terapia hormonalna
Terapia hormonalna to metoda leczenia polegająca na podawaniu hormonów w celu uzupełnienia ich niedoboru lub zablokowania działania hormonów naturalnie występujących w organizmie. Jest stosowana w wielu dziedzinach medycyny, w tym endokrynologii, ginekologii, andrologii i onkologii.
W endokrynologii terapia hormonalna jest wykorzystywana do leczenia niedoczynności gruczołów wydzielania wewnętrznego, takich jak niedoczynność tarczycy, niedoczynność przysadki czy niewydolność kory nadnerczy. W ginekologii stosuje się ją podczas menopauzy (hormonalna terapia zastępcza), w leczeniu endometriozy, zaburzeń miesiączkowania oraz jako antykoncepcję hormonalną.
W onkologii terapia hormonalna jest jedną z metod leczenia nowotworów hormonozależnych, takich jak rak piersi, rak prostaty czy rak endometrium. Polega na blokowaniu receptorów hormonalnych lub hamowaniu produkcji hormonów stymulujących wzrost guza. Jest to leczenie systemowe, często stosowane jako terapia adjuwantowa po leczeniu chirurgicznym lub jako leczenie paliatywne w zaawansowanych stadiach choroby.
Terapia hormonalna, choć skuteczna w wielu schorzeniach, wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, takich jak zakrzepica żylna, wzrost ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, zmiany metaboliczne czy wpływ na gęstość mineralną kości. Dlatego wymaga indywidualnego doboru schematu leczenia i regularnego monitorowania pacjenta.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Utrogestan 300 mg
Utrogestan w formie miękkich kapsułek dopochwowych zawiera 300 mg mikronizowanego progesteronu, który charakteryzuje się nieliniowym profilem farmakokinetycznym. Po podaniu dopochwowym lek jest wchłaniany poprzez dyfuzję bierną, transport miejscowy w krwiobiegu oraz układ limfatyczny, co umożliwia efektywną dystrybucję do tkanek docelowych, w tym macicy. Mikronizowana forma progesteronu zapewnia szybkie wchłanianie i stabilne stężenia w osoczu na poziomie 4–12 ng/ml, z maksymalnym stężeniem (Cmax) osiąganym około 8 godzin po aplikacji. W porównaniu z podaniem doustnym, dopochwowa droga podania cechuje się mniejszą zmiennością farmakokinetyczną, co przekłada się na bardziej przewidywalne i stabilne efekty terapeutyczne.
Cmax, dyfuzja bierna, dystrybucja leku, kapsułka dopochwowa, kapsułka dopochwowa miękka, krążenie limfatyczne, maksymalne stężenie w osoczu, mechanizm wchłaniania, mikronizowany progesteron, nieliniowy profil farmakokinetyczny, parametry farmakokinetyczne, podanie dopochwowe, podanie doustne, stężenie progesteronu w osoczu, stężenie w osoczu, terapia hormonalna, transport w krwiobiegu, Utrogestan, zmienność osobnicza - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Inwazyjny rak zrazikowy (ILC) stanowi 10-15% wszystkich inwazyjnych raków piersi i charakteryzuje się powolnym wzrostem oraz trudnościami diagnostycznymi ze względu na liniowy wzorzec rozrostu. Pięcioletni względny wskaźnik przeżycia dla ILC wynosi 88,6%, a dziesięcioletni 73,6%, z wyraźnym zróżnicowaniem w zależności od stadium choroby: zlokalizowane (ponad 99%), regionalne (87%) i odległe (32%). Rokowanie jest gorsze u pacjentek w wieku ≤35 lat oraz ≥70 lat, a także zależy od podtypów receptorów hormonalnych ER/PR. Raki HR+ wykazują niższe ryzyko nawrotów w pierwszych 5 latach, ale wyższe po 10 latach. Mutacje w genach ERBB2, ERBB3, TP53, AKT1 i ROS1 korelują z gorszym rokowaniem i opornością na terapię hormonalną. Nawrót ILC może wystąpić nawet po wielu latach, z predylekcją do przerzutów do wątroby, płuc, kości oraz narządów przewodu pokarmowego i ginekologicznych.
algorytm Random Forest, chemioterapia adiuwantowa, cykl komórkowy, HER2/neu, inwazyjny rak zrazikowy, MammaPrint, nawrót choroby, przerzut do kości, przerzut do węzłów chłonnych, przewód pokarmowy, rak piersi, rak przewodowy, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, ścieżka molekularna, stopień złośliwości nowotworu, sygnatura genowa, sygnatura molekularna, terapia hormonalna, węzły chłonne pachowe, wrodzony układ odpornościowy, wskaźnik przeżycia - Leksykon chorób i schorzeń
Suchość pochwy – Epidemiologia
Suchość pochwy jest powszechnym objawem, którego częstość wzrasta znacząco w okresie okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym, dotykając od 15-19% kobiet przed menopauzą do 40-90% kobiet po menopauzie. Epidemiologia wskazuje na zróżnicowanie częstości występowania w zależności od populacji i czynników ryzyka, takich jak obniżenie poziomu estrogenów, menopauza chirurgiczna, leczenie onkologiczne (chemioterapia, radioterapia, inhibitory aromatazy, tamoksyfen), cukrzyca, zespół Sjögrena oraz zakażenie HIV. W badaniu SWAN odnotowano wzrost częstości suchości pochwy z 19,4% u kobiet w wieku 42-53 lat do 34% w wieku 57-69 lat, a u kobiet po radioterapii częstość toksyczności pochwy sięgała nawet 91%. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu ginekologicznym, ocenie pH pochwy (norma 3,8-4,2, w GSM ≥5,5) oraz standaryzowanych kwestionariuszach (np. Menopause Rating Scale, Vaginal Symptom Questionnaire). Objawy to m.in. suchość (64-100%), dyspareunia (54,5-77,6%), pieczenie, świąd, krwawienia po stosunku oraz objawy ze strony układu moczowego, które znacząco obniżają jakość życia i funkcje seksualne kobiet.
atrofia pochwy, atrofia urogenitalna, badanie cytologiczne, dyspareunia, estrogen dopochwowy, hipoestrogenizm, indeks dojrzewania pochwy, infekcja układu moczowego, inhibitor aromatazy, menopauza chirurgiczna, menopauza naturalna, nawracająca infekcja, niedobór estrogenów, nietrzymanie moczu, pH pochwy, selektywny modulator receptora estrogenowego, suchość pochwy, systemowa terapia hormonalna, tamoksyfen, terapia hormonalna, wypadanie narządów miednicy, zespół Sjögrena, zmiany atroficzne - Leksykon chorób i schorzeń
Anorgazmia u kobiet – Diagnostyka i diagnoza
Anorgazmia u kobiet, określana w DSM-5-TR jako żeńskie zaburzenie orgazmu (female orgasmic disorder, FOD), charakteryzuje się opóźnionym, rzadkim lub nieobecnym orgazmem mimo odpowiedniego podniecenia i stymulacji. Kryteria diagnostyczne obejmują utrzymywanie się objawów przez co najmniej 6 miesięcy, ich występowanie w 75-100% aktywności seksualnych oraz klinicznie istotny dyskomfort. Występuje u 10-15% kobiet, a wśród kobiet po menopauzie u około 5%. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu medycznego, badania ginekologicznego oraz oceny psychologicznej, w tym wykluczenia przyczyn organicznych (np. choroby przewlekłe, zaburzenia hormonalne, leki takie jak SSRI) i psychogennych (depresja, lęk, traumy seksualne). Niezbędne jest także rozróżnienie typów anorgazmii: pierwotnej, wtórnej, sytuacyjnej i uogólnionej, co ma istotne znaczenie terapeutyczne. W diagnostyce pomocne są kwestionariusze, np. Female Sexual Function Index, oraz badania laboratoryjne obejmujące m.in. poziomy estradiolu, testosteronu, FSH, LH, prolaktyny, funkcję tarczycy i glikemię na czczo.
