Postępujące porażenie nadrdzeniowe
Epidemiologia
Postępujące porażenie nadrdzeniowe (PSP) to rzadkie, neurodegeneracyjne zaburzenie ruchowe o śmiertelnym przebiegu, z medianą przeżycia około 4,9 lat od diagnozy (95% CI 3,6-6,1). Chorobowość PSP waha się w literaturze od 1,39 do 17,9 na 100 000 osób, z metaanalizą wskazującą na 6,92 (4,33-11,06) na 100 000. Zapadalność wynosi 0,81 (0,48-1,37) na 100 000 osobolat, z przewagą mężczyzn (stosunek 1,5:1) i średnim wiekiem zachorowania około 63 lat. PSP stanowi 4-6% przypadków parkinsonizmu, będąc drugim najczęstszym po chorobie Parkinsona. Diagnostyka jest utrudniona przez częste błędne rozpoznania (ponad 50% przypadków początkowo diagnozowanych jako choroba Parkinsona), a mediana czasu od objawów do diagnozy wynosi około 3-4,2 lat. Główne czynniki ryzyka to wiek powyżej 60 lat oraz czynniki środowiskowe, takie jak ekspozycja na annonacynę (z owoców Annonaceae) i metale przemysłowe, a także nadciśnienie tętnicze. Genetycznie, najsilniejszym czynnikiem ryzyka jest haplotyp H1/H2 w genie MAPT (OR≈5,5), a nowe dane wskazują na rolę wariantów w genie C4A.
- Epidemiologia Postępującego Porażenia Nadrdzeniowego
- Czynniki ryzyka i zmienne geograficzne
- Wyzwania diagnostyczne i nadzór epidemiologiczny
- Problemy z diagnozą
- Problemy metodologiczne w badaniach epidemiologicznych
- Znaczenie nadzoru epidemiologicznego
- Wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej
- Perspektywy i przyszłe kierunki badań
Epidemiologia Postępującego Porażenia Nadrdzeniowego
Postępujące porażenie nadrdzeniowe (Progressive Supranuclear Palsy, PSP) jest rzadkim, śmiertelnym, neurodegeneracyjnym zaburzeniem ruchu, dla którego obecnie nie istnieje terapia modyfikująca przebieg choroby. Zrozumienie epidemiologii PSP ma kluczowe znaczenie dla planowania przyszłych świadczeń zdrowotnych, opieki i potencjalnego wdrażania nowych metod leczenia.123
Częstotliwość występowania
Szacunki dotyczące chorobowości (prevalence) PSP znacznie się różnią w literaturze medycznej. W ciągu ostatnich kilku dekad szacunkowa chorobowość PSP wzrosła z 1,39/100 000 do nawet 17,9/100 000 osób.12 Większość badań podaje jednak wartości w zakresie 5-7 przypadków na 100 000 osób.123 Metaanaliza badań z podobnymi metodologiami wykazała łączną szacunkową chorobowość PSP na poziomie 6,92 (4,33-11,06) na 100 000 osób.12
W badaniu przeprowadzonym w Izraelu w 2018 roku, surowy wskaźnik chorobowości (u osób powyżej 40 roku życia) wynosił 5,3 na 100 000 członków systemu opieki zdrowotnej, podczas gdy wskaźnik skorygowany względem wieku wynosił 1,6 na 100 000 osób.1 PSP dotyka około 4-6% pacjentów z parkinsonizmem, co czyni je drugim najczęstszym powodem parkinsonizmu po chorobie Parkinsona.12
W Wielkiej Brytanii Stowarzyszenie PSP szacuje, że około 4 000 osób żyje z PSP, choć rzeczywista liczba może być znacznie wyższa ze względu na częste błędne diagnozy.1 W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że PSP dotyka 6-10 osób na 100 000, co przekłada się na około 30 000 przypadków, choć badania autopsyjne sugerują, że schorzenie może być bardziej rozpowszechnione niż się powszechnie uważa.12
Zapadalność
Zapadalność (incidence) na PSP waha się od 0,9 do 2,6 przypadków na 100 000 osobolat, przy czym większość badań wskazuje na wartości między 0,9 a 1,9 na 100 000.123 Metaanaliza ośmiu badań wykazała łączną zapadalność 0,81 na 100 000 osobolat (0,48-1,37).1
