anhydraza węglanowa
Anhydraza węglanowa (ang. carbonic anhydrase) to enzym należący do klasy liaz, który katalizuje odwracalną reakcję uwodnienia dwutlenku węgla do kwasu węglowego. Reakcja ta jest kluczowa dla utrzymania równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, transportu CO₂ we krwi oraz regulacji pH w różnych tkankach.
W organizmie człowieka występuje kilkanaście izoform anhydrazy węglanowej (oznaczanych jako CA I, CA II, CA III itd.), różniących się lokalizacją komórkową, aktywnością katalityczną oraz funkcją fizjologiczną. Najważniejsze izoformy występują w erytrocytach, nerkach, oku, mózgu, trzustce oraz nabłonku przewodu pokarmowego.
Inhibitory anhydrazy węglanowej, takie jak acetazolamid, metazolamid czy dorzolamid, znajdują zastosowanie w leczeniu jaskry, padaczki, obrzęków, choroby wysokościowej oraz niektórych postaci nadciśnienia tętniczego. Działają one poprzez zmniejszenie produkcji jonów wodorowych i dwuwęglanowych, co prowadzi do zmniejszenia produkcji cieczy wodnistej oka, zwiększenia diurezy lub wpływa na pH płynu mózgowo-rdzeniowego.
Zaburzenia aktywności anhydrazy węglanowej mogą prowadzić do różnych stanów patologicznych, w tym kwasicy metabolicznej, zaburzeń widzenia czy nieprawidłowości w funkcjonowaniu nerek. Badania nad anhydrazą węglanową i jej inhibitorami stanowią ważny obszar poszukiwań nowych leków w leczeniu schorzeń neurologicznych, okulistycznych i nefrologicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Brynzolamid – Interakcje
Brynzolamid, jako inhibitor anhydrazy węglanowej stosowany miejscowo w postaci kropli do oczu, wykazuje ogólnoustrojowe wchłanianie, co niesie ryzyko interakcji farmakokinetycznych i farmakodynamicznych. Metabolizowany jest głównie przez izoenzymy cytochromu P-450, zwłaszcza CYP3A4, co implikuje potencjalne interakcje z inhibitorami tych enzymów, takimi jak ketokonazol, itrakonazol, klotrymazol, rytonawir i troleandomycyna. Pomimo umiarkowanego ryzyka zwiększenia stężenia brynzolamidu w osoczu, kumulacja leku jest mało prawdopodobna ze względu na dominującą eliminację nerkową. W badaniach klinicznych nie wykazano istotnych interakcji z analogami prostaglandyn oraz beta-adrenolitykami okulistycznymi (np. tymolol), co pozwala na bezpieczne stosowanie terapii skojarzonej z tymi grupami leków.
agonista receptora adrenergicznego, analog prostaglandyn, anhydraza węglanowa, antybiotyk makrolidowy, beta-adrenolityk, brynzolamid, CYP3A4, farmakokinetyka, inhibitor anhydrazy węglanowej, inhibitor CYP3A4, itrakonazol, izoenzym cytochromu P-450, ketokonazol, klotrymazol, miotyk, równowaga kwasowo-zasadowa, rytonawir, troleandomycyna, tymolol, wydalanie nerkowe, zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Dorzoma Mono 20 mg/ml
Chlorowodorek dorzolamidu, stosowany miejscowo w postaci kropli do oczu (20 mg/ml), wykazuje specyficzne właściwości farmakokinetyczne, które umożliwiają skuteczne obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego przy minimalnej ekspozycji ogólnoustrojowej. Lek kumuluje się selektywnie w erytrocytach poprzez wiązanie z izoenzymem anhydrazy węglanowej II, podczas gdy stężenia wolnego dorzolamidu w osoczu pozostają bardzo niskie. Metabolit N-deetylo-dorzolamid, również aktywny, wykazuje większe powinowactwo do izoenzymu I, gromadząc się w erytrocytach, ale o mniejszej aktywności fizjologicznej. Dorzolamid i jego metabolit są wydalane głównie przez nerki, a eliminacja z erytrocytów przebiega dwufazowo, z okresem półtrwania około 4 miesięcy w fazie wolnej eliminacji.