anorgazmia, anorgazmia pierwotna, anorgazmia psychogenna, anorgazmia sytuacyjna, anorgazmia uogólniona, anorgazmia wtórna, choroba Parkinsona, cykl miesiączkowy, dysfunkcja mięśni dna miednicy, dyspareunia, Female Sexual Function Index, globulina wiążąca hormony płciowe, menopauza, morfologia krwi, neuropatia cukrzycowa, niedobór estrogenów, pochwica, selektywne inhibitory wychwytu serotoniny, SSRI, stwardnienie rozsiane, suchość pochwy, terapia hormonalna, uraz rdzenia kręgowego, zaburzenie orgazmu - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniak krwotoczny dziedziczny – Leczenie
Naczyniak krwotoczny dziedziczny (HHT) to genetyczne schorzenie naczyń krwionośnych, charakteryzujące się teleangiektazjami i malformacjami tętniczo-żylnymi (AVM). Leczenie jest objawowe i wymaga podejścia wielodyscyplinarnego w wyspecjalizowanych ośrodkach. Krwawienia z nosa, występujące u ponad 90% pacjentów, są leczone zachowawczo (nawilżanie, preparaty żelaza), farmakologicznie (kwas traneksamowy, tamoksyfen, beta-blokery, talidomid) oraz metodami inwazyjnymi (koagulacja laserowa, skleroterapia, embolizacja). Leki antyangiogenne, takie jak bewacyzumab, wykazują skuteczność w redukcji krwawień, zwiększając poziom hemoglobiny średnio o 3,2 g/dl i zmniejszając zapotrzebowanie na transfuzje o 82% w ciągu 6 miesięcy. Inne stosowane leki to pazopanib, pomalidomid i takrolimus, z pomalidomidem wykazującym długotrwały efekt terapeutyczny.
beta-bloker, bewacyzumab, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dożylny preparat żelaza, elektrodesykacja, elektrokoagulacja, embolizacja przezskórna, embolizacja wewnątrznaczyniowa, epistaxis, intensywne światło pulsacyjne, koagulacja laserowa, krwawienie z nosa, kwas traneksamowy, lek antyangiogenny, lek antyfibrynolityczny, malformacja naczyniowa, malformacja tętniczo-żylna, marskość wątroby, mózgowe AVM, N-acetylocysteina, naczyniak krwotoczny dziedziczny, niedokrwistość z niedoboru żelaza, pazopanib, płucne AVM, pomalidomid, przeszczep wątroby, radiochirurgia stereotaktyczna, sirolimus, skleroterapia, takrolimus, talidomid, teleangiektazja, terapia hormonalna, wątrobowe AVM, zespół Oslera-Webera-Rendu - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Cliovelle 1 mg/0,5mg tabletki 1 mg + 0,5 mg
Lek Cliovelle zawiera 1 mg estradiolu w postaci walerianianu estradiolu oraz 0,5 mg octanu noretysteronu i jest przeciwwskazany u pacjentek z rakiem piersi (aktualnym, podejrzewanym lub w wywiadzie), złośliwymi nowotworami estrogenozależnymi (np. rak endometrium), niezdiagnozowanymi krwawieniami z dróg rodnych, nieleczoną hiperplazją błony śluzowej trzonu macicy, a także u pacjentek z przebytą lub aktualną żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (zakrzepica żył głębokich, zator tętnicy płucnej) oraz zaburzeniami zakrzepowymi (niedobór białka C, białka S, antytrombiny). Przeciwwskazaniem są również choroby zakrzepowo-zatorowe tętnic (dusznica bolesna, zawał mięśnia sercowego), ostra lub przebyta choroba wątroby do czasu normalizacji prób wątrobowych, nadwrażliwość na składniki leku (w tym 65,78 mg laktozy w tabletce) oraz porfiria, ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów.
choroba wątroby, choroba zakrzepowo-zatorowa tętnic, dusznica bolesna, hiperplazja endometrium, krwawienie z dróg rodnych, menopauza, nadwrażliwość, niedobór antytrombiny, niedobór białka C, niedobór białka S, nietolerancja laktozy, nowotwór estrogenozależny, octan noretysteronu, ostra choroba wątroby, porfiria, rak endometrium, rak piersi, terapia hormonalna, walerianian estradiolu, zaburzenie zakrzepowe, zakrzepica żył głębokich, zator tętnicy płucnej, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Vastaloma 250 mg/5 ml
Vastaloma (fulwestrant 250 mg/5 ml) jest antagonistą receptorów estrogenowych stosowanym w leczeniu ER-dodatniego raka piersi u kobiet po menopauzie, zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej z palbocyklibem. W monoterapii lek jest wskazany u pacjentek z miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym rakiem piersi, które nie były wcześniej leczone hormonalnie, u pacjentek z nawrotem choroby po terapii antyestrogenowej oraz u tych z progresją podczas leczenia antyestrogenami. W terapii skojarzonej z palbocyklibem stosuje się go u pacjentek z HR+ i HER2- rakiem piersi, które wcześniej otrzymały leczenie hormonalne. U kobiet przed i okołomenopauzalnych konieczne jest jednoczesne stosowanie agonisty LHRH w celu supresji jajnikowej.
alkohol benzylowy, antyestrogen, benzylu benzoesan, działanie przeciwestrogenowe, ekspresja receptorów estrogenowych, fulwestrant, leczenie uzupełniające, menopauza, miejscowo zaawansowany rak piersi, okres okołomenopauzalny, okres przedmenopauzalny, palbocyklib, progresja choroby, przerzut, rak ER-dodatni, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor hormonalny, receptor naskórkowego czynnika wzrostu, status menopauzalny, status receptora estrogenowego, tamoksyfen, terapia hormonalna, terapia skojarzona - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Tamoxifen-Ebewe 10 10 mg
Produkt leczniczy Tamoxifen-Ebewe, dostępny w dawkach 10 mg i 20 mg, zawiera tamoksyfen – selektywny modulator receptora estrogenowego (SERM) stosowany w terapii hormonalnej raka piersi zależnego od receptorów estrogenowych. Lek jest wskazany do leczenia nowotworów piersi zarówno u kobiet przed-, jak i pomenopauzalnych. Tabletki zawierają odpowiednio 10 mg lub 20 mg tamoksyfenu oraz 69,9 mg lub 139,2 mg laktozy jednowodnej jako substancji pomocniczej, co należy uwzględnić u pacjentek z nietolerancją laktozy.
- Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej – Dawkowanie i sposób podawania
Wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej (Cimicifuga racemosa) jest stosowany doustnie w leczeniu objawów menopauzy u dorosłych kobiet, z zalecanym dawkowaniem 2 tabletki dziennie, każda zawierająca 2,8 mg suchego wyciągu, co daje dawkę dobową 5,6 mg. Preparat Klimadynon należy przyjmować regularnie, rano i wieczorem, w formie tabletek powlekanych, które nie powinny być żute ani ssane, aby nie zaburzyć biodostępności substancji czynnej. Maksymalny czas terapii bez konsultacji lekarskiej wynosi 6 miesięcy, a w przypadku utrzymujących się lub nasilających objawów konieczna jest wizyta u lekarza. Pominięcie dawki nie wymaga podwójnej dawki następnego dnia, a leczenie należy kontynuować zgodnie z zaleceniami.
biodostępność substancji czynnej, choroby współistniejące, Cimicifuga racemosa, dawka terapeutyczna, droga doustna, działania niepożądane, funkcja nerek, interakcje lekowe, Klimadynon, objawy menopauzalne, objawy menopauzy, okres menopauzy, pacjent pediatryczny, parametry funkcji wątroby, pluskwica groniasta, przeciwwskazania, skuteczność terapii, suchy wyciąg, tabletka powlekana, terapia hormonalna, wskazanie terapeutyczne, wywiad medyczny, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Żyły rozsiane – Etiologia i przyczyny
Żyły rozsiane (varicose veins) to poszerzone, skręcone naczynia żylne, najczęściej występujące na kończynach dolnych, będące wynikiem przewlekłej niewydolności żylnej spowodowanej dysfunkcją zastawek żylnych. Patogeneza obejmuje osłabienie zastawek, wsteczny przepływ krwi (reflux), wzrost ciśnienia wewnątrz żył oraz rozciągnięcie ich ścian, co prowadzi do progresywnego powiększania i deformacji naczyń. Czynniki ryzyka obejmują predyspozycje genetyczne (dziedziczenie zwiększa ryzyko do 90% przy obojgu rodzicach chorych), wpływ hormonów (zwłaszcza estrogenów i progesteronu w ciąży, menopauzie i terapii hormonalnej), wiek, płeć (kobiety są 2-3 razy bardziej narażone), a także czynniki środowiskowe i styl życia, takie jak długotrwałe stanie lub siedzenie, otyłość, palenie tytoniu i brak aktywności fizycznej. Wzrost ciśnienia w żyłach powierzchownych nóg jest kluczowym elementem patofizjologii, a zmiany hormonalne dodatkowo osłabiają elastyczność ścian i funkcję zastawek.