W analizie danych z Izraela z 2018 roku, surowy wskaźnik zapadalności (u osób powyżej 40 roku życia) wynosił 1 na 100 000 członków systemu opieki zdrowotnej, a wskaźnik skorygowany względem wieku wynosił 0,29 na 100 000 osób.12 Badania przeprowadzone w Perth w Australii wskazują na surowe wskaźniki zapadalności wynoszące 3-4 przypadki na milion rocznie, co stanowi około 5% zapadalności na chorobę Parkinsona.1
Różnice płciowe i wiekowe
Wyniki badań wskazują na nieznaczną przewagę występowania PSP u mężczyzn w porównaniu do kobiet, choć niektóre źródła sugerują równy rozkład między płciami.123 Według Kristensena, stosunek mężczyzn do kobiet wynosi 1,5:1.1 W badaniu przeprowadzonym w New Jersey przez Golbe i wsp., chorobowość wśród mężczyzn wynosiła 1,53 na 100 000, podczas gdy wśród kobiet 1,23 na 100 000.1
Różnice płciowe w zapadalności na PSP zostały również udokumentowane, wykazując zapadalność 1,1-1,3/100 000 u mężczyzn i 0,6-0,9/100 000 u kobiet.1 W Gwadelupie, będącej geograficznym skupiskiem PSP, zauważono przewagę mężczyzn, którzy stanowili 68-72% pacjentów z PSP.1
Średni wiek zachorowania wynosi około 63 lata (zakres 44-75 lat), a większość przypadków rozwija się u osób powyżej 60 roku życia.12 Mediana czasu między wystąpieniem objawów a diagnozą wynosi 3 lata (zakres 0,5-9 lat).1 W badaniu izraelskim średni wiek w momencie diagnozy wynosił 72 lata (SD = 8).1
Przeżywalność i rokowanie
PSP jest chorobą postępującą i śmiertelną. Mediana czasu przeżycia od diagnozy wynosi około 4,9 lat (95% CI 3,6-6,1).12 Choroba zwykle ujawnia się klinicznie w szóstej dekadzie życia i prowadzi do śmierci zazwyczaj w ciągu dekady (2-17 lat od diagnozy).1 Badanie z Izraela wykazało, że 19,8% pacjentów (95% CI: 13,3-27,8%) osiągnęło przeżycie powyżej 10 lat.1
Głównym problemem dla pacjentów z PSP są trudności w oddychaniu i połykaniu oraz infekcje, które są główną przyczyną śmierci, zazwyczaj 6-12 lat po wystąpieniu choroby.1 Pacjenci stają się zależni od wózka inwalidzkiego z powodu częstych upadków.1
Czynniki ryzyka i zmienne geograficzne
Głównym czynnikiem ryzyka PSP jest wiek. Ryzyko rozwoju PSP wzrasta u osób w wieku 60 lat i starszych.1 Co interesujące, w przypadku PSP zaobserwowano geograficzne skupiska zachorowań, co podkreśla potencjalny wkład czynników środowiskowych w rozwój choroby.12
Czynniki środowiskowe
Badania geograficznych skupisk PSP pomogły zidentyfikować kilka środowiskowych czynników ryzyka:1
- Zespół parkinsonizmu podobny do PSP zidentyfikowany w Gwadelupie był związany ze spożywaniem owoców z rodziny Annonaceae, które zawierają annonacynę, inhibitor kompleksu I mitochondrialnego, wykazujący w badaniach na neuronach zdolność do zwiększania izoform tau 4R12
- Wysoki wskaźnik występowania PSP w regionie przemysłowym północnej Francji wydaje się być związany z narażeniem na metale przemysłowe1
- Badanie ENGENE-PSP potwierdziło umiarkowany związek między historią nadciśnienia tętniczego (10 lat przed wystąpieniem objawów PSP) a rozwojem PSP11″>2
- Stosowanie beta-blokerów wykazało związek z PSP, podczas gdy inne leki nie wykazały takiego związku w analizie jednoczynnikowej badania ENGENE-PSP1
