śmiertelności i niepełnosprawności, z globalną zapadalnością szacowaną na 23,77 (95% CI, 21,50-26,15) na milion osób, w tym 26,48 (95% CI, 24,15-28,93) na milion dla urazów traumatycznych (TURK) oraz 17,93 (95% CI, 13,30-23,26) na milion dla urazów nietraumatycznych (NURK). W USA zapadalność wynosi około 40/milion, z 12 000-17 000 nowych przypadków rocznie, a w Europie wskaźniki wahają się od 8,3 do 33,6/milion. Epidemiologia URK charakteryzuje się wzrostem średniego wieku pacjentów (z 28,3 lat w latach 70. do ponad 60 lat w Japonii od 2014 r.) oraz dominacją mężczyzn (stosunek około 3:1). Główne przyczyny to wypadki komunikacyjne (29,9%), upadki (37,1%) i przemoc, z rosnącym udziałem upadków w populacjach starzejących się. Najczęściej uszkodzony jest odcinek szyjny rdzenia, a niekompletna tetraplegia stanowi 48,4% przypadków TURK. Pomimo postępów w leczeniu i rehabilitacji, powrót neurologiczny i funkcjonalny pozostaje stabilny od dwóch dekad.
- Leksykon chorób i schorzeń
Choroba charcota-mariego-tootha – Epidemiologia
Choroba Charcota-Mariego-Tootha (CMT) jest najczęstszą dziedziczną neuropatią obwodową o globalnej częstości występowania szacowanej na około 1 przypadek na 2500-3300 osób, co odpowiada około 2,6 miliona chorych na świecie. Epidemiologia CMT wykazuje znaczne zróżnicowanie regionalne, z chorobowością wahającą się od 9,7 do 82,3 na 100 000 mieszkańców (np. Norwegia 82,3/100 000, Serbia 9,7/100 000). Pod względem genetycznym wyróżnia się głównie typy CMT1 (demielinizacyjny, 37,5-84% przypadków, zapadalność ~15/100 000), w tym CMT1A (około 70% CMT1, 10,5/100 000) oraz CMT2 (aksonalny, 12-35,9%, zapadalność ~7/100 000). CMTX stanowi 10-20% przypadków. Różnice w rozpowszechnieniu mutacji genetycznych, takich jak duplikacja PMP22 (19,6% w Norwegii) czy mutacje w genach Cx32, MPZ i MFN2, podkreślają heterogenność choroby. Epidemiologia uwzględnia także zmienność w zależności od płci i wieku, z wyższą chorobowością u mężczyzn i wzrostem częstości w starszych grupach wiekowych (np. 19,1/100 000 u osób 75+ lat w Belgradzie).
badanie diagnostyczne, badanie epidemiologiczne, badanie kliniczne, choroba Charcota-Mariego-Tootha, chorobowość, częstość występowania, dysfagia, mutacja genetyczna, nerw ruchowy, neuropatia obwodowa dziedziczna, niedodiagnozowanie, obciążenie chorobą, polineuropatia, prawdopodobieństwo przeżycia, przewodnictwo nerwowe, wskaźnik chorobowości, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Neuromielitis optica – Epidemiologia
Neuromielitis optica spectrum disorder (NMOSD) to rzadka, autoimmunologiczna choroba zapalna ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się zapaleniem nerwu wzrokowego, rdzenia kręgowego oraz określonymi zespołami mózgowymi i pniowymi. Chorobowość globalna wynosi od 0,5 do 10 przypadków na 100 000 osób, ze średnią około 5/100 000, a roczna zapadalność waha się między 0,029 a 0,880 na 100 000 osobolat, z typową wartością około 0,155-0,278/100 000 osobolat w zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych (IPND 2015 vs. Wingerchuk 2006). NMOSD wykazuje wyraźne zróżnicowanie etniczne: chorobowość u osób rasy białej wynosi około 1/100 000, u wschodnioazjatyckich około 3,5/100 000, a u osób rasy czarnej może sięgać nawet 10/100 000. Kobiety stanowią około 90% chorych, z relacją płci 5:1 do 10:1, a szczyt zachorowań przypada na 55-64 lata u kobiet i 65-74 lata u mężczyzn. Etiologia NMOSD pozostaje niejasna, jednak czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, pochodzenie etniczne oraz określone haplotypy HLA (np. HLA-DRB1*03, HLA-DPB1*0501, HLA-DRB1*1602).