choroba żylna, czynniki genetyczne, czynniki hormonalne, dysfunkcja zastawek żylnych, estrogeny i progesteron, hiperhomocysteinemia, menopauza, niewydolność żylna, owrzodzenie żylne, patogeneza, przewlekła niewydolność żylna, refluks żylny, terapia hormonalna, wazodilatator, wazokonstrykcja, zakrzepica żył głębokich, zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych, zapalenie tkanki podskórnej, żyła główna dolna, żyła jajnikowa, żyły rozsiane - Leksykon substancji czynnych
Noretysteron octan – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Octan noretysteronu, składnik preparatu Systen Conti, jest dobrze poznanym progestagenem o potwierdzonej skuteczności i bezpieczeństwie klinicznym. Po podaniu ulega szybkie hydrolizie do aktywnego metabolitu – noretysteronu (NET). Badania toksyczności ostrej wykazały bardzo niską toksyczność z wartościami LD50 w zakresie gramów na kilogram masy ciała, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania w dawkach terapeutycznych. W badaniach przewlekłych na różnych gatunkach zwierząt (myszy, szczury, psy, małpy) nie zaobserwowano toksyczności, jedynie typowe efekty farmakologiczne hormonów steroidowych. Badania toksyczności po wielokrotnym podaniu noretysteronu w połączeniu z etynyloestradiolem (EE) w dawkach do 250-krotnie wyższych niż stosowane u ludzi nie wykazały istotnych uszkodzeń, poza niewielkim rozrostem błony śluzowej macicy przy najwyższych dawkach. W badaniach embriotoksyczności u królików i szczurów dawki 1,4–3,5 mg/kg wykazały działanie embriotoksyczne, jednak bez istotnych efektów teratogennych.
aberracja chromosomowa, aneuploidia, badanie toksykologiczne, działanie farmakologiczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, embriotoksyczność, etynyloestradiol, hormon steroidowy, hydroliza, hydroliza octanu noretysteronu, LD50, mikrojądro, noretysteron, octan noretysteronu, progestagen, rozrost błony śluzowej macicy, system transdermalny, szpik kostny, terapia hormonalna, toksyczność ostra, toksyczność pourodzeniowa, toksyczność przewlekła, tolerancja miejscowa, właściwość uczulająca, wymiana chromatyd siostrzanych - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Librexa 11,25 mg
LIBREXA (octan leuproreliny) w formie implantu o dawce 11,25 mg (zawierającego 10,72 mg leuproreleiny) jest wskazany do leczenia zaawansowanego, hormonozależnego raka gruczołu krokowego. Preparat podaje się podskórnie w przednią ścianę jamy brzusznej co 3 miesiące, a podanie powinno być wykonane przez wykwalifikowany personel medyczny z zachowaniem ostrożności, aby uniknąć przypadkowego wstrzyknięcia do tętnic, co może prowadzić do zakrzepicy małych naczyń. Po 3 miesiącach terapii konieczna jest ocena skuteczności leczenia na podstawie stężenia PSA (zwykle >10 ng/ml w zaawansowanym stadium) oraz całkowitego testosteronu w surowicy, które powinny być oznaczone przed rozpoczęciem i po 3 miesiącach terapii.
antygen PSA, deprywacja androgenów, dysuria, implant podskórny, iniekcja podskórna, kastracja farmakologiczna, octan leuproreliny, oporność na kastrację, poziom testosteronu, radioterapia, rak gruczołu krokowego, rak hormonozależny, terapia ablacyjna, terapia hormonalna, zaawansowane stadium nowotworu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Librexa 11,25 mg
Produkt leczniczy LIBREXA zawiera 10,72 mg leuproreliny (odpowiadającej 11,25 mg octanu leuproreliny) w formie implantu w ampułko-strzykawce, przeznaczony do leczenia hormonozależnego raka gruczołu krokowego u mężczyzn. Lek stosowany jest przede wszystkim w terapii objawowej zaawansowanego raka prostaty, gdzie jego mechanizm działania polega na obniżeniu poziomu testosteronu, co hamuje wzrost komórek nowotworowych zależnych od androgenów. Implant o wymiarach około 17,8 mm długości i 1,5 mm średnicy zapewnia przedłużone uwalnianie substancji czynnej, utrzymując terapeutyczne stężenie leku przez dłuższy czas.
deprywacja androgenowa, hormonozależny rak gruczołu krokowego, implant w ampułko-strzykawce, leczenie adjuwantowe, leuprorelina, obniżenie testosteronu, octan leuproreliny, przedłużone uwalnianie leku, radioterapia, rak hormonozależny, terapia hormonalna, terapia skojarzona, terapia uzupełniająca, terapia wielomodalna, zaawansowany rak prostaty - Leksykon chorób i schorzeń
Nadwrażliwość na dźwięki (hiperakuzja) – Zapobieganie i profilaktyka
Hiperakuzja to rzadkie zaburzenie słuchu, charakteryzujące się nadwrażliwością na dźwięki, które są odbierane jako nadmiernie głośne, nieprzyjemne lub bolesne. Występuje u około 1 na 50 000 osób, a jej ryzyko wzrasta przy ekspozycji na hałas powyżej 85 dB. Profilaktyka pierwotna opiera się na unikaniu uszkodzeń słuchu poprzez stosowanie ochronników słuchu w głośnym otoczeniu oraz regularne badania audiologiczne. W terapii kluczowe jest stopniowe przyzwyczajanie układu słuchowego do dźwięków poprzez kontrolowaną ekspozycję, unikając jednocześnie nadmiernego stosowania ochronników słuchu, które mogą paradoksalnie nasilać objawy. Metody terapeutyczne obejmują terapię dźwiękową (np. generatory szumu, pink noise) trwającą od 6 do 18 miesięcy, terapię TRT oraz terapię poznawczo-behawioralną (CBT), która pomaga w redukcji lęku i napięcia związanego z hiperakuzją.
akupunktura, aparat słuchowy, audiolog, autonomiczny układ nerwowy, biały szum, biofeedback, borelioza, generator szumu, hiperakuzja, hiperakuzja bólowa, migrena, nadwrażliwość na dźwięki, neurofeedback, niedobór estrogenów, ochronnik słuchu, otolaryngolog, szum uszny, terapia dźwiękowa, terapia hormonalna, terapia poznawczo-behawioralna, układ limbiczny, uraz głowy, utrata słuchu spowodowana hałasem, zaburzenie dwubiegunowe, zaburzenie słuchu, zespół stresu pourazowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Vastaloma 250 mg/5 ml
Fulwestrant, substancja czynna leku Vastaloma, jest antyestrogenem z grupy leków hormonalnych (kod ATC: L02BA03), stosowanym w terapii zaawansowanego raka piersi u kobiet po menopauzie. Mechanizm działania fulwestrantu polega na kompetycyjnym antagonizmie receptorów estrogenowych (ER) z powinowactwem porównywalnym do estradiolu, prowadząc do down-regulation białka ER oraz zmniejszenia ekspresji receptora progesteronowego, co potwierdza brak agonistycznej aktywności estrogenowej. W badaniach neoadjuwantowych wykazano zależność efektu farmakodynamicznego od dawki, gdzie dawka 500 mg skuteczniej ogranicza ekspresję ER i markera proliferacji Ki67 niż dawka 250 mg.