Przegląd literatury dotyczącej czynników środowiskowych i modyfikowalnych w PSP wskazuje, że określone nawyki żywieniowe (np. wysokie spożycie owoców z rodziny Annonaceae), narażenie na metale/chemikalia, nadciśnienie i stres są czynnikami ryzyka PSP. Natomiast wysoki poziom wykształcenia i stosowanie statyn mogą działać ochronnie.12
Czynniki genetyczne
PSP jest typowo chorobą sporadyczną, jednak zidentyfikowano przypadki rodzinne związane z mutacjami w genie MAPT, a także przypadki związane z mutacjami LRRK2.12 Badania asocjacyjne całego genomu (GWAS) zidentyfikowały kilka loci ryzyka dla PSP.1
Najnowsze badania genetyczne wskazują, że haplotyp H1/H2 na chromosomie 17q21.31, około 900 kb polimorfizm inwersyjny obejmujący gen kodujący białko tau MAPT, pozostaje najsilniejszym znanym czynnikiem ryzyka genetycznego dla PSP (OR≈5,5).1 Niedawne badanie genetyczne, największe do tej pory, obejmujące 2779 przypadków (z czego 2595 potwierdzonych autopsją) i 5584 dopasowanych wiekowo, niedementywnych kontroli, ujawniło nowy sygnał genetyczny w C4A, który koduje kwaśną formę czynnika dopełniacza 4, będącą częścią klasycznej ścieżki aktywacji.1
Wyzwania diagnostyczne i nadzór epidemiologiczny
Dokładne zrozumienie epidemiologii PSP jest utrudnione przez kilka czynników:12
Problemy z diagnozą
PSP jest często błędnie diagnozowane, co prowadzi do niedoszacowania jego rzeczywistej częstości występowania. Ponad 50% osób z PSP jest początkowo błędnie diagnozowanych jako chorzy na chorobę Parkinsona.1 Nawet dla osób, które nie zostały początkowo błędnie zdiagnozowane, proces może być długotrwały, ponieważ wielu świadczeniodawców opieki zdrowotnej nie zna tej choroby.1
Wczesna diagnoza PSP jest trudna, ponieważ początkowe dolegliwości są zwykle niejasne. PSP często jest błędnie diagnozowane, ponieważ niektóre objawy są bardzo podobne do objawów choroby Parkinsona, choroby Alzheimera i rzadszych zaburzeń neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Creutzfeldta-Jakoba.1
W badaniu izraelskim najczęstszymi błędnymi diagnozami były choroba Parkinsona, zaburzenia poznawcze i depresja, a mediana czasu od początkowego objawu do diagnozy wynosiła 4,2 roku.1
Problemy metodologiczne w badaniach epidemiologicznych
Dane epidemiologiczne dotyczące PSP są ograniczone ze względu na:12
- Względną rzadkość choroby
- Różnorodność prezentacji klinicznej
- Stopień heterogeniczności patologicznej
- Trudności z identyfikacją przypadków i ich reprezentatywnością
- Problemy z uzyskaniem odpowiednich wielkości próby
- Brak odpowiednich testów o wysokiej czułości i swoistości
Dla każdej rzadkiej choroby, prowadzenie badań epidemiologicznych stanowi kilka głównych wyzwań. W przypadku PSP złotym standardem pozostaje diagnostyczna wiedza specjalisty zaburzeń ruchu.1
Znaczenie nadzoru epidemiologicznego
Dokładne zrozumienie obciążenia chorobą ma kluczowe znaczenie dla planowania usług medycznych, zapewnienia opieki i podawania leków modyfikujących przebieg choroby.1 Istnieje potrzeba dalszych badań epidemiologicznych, odpowiednio dostosowanych do oceny epidemiologii rzadkich chorób, z rzetelnymi metodami oceny klinicznej przy użyciu najnowszych kryteriów diagnostycznych.1
Badania danych rzeczywistych (RWD), zbieranych poza badaniami klinicznymi, stanowią alternatywne podejście do prowadzenia badań nad rzadkimi chorobami.1 Ten rodzaj badań może dostarczyć cennych informacji na temat wielu aspektów progresji i zarządzania chorobą w PSP i wielu innych rzadkich chorobach.1