akwaporyna 4, choroba autoimmunologiczna, choroba demielinizacyjna, choroby współistniejące, czynnik hormonalny, demielinizacja, haplotyp HLA, kryteria diagnostyczne, miastenia gravis, neuromielitis optica, ośrodkowy układ nerwowy, patofizjologia choroby, przeciwciała anty-AQP4, przeciwciała przeciwko akwaporynie 4, schorzenie autoimmunologiczne, seronegatywny, stwardnienie rozsiane, toczeń rumieniowaty układowy, zapadalność, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie rdzenia kręgowego, zespół Sjögrena - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie reaktywnego przywiązania – Epidemiologia
Zaburzenie reaktywnego przywiązania (ZRP) jest patologią rozwojową występującą u niemowląt i małych dzieci, które doświadczyły zaniedbania lub maltretowania, prowadzącą do trudności w nawiązywaniu zdrowych więzi emocjonalnych. Częstość występowania ZRP w populacji ogólnej wynosi około 1-2%, z wyższymi wskaźnikami w populacjach defaworyzowanych i dzieci w opiece zastępczej, gdzie sięga nawet 35-40%. Badania epidemiologiczne wskazują na skumulowaną zapadalność 6,38/10 000 urodzeń (7,38/10 000 u mężczyzn i 4,92/10 000 u kobiet) w okresie 1996-2012. Czynniki ryzyka obejmują obecność zaburzeń psychicznych u rodziców (OR 8,82 dla matki, OR 5,60 dla ojca) oraz środowisko rodzinne, z wysoką zgodnością występowania wśród rodzeństwa (67-75%). Współistniejące diagnozy psychiatryczne stwierdzono u 78,82% przypadków ZRP, co podkreśla złożoność kliniczną tego zaburzenia.
czynnik ryzyka, diagnoza psychiatryczna, dobrostan emocjonalny, DSM-IV, epidemiologia, interwencja terapeutyczna, opieka instytucjonalna, opieka zastępcza, problem behawioralny, relacje interpersonalne, zaburzenie psychiczne, zaburzenie reaktywnego przywiązania, zaburzenie więzi, zapadalność, zdrowie psychiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Pierwotne stwardnienie boczne – Epidemiologia
Pierwotne stwardnienie boczne (PLS) to rzadka, neurodegeneracyjna choroba charakteryzująca się selektywnym uszkodzeniem górnego neuronu ruchowego przy zachowanym dolnym neuronie ruchowym. Epidemiologia PLS wskazuje na zapadalność na poziomie 0,1-0,6 przypadków na 100 000 osób rocznie oraz chorobowość 1-9 przypadków na 100 000 osób, z przewagą mężczyzn (stosunek 2:1 do 4:1) i średnim wiekiem zachorowania około 50 lat. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych wymagających co najmniej 2-letniej progresji objawów górnego neuronu ruchowego, a w praktyce obserwacja trwa zwykle 3-4 lata, aby wykluczyć ALS. Brak specyficznych biomarkerów i nakładanie się symptomów z ALS oraz dziedziczną paraparetyką spastyczną utrudniają rozpoznanie. W USA szacuje się obecnie 300-500 pacjentów z PLS, jednak dane te mogą być niedoszacowane. Wyzwania epidemiologiczne obejmują rzadkość choroby, zmieniające się kryteria diagnostyczne oraz ograniczone badania populacyjne, co podkreśla potrzebę międzynarodowej współpracy i tworzenia rejestrów pacjentów.