antyestrogen, badanie kliniczne, czas wolny od progresji choroby, fulwestrant, guz piersi, hormonalne leczenie uzupełniające, inhibitor aromatazy, leczenie antyestrogenami, leczenie neoadjuwantowe, marker proliferacji Ki67, odsetek chorych z korzyścią kliniczną, odsetek odpowiedzi obiektywnych, przeżycie całkowite, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, selektywny modulator receptora estrogenowego, stabilizacja choroby, terapia hormonalna, zaawansowany rak piersi - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fulvestrant Vipharm 250 mg/5 ml
Fulwestrant, będący selektywnym antagonistą receptora estrogenowego (kod ATC: L02BA03), działa poprzez kompetycyjne blokowanie receptorów estrogenowych i indukcję down-regulacji białka ER, bez aktywności agonistycznej. W badaniach u kobiet po menopauzie z rakiem piersi wykazano, że fulwestrant redukuje ekspresję receptorów estrogenowych i progesteronowych oraz marker proliferacji Ki67, co potwierdza jego mechanizm działania. W badaniu fazy III CONFIRM, obejmującym 736 pacjentek z zaawansowanym rakiem piersi, porównano skuteczność fulwestrantu w dawkach 500 mg i 250 mg u pacjentek z nawrotem lub progresją choroby po wcześniejszym leczeniu hormonalnym, w tym antyestrogenami (n=423) i inhibitorami aromatazy (n=313).
antagonista receptora estrogenowego, antyestrogen, blokowanie działania estrogenów, CBR, down-regulation receptora, ekspresja receptora estrogenowego, estradiol, fulwestrant, grupa farmakoterapeutyczna, guz piersi, hormonalne leczenie uzupełniające, inhibitor aromatazy, leczenie neoadjuwantowe, marker Ki67, nawrót choroby, ORR, OS, PFS, pierwotny rak piersi, powinowactwo receptorowe, progresja choroby, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, terapia hormonalna, zaawansowany rak piersi - Leksykon substancji czynnych
Tibolon – Działania niepożądane
Tibolon, syntetyczny steroid stosowany w terapii hormonalnej kobiet w okresie pomenopauzalnym, wykazuje istotne działania niepożądane o różnej częstości występowania, sklasyfikowane według układów i narządów MedDRA. Najczęściej obserwowane działania obejmują obrzęk, ból podbrzusza, nadmierne owłosienie, trądzik, upławy, przerost endometrium, krwotoki pomenopauzalne, tkliwość piersi oraz zakażenia grzybicze. Po wprowadzeniu do obrotu odnotowano dodatkowo zawroty głowy, bóle głowy, migreny, wysypki, zaburzenia widzenia, depresję, bóle mięśniowo-szkieletowe, zaburzenia czynności wątroby oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowe. W badaniu LIFT po 2,9 roku stosowania tibolonu (1,25 mg) u kobiet w wieku około 68 lat stwierdzono 4 przypadki raka endometrium na 1746 pacjentek, co odpowiada 0,8 dodatkowego przypadku na 1000 kobiet rocznie. Współczynnik ryzyka raka piersi wynosi 1,3, co przekłada się na około 3 dodatkowe przypadki na 1000 kobiet stosujących tibolon przez 5 lat (95% CI: 0-6).
ból głowy, ból podbrzusza, choroba niedokrwienna serca, choroba pęcherzyka żółciowego, demencja, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, dysplazja szyjki macicy, hirsutyzm, kandydoza pochwy, klasyfikacja MedDRA, krwotok pomenopauzalny, łojotokowe zapalenie skóry, mastalgia, menopauza, migrena, nieostre widzenie, obrzęk, okres pomenopauzalny, ostuda, plamica naczyniowa, przerost endometrium, rak endometrium, rak jajnika, rak piersi, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, syntetyczny steroid, terapia estrogenowo-progestagenowa, terapia hormonalna, tibolon, trądzik, udar niedokrwienny, upławy, zaburzenia czynności wątroby, zakażenie grzybicze, zakrzepica żył głębokich, zapalenie sromu i pochwy, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Noretysteron octan – Przedawkowanie
Noretysteron octan, syntetyczny progestagen stosowany w systemach transdermalnych takich jak Systen Sequi, uwalniany jest w kontrolowany sposób, co minimalizuje ryzyko przedawkowania. Preparat Systen Conti zawiera 11,2 mg noretysteronu octanu i uwalnia 170 µg substancji aktywnej na dobę z powierzchni 16 cm². Przedawkowanie może wystąpić przy jednoczesnym zastosowaniu nadmiernej liczby plastrów lub nieprawidłowym stosowaniu. Objawy kliniczne przedawkowania obejmują obniżenie nastroju, zmęczenie, nasilenie trądziku oraz hirsutyzm, co wynika z androgenopodobnego działania hormonu. W przypadku Systen Sequi należy również uwzględnić objawy przedawkowania estrogenów, takie jak tkliwość piersi, nudności, wymioty i krwotok z dróg rodnych.
estradiol, hirsutyzm, konsultacja endokrynologiczna, krwotok z dróg rodnych, leczenie objawowe, nadmierne owłosienie, noretysteron octan, obniżenie nastroju, owłosienie typu męskiego, parametry hormonalne, podanie przezskórne, przedawkowanie estrogenów, przedawkowanie produktu leczniczego, przedawkowanie progestagenów, substancja czynna, syntetyczny progestagen, system transdermalny, Systen Conti, Systen Sequi, terapia hormonalna, tkliwość piersi, trądzik - Leksykon chorób i schorzeń
Rak endometrium – Patofizjologia i mechanizm
Rak endometrium, najczęstszy nowotwór złośliwy układu płciowego kobiet w krajach rozwiniętych, charakteryzuje się złożoną patogenezą obejmującą mutacje genetyczne (m.in. PTEN 50-77%, PIK3CA 53%, KRAS 24%, TP53 w typie II), defekty naprawy DNA (MMR, MSI-H w 20% przypadków), zaburzenia szlaków sygnalizacyjnych (PI3K/AKT/mTOR, WNT/β-katenina) oraz modyfikacje epigenetyczne. Klasyfikacja molekularna TCGA wyróżnia cztery podtypy: POLE ultramutated (wysokie obciążenie mutacyjne, dobre rokowanie), MSI-H/dMMR (średnie rokowanie), Copy-number-low (CNL/NSMP, pośrednie rokowanie) oraz Copy-number-high (CNH/p53abn, złe rokowanie). Model ProMisE wykorzystuje immunohistochemię i sekwencjonowanie do klinicznej klasyfikacji. Przewlekła ekspozycja na estrogeny nieskompensowane progesteronem, otyłość (każdy wzrost BMI o 5 kg/m² zwiększa ryzyko 1,59-1,87-krotnie), PCOS, hiperinsulinizm i tamoksyfen są kluczowymi czynnikami ryzyka typu I raka endometrium.
chemioradioterapia adjuwantowa, hiperestrogenizm, hiperinsulinizm, hipermetylacja DNA, hiperplazja endometrium, hormonalna terapia zastępcza, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, inwazja mięśniówki macicy, inwazja naczyń, modyfikacja epigenetyczna, mutacja genetyczna, niestabilność mikrosatelitarna, przerzut do płuc, przerzut do węzłów chłonnych, rak endometrioidalny, rak endometrium, rak nieendometrioidalny, rozsiew otrzewnowy, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak sygnalizacyjny, tamoksyfen, terapia hormonalna, terapia ukierunkowana, zaburzenie angiogenezy, zespół Lyncha, zespół policystycznych jajników - Leksykon chorób i schorzeń
Trądzik – Leczenie
Trądzik (acne vulgaris) jest chorobą skóry o złożonej patogenezie, obejmującej nadmierne rogowacenie mieszków włosowych, zwiększoną produkcję sebum, kolonizację Cutibacterium acnes oraz stan zapalny. Leczenie powinno być dostosowane do stopnia nasilenia i typu zmian, z uwzględnieniem wieku pacjenta i gotowości do terapii. Podstawą terapii trądziku łagodnego do umiarkowanego są miejscowe retinoidy (np. tretinoina, adapalen 0,1%, tazaroten) oraz nadtlenek benzoilu (2,5–10%), często w połączeniu z antybiotykami miejscowymi (klindamycyna, erytromycyna, dapson 5%). W przypadku trądziku umiarkowanego do ciężkiego stosuje się leczenie ogólnoustrojowe, w tym antybiotyki doustne (tetracyklina, doksycyklina, minocyklina), terapie hormonalne (złożone doustne środki antykoncepcyjne, spironolakton, cyproteron) oraz izotretynoinę (dawka początkowa 0,5 mg/kg/dzień, skumulowana 120–150 mg/kg). Terapie proceduralne, takie jak iniekcje kortykosteroidów (0,1 ml triamcynolonu acetonidu 2,5 mg/ml), peelingi chemiczne, laseroterapia i drenaż, są stosowane w ciężkich i opornych przypadkach oraz w leczeniu blizn potrądzikowych.