anhydraza węglanowa, białka osocza, chlorowodorek dorzolamidu, ciśnienie wewnątrzgałkowe, erytrocyty, faza szybkiej eliminacji, faza wolnej eliminacji, inhibitor anhydrazy węglanowej, izoenzym anhydrazy węglanowej I, izoenzym anhydrazy węglanowej II, klirens kreatyniny, miejscowe stosowanie leku, N-deetylo-dorzolamid, okres półtrwania, osocze krwi, profil bezpieczeństwa, równowaga dynamiczna, równowaga kwasowo-zasadowa, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Cosopt PF (20 mg + 5 mg)/ml
Cosopt PF to krople do oczu zawierające dorzolamid 20 mg/ml oraz tymolol 5 mg/ml, stosowane w leczeniu zwiększonego ciśnienia śródgałkowego u pacjentów z jaskrą otwartego kąta oraz jaskrą w przebiegu zespołu rzekomego złuszczania. Lek jest wskazany w drugiej linii terapii, po nieskuteczności monoterapii beta-adrenolitykami. Każda kropla (0,03-0,05 ml) dostarcza około 0,8 mg dorzolamidu i 0,2 mg tymololu, co umożliwia precyzyjne dawkowanie. Preparat ma postać przejrzystego roztworu o pH 5,5-5,8 i osmolalności 242-323 mOsmol/kg, dostępny w pojemnikach jednodawkowych, co eliminuje konieczność stosowania konserwantów i zmniejsza ryzyko reakcji alergicznych oraz toksycznego uszkodzenia powierzchni oka.
anhydraza węglanowa, beta-adrenolityk, ciało rzęskowe oka, ciecz wodnista, ciśnienie śródgałkowe, dorzolamid, efekt hipotensyjny, jaskra otwartego kąta, jaskra wtórna, kąt przesączania, krople do oczu, lek beta-adrenolityczny, pseudoeksfoliacja, tymolol, uszkodzenie powierzchni oka, zespół rzekomego złuszczania - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Optilamid 10 mg/ml
Optilamid (brynzolamid) to inhibitor anhydrazy węglanowej (CA), stosowany miejscowo w postaci kropli do oczu o stężeniu 10 mg/ml (0,27 mg na kroplę), który obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP) poprzez hamowanie izoenzymu CA-II w wyrostkach rzęskowych, co zmniejsza produkcję jonów wodorowęglanowych i transport sodu oraz płynów. W badaniach in vitro wykazano wysoką skuteczność hamowania CA-II z wartościami IC50 = 3,2 nM i Ki = 0,13 nM. W badaniach klinicznych u pacjentów z jaskrą, u których po 4 tygodniach terapii trawoprostem IOP pozostawało >19 mmHg, dodanie brynzolamidu obniżyło średnie dobowe IOP o 3,2-3,4 mmHg, porównywalnie do tymololu (3,2-4,2 mmHg). Preparat charakteryzuje się osmolalnością 250-300 mOsmol/kg i pH 7,3-7,7, zawiera chlorek benzalkoniowy (0,15 mg/ml) jako konserwant.
analog prostaglandyn, anhydraza węglanowa, badanie in vitro, brynzolamid, chlorek benzalkoniowy, ciecz wodnista, ciśnienie wewnątrzgałkowe, inhibitor anhydrazy węglanowej, izoenzym anhydrazy węglanowej II, jaskra, krople do oczu, nadciśnienie oczne, patogeneza, produkt przeciwjaskrowy, trawoprost, tymolol, uszkodzenie nerwu wzrokowego, utrata pola widzenia, wyrostek rzęskowy oka - Leksykon substancji czynnych
Fentermine – Właściwości farmakodynamiczne
Fentermina, będąca składnikiem leku Qsiva, wykazuje działanie anorektyczne poprzez stymulację uwalniania norepinefryny w podwzgórzu, bez istotnego wpływu na układ dopaminergiczny i serotoninergiczny. W badaniach klinicznych fazy III (EQUIP, CONQUER, OB-301) obejmujących 3678 pacjentów z otyłością i nadwagą z chorobami współistniejącymi, terapia Qsiva w dawkach 3,75 mg+23 mg, 7,5 mg+46 mg oraz 15 mg+92 mg fenterminy i topiramatu skutkowała istotną statystycznie redukcją masy ciała odpowiednio o 5,1%, 7,8% i 9,8-10,9% po roku leczenia, w porównaniu do 1,2-1,6% w grupie placebo. Odsetek pacjentów osiągających redukcję masy ciała ≥5% wynosił 44,9% i 66,7% dla wyższych dawek Qsiva, a redukcja ≥15% dotyczyła 32,3% pacjentów przy dawce 15 mg+92 mg (p<0,001). Efekt ten był niezależny od płci, wieku, rasy, BMI i statusu cukrzycy. Ponadto, leczenie Qsiva wiązało się ze znaczącym obniżeniem ciśnienia tętniczego (spadek skurczowego o 4,7-5,6 mm Hg) oraz poprawą profilu lipidowego (obniżenie triglicerydów, wzrost HDL-C) i gospodarki węglowodanowej (redukcja HbA1c i glukozy na czczo o 9,7-11,9 mg/dl w porównaniu do 5,6 mg/dl w placebo).