badanie kliniczne, biomarker, choroba neuronu ruchowego, chorobowość, diagnostyka różnicowa, dolny neuron ruchowy, dziedziczna paraplegia spastyczna, fizykoterapia, górny neuron ruchowy, nadzór epidemiologiczny, neuron ruchowy, patofizjologia, pierwotne stwardnienie boczne, postępujący zanik mięśni, proces neurodegeneracyjny, progresja choroby, skala PLSFRS, ślinotok, spastyczność, stwardnienie zanikowe boczne, terapia zajęciowa, toksyna botulinowa, wspomaganie oddychania, zapadalność, żywienie dojelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Niewydolność serca – Epidemiologia
Niewydolność serca (NS) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, dotykając globalnie około 64 miliony osób, z rosnącą tendencją w USA, gdzie przewiduje się wzrost liczby chorych z 6,7 miliona obecnie do 11,4 miliona do 2050 roku. Epidemiologia NS wykazuje zróżnicowanie demograficzne: wyższe wskaźniki u osób powyżej 75. roku życia (>10%), u osób czarnoskórych oraz u mężczyzn, choć rozpowszechnienie jest podobne u obu płci ze względu na dłuższe przeżycie kobiet. Wyróżnia się trzy typy NS według frakcji wyrzutowej lewej komory: HFrEF (~30%), HFmrEF (12-13%) oraz HFpEF (50-58%), z rosnącym udziałem HFpEF, szczególnie u pacjentów z cukrzycą typu 2. Globalne rozpowszechnienie NS wynosi 8,52 na 1000 mieszkańców, z najwyższymi wskaźnikami w Azji Wschodniej, Ameryce Północnej i Europie Zachodniej. Mimo spadku standaryzowanych wskaźników zapadalności, bezwzględna liczba nowych przypadków wzrosła o 12% w ostatniej dekadzie, a śmiertelność związana z NS rośnie, szczególnie wśród młodszych dorosłych i mniejszości etnicznych.
chorobowość, dysfunkcja rozkurczowa, dysfunkcja rozkurczowa lewej komory, dysfunkcja skurczowa lewej komory, frakcja wyrzutowa lewej komory, kardiomiopatia dziedziczna, migotanie przedsionków, nadciśnienie, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, niewydolność serca, niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową, niewydolność serca z pośrednią frakcją wyrzutową, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową, obniżona frakcja wyrzutowa, przewlekła choroba nerek, stadium A niewydolności serca, umieralność, wskaźniki śmiertelności, zapadalność, zastoinowa niewydolność serca - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół miasteniczny lamberta-eatona – Epidemiologia
Zespół miasteniczny Lamberta-Eatona (LEMS) jest rzadkim schorzeniem autoimmunologicznym złącza nerwowo-mięśniowego, o częstości występowania 2,3-3,4 przypadków na milion mieszkańców i rocznej zapadalności 0,4-0,6/milion. Choroba ta jest 46 razy rzadsza niż miastenia gravis, a jej epidemiologia silnie wiąże się z nowotworami, zwłaszcza drobnokomórkowym rakiem płuca (SCLC), który występuje u 50-60% pacjentów z LEMS. Średni wiek zachorowania to 58-60 lat w LEMS związanym z nowotworem, z przewagą mężczyzn (60-75%), natomiast w LEMS niezwiązanym z nowotworem obserwuje się dwa szczyty wieku zachorowań (około 35 i 60 lat) oraz nieznaczną przewagę kobiet. Diagnostyka powinna obejmować rygorystyczne badania onkologiczne, gdyż rozpoznanie LEMS zwykle poprzedza wykrycie SCLC, a badania przesiewowe w kierunku raka zaleca się powtarzać co 3-6 miesięcy przez minimum 2 lata. Skala DELTA-P jest użytecznym narzędziem do oceny ryzyka rozwoju SCLC u pacjentów z LEMS i pozwala na dostosowanie intensywności badań przesiewowych.
choroba złącza nerwowo-mięśniowego, drobnokomórkowy rak płuca, jakość życia związana ze zdrowiem, kwestionariusz EQ-5D, kwestionariusz SF-36, miastenia gravis, nasilenie choroby, niedrobnokomórkowy rak płuca, nowotwór neuroendokrynny, oczekiwana długość życia, rejestr choroby, remisja długotrwała, schorzenie autoimmunologiczne, skala DELTA-P, zapadalność, zespół miasteniczny Lamberta-Eatona, złącze nerwowo-mięśniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba neuronu ruchowego (chnr) – Epidemiologia
Choroba neuronu ruchowego (CHNR) to rzadkie, postępujące schorzenie neurodegeneracyjne obejmujące neurony ruchowe w mózgu i rdzeniu kręgowym, z globalną zapadalnością wynoszącą średnio 1,9-2,6 przypadków na 100 000 osób rocznie oraz chorobowością około 4,5-6 na 100 000. W Europie zapadalność jest wyższa (ok. 2,6/100 000), a w krajach azjatyckich niższa (0,7-0,8/100 000). Występują znaczące różnice regionalne, np. w Wielkiej Brytanii chorobowość wynosi około 8,8/100 000, a w USA 5,2/100 000. CHNR częściej dotyka mężczyzn (stosunek 1,5-2:1) i osoby powyżej 50. roku życia, ze szczytem zapadalności między 70 a 79 rokiem życia. Najczęstszą formą jest ALS (ok. 90% przypadków), a pozostałe to PLS, PMA i HSP. Czynniki ryzyka obejmują płeć męską, wiek, predyspozycje genetyczne oraz potencjalne narażenia środowiskowe, takie jak chemikalia rolnicze, palenie tytoniu czy służba wojskowa. Warto zauważyć, że wyższy wskaźnik masy ciała (BMI ≥30 kg/m²) wiąże się z 20% niższym ryzykiem CHNR.