antybiotyki doustne, antybiotyki miejscowe, bakteriofagi, blizny potrądzikowe, Cutibacterium acnes, czas trwania choroby, depresja, doustne środki antykoncepcyjne, działanie komedolityczne, indeks glikemiczny, iniekcje kortykosteroidów, izotretynoina, klaskoteron, kwas azelainowy, leczenie ogólnoustrojowe, leczenie trądziku, leki doustne, leki miejscowe, mikronakłuwanie, nadtlenek benzoilu, oporność bakterii, peeling chemiczny, pielęgnacja skóry, podrażnienie skóry, produkcja sebum, resurfacing laserowy, retinoidy miejscowe, rogowacenie mieszków włosowych, skutki uboczne, spironolakton, środek przeciwbakteryjny, terapia fotodynamiczna, terapia hormonalna, terapia podtrzymująca, terapia skojarzona, terapia światłem, trądzik hormonalny, trądzik pospolity, trądzik zapalny, zarządzanie stresem, złuszczanie naskórka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Zapobieganie i profilaktyka
Zapalny rak piersi (IBC) to agresywny nowotwór stanowiący około 3% przypadków raka piersi, charakteryzujący się zajęciem skóry i brakiem wyraźnej masy guza, z medianą przeżycia 18-24 miesiące mimo intensywnego leczenia. Wczesne rozpoznanie i wielospecjalistyczne podejście terapeutyczne, obejmujące neoadjuwantową chemioterapię, zmodyfikowaną radykalną mastektomię bez natychmiastowej rekonstrukcji oraz radioterapię pooperacyjną, są kluczowe dla poprawy rokowania. Profilaktyka nie jest specyficzna dla IBC, ale zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu (maksymalnie 1 drink dziennie), regularną aktywność fizyczną (≥30 minut większość dni tygodnia), utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz ostrożne stosowanie terapii hormonalnej. Chemioprewencja z użyciem SERM (tamoksyfen, raloksyfen) lub inhibitorów aromatazy (anastrozol, letrozol, eksemestan) może być rozważana u kobiet z wysokim ryzykiem raka piersi, a niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak sulindak i aspiryna, wykazują potencjał w zmniejszaniu ryzyka nawrotu i poprawie przeżycia.
anastrozol, angiogeneza, aspiryna, badanie przesiewowe, chemioprewencja, eksemestan, gęstość piersi, hiperfrakcjonowanie, inhibitor aromatazy, lapatynib, leczenie skojarzone, letrozol, mammografia, mediana przeżycia, niedobór miedzi, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nowotwór piersi, obustronna salpingo-ooforektomia, odległy przerzut, profilaktyczna mastektomia obustronna, przeżycie całkowite, radioterapia pooperacyjna, radiouczulacz, raloksyfen, rozprzestrzenianie choroby, samobadanie piersi, selektywny modulator receptora estrogenowego, sulindak, tamoksyfen, terapia hormonalna, witamina D, zajęcie skóry, zapalny rak piersi - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Orgametril 5 mg
Orgametril, zawierający 5 mg linestrenolu w formie tabletek, jest wskazany do stosowania u dorosłych kobiet powyżej 18 roku życia w leczeniu zaburzeń miesiączkowania, schorzeń endometrium oraz jako element terapii hormonalnej. Preparat znajduje zastosowanie w regulacji cyklu miesiączkowego, zwłaszcza przy częstych miesiączkach prowadzących do niedoborów żelaza i anemii, a także w leczeniu obfitych krwawień i krwotoków macicznych. Orgametril jest skuteczny w terapii pierwotnego i wtórnego braku miesiączkowania, skąpych krwawień, bolesnych owulacji i miesiączek oraz w opóźnianiu terminu krwawienia. Ponadto, lek jest stosowany w leczeniu endometriozy poprzez hamowanie wzrostu ektopowej tkanki endometrialnej oraz w wybranych przypadkach nowotworów błony śluzowej trzonu macicy jako element kompleksowej terapii onkologicznej. Wskazania obejmują także leczenie łagodnych chorób piersi, takich jak mastodynia i dysplazja włóknisto-torbielowata, oraz stosowanie jako uzupełnienie estrogenoterapii w okresie okołomenopauzalnym w celu zapobiegania rozrostowi endometrium.
anemia, bolesna owulacja, bolesne miesiączkowanie, brak miesiączkowania, częste miesiączkowanie, endometrioza, estrogenoterapia, hiperplazja, hormonalna terapia zastępcza, krwotok maciczny, łagodna choroba piersi, linestrenol, mastodynia, nowotwór błony śluzowej macicy, obfite krwawienie miesiączkowe, opóźnienie miesiączki, owulacja, skąpe krwawienie miesiączkowe, terapia hormonalna, terapia progestagenowa, układ krzepnięcia, zaburzenie miesiączkowania, zahamowanie krwawienia miesiączkowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Zoladex 3,6 mg
Zoladex (goserelina) to syntetyczny analog LHRH stosowany w terapii hormonalnej nowotworów hormonozależnych, zawierający 3,6 mg substancji czynnej w formie implantu podskórnego. Mechanizm działania polega na długotrwałym zahamowaniu wydzielania LH przez przysadkę, co prowadzi do obniżenia stężenia testosteronu u mężczyzn oraz estradiolu u kobiet do poziomów charakterystycznych dla kastracji chirurgicznej lub menopauzy, odpowiednio po około 21 dniach od podania. Regularne podawanie co 28 dni utrzymuje supresję hormonalną, co skutkuje regresją guza prostaty, poprawą objawów oraz efektywnością w leczeniu nowotworów sutka, endometriozy i włókniaków macicy. W początkowej fazie terapii obserwuje się przejściowy wzrost stężeń hormonów płciowych. U kobiet dodatkowo dochodzi do ścieńczenia endometrium i zatrzymania miesiączkowania. Badania kliniczne potwierdzają, że Zoladex wykazuje skuteczność porównywalną do chirurgicznej kastracji u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego z przerzutami, a także poprawia przeżycie bez objawów choroby i całkowite przeżycie jako leczenie uzupełniające po radioterapii w grupach wysokiego ryzyka (T1-T2 z PSA ≥ 10 ng/ml lub Gleason ≥ 7) oraz miejscowo zaawansowanych (T3-T4). Optymalny czas leczenia uzupełniającego to 3 lata, co istotnie poprawia wyniki w porównaniu z samą radioterapią. Leczenie neoadjuwantowe przed radioterapią również wykazuje korzyści w zakresie przeżycia bez objawów choroby, natomiast brak jest danych potwierdzających skuteczność neoadjuwantowego stosowania przed prostatektomią. U pacjentów po prostatektomii z rozsiewem nowotworu poza gruczoł, Zoladex może wydłużyć czas przeżycia bez objawów choroby, szczególnie przy zajęciu węzłów chłonnych, choć nie wpływa istotnie na całkowite przeżycie bez dodatkowych czynników ryzyka (PSA ≥ 10 ng/ml, Gleason ≥ 7).