anhydraza węglanowa, biosynteza lipidów, cholesterol HDL, ciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, dieta niskokaloryczna, efekt anorektyczny, fentermina, glukoza na czczo, gospodarka dopaminergiczna, gospodarka węglowodanowa, hemoglobina glikowana, otyłość, podwzgórze, profil lipidowy, Qsiva, redukcja masy ciała, ryzyko sercowo-naczyniowe, topiramat, triglicerydy, układ serotoninergiczny, uwalnianie norepinefryny, wskaźnik masy ciała - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dorzoma Mono 20 mg/ml
Dorzoma Mono to roztwór do oczu zawierający dorzolamid w stężeniu 20 mg/ml, stosowany w leczeniu podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego. Wskazania obejmują nadciśnienie oczne, jaskrę z otwartym kątem, jaskrę torebkową oraz inne wtórne postacie jaskry z otwartym kątem. Lek działa jako inhibitor anhydrazy węglanowej, hamując enzym w nabłonku ciała rzęskowego, co prowadzi do zmniejszenia produkcji cieczy wodnistej i obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego. Preparat zawiera chlorowodorek dorzolamidu (22,26 mg/ml) oraz chlorek benzalkoniowy, który może powodować podrażnienia i wpływać na miękkie soczewki kontaktowe.
anhydraza węglanowa, astma oskrzelowa, beta-adrenolityk, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, chlorek benzalkoniowy, chlorowodorek dorzolamidu, ciało rzęskowe, ciecz wodnista, ciśnienie wewnątrzgałkowe, dorzolamid, inhibitor anhydrazy węglanowej, jaskra torebkowa, jaskra wtórna, jaskra z otwartym kątem, kąt przesączania, nadciśnienie oczne, niewydolność serca, operacja zaćmy, przewlekła obturacyjna choroba płuc, receptor beta-adrenergiczny, tarcza nerwu wzrokowego, terapia wspomagająca, ubytki w polu widzenia, uszkodzenie nerwu wzrokowego - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Duokopt 20 mg/ml + 5 mg/ml
Preparat DUOKOPT, zawierający dorzolamid chlorowodorek (22,25 mg/ml, odpowiadający 20 mg dorzolamidu) oraz tymolol maleinian (6,83 mg/ml, odpowiadający 5 mg tymololu), jest stosowany miejscowo w postaci kropli do oczu. Dorzolamid wykazuje specyficzną farmakokinetykę, charakteryzującą się gromadzeniem w erytrocytach poprzez selektywne wiązanie z anhydrazą węglanową II, co skutkuje niskimi stężeniami wolnego leku w osoczu nawet przy długotrwałym stosowaniu. Metabolit N-deetylo-dorzolamid, słabiej hamujący anhydrazę węglanową II, gromadzi się głównie w erytrocytach, wiążąc się z anhydrazą węglanową I. Eliminacja dorzolamidu odbywa się głównie przez nerki, z okresem półtrwania eliminacji z erytrocytów około 4 miesięcy w fazie wolnej eliminacji. Stan stacjonarny w osoczu osiągany jest po 13 tygodniach stosowania, przy czym stężenia wolnego leku i metabolitu pozostają minimalne, co ogranicza ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, nawet u pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek (klirens kreatyniny 30-60 ml/min).
anhydraza węglanowa, anhydraza węglanowa I, anhydraza węglanowa II, białko osocza, ciśnienie wewnątrzgałkowe, dorzolamidu chlorowodorek, DUOKOPT, ekspozycja ogólnoustrojowa, erytrocyt, gospodarka kwasowo-zasadowa, klirens kreatyniny, krople do oczu, N-deetylo-dorzolamid, stan stacjonarny, tymololu maleinian, wydalanie nerkowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie elektrolitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Trusopt 20 mg/ml
Trusopt, zawierający dorzolamid w stężeniu 20 mg/ml (22,26 mg chlorowodorku dorzolamidu/ml), jest miejscowym inhibitorem anhydrazy węglanowej typu II stosowanym w leczeniu podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego u pacjentów z jaskrą i nadciśnieniem ocznym. Mechanizm działania polega na hamowaniu produkcji cieczy wodnistej w nabłonku ciała rzęskowego, co skutkuje obniżeniem ciśnienia wewnątrzgałkowego – kluczowego czynnika ryzyka progresji uszkodzenia nerwu wzrokowego. Trusopt jest wskazany w nadciśnieniu ocznym, jaskrze z otwartym kątem przesączania, jaskrze torebkowej oraz innych wtórnych postaciach jaskry z otwartym kątem, gdzie kontrola ciśnienia jest niezbędna dla ochrony nerwu wzrokowego.
agonista receptorów alfa-2, analog prostaglandyn, anhydraza węglanowa, beta-bloker, chlorek benzalkoniowy, chlorowodorek dorzolamidu, ciało rzęskowe, ciecz wodnista, ciśnienie wewnątrzgałkowe, dorzolamid, jaskra torebkowa, jaskra wtórna, jaskra z otwartym kątem, kąt przesączania, leczenie hipotensyjne, nadciśnienie oczne, nerw wzrokowy