Aby zaradzić brakowi danych epidemiologicznych dotyczących PSP w Irlandii, przygotowywane jest irlandzkie wieloośrodkowe badanie epidemiologiczne, The Leinster Tauopathy Study, które ma na celu ustalenie częstości występowania i zapadalności na PSP i CBS w populacji irlandzkiej oraz utworzenie biobanku krwi, DNA i próbek płynu mózgowo-rdzeniowego, aby ułatwić przyszłe badania biomarkerów diagnostycznych i prognostycznych.1
Wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej
Zrozumienie wykorzystania zasobów opieki zdrowotnej (HRU) w PSP ma kluczowe znaczenie dla planowania świadczeń zdrowotnych.12
Wzorce wykorzystania opieki zdrowotnej
Leki, obrazowanie, urządzenia wspomagające, opieka wspierająca oraz zabiegi chirurgiczne i procedury były najczęściej wykorzystywanymi zasobami opieki zdrowotnej, z których każdy był wykorzystywany przez co najmniej 85% uczestników w pewnym momencie przebiegu choroby.1
Badania pokazują, że po postawieniu diagnozy następuje zwiększenie wykorzystania urządzeń wspomagających i opieki wspierającej.1 Dane dotyczące wykorzystania zasobów opieki zdrowotnej i ekonomicznego wpływu PSP są ogólnie ograniczone, ale nieliczne dostępne dane sugerują, że pacjenci z PSP korzystają z oddziałów ratunkowych w nadmiernym stopniu, głównie z powodu upadków.1
Implikacje dla planowania opieki zdrowotnej
Badania epidemiologiczne PSP mają kluczowe znaczenie dla planowania przyszłych usług oraz projektowania i wdrażania badań klinicznych nad potencjalnymi terapiami modyfikującymi przebieg choroby.12
Ze względu na rzadkość PSP, badanie kohort PSP w różnych krajach może stworzyć odpowiednią platformę dla nadchodzących prób terapii modyfikujących przebieg choroby.1 Zrozumienie znaczenia PSP z perspektywy zdrowia publicznego wymaga dalszych badań nad czynnikami wpływającymi na chorobowość, zapadalność i przebieg kliniczny choroby.1
Perspektywy i przyszłe kierunki badań
Badania w zakresie epidemiologii PSP napotykają na dodatkowe wyzwania ze względu na starszy wiek w momencie diagnozy PSP i szybki postęp choroby.1 Kluczowe obszary przyszłych badań obejmują:
- Dokładniejsze określenie częstości występowania i zapadalności przy użyciu najnowszych kryteriów diagnostycznych1
- Lepsze zrozumienie czynników genetycznych i środowiskowych ryzyka1
- Rozwój biomarkerów, które mogą pomóc w diagnozowaniu PSP i odróżnieniu jej od innych zaburzeń parkinsonowskich1
- Badanie charakterystycznych cech klinicznych PSP, które wystąpiły przed datą indeksu, co może być wykorzystane do opracowania modeli predykcyjnych w celu wcześniejszego identyfikowania potencjalnych pacjentów z PSP1
- Lepsze zrozumienie wykorzystania zasobów opieki zdrowotnej w celu opracowania bardziej skutecznych strategii prewencyjnych1
Obecnie prowadzone są badania kliniczne nad potencjalnymi terapiami modyfikującymi przebieg choroby, które mogą znacząco wpłynąć na przyszłą epidemiologię PSP. Na przykład, firma Amylyx rozpoczęła globalne, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie kliniczne fazy 2b/3 ORION (NCT06122662) w celu oceny skuteczności, bezpieczeństwa i tolerancji AMX0035 w porównaniu z placebo u osób żyjących z PSP.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.