agonista LHRH, bikalutamid, endometrioza, estradiol, gonadoliberyna, hormon gonadoliberyna, hormon luteinizujący, implant podskórny, kastracja chirurgiczna, przysadka mózgowa, radioterapia, radykalna prostatektomia, rak gruczołu krokowego, regresja guza gruczołu krokowego, rozprzestrzenianie nowotworu, ścieńczenie endometrium, skala Gleasona, supresja hormonalna, terapia hormonalna, testosteron, włókniak macicy, zajęcie węzłów chłonnych, zatrzymanie miesiączkowania - Leksykon chorób i schorzeń
Suchość pochwy – Objawy
Suchość pochwy to dolegliwość najczęściej związana z obniżonym poziomem estrogenu, szczególnie w okresie menopauzy i postmenopauzy, prowadząca do atrofii pochwy. Charakteryzuje się cienkimi, suchymi i mniej elastycznymi ścianami pochwy, co skutkuje objawami takimi jak uczucie suchości, pieczenie, swędzenie, dyspareunia, podrażnienia, drobne krwawienia po stosunku oraz nawracające infekcje dróg moczowych. Zespół genitalno-moczowy menopauzy (GSM) obejmuje te objawy wraz z dysfunkcjami układu moczowego, a jego częstość wzrasta z wiekiem – od 19,4% u kobiet w wieku 42-53 lat do 34,0% w wieku 57-69 lat. Nieleczona suchość pochwy może prowadzić do powikłań takich jak zwiększone ryzyko infekcji bakteryjnych i grzybiczych, powstawanie ran i pęknięć, a także przewlekły ból miednicy i obniżenie jakości życia seksualnego.
atrofia pochwy, chemioterapia, choroba przenoszona drogą płciową, dyspareunia, infekcja dróg moczowych, infekcja drożdżakowa, infekcja grzybicza, irygacja pochwy, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, menopauza, nietrzymanie moczu, pieczenie pochwy, poziom estrogenu, suchość pochwy, tabletka antykoncepcyjna, terapia hormonalna, waginizm, wydzielina z pochwy, zaburzenie tarczycy, zanikowe zapalenie pochwy, zespół genitalno-moczowy menopauzy, zespół Sjögrena - Leksykon chorób i schorzeń
Hirsutyzm – Zapobieganie i profilaktyka
Hirsutyzm, występujący u 5-10% kobiet, charakteryzuje się nadmiernym wzrostem terminalnego owłosienia w lokalizacjach typowych dla mężczyzn i jest często związany z zespołem policystycznych jajników (PCOS). Kluczowym elementem profilaktyki jest redukcja masy ciała, nawet o około 5%, co prowadzi do obniżenia poziomu androgenów, zwiększenia stężenia SHBG oraz poprawy insulinooporności. Modyfikacja stylu życia, obejmująca dietę bogatą w antyoksydanty, ograniczenie spożycia cukrów prostych, czerwonego mięsa i tłuszczów trans, a także regularną aktywność fizyczną (minimum 30 minut dziennie, 5 dni w tygodniu), jest istotna w kontroli hormonalnej i zapobieganiu rozwojowi hirsutyzmu. Dodatkowo, suplementacja myo-inozytolem, cynkiem, magnezem i omega-3 może wspierać regulację hormonalną, szczególnie u pacjentek z PCOS.
androgeny, cukrzyca typu 2, czerwone mięso, DHEA, doustne środki antykoncepcyjne, drospirenon, globulina wiążąca hormony płciowe, hiperplazja endometrium, hirsutyzm, insulinooporność, metformina, mieszki włosowe, myo-inozytol, PCOS, poziom androgenów, przysadka mózgowa, siemię lniane, terapia hormonalna, testosteron, tiazolidynediony, tłuszcze trans, zaburzenia hormonalne, zaburzenia lipidowe, zaburzenia nadnerczy, zaburzenia tarczycy, zespół policystycznych jajników - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Fulvestrant Stada 250 mg/5 ml
Fulvestrant Stada (250 mg/5 ml) jest hormonalnym lekiem stosowanym w leczeniu ER-dodatniego, miejscowo zaawansowanego lub przerzutowego raka piersi u kobiet po menopauzie. Wskazania obejmują monoterapię u pacjentek wcześniej nieleczonych hormonalnie, z nawrotem choroby podczas lub po terapii antyestrogenowej (np. tamoksyfenem) oraz u pacjentek z progresją choroby podczas leczenia antyestrogenami. Fulvestrant podawany jest w formie roztworu do wstrzykiwań, zawierającego 250 mg substancji czynnej w 5 ml (50 mg/ml), z dodatkiem etanolu (100 mg/ml), alkoholu benzylowego (100 mg/ml) oraz benzylu benzoesanu (150 mg/ml), co wymaga uwzględnienia przeciwwskazań u pacjentek z chorobami wątroby lub nadwrażliwością na te składniki.
agonista LHRH, alkohol benzylowy, antyestrogeny, benzyl benzoesanu, etanol, fulwestrant, HER2-ujemny rak piersi, hormon luteinizujący, leczenie uzupełniające, lek hormonalny, menopauza, nawrót choroby nowotworowej, okres okołomenopauzalny, okres przedmenopauzalny, palbocyklib, progresja choroby nowotworowej, rak piersi ER-dodatni, rak piersi zaawansowany, receptor HER2, receptor hormonalny, rozsiany rak piersi, roztwór do wstrzykiwań, roztwór oleisty, supresja jajników, tamoksyfen, terapia hormonalna - Leksykon chorób i schorzeń
Podejrzane guzy piersi – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Podejrzany guz piersi definiowany jest jako masa tkankowa w obrębie piersi, która może budzić podejrzenie raka, choć około 80% guzów ma charakter łagodny. Kluczowa jest szybka i kompleksowa ocena kliniczna, obejmująca badanie fizykalne z dokumentacją rozmiaru, konsystencji i lokalizacji guza oraz badania obrazowe, takie jak mammografia diagnostyczna (zalecana u kobiet ≥30 lat), ultrasonografia (preferowana u kobiet <30 lat) oraz MRI z kontrastem w przypadkach podejrzanych zmian. Biopsja gruboigłowa stanowi złoty standard diagnostyczny, charakteryzując się wyższą czułością i swoistością w wykrywaniu inwazji nowotworowej w porównaniu do biopsji cienkoigłowej. Wskazania do biopsji obejmują zmiany podejrzane, bolesne lub rosnące, a procedura jest bezpieczna, z niskim ryzykiem powikłań.
badanie fizykalne, badanie kliniczne piersi, badanie przesiewowe, biopsja, biopsja chirurgiczna, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, biopsja stereotaktyczna, brachyterapia, chemioterapia, guz piersi, lumpektomia, mammografia diagnostyczna, mammogram, mastektomia, MRI piersi, nowotwór złośliwy, ocena histologiczna, piersi włóknisto-torbielowate, radioterapia, rak piersi, samobadanie piersi, terapia hormonalna, tkanka piersi, torbiel piersi, ultrasonografia, USG piersi, węzły chłonne, wyciek z brodawki sutkowej, zapalenie piersi - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Clarzole 2,5 mg
Clarozole, zawierający letrozol w dawce 2,5 mg, jest wskazany do leczenia hormonozależnego raka piersi u kobiet po menopauzie, potwierdzonym obecnością receptorów estrogenowych i/lub progesteronowych (ER+/PR+). Lek znajduje zastosowanie w leczeniu uzupełniającym we wczesnym stadium inwazyjnego raka piersi, przedłużonym leczeniu po 5-letniej terapii tamoksyfenem, a także w terapii pierwszego rzutu zaawansowanego raka piersi oraz w leczeniu drugiej linii po niepowodzeniu terapii antyestrogenowej. W leczeniu neoadjuwantowym Clarzole jest stosowany u pacjentek z HER2-ujemnym rakiem piersi, u których chemioterapia jest przeciwwskazana lub natychmiastowa operacja nie jest wskazana. Skuteczność leku nie została wykazana u pacjentek z rakiem piersi bez receptorów hormonalnych, co podkreśla konieczność potwierdzenia statusu receptorów przed rozpoczęciem terapii.