biomarker, choroba neuronu ruchowego, chorobowość, czynnik ryzyka, dziedziczna parapareza spastyczna, mutacja genetyczna, narażenie na chemikalia, neuron ruchowy, pierwotne stwardnienie boczne, postępujący zanik mięśni, progresja choroby, rdzeń kręgowy, remisja choroby, ryzyko zachorowania, śpiączka, stwardnienie zanikowe boczne, wskaźnik masy ciała, zapadalność, zespół klinicystów - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Szczepionka MMR wykazuje wysoką skuteczność w profilaktyce odry, świnki i różyczki, zapewniając po pełnym schemacie dwóch dawek ochronę na poziomie 97% przed odrą, około 99% przed odrą i różyczką oraz około 88% przed świnką. Ochrona immunologiczna rozwija się w ciągu dwóch tygodni od podania dawki, a u większości osób odporność utrzymuje się przez całe życie, z wyjątkiem świnki, gdzie możliwe jest osłabienie odporności i konieczność dawki przypominającej. Szczepionka znacząco redukuje ryzyko hospitalizacji z powodu chorób zakaźnych (HR = 0,10; 95% CI: 0,03-0,34 dla odry i świnki) oraz infekcji dolnych dróg oddechowych (HR: 0,18; 95% CI: 0,07-0,48), co wskazuje na jej szerokie korzyści zdrowotne wykraczające poza choroby docelowe.
choroba zakaźna, choroba zapalna jelit, choroby układu oddechowego, eliminacja choroby, epidemiologia, hospitalizacja, infekcja dróg oddechowych, infekcja wirusowa, odporność immunologiczna, odporność stadna, odporność zbiorowiskowa, odra, ognisko choroby, patogen, przebieg choroby, różyczka, schemat szczepienia, śmiertelność, świnka, szczepionka MMR, transmisja wirusa, wyszczepialność, zaburzenia spektrum autyzmu, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba whipple’a – Epidemiologia
Choroba Whipple’a, wywoływana przez Tropheryma whipplei, jest rzadką, ogólnoustrojową infekcją o częstości występowania od 0,3 do 9,8 przypadków na 1 milion osób w zależności od regionu (np. 9,8/milion w USA, 1-3/milion w Europie). Najczęściej diagnozowana jest u osób w wieku 40-69 lat, ze średnim wiekiem rozpoznania 49-60 lat, z tendencją do wzrostu zachorowań u pacjentów ≥65 lat (24,4-39,2/milion). Choroba dotyka głównie populację kaukaską (98%), z przewagą mężczyzn (stosunek 8-9:1), choć nowsze dane wskazują na bardziej wyrównany rozkład płci. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję zawodową na glebę i zwierzęta (rolnicy, budowlańcy), a także predyspozycje genetyczne związane z antygenami HLA-B27 (26% pacjentów) oraz HLA-DRB1*13 i DQB1*06. Nosicielstwo T. whipplei jest znacznie częstsze niż choroba, wykrywane u 0,6-11% populacji, co wskazuje na konieczność dodatkowych czynników immunologicznych do rozwoju pełnoobjawowej infekcji.
