biodostępność
Biodostępność to parametr farmakokinetyczny określający, jaka część podanej dawki leku dociera do krążenia ogólnoustrojowego w niezmienionej postaci. Wyraża się ją jako odsetek (%) i stanowi kluczowy wskaźnik skuteczności terapeutycznej substancji leczniczej.
Biodostępność bezwzględna porównuje ilość leku dostępnego po podaniu pozanaczyniowym (np. doustnym) do ilości dostępnej po podaniu dożylnym (przyjmowanym jako 100%). Biodostępność względna natomiast porównuje biodostępność różnych form lub preparatów tej samej substancji leczniczej.
Na biodostępność wpływają liczne czynniki, w tym właściwości fizykochemiczne substancji (rozpuszczalność, lipofilność, stabilność), parametry fizjologiczne pacjenta (pH przewodu pokarmowego, aktywność enzymów, transporterów błonowych), a także interakcje z pokarmem czy innymi lekami. Niska biodostępność może wynikać z efektu pierwszego przejścia przez wątrobę lub niskiej absorpcji z przewodu pokarmowego.
Znajomość biodostępności ma kluczowe znaczenie w praktyce klinicznej przy ustalaniu dawkowania leków oraz projektowaniu nowych postaci farmaceutycznych, które mogą poprawić ten parametr poprzez zastosowanie odpowiednich systemów dostarczania leków.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Pricoron 10 mg
Peryndopryl, będący prolekiem zawartym w preparacie Pricoron, po podaniu doustnym wykazuje szybkie wchłanianie z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu po 1 godzinie, z okresem półtrwania wynoszącym również 1 godzinę. Aktywny metabolit, peryndoprylat, stanowi 27% dawki w krwioobiegu i osiąga szczytowe stężenie po 3-4 godzinach. Spożycie posiłku obniża przemianę peryndoprylu do peryndoprylatu, co zmniejsza biodostępność leku, dlatego zaleca się podawanie leku rano, na czczo. Farmakokinetyka wykazuje liniową zależność między dawką a stężeniem w osoczu, co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawkowania. Peryndoprylat charakteryzuje się objętością dystrybucji około 0,2 l/kg masy ciała i umiarkowanym wiązaniem z białkami osocza (20%), głównie z konwertazą angiotensyny. Wydalanie odbywa się głównie przez nerki, z okresem półtrwania frakcji niezwiązanej około 17 godzin, co pozwala na osiągnięcie stanu stacjonarnego w ciągu 4 dni.
biodostępność, dializa, klirens kreatyniny, klirens wątrobowy, konwertaza angiotensyny, marskość wątroby, niewydolność nerek, niewydolność serca, objętość dystrybucji, okres półtrwania, peryndopryl z argininą, peryndoprylat, prolek, stan stacjonarny, wchłanianie, wiązanie z białkami osocza, zależność liniowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Abiraterone Pharmascience 500 mg
Abirateronu octan, po podaniu doustnym na czczo, osiąga maksymalne stężenie w osoczu (Cmₐₓ) w około 2 godziny, wykazując wysokie wiązanie z białkami osocza (99,8%) oraz dużą objętość dystrybucji (~5630 l), co wskazuje na szeroką dystrybucję w tkankach obwodowych. Biotransformacja leku zachodzi głównie w wątrobie, prowadząc do powstania licznych metabolitów, z których dwa główne (abirateronu siarczan i N-tlenek abirateronu siarczan) stanowią po około 43% całkowitej promieniotwórczości. Średni okres półtrwania u osób zdrowych wynosi około 15 godzin. Eliminacja odbywa się głównie przez kał (~88% dawki, z czego 55% to niezmieniony abirateronu octan, a 22% to abirateron) oraz w mniejszym stopniu przez mocz (~5% dawki). Podawanie leku z pokarmem, zwłaszcza bogatym w tłuszcze, może zwiększyć AUC nawet 10-krotnie i Cmₐₓ do 17-krotnie, co ze względu na dużą zmienność biodostępności, wymaga stosowania abirateronu octanu na czczo (co najmniej 2 godziny po posiłku i 1 godzinę przed kolejnym). Tabletki należy połykać w całości, popijając wodą.