choroba przerzutowa, HER-2-ujemny rak piersi, HER2-ujemny, hormonozależny rak piersi, inwazyjny rak piersi, leczenie neoadjuwantowe, leczenie pierwszego rzutu, leczenie systemowe, leczenie uzupełniające, leki antyestrogenowe, letrozol, owariektomia, progresja choroby, przedłużone leczenie uzupełniające, radioterapia miednicy, rak piersi bez receptorów hormonalnych, receptory estrogenowe, receptory hormonalne, status receptorów hormonalnych, tamoksyfen, terapia antyestrogenowa, terapia hormonalna, zaawansowany rak piersi - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Oekolp 1 mg/g
OEKOLP to krem dopochwowy zawierający 1 mg estriolu w 1 g preparatu, stosowany u kobiet zarówno z macicą, jak i po jej usunięciu. Standardowa dawka wynosi 0,5 g kremu (0,5 mg estriolu) na dobę, z możliwością zwiększenia do maksymalnie 1 g (1 mg estriolu) na dobę w uzasadnionych przypadkach. Dawkowanie jest dostosowywane do wskazań klinicznych, takich jak zmiany zanikowe dolnego odcinka dróg moczowo-płciowych, leczenie przed- i pooperacyjne oraz pomoc diagnostyczna przy wątpliwym obrazie cytologicznym. Terapia powinna być prowadzona najmniejszą skuteczną dawką przez możliwie najkrótszy czas, a maksymalna dawka dobowa nie powinna być przekraczana. Aplikacja odbywa się dopochwowo za pomocą aplikatora lub zewnętrznie na zmienione okolice narządów płciowych.
aplikator dopochwowy, ciągła sekwencyjna HTZ, ciągła złożona HTZ, ekspozycja ogólnoustrojowa, estriol, estrogen, glikol propylenowy, hormonalna terapia zastępcza, krem dopochwowy, objawy pomenopauzalne, okres pomenopauzalny, progestagen, terapia hormonalna, wymaz cytologiczny szyjki macicy, zabieg pochwowy, zanik dróg moczowo-płciowych, zewnętrzne narządy płciowe - Leksykon chorób i schorzeń
Lipoedema – Zapobieganie i profilaktyka
Lipoedema to przewlekłe schorzenie charakteryzujące się nieprawidłowym rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej, głównie w kończynach dolnych i górnych, z istotnym komponentem genetycznym. Wczesna diagnoza jest kluczowa dla zapobiegania progresji choroby i powikłaniom. Profilaktyka wtórna opiera się na regularnych badaniach kontrolnych, utrzymaniu prawidłowej masy ciała, stosowaniu diety przeciwzapalnej (bogatej w owoce, warzywa, kwasy omega-3) oraz regularnej aktywności fizycznej (minimum 45 minut, 3 razy w tygodniu), preferując ćwiczenia o niskim obciążeniu stawów, takie jak pływanie czy jazda na rowerze. Terapia uciskowa, stosowana codziennie lub co najmniej 3 dni w tygodniu, jest fundamentem leczenia i profilaktyki, z wyrobami klasy 2 lub 3, dostosowanymi do stadium choroby (stadium 1 – pończochy okrągłodziane, stadia 2 i 3 – wyroby płaskodziane). Kompleksowa terapia przeciwzastoinowa (CDT), w tym manualny drenaż limfatyczny i presoterapia, jest szczególnie istotna w zaawansowanych stadiach.
cellulitis, choroba żylna, emolient, grzybica skóry, kompleksowa terapia przeciwzastoinowa, krem nawilżający, lipo-limfoedema, lipoedema, manualny drenaż limfatyczny, nieprawidłowe rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, obrzęk, odzież uciskowa, pielęgnacja skóry, pończochy uciskowe, presoterapia, terapia hormonalna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia uciskowa, układ limfatyczny, zaburzenie tarczycy, zapalenie tkanki łącznej, zespół policystycznych jajników, znieczulenie tumescencyjne - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Lutezin 200 mg
Progesteron podawany dopochwowo w dawce 200 mg (preparat Lutezin) generalnie nie wpływa lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługi maszyn, co stanowi istotną zaletę tej formy terapii hormonalnej. Niemniej jednak, lekarz powinien poinformować pacjentkę o możliwości wystąpienia działań niepożądanych takich jak senność, zaburzenia koncentracji, uwagi oraz zawroty głowy, które mogą znacząco obniżyć bezpieczeństwo podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. W przypadku pojawienia się tych objawów pacjentka powinna bezwzględnie powstrzymać się od wykonywania tych czynności do czasu ich ustąpienia.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fulvestrant medac 250 mg
Fulwestrant, klasyfikowany pod kodem ATC L02BA03, jest antyestrogenem stosowanym w terapii hormonalnej zaawansowanego raka piersi u kobiet po menopauzie. Mechanizm działania polega na kompetycyjnym antagonizmie receptorów estrogenowych (ER) z powinowactwem porównywalnym do estradiolu, bez aktywności agonistycznej, co skutkuje redukcją ilości białka ER i zahamowaniem estrogenozależnych ścieżek sygnałowych. Badania kliniczne wykazały, że fulwestrant w dawce 500 mg efektywniej obniża ekspresję receptorów estrogenowych i progesteronowych oraz markera proliferacji Ki67 w porównaniu z dawką 250 mg, co potwierdza zależność dawka-efekt i istotność intensywnej blokady ER w terapii neoadjuwantowej raka piersi.
antagonista receptora estrogenowego, antyestrogen, badanie III fazy, fulwestrant, hormonalne leczenie uzupełniające, inhibitor aromatazy, Ki67, korzyść kliniczna, leczenie hormonalne, leczenie neoadjuwantowe, marker proliferacji, odpowiedź obiektywna, pierwotny rak piersi, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od progresji choroby, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, terapia hormonalna, zaawansowany rak piersi - Leksykon substancji czynnych
Tryptorelina – Wskazania do stosowania
Tryptorelina, syntetyczny analog gonadoliberyny (GnRH), znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu hormonozależnych nowotworów, głównie raka gruczołu krokowego u mężczyzn, gdzie stosowana jest zarówno w terapii miejscowo zaawansowanego raka z przerzutami, jak i w diagnostyce hormonozależności nowotworu. Preparaty dostępne są w różnych formach farmaceutycznych, od roztworów do wstrzykiwań (0,1 mg) po zawiesiny o przedłużonym uwalnianiu (3,75 mg, 11,25 mg, 22,5 mg), co pozwala na indywidualizację terapii. U kobiet tryptorelina jest stosowana w leczeniu endometriozy (do 6 miesięcy terapii), mięśniaków macicy (w przygotowaniu do zabiegu chirurgicznego lub u pacjentek niekwalifikujących się do operacji), niepłodności w połączeniu z gonadotropinami oraz w terapii hormonalnej raka sutka. W pediatrii preparat jest wskazany w leczeniu przedwczesnego dojrzewania płciowego pochodzenia ośrodkowego (CPP) u dziewcząt <8 lat i chłopców <10 lat, z możliwością stosowania preparatu Diphereline SR 22,5 mg u dzieci od 2. roku życia.
analog gonadoliberyny, dojrzewanie płciowe pochodzenia ośrodkowego, endometrioza, gonadotropiny, jajeczkowanie, miejscowo zaawansowany rak prostaty, mięśniaki macicy, niepłodność u kobiet, oś podwzgórze-przysadka-gonady, preparat o przedłużonym uwalnianiu, przedwczesne dojrzewanie płciowe, radioterapia, rak gruczołu krokowego hormonozależny, rak prostaty z przerzutami, rak sutka, stężenie kastracyjne, stężenie testosteronu, terapia hormonalna, wspomagany rozród, zawiesina o przedłużonym uwalnianiu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Xanderla 3,6 mg
Xanderla 3,6 mg w postaci implantu zawiera goserelinę (w postaci octanu) i jest wskazana głównie w leczeniu raka gruczołu krokowego, zarówno z przerzutami, jak i miejscowo zaawansowanego. Implant o wymiarach 1,2 mm średnicy i 13 mm długości, masie 18 mg, osadzony w biodegradowalnej macierzy polimerowej, wykazuje skuteczność porównywalną do kastracji chirurgicznej oraz terapii antyandrogenowej w zakresie wydłużenia czasu przeżycia. Stosowanie Xanderli jako leczenia uzupełniającego radioterapię lub po prostatektomii radykalnej poprawia czas przeżycia bez objawów choroby oraz całkowity czas przeżycia u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu lub progresji choroby.
ablacja endometrium, chemioterapia, endometrioza, goserelina, implant, kastracja chirurgiczna, leczenie neoadjuwantowe, leczenie uzupełniające radioterapię, miejscowo zaawansowany rak gruczołu krokowego, niedokrwistość, prostatektomia radykalna, radioterapia, rak gruczołu krokowego z przerzutami, receptory estrogenowe, rozród wspomagany, superowulacja, terapia hormonalna, włókniaki macicy, zaawansowany rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Nietypowe genitalia – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie u pacjentów z nietypowymi genitaliami jest generalnie dobre, choć schorzenie to wiąże się z istotną chorobowością psychospołeczną. Kluczowe znaczenie ma wczesna diagnoza, zwłaszcza w przypadku wrodzonego przerostu nadnerczy (CAH) z ryzykiem neonatalnej utraty soli, co może prowadzić do poważnych powikłań. Osoby z dysgenezją gonad, szczególnie z obecnością chromosomu Y, są narażone na rozwój guzów gonad. Większość pacjentów prowadzi zdrowe życie z normalną długością życia, jednak niektóre przypadki wymagają terapii hormonalnej lub interwencji chirurgicznej, której wyniki są często satysfakcjonujące, choć możliwe są powtórne zabiegi. Płodność i funkcje seksualne pozostają suboptymalne i zależą od etiologii DSD, a celem leczenia jest zapewnienie długoterminowego zdrowia psychicznego, dobrostanu społecznego oraz maksymalnej funkcjonalności seksualnej i płodności.
