Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Wirus zapalenia wątroby typu A

Wpływ wirusa zapalenia wątroby typu A na płodność, ciążę i laktację

Szczepionki przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (WZW A) są preparatami zawierającymi inaktywowany wirus WZW A, który został pozbawiony właściwości chorobotwórczych, ale zachowuje zdolność do wywoływania odpowiedzi immunologicznej. Na rynku dostępnych jest kilka preparatów zawierających różne szczepy wirusa zapalenia wątroby typu A, takie jak szczep GBM (Avaxim), szczep HM175 (Havrix) oraz szczep CR326F (Vaqta). Wszystkie te preparaty są podawane w postaci zawiesiny do wstrzykiwań i mogą być stosowane u osób dorosłych, a także u dzieci i młodzieży.¹²³⁴⁵

Szczepionki WZW A a płodność

W przypadku wszystkich dostępnych szczepionek przeciw WZW A brakuje kompleksowych danych dotyczących wpływu tych preparatów na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. W przypadku preparatu Vaqta (zarówno w wersji pediatrycznej, jak i dla dorosłych) producent informuje, że nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu szczepionki na rozrodczość na modelach zwierzęcych.⁶⁷ Podobnie, w przypadku szczepionek Havrix (Junior i Adult) oraz Avaxim brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu na płodność.

Stosowanie szczepionek WZW A w okresie ciąży

Dostępne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania szczepionek przeciw WZW A w okresie ciąży są ograniczone, co powoduje konieczność zachowania ostrożności przy podejmowaniu decyzji o szczepieniu kobiet ciężarnych. Szczepionki przeciw WZW A to preparaty zawierające inaktywowany wirus, co teoretycznie minimalizuje ryzyko dla płodu, jednak brak jest wystarczających danych klinicznych potwierdzających ich całkowite bezpieczeństwo w ciąży.⁸⁹

W przypadku szczepionki Avaxim 160 U, producent informuje, że nie jest znany wpływ szczepionki na rozwój płodu. Jako że jest to inaktywowana szczepionka wirusowa, teoretycznie nie powinny wystąpić działania niekorzystnie wpływające na płód, jednak ze względu na brak badań, szczepionka nie jest zalecana kobietom w ciąży.¹⁰

W przypadku szczepionek Havrix (zarówno Junior, jak i Adult), brak jest odpowiednich danych klinicznych na temat stosowania szczepionki u kobiet w ciąży oraz badań na zwierzętach dotyczących wpływu na rozrodczość. Uważa się jednak, że podobnie jak w przypadku innych inaktywowanych szczepionek, ewentualne ryzyko uszkodzenia płodu jest znikome. Mimo to w okresie ciąży szczepionki Havrix należy stosować wyłącznie w wyraźnie uzasadnionych przypadkach. Zalecane jest wówczas przesunięcie szczepienia na drugi lub trzeci trymestr ciąży.¹¹¹²

W przypadku preparatów Vaqta (25 U i 50 U), producent informuje, że nie wiadomo, czy szczepionka może wpłynąć na zdolność rozrodczą lub spowodować uszkodzenie płodu, jeśli zostanie podana kobiecie ciężarnej. Preparaty Vaqta nie powinny być podawane kobietom będącym w ciąży, chyba że istnieje wysokie ryzyko zakażenia HAV i w opinii lekarza korzyści wynikające z podania szczepionki przeważają nad ewentualnym ryzykiem dla płodu.¹³¹⁴

Ocena ryzyka i korzyści podczas ciąży

Przy podejmowaniu decyzji o szczepieniu kobiety ciężarnej przeciw WZW A, lekarz powinien dokładnie przeanalizować stosunek potencjalnego ryzyka do możliwych korzyści. Szczepienie należy rozważyć jedynie w sytuacjach, gdy ryzyko zachorowania na WZW A jest wysokie, a naturalne zakażenie mogłoby stanowić większe zagrożenie dla matki i płodu niż szczepienie. W takim przypadku, zgodnie z zaleceniami dla szczepionek Havrix, zaleca się przesunięcie szczepienia na drugi lub trzeci trymestr ciąży.¹⁵¹⁶¹⁷

Stosowanie szczepionek WZW A w okresie laktacji

Dla wszystkich dostępnych szczepionek przeciw WZW A brak jest wystarczających danych dotyczących ich bezpieczeństwa dla kobiet karmiących piersią oraz ich potencjalnego wpływu na karmione dziecko, co nakazuje zachowanie ostrożności przy podejmowaniu decyzji o szczepieniu w tym okresie.

W przypadku szczepionki Avaxim 160 U, producent nie zaleca stosowania szczepionki w czasie laktacji, ponieważ nie przeprowadzono badań dotyczących podawania jej kobietom karmiącym.¹⁸

W przypadku szczepionek Havrix (Junior i Adult), brak jest odpowiednich danych klinicznych na temat stosowania szczepionki u kobiet w okresie karmienia piersią oraz badań na zwierzętach. Z tego powodu zalecana jest ostrożność w stosowaniu szczepionek Havrix u matek karmiących.¹⁹²⁰

W przypadku preparatów Vaqta (25 U i 50 U), nie wiadomo, czy szczepionka przenika do mleka matki. Producent informuje, że nie badano, czy podanie szczepionki matce może zaszkodzić karmionemu dziecku. Z tego powodu zalecana jest ostrożność przy podawaniu szczepionki kobiecie karmiącej piersią.²¹²²

Zalecenia kliniczne dla kobiet w ciąży i karmiących piersią

Podsumowując dostępne informacje, przy podejmowaniu decyzji o szczepieniu przeciw WZW A kobiet w ciąży lub karmiących piersią, lekarz powinien uwzględnić następujące zalecenia:

• Szczepienie kobiet w ciąży przeciw WZW A należy rozważać tylko w sytuacjach, gdy korzyści z jego podania w sposób jednoznaczny przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu, np. w przypadku wysokiego ryzyka ekspozycji na wirusa zapalenia wątroby typu A.²³
• W przypadku konieczności szczepienia kobiety ciężarnej, zaleca się, jeśli to możliwe, przesunięcie szczepienia na drugi lub trzeci trymestr ciąży.²⁴
• W okresie laktacji zalecana jest ostrożność przy podejmowaniu decyzji o szczepieniu przeciw WZW A ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa dla karmionego dziecka.²⁵²⁶
• Przy podejmowaniu decyzji o szczepieniu kobiety w ciąży lub karmiącej piersią należy dokładnie ocenić stosunek ryzyka do korzyści wynikających z podania szczepionki.²⁷

Podsumowanie kliniczne

Obecnie dostępne dane nie wykazują jednoznacznie ryzyka związanego ze stosowaniem szczepionek przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A u kobiet w ciąży lub karmiących piersią. Teoretycznie, jako inaktywowane szczepionki wirusowe, preparaty przeciw WZW A nie powinny stanowić istotnego zagrożenia dla płodu lub karmionego dziecka. Jednak ze względu na brak kompletnych danych klinicznych, stosowanie tych szczepionek w okresie ciąży powinno być ograniczone do sytuacji klinicznych, w których korzyści dla matki jednoznacznie przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu, a w przypadku laktacji zalecana jest ostrożność. Ostateczna decyzja o szczepieniu kobiet w ciąży lub karmiących piersią przeciw WZW A powinna być podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem ryzyka ekspozycji na wirusa zapalenia wątroby typu A oraz możliwych konsekwencji naturalnego zakażenia.²⁸²⁹³⁰