allel HLA, antybiotyk, antybiotykoterapia, antygen HLA-B27, badanie endoskopowe, badanie PCR, choroba ogólnoustrojowa, choroba reumatyczna, choroba Whipple’a, chorobowość, częstość występowania, czynnik środowiskowy, diagnoza choroby, ilościowa PCR, immunosupresja, inhibitor TNF, lek immunosupresyjny, manifestacja kliniczna, metotreksat, nawrót choroby, nosicielstwo, odporność komórkowa, test diagnostyczny, transmisja choroby, transmisja fekalno-oralna, transmisja kropelkowa, Tropheryma whipplei, zajęcie OUN, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Rozdarcie ścięgna achillesa – Epidemiologia
Zerwanie ścięgna Achillesa (ATR) stanowi około 20% poważnych uszkodzeń ścięgien kończyny dolnej, z rosnącą zapadalnością obserwowaną w ostatnich dekadach, szczególnie w populacji osób starszych i aktywnych sportowo. Zapadalność w różnych regionach waha się od 1,8 do 41,7 na 100 000 osobolat, z najwyższymi wartościami w populacjach sportowców (6 000–18 000 na 100 000). Uraz wykazuje bimodalny rozkład wiekowy: pierwszy szczyt w wieku 25-40 lat związany z aktywnością sportową, drugi powyżej 60 lat, często w kontekście urazów niskoenergetycznych i zmian zwyrodnieniowych. Mężczyźni są znacznie bardziej narażeni (współczynnik mężczyźni:kobiety 1,7:1 do 30:1), a średni wiek urazu to 43-44 lata. Najczęstszą etiologią są urazy sportowe, zwłaszcza w koszykówce, siatkówce i piłce nożnej, a także czynniki ryzyka takie jak wcześniejsze problemy ze ścięgnem, stosowanie fluorochinolonów, kortykosteroidów, choroby metaboliczne i układowe oraz rasa czarna.
choroba zapalna jelit, cukrzyca, dna moczanowa, fluorochinolony, hipercholesterolemia, kortykosteroidy doustne, leczenie operacyjne, leczenie zachowawcze, nadczynność przytarczyc, naprawa chirurgiczna, naprawa ścięgna, połączenie mięśniowo-ścięgniste, ponowne zerwanie, reumatoidalne zapalenie stawów, rozkład bimodalny, ścięgno Achillesa, toczeń układowy, ultrasonografia, unieruchomienie gipsowe, uraz ścięgna Achillesa, zaburzenia tarczycy, zapadalność, zerwanie ścięgna, zerwanie ścięgna Achillesa, zgięcie grzbietowe, zgięcie podeszwowe, zmiany zwyrodnieniowe ścięgna - Leksykon chorób i schorzeń
Demencja – Epidemiologia
Demencja stanowi istotne wyzwanie zdrowia publicznego, z globalną liczbą chorych szacowaną na 55-57 milionów osób w 2023 roku, z prognozowanym wzrostem do 78 milionów w 2030 i 139 milionów w 2050 roku. Chorobowość demencji wynosi około 9,95% w populacji powyżej 65 roku życia, z zapadalnością roczną bliską 10 milionom nowych przypadków. Najczęstszą przyczyną jest choroba Alzheimera (50-70% przypadków), następnie demencja naczyniowa (20-30%) oraz demencja z ciałami Lewy’ego (do 30%). Wskaźniki chorobowości i zapadalności wykazują znaczne zróżnicowanie geograficzne i demograficzne, z podwajaniem częstości co 5 lat po 65 roku życia oraz odmiennymi proporcjami typów demencji w różnych krajach (np. stosunek VaD do AD na Węgrzech wynosi 2,54:1). Koszty ekonomiczne demencji są ogromne, przekraczając 1,3 biliona dolarów rocznie globalnie, z przewidywanym wzrostem do 2,8 biliona dolarów do 2030 roku, co podkreśla potrzebę skutecznych strategii profilaktycznych i zarządzania chorobą.
