Wskazania do stosowania
Wirus zapalenia wątroby typu A

Wskazania do stosowania szczepionek zawierających wirus zapalenia wątroby typu A

Substancja czynna wirus zapalenia wątroby typu A (HAV) w postaci inaktywowanej, stanowi podstawowy składnik szczepionek stosowanych w profilaktyce wirusowego zapalenia wątroby typu A. Szczepionki te zawierają inaktywowany (unieczyniony) wirus zapalenia wątroby typu A, adsorbowany na różnych nośnikach, głównie związkach glinu. Ich celem jest wywołanie czynnej odpowiedzi immunologicznej chroniącej przed infekcją HAV.¹²

Na rynku dostępne są różne preparaty zawierające inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A, w tym: Avaxim 160 U, Havrix Adult, Havrix 720 Junior, Vaqta 50 oraz Vaqta 25. Wszystkie te szczepionki przeznaczone są do profilaktyki wirusowego zapalenia wątroby typu A, jednak różnią się dawką antygenu oraz grupą docelową pacjentów.³⁴⁵

Należy podkreślić, że szczepionki przeciw HAV nie chronią przed zapaleniem wątroby wywołanym przez inne wirusy, takie jak HBV, HCV i HEV, ani przed chorobami wątroby wywołanymi przez inne czynniki patogenne.⁶⁷

Grupy pacjentów, którym zaleca się szczepienie przeciwko HAV

Wskazania do stosowania szczepionek przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A zależą od wieku pacjenta oraz szczególnych czynników ryzyka zakażenia. Poniżej przedstawiono główne grupy docelowe, którym zaleca się podanie szczepionki zawierającej inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A.⁸

Osoby podróżujące w rejony endemiczne

Szczepienie jest szczególnie zalecane osobom udającym się w obszary o wysokiej częstości występowania WZW typu A, takie jak: Afryka, Azja, kraje basenu Morza Śródziemnego, Bliski Wschód, Ameryka Środkowa i Południowa. Dla uzyskania optymalnej odpowiedzi immunologicznej, pierwsza dawka szczepionki powinna być podana co najmniej 2 tygodnie (optymalnie 4 tygodnie) przed spodziewanym narażeniem na kontakt z wirusem.⁹¹⁰

Członkowie Sił Zbrojnych

Z uwagi na zwiększone ryzyko zakażenia, uodpornienie czynne wskazane jest u wojskowych udających się na tereny endemiczne lub obszary o niskim poziomie higieny.¹¹

Osoby narażone zawodowo

Szczepienie zalecane jest dla osób z grup zwiększonego ryzyka zakażenia HAV ze względu na narażenie zawodowe, w tym:¹²

• Pracownicy ambulatoriów
• Pielęgniarki, personel medyczny i personel pomocniczy szpitali oraz innych placówek służby zdrowia, szczególnie oddziałów gastroenterologicznych i pediatrycznych
• Pracownicy zakładów oczyszczania miasta
• Osoby związane bezpośrednio z produkcją i dystrybucją żywności

¹³

Grupy ryzyka behawioralnego

Szczepienie przeciwko HAV jest zalecane następującym grupom:¹⁴

• Osoby o orientacji homoseksualnej, szczególnie mężczyźni
• Osoby często zmieniające partnerów seksualnych

¹⁵

Warto podkreślić, że zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu A może być przenoszone nie tylko drogą fekalno-oralną (poprzez spożycie zakażonej wody lub pożywienia), ale również poprzez krew lub kontakty seksualne (szczególnie stosunki oralno-analne).¹⁶

Inne grupy ryzyka

Szczepienie przeciwko HAV jest również zalecane następującym grupom:¹⁷

• Osoby chore na hemofilię
• Osoby narażone na częste zastrzyki
• Osoby mające kontakt z zakażonymi HAV (z uwagi na długi okres wydalania wirusa przez osoby zakażone)
• Osoby z przewlekłymi chorobami wątroby lub obciążone ryzykiem ich wystąpienia (np. przewlekli nosiciele wirusa HBV i HCV oraz nadużywający alkoholu) – wirusowe zapalenie wątroby typu A pogarsza przebieg przewlekłej choroby wątroby