abirateronu siarczan, biodostępność, biotransformacja, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, hemodializa, hepatotoksyczność, hydroksylacja, inhibitor biosyntezy androgenów, klasyfikacja Childa-Pugha, krańcowe stadium choroby nerek, łagodne zaburzenia czynności wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, rak gruczołu krokowego, stężenie maksymalne w osoczu, sulfuryzacja, umiarkowane zaburzenia czynności wątroby, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Herbion na kaszel 30 mg/5 ml
Produkt leczniczy Herbion na kaszel w postaci syropu (30 mg/5 ml) zawiera wyciąg z płucnicy islandzkiej (Cetraria islandica), którego polisacharydy śluzowe mogą tworzyć ochronną warstwę na błonie śluzowej przewodu pokarmowego, co prowadzi do opóźnionego wchłaniania innych leków. Zaleca się zachowanie przerwy czasowej od 30 do 60 minut pomiędzy podaniem syropu a innymi lekami, szczególnie istotne jest to w przypadku leków o wąskim indeksie terapeutycznym (np. antykoagulanty, leki przeciwpadaczkowe, leki nasercowe), gdzie opóźnienie wchłaniania może obniżyć skuteczność terapeutyczną. Syrop zawiera również sorbitol (532 mg/ml), który może wpływać na wchłanianie leków oraz wywoływać efekt przeczyszczający przy większych dawkach, co wymaga ostrożności u pacjentów z nietolerancją fruktozy i chorobami przewodu pokarmowego.
antykoagulant, biodostępność, Cetraria islandica, choroba wątroby, działanie depresyjne, działanie przeczyszczające, etanol, lek nasercowy, lek przeciwpadaczkowy, nietolerancja fruktozy, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, płucnica islandzka, polisacharyd śluzowy, sorbitol, wąski indeks terapeutyczny - Leksykon substancji czynnych
Magnez węglan – Właściwości farmakokinetyczne
Węglan magnezu, składnik preparatów takich jak Gastal i Gattart, charakteryzuje się ograniczonym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, co skutkuje głównie miejscowym działaniem w świetle jelit. W żołądku węglan magnezu reaguje z kwasem solnym, tworząc rozpuszczalne chlorki magnezu, które następnie ulegają przemianom do nierozpuszczalnych soli w jelitach i są wydalane z kałem. W preparacie Gattart, zawierającym 80 mg magnezu węglanu oraz 680 mg węglanu wapnia, jedynie niewielka ilość magnezu jest wchłaniana do krwiobiegu i wydalana przez nerki u osób z prawidłową funkcją nerek. W Gastalu, gdzie obecne są również wodorotlenek magnezu i glinu wodorotlenek, działanie przeczyszczające magnezu równoważy zapierające działanie glinu, co zapewnia zrównoważony efekt terapeutyczny.
biodostępność, chlorek magnezu, drogi żółciowe, dysfagia, działanie ogólnoustrojowe, działanie przeczyszczające, działanie zapierające, efekt przeczyszczający, jelito cienkie, krwiobieg, kwas solny, nierozpuszczalna sól, niewydolność nerek, prawidłowa funkcja nerek, przewód pokarmowy, sok żołądkowy, trzustka, węglan magnezu, węglan wapnia, wodorotlenek glinu, wodorotlenek magnezu, wydalanie nerkowe, wydalanie przez nerki, związek glinu - Leksykon leków
Interakcje leku – Lipancrea 16 000 16 000 j. Ph. Eur. lipazy
Produkt leczniczy Lipancrea 16 000 zawiera 16 000 j. Ph. Eur. lipazy oraz inne enzymy trzustkowe (amylazę, proteazy), które działają głównie w świetle przewodu pokarmowego i nie są istotnie wchłaniane do krążenia ogólnego, co minimalizuje ryzyko interakcji farmakokinetycznych na poziomie dystrybucji, metabolizmu czy wydalania. Mimo braku formalnych badań interakcji, na podstawie mechanizmu działania pankreatyny i doświadczenia klinicznego wskazuje się na potencjalne interakcje, które mogą wpływać na biodostępność i efektywność innych leków. Szczególną uwagę należy zwrócić na umiarkowane ryzyko związane z alkoholem (drażnienie błony śluzowej, zmiany wydzielania żołądkowego i trzustkowego) oraz lekami przeciwcukrzycowymi, gdzie poprawa trawienia węglowodanów może wymagać monitorowania glikemii i dostosowania dawek insuliny lub leków doustnych. Enzymy trzustkowe mogą także wchodzić w interakcje z lekami zmieniającymi pH przewodu pokarmowego (IPP, H2-blokery), preparatami żelaza, antybiotykami, chemioterapeutykami oraz lekami wpływającymi na motorykę przewodu pokarmowego, choć ryzyko tych interakcji jest oceniane jako niskie lub bardzo niskie.