choroba Alzheimera, demencja naczyniowa, demencja z ciałami Lewy’ego, funkcja poznawcza, łagodzenie objawów, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, niepełnosprawność, rezerwa poznawcza, spadek funkcji poznawczych, układ sercowo-naczyniowy, upośledzenie słuchu, uraz głowy, wskaźnik chorobowości, wskaźnik epidemiologiczny, wskaźnik przeżywalności, zaburzenia pamięci, zanieczyszczenie powietrza, zapadalność, zespół otępienny - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Epidemiologia
Brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste) są jedną z najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową, wywoływaną przez HPV, głównie typy 6 i 11, które odpowiadają za około 90% przypadków. Roczna zapadalność wynosi około 1% populacji, z częstością występowania 10-20% wśród osób aktywnych seksualnie, a kliniczne objawy pojawiają się u około 1%. Najwyższa zapadalność obserwowana jest u osób w wieku 17-33 lat, ze szczytem w grupie 20-24 lat (kobiety 6,3/1000 osobolat, mężczyźni 2,9/1000 osobolat). Czynniki ryzyka obejmują liczbę partnerów seksualnych, zakażenie HIV (OR 7,14; 95% CI 2,41-28,7), palenie tytoniu oraz współistniejące zakażenia HPV. Epidemiologia wskazuje na wzrost częstości występowania w ostatnich dekadach, jednak wprowadzenie szczepień przeciw HPV (Gardasil, Gardasil 9) znacząco zmniejszyło zapadalność, np. w Australii o 90% u osób w wieku 15-20 lat w ciągu 10 lat od wdrożenia programu szczepień. Szczepienia zalecane są do 26 roku życia, z możliwością rozszerzenia do 45 lat, co stanowi kluczową strategię profilaktyczną.
brodawka anogenitalna, brodawka narządów płciowych, choroba przenoszona drogą płciową, chorobowość, Gardasil, Gardasil 9, HPV, HPV typu 16, immunizacja, kłykcina kończysta, nawracająca brodawczakowatość dróg oddechowych, nowotwór głowy i szyi, obciążenie psychospołeczne, prezerwatywa, rak odbytu, rak szyjki macicy, szczepienie przeciwko HPV, szczepionka 9-walentna, szczepionka czterowalentna, typ HPV, upośledzona odporność, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie chlamydiowe, zakażenie HPV, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja norowirusowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zakażenie norowirusowe (NGE) charakteryzuje się nagłym początkiem wymiotów i biegunki, zwykle ustępując samoistnie po kilku dniach bez konieczności specjalistycznego leczenia. Rokowanie jest dobre, jednak szczególną uwagę należy zwrócić na grupy ryzyka, takie jak małe dzieci, osoby starsze, pacjenci z osłabionym układem odpornościowym, chorobami przewlekłymi oraz kobiety w ciąży, u których zakażenie może prowadzić do ciężkiego odwodnienia i powikłań, a nawet zgonu. Osoby z chorobami przewlekłymi, stanowiące około 37% populacji, odpowiadają za 51,6% hospitalizacji związanych z NGE, co podkreśla konieczność intensywniejszej opieki i profilaktyki w tych grupach. W trakcie choroby zaleca się stosowanie leków OTC łagodzących objawy, takich jak preparaty przeciwbiegunkowe i przeciwwymiotne.
choroby współistniejące, ciężki przebieg choroby, dystans społeczny, higiena rąk, hospitalizacja, lek przeciwbiegunkowy, lek przeciwwymiotny, modelowanie matematyczne, nadzór epidemiologiczny, odporność zbiorowa, odwodnienie, osłabiony układ odpornościowy, patogen, transmisja wirusa, układ odpornościowy, wymioty i biegunka, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie opozycyjno-buntownicze – Epidemiologia
Zaburzenie opozycyjno-buntownicze (ODD) charakteryzuje się zmiennym rozpowszechnieniem w populacji dziecięcej, wynoszącym średnio 3,3% według DSM-5-TR, z zakresami od 1% do 16% w zależności od metodologii i grupy badanej. W próbach klinicznych wskaźniki sięgają 28-65%, a w populacyjnych 2,6-15,6%, z tendencją do spadku wraz z wiekiem. ODD manifestuje się zwykle do 8 roku życia, z krzywoliniowym przebiegiem zapadalności, osiągając skumulowane ryzyko 21,9% do 9 roku życia. Występuje częściej u chłopców (RR ~1,6), zwłaszcza przed okresem dojrzewania, jednak różnice płciowe zacierają się w okresie adolescencji. Zaburzenie często współwystępuje z ADHD (40-50% przypadków), zaburzeniami nastroju, lękowymi, uczenia się i językowymi, a nieleczone może prowadzić do poważnych konsekwencji psychospołecznych oraz progresji do zaburzenia zachowania (30-40% ryzyka), które z kolei wiąże się z ryzykiem antyspołecznego zaburzenia osobowości w dorosłości (ok. 40%).