¹⁸

Działania epidemiologiczne

Szczepienie przeciwko HAV zalecane jest również w sytuacjach zwiększonego ryzyka epidemiologicznego:¹⁹

• Osoby wymagające ochrony w ramach działań podejmowanych w celu opanowania epidemii WZW typu A
• Osoby żyjące w rejonach o podwyższonej zapadalności na WZW typu A
• Populacje o wysokiej częstości występowania WZW typu A (m.in. Indianie Amerykańscy, Eskimosi, mieszkańcy rejonów epidemicznego występowania WZW typu A)

²⁰

Pacjenci ze szczególnymi wskazaniami

Szczepienie przeciwko HAV jest szczególnie zalecane dla osób, u których zakażenie może stanowić czynnik zagrażający życiu, w tym:²¹

• Osoby zakażone ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV)
• Osoby ze zdiagnozowanym wirusowym zapaleniem wątroby typu C

²²²³

Wskazania do stosowania w zależności od wieku pacjenta

Dostępność różnych preparatów szczepionki przeciwko WZW typu A umożliwia stosowanie ich w różnych grupach wiekowych:²⁴²⁵

Szczególne uwagi dotyczące stosowania szczepionek przeciwko HAV

Ocena stanu serologicznego przed szczepieniem

Osoby żyjące w regionach o wysokiej częstości występowania WZW typu A i/lub osoby, które wcześniej chorowały na WZW typu A mogą być już uodpornione. W takich przypadkach przed podjęciem decyzji o szczepieniu należy rozważyć oznaczenie poziomu przeciwciał. Jednakże, jeśli nie jest to możliwe, obecność przeciwciał przeciw wirusowi HAV nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia, ponieważ szczepionki przeciwko WZW typu A są dobrze tolerowane zarówno przez pacjentów seropozytywnych, jak i seronegatywnych.²⁶

Optymalny czas szczepienia

Dla uzyskania optymalnej odpowiedzi immunologicznej, pierwsza dawka szczepionki powinna być podana co najmniej 2 tygodnie (najlepiej 4 tygodnie) przed spodziewanym narażeniem na kontakt z wirusem zapalenia wątroby typu A. Jest to szczególnie istotne w przypadku osób planujących podróże do rejonów endemicznych.²⁷²⁸

Zgodność z oficjalnymi zaleceniami

Wszystkie szczepionki przeciwko WZW typu A powinny być stosowane zgodnie z oficjalnymi zaleceniami. W różnych krajach mogą obowiązywać odmienne schematy szczepień i grupy docelowe, dlatego istotne jest, aby stosować się do lokalnych rekomendacji.²⁹³⁰

Podsumowanie wskazań do stosowania szczepionek zawierających wirus HAV

Podsumowując, szczepionki zawierające inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A są wskazane do czynnego uodpornienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A u osób narażonych na zakażenie tym wirusem. Wskazania obejmują zarówno dzieci od 12. miesiąca życia, młodzież, jak i dorosłych, w zależności od konkretnego preparatu.³¹³²

Szczepienia są szczególnie zalecane dla osób z grup zwiększonego ryzyka zakażenia HAV, takich jak podróżujący do rejonów endemicznych, osoby narażone zawodowo, osoby z określonymi grupami ryzyka behawioralnego oraz osoby ze szczególnymi wskazaniami medycznymi. Istotne jest również stosowanie szczepionek w ramach działań epidemiologicznych w celu opanowania ognisk zakażeń.³³

Należy pamiętać, że szczepionki przeciwko WZW typu A chronią wyłącznie przed zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu A i nie zapewniają ochrony przed innymi typami wirusowego zapalenia wątroby (B, C, E) ani innymi czynnikami chorobotwórczymi wywołującymi zapalenie wątroby.³⁴³⁵