acyklowir, antagonista receptora H2, antybiotyk, biodostępność, błona śluzowa, działanie proteolityczne, enzym trawienny, enzym trzustkowy, inhibitor pompy protonowej, insulina, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kontrola glikemii, kwas foliowy, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwdrobnoustrojowy, lek zobojętniający kwas żołądkowy, motoryka przewodu pokarmowego, pankreatyna, pH przewodu pokarmowego, preparat żelaza, przewlekłe zapalenie trzustki, wydzielanie trzustkowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Irprestan 75 mg
Irbesartan, antagonista receptora angiotensyny II, charakteryzuje się wysoką dostępnością biologiczną po podaniu doustnym na poziomie 60-80%, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) osiąganym w ciągu 1,5-2 godzin. Wchłanianie leku nie jest istotnie modyfikowane przez obecność pokarmu, co umożliwia podawanie niezależnie od posiłków. Lek wykazuje silne wiązanie z białkami osocza (~96%) oraz dużą objętość dystrybucji (53-93 l), co wskazuje na efektywną penetrację do tkanek. Metabolizm irbesartanu zachodzi głównie w wątrobie, z dominującym udziałem sprzęgania z kwasem glukuronowym oraz utleniania katalizowanego przez CYP2C9, przy minimalnym udziale CYP3A4. Farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek 10-600 mg, z klirensem całkowitym 157-176 ml/min i okresem półtrwania 11-15 godzin, co pozwala na dawkowanie raz na dobę. Stan stacjonarny osiągany jest po około 3 dniach, a kumulacja leku jest ograniczona (<20%).
antagonista receptora angiotensyny II, białko osocza, biodostępność, CYP2C9, CYP3A4, dostępność biologiczna, farmakokinetyka liniowa, glukuronid irbesartanu, hemodializa, klirens całkowity, klirens nerkowy, kwas glukuronowy, marskość wątroby, nadciśnienie tętnicze, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenie-czas, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, utlenianie, wchłanianie leku, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Simlerid 50 mg
Simlerid (sytagliptyna) charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając mediana Tmax w zakresie 1-4 godzin, z osoczowym AUC wynoszącym 8,52 µM•hr oraz Cmax na poziomie 950 nM. Bezwzględna biodostępność leku wynosi około 87%, a podawanie podczas posiłku bogatego w tłuszcze nie wpływa na farmakokinetykę. Objętość dystrybucji w stanie równowagi wynosi około 198 litrów, a wiązanie z białkami osocza jest niskie (38%). Metabolizm sytagliptyny jest ograniczony, głównie eliminowana jest w postaci niezmienionej z moczem (około 79%), z okresem półtrwania około 12,4 godziny i klirensem nerkowym około 350 ml/min. Lek jest substratem dla hOAT-3 i glikoproteiny p, jednak nie wykazuje istotnych interakcji z enzymami CYP ani transporterami OCT2, OAT1 czy PEPT1/2, co minimalizuje ryzyko interakcji farmakokinetycznych.
AUC, białka osocza, biodostępność, BMI, Cmax, cukrzyca typu 2, CYP2C8, CYP3A4, farmakokinetyka, glikoproteina p, hemodializa, klirens nerkowy, objętość dystrybucji, okres półtrwania, PK/PD, schyłkowa niewydolność nerek, Simlerid, skala Child-Pugh, stężenie w osoczu, sytagliptyna, transporter anionów organicznych, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Metoprolol Medreg 100 mg
Metoprolol winian, stosowany w dawkach 50 mg i 100 mg w preparacie Metoprolol Medreg, może wywoływać działania niepożądane wpływające na funkcje psychomotoryczne i poznawcze, takie jak zawroty głowy i zmęczenie, które istotnie obniżają zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługiwania maszyn. Szczególnie zwiększone ryzyko występuje na początku terapii, podczas zwiększania dawki, zmiany preparatu oraz przy jednoczesnym spożyciu alkoholu, co wymaga od lekarza szczegółowego poinformowania pacjenta o konieczności zachowania ostrożności lub czasowego powstrzymania się od prowadzenia pojazdów. Zaleca się, aby pacjent monitorował objawy i niezwłocznie kontaktował się z lekarzem w przypadku ich wystąpienia.