ADHD, antyspołeczne zaburzenie osobowości, badanie epidemiologiczne, diagnoza zaburzenia, klasyfikacja DSM-5-TR, kryterium diagnostyczne, objaw ODD, obraz kliniczny, psychiatra dziecięcy, psycholog dziecięcy, rokowanie, rozpowszechnienie choroby, ryzyko samobójcze, wskaźnik rozpowszechnienia, zaburzenie depresyjne, zaburzenie językowe, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie opozycyjno-buntownicze, zaburzenie psychiczne, zaburzenie uczenia się, zaburzenie współistniejące, zaburzenie zachowania, zapadalność, zespół nadpobudliwości psychoruchowej - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka reumatyczna – Epidemiologia
Gorączka reumatyczna (ARF) oraz choroba reumatyczna serca (RHD) pozostają istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach oraz w populacjach marginalizowanych. Globalnie szacuje się ponad 15 milionów przypadków RHD, z 282 000 nowych przypadków i 233 000 zgonów rocznie, a średnia zapadalność na ARF wynosi 19 na 100 000 dzieci w wieku szkolnym. Wysokie wskaźniki zapadalności obserwuje się m.in. wśród rdzennych Australijczyków (153-380/100 000 dzieci w wieku 5-14 lat) oraz Maorysów w Nowej Zelandii (46,1/100 000 dzieci w wieku 5-14 lat). Epidemiologia RHD wykazuje regionalne zróżnicowanie, z największym obciążeniem w Afryce, regionie Pacyfiku, Ameryce Łacińskiej, Bliskim Wschodzie i Azji. Czynniki ryzyka obejmują przeludnienie, niski status społeczno-ekonomiczny, ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej, wiek 5-15 lat oraz nieleczone zakażenia paciorkowcowe gardła. Choroba reumatyczna serca częściej dotyka kobiety, u których ryzyko jest 1,6-2 razy wyższe, co wiąże się m.in. z wpływem ciąży i czynnikami hormonalnymi.
badanie echokardiograficzne, badanie epidemiologiczne, badanie przesiewowe echokardiograficzne, benzylopenicylina G, choroba reumatyczna serca, chorobowość, gorączka reumatyczna, kryteria diagnostyczne, lata życia skorygowane o niepełnosprawność, nadzór epidemiologiczny, niedostateczne zgłaszanie, obciążenie chorobą, paciorkowiec beta-hemolizujący, paciorkowiec grupy A, profilaktyka antybiotykowa, rejestr chorób, zakażenie paciorkowcowe gardła, zapadalność, zapalenie gardła paciorkowcowe - Leksykon chorób i schorzeń
Takayasu arteritis – Epidemiologia
Takayasu arteritis (TAK) to przewlekłe zapalenie dużych naczyń, głównie aorty i jej odgałęzień oraz tętnic płucnych, o zróżnicowanej częstości występowania geograficznego. Najwyższa chorobowość odnotowana jest w Japonii (40/milion), podczas gdy w USA wynosi 0,9/milion. Średnia światowa zapadalność to około 2,6/milion rocznie, z regionalnymi różnicami: Japonia i Korea 1-2/milion, Europa 0,4-1,5/milion, Polska 0,92/milion. Choroba dotyka głównie kobiety (80-90% przypadków, stosunek kobiet do mężczyzn średnio 9:1) i osoby młode, ze szczytem zachorowań w wieku 15-30 lat. Występują różnice etniczne w lokalizacji zmian naczyniowych, np. u Japończyków częściej zajęty jest łuk aorty, a u Hindusów aorta brzuszna. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych, zwłaszcza angiografii i rezonansie magnetycznym, które pozwalają ocenić zwężenia i zmiany zapalne naczyń.
angiografia, aorta, aorta brzuszna, ból głowy, choroba autoimmunologiczna, choroba bez tętna, chorobowość, chromanie przestankowe, dyskomfort w klatce piersiowej, gorączka, gruźlica, incydent naczyniowo-mózgowy, łuk aorty, nadciśnienie tętnicze, niedomykalność aortalna, niewydolność serca, nowotwór hematologiczny, parametr zapalny, pogorszenie widzenia, rezonans magnetyczny, Takayasu arteritis, tętniak aorty, tętnica płucna, tętnica podobojczykowa, zakrzepica płucna, zapadalność, zapalenie naczyń, zastoinowa niewydolność serca, złe samopoczucie, zwężenie naczyń, zwężenie tętnicy nerkowej