beta-adrenolityk, biodostępność, dawkowanie, dokumentacja medyczna, działanie niepożądane, farmakoterapia metoprololem, funkcja poznawcza, funkcja psychomotoryczna, koordynacja ruchowa, Metoprolol Medreg, metoprololu winian, reakcja na bodźce, stężenie substancji czynnej, substancja pomocnicza, zaburzenie psychomotoryczne, zawroty głowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Ibum Forte Pure 200 mg/5 ml
Ibuprofen (IBUM FORTE PURE) wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo terapii. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania ibuprofenu z kwasem acetylosalicylowym ze względu na hamowanie kardioprotekcyjnego działania ASA oraz zwiększone ryzyko działań niepożądanych (interakcja o wysokim poziomie ważności). Równoczesne stosowanie innych NLPZ zwiększa ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Ibuprofen może osłabiać działanie leków przeciwnadciśnieniowych, w tym diuretyków, inhibitorów ACE i antagonistów receptora angiotensyny II, co u pacjentów z ryzykiem niewydolności nerek wymaga monitorowania funkcji nerek i odpowiedniego nawodnienia. Ponadto, ibuprofen zwiększa stężenie metotreksatu, takrolimusu i cyklosporyny, co podnosi ryzyko nefrotoksyczności i toksyczności, a także nasila ryzyko krwawień przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych, przeciwpłytkowych i SSRI.
agregacja płytek krwi, aminoglikozyd, antagonista kanałów wapniowych, antagonista receptora angiotensyny II, antybiotyk chinolonowy, baklofen, biodostępność, bisfosfonian, cholestyramina, cyklosporyna, dezipramina, działanie nefrotoksyczne, działanie przeciwagregacyjne, fenytoina, flukonazol, glikozyd naparstnicy, hemofilia, hiperkaliemia, inhibitor ACE, inhibitor cyklooksygenazy, inhibitor enzymu CYP2C9, kaptopryl, kortykosteroid, kwas acetylosalicylowy, lek beta-adrenolityczny, lek moczopędny, lek moczopędny oszczędzający potas, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, lewofloksacyna, metotreksat, mifepryston, miłorząb japoński, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ofloksacyna, ośrodkowy układ nerwowy, ostra niewydolność nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego, pochodna sulfonylomocznika, pochodna tienopirydyny, probenecyd, przęśl chińska, rytonawir, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, stężenie glukozy we krwi, sulfinpirazon, takrolimus, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, warfaryna, wiązówka błotna, worykonazol, zydowudyna - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Estreva 1 mg/g,0,1%
Preparat Estreva w formie żelu przezskórnego zawiera 1,5 mg estradiolu w dawce 1,5 g aplikowanej na 400 cm² skóry brzucha, co prowadzi do osiągnięcia średniego maksymalnego stężenia estradiolu we krwi na poziomie 40 pg/ml po jednorazowej aplikacji. Przy regularnym stosowaniu przez 22 dni obserwuje się kumulację leku, ze stężeniem wzrastającym do około 70 pg/ml, a stan stacjonarny osiągany jest po 4 dobach. Zależność dawka-stężenie jest liniowa, co potwierdza dwukrotne zwiększenie AUC przy podwojeniu dawki do 3 g żelu. Biodostępność estradiolu wykazuje znaczną zmienność międzyosobniczą, co wymaga indywidualnego dostosowania dawkowania w oparciu o odpowiedź kliniczną pacjentki.
AUC, biodostępność, ekspozycja organizmu, estradiol, estradiol półwodny, glikol propylenowy, kumulacja leku, parametry farmakokinetyczne, podrażnienie skóry, pole pod krzywą stężeń, powierzchnia skóry, stan stacjonarny, stężenie estradiolu, wchłanianie hormonu, żel przezskórny, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Przedawkowanie – Zolaxa 20 mg
Przedawkowanie olanzapiny, substancji czynnej leku Zolaxa (dawki 15 mg i 20 mg), stanowi poważny stan kliniczny objawiający się szerokim spektrum zaburzeń neurologicznych, sercowo-naczyniowych i oddechowych. Do bardzo częstych objawów (>10% przypadków) należą: częstoskurcz, pobudzenie lub agresywność, dyzartria, objawy pozapiramidowe oraz obniżony poziom świadomości (od senności do śpiączki). Inne istotne klinicznie objawy to delirium, drgawki, śpiączka, złośliwy zespół neuroleptyczny, depresja oddechowa, zachłyśnięcie, zaburzenia ciśnienia tętniczego oraz zaburzenia rytmu serca, które w <2% przypadków mogą prowadzić do zatrzymania krążenia. Dawki krytyczne zaczynają się już powyżej dopuszczalnej dawki terapeutycznej, a zgony odnotowano przy dawkach około 450 mg, choć możliwy jest powrót do zdrowia po dawkach nawet około 2 g olanzapiny.
biodostępność, częstoskurcz, dekontaminacja przewodu pokarmowego, delirium, depresja oddechowa, drgawki, dyzartria, leki sympatykomimetyczne, objawy pozapiramidowe, obniżony poziom świadomości, olanzapina, płukanie żołądka, pobudzenie psychoruchowe, przedawkowanie leku, receptory beta, śpiączka, tabletki powlekane, węgiel aktywny, zaburzenia ciśnienia tętniczego, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia rytmu serca, zachłyśnięcie, zapaść krążeniowa, złośliwy zespół neuroleptyczny, Zolaxa - Leksykon substancji czynnych
Kurkuma – Właściwości farmakodynamiczne
Kurkuma (Curcuma longa) w preparacie Cholitol występuje jako nalewka (Curcumae tinctura) stanowiąca 30% składu, rozpuszczona w 58-63% (V/V) etanolu, co zapewnia efektywną ekstrakcję substancji czynnych, głównie kurkuminy (diferuloylometanu). Kurkumina wykazuje działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie enzymów COX-2, LOX oraz czynnika NF-κB, co może przyczyniać się do łagodzenia stanów zapalnych układu pokarmowego. Ponadto, kurkumina stymuluje wydzielanie żółci i zwiększa skurcze pęcherzyka żółciowego, co wspiera działanie żółciopędne preparatu. Działanie antyoksydacyjne kurkuminy polega na neutralizacji wolnych rodników oraz aktywacji enzymów antyoksydacyjnych (SOD, katalaza, peroksydaza glutationowa), co chroni hepatocyty przed stresem oksydacyjnym. Kurkuma wykazuje także efekt spazmolityczny na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, wspomagany przez inne składniki Cholitolu, takie jak nalewki z mięty pieprzowej (12%) i kozłka lekarskiego (15%).
biodostępność, cyklooksygenaza-2, czynnik jądrowy kappa-B, dysmutaza ponadtlenkowa, działanie farmakodynamiczne, działanie hepatoprotekcyjne, działanie rozkurczowe, działanie spazmolityczne, działanie wiatropędne, działanie żółciopędne, efekt żółciotwórczy, komponent antycholinergiczny, kurkumina, lipooksygenaza, mechanizm przeciwzapalny, peroksydaza glutationowa, potencjał antyoksydacyjny, skurcz pęcherzyka żółciowego, stan skurczowy przewodu pokarmowego, stres oksydacyjny, zaburzenie trawienia - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Hastina 21 0,02 mg + 3 mg
Hastina 21 zawiera 0,02 mg etynyloestradiolu oraz 3 mg drospirenonu, które charakteryzują się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi. Drospirenon po podaniu doustnym osiąga maksymalne stężenie około 38 ng/ml w 1-2 godziny, z biodostępnością 76-85% i okresem półtrwania 31 godzin. Wiąże się głównie z albuminami, nie z SHBG ani CBG, a jego metabolizm zachodzi głównie poza układem cytochromu P450, z klirensem 1,5 ± 0,2 ml/min/kg. Metabolity wydalane są kałem i moczem w stosunku 1,2-1,4, z okresem półtrwania eliminacji około 40 godzin. W stanie stacjonarnym stężenie drospirenonu kumuluje się do około 70 ng/ml po 8 dniach, z współczynnikiem kumulacji około 3. U pacjentek z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek oraz wątroby obserwuje się zmiany klirensu i stężenia drospirenonu, jednak bez istotnego wpływu na stężenie potasu w surowicy, co wskazuje na dobrą tolerancję preparatu w tych grupach.
3-siarczan 4, 5-dihydrodrospirenonu, biodostępność, biodostępność bezwzględna, cytochrom P450 3A4, drospirenon, efekt pierwszego przejścia, etynyloestradiol, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, hiperkaliemia, hydroksylacja pierścienia aromatycznego, klirens drospirenonu, klirens etynyloestradiolu, kwasowa postać drospirenonu, łagodne zaburzenia czynności nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, skala Child-Pugh, spironolakton, umiarkowane zaburzenia czynności nerek, umiarkowane zaburzenia czynności wątroby