46, badanie genetyczne, dysgenezja gonad, endokrynolog pediatryczny, funkcja seksualna, grupa wsparcia, maskulinizacja, nietypowe genitalia, niewrażliwość na androgeny, operacja rekonstrukcyjna, przypisanie płci, terapia hormonalna, tożsamość płciowa, wrodzony przerost nadnerczy, XY DSD, zaburzenia rozwoju płciowego, zdrowie psychiczne, zespół wielodyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Podejrzane guzy piersi – Etiologia i przyczyny
Podejrzane guzki piersi stanowią zmiany tkankowe o zróżnicowanej etiologii, z których 80-90% ma charakter łagodny, obejmując zmiany włóknisto-torbielowate, torbiele, gruczolakowłókniaki oraz inne stany takie jak martwica tłuszczowa czy brodawczaki wewnątrzprzewodowe. Czynniki hormonalne, zwłaszcza wahania poziomów estrogenów i progesteronu, odgrywają kluczową rolę w patogenezie tych zmian, co jest szczególnie widoczne w okresach przedmiesiączkowych, ciąży i menopauzy. Ryzyko wystąpienia guzków oraz ich charakterystyka zmieniają się wraz z wiekiem: gruczolakowłókniaki dominują u kobiet poniżej 35 lat, torbiele są najczęstsze w wieku 30-60 lat, natomiast ryzyko złośliwości wzrasta znacząco po 55. roku życia, gdzie odsetek guzów złośliwych sięga 85%. W diagnostyce różnicowej istotne są cechy kliniczne guzków nowotworowych, takie jak twardość, nieregularne brzegi, nieruchomość oraz zmiany skórne, a także obecność powiększonych węzłów chłonnych.
aberracja normalnego rozwoju, ANDI, atypowa hiperplazja przewodowa, atypowa hiperplazja zrazikowa, brodawczak wewnątrzprzewodowy, brodawka sutkowa, choroba włóknisto-torbielowata piersi, estrogen i progesteron, gen BRCA1, gen BRCA2, gęsta pierś, gruczolakowłókniak, guzek nowotworowy, hamartoma, martwica tłuszczowa, podejrzany guz piersi, przewód mleczny, rak piersi, rak przewodowy in situ, rak zrazikowy in situ, terapia hormonalna, tkanka gruczołowa, tkanka włóknista, tłuszczak, torbiel piersi, węzeł chłonny, wyciek z brodawki sutkowej, zmiana włóknisto-torbielowata - Leksykon chorób i schorzeń
Inwazyjny rak zrazikowy – Zapobieganie i profilaktyka
Inwazyjny rak zrazikowy (IRZ) piersi wywodzi się z komórek zrazików i jest poważnym powikłaniem u kobiet z rozpoznaniem raka zrazikowego in situ (LCIS), które zwiększa ryzyko rozwoju IRZ 3-10-krotnie. Profilaktyka i wczesne wykrywanie są kluczowe, a chemioprofilaktyka, zwłaszcza u kobiet poniżej 65 roku życia, znacząco poprawia przeżycie wolne od choroby inwazyjnej oraz oczekiwaną długość życia skorygowaną o jakość (QALE). Zalecane są coroczne badania rezonansem magnetycznym (MRI) piersi, rozpoczynając od 30. roku życia, często w połączeniu z mammografią, co jest bardziej skuteczne niż USG w wykrywaniu zmian zrazikowych. Leki antyestrogenowe, takie jak tamoksyfen (redukcja zachorowalności o 38%, a u pacjentek z LCIS o 56%) oraz inhibitory aromatazy (stosowane u kobiet po menopauzie ≥35 lat), stanowią istotną opcję profilaktyczną. Tamoksyfen jest zatwierdzony przez FDA do zmniejszania ryzyka raka piersi u kobiet wysokiego ryzyka, a inhibitory aromatazy są stosowane w leczeniu uzupełniającym u pacjentek z IRZ o dodatnich receptorach hormonalnych przez 5 lat.
anastrozol, badania przesiewowe, badanie kliniczne piersi, chemioprofilaktyka, chemioterapia, eksemestan, gen BRCA, hormonalna terapia zastępcza, inhibitory aromatazy, inwazyjny rak zrazikowy, letrozol, MammaPrint, mammografia, mutacja CDH1, nawrót nowotworu, profilaktyczna mastektomia, rak zrazikowy in situ, raloksyfen, rezonans magnetyczny piersi, samobadanie piersi, selektywne modulatory receptora estrogenowego, tamoksyfen, terapia hormonalna, terapia uzupełniająca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Levosert 52 mg (20 mcg/24 h)
System terapeutyczny domaciczny Levosert zawiera 52 mg lewonorgestrelu, uwalnianego początkowo w dawce około 20 mikrogramów/24 h, która stopniowo zmniejsza się do około 6,5 mikrogramów/24 h po 8 latach stosowania, ze średnią szybkością uwalniania in vivo około 13,5 mikrograma/dobę. Mechanizm działania opiera się na hamowaniu proliferacji endometrium, zagęszczeniu śluzu szyjkowego oraz zahamowaniu owulacji u części pacjentek, co skutkuje wysoką skutecznością antykoncepcyjną (wskaźnik Pearla 0,15 po 1 roku i 0,18 po 8 latach). Fizyczna obecność systemu w jamie macicy również przyczynia się do działania antykoncepcyjnego. Stosowanie Levosert wiąże się z istotnymi zmianami w profilu krwawień miesiączkowych, w tym wzrostem odsetka pacjentek z amenorrheą do około 39-40% po 5-8 latach terapii.
amenorrhea, błona śluzowa macicy, brak miesiączki, endometrium, idiopatyczne nadmierne krwawienie miesiączkowe, jajeczkowanie, jama macicy, kanał szyjki macicy, krwawienie miesiączkowe, lewonorgestrel, owulacja, poziom hemoglobiny, progestagen, śluz szyjkowy, system terapeutyczny domaciczny, terapia hormonalna, wewnątrzmaciczny środek antykoncepcyjny, włókniak podśluzówkowy, wskaźnik Pearla - Leksykon chorób i schorzeń
Podejrzane guzy piersi – Zapobieganie i profilaktyka
Podejrzane guzy piersi mogą mieć charakter łagodny lub złośliwy, a profilaktyka pierwotna i wtórna odgrywają kluczową rolę w zmniejszaniu ryzyka rozwoju raka piersi. Zalecane działania obejmują ograniczenie spożycia alkoholu do 1 drinka dziennie u kobiet i 2 u mężczyzn, zbilansowaną dietę bogatą w chude białka, pełnoziarniste produkty, owoce i warzywa, regularną aktywność fizyczną (150-300 minut umiarkowanego lub 75-150 minut intensywnego wysiłku tygodniowo), utrzymanie prawidłowej masy ciała, karmienie piersią oraz zaprzestanie palenia tytoniu. Wczesne wykrycie zmian jest możliwe dzięki comiesięcznemu samobadaniu piersi od 20. roku życia, klinicznym badaniom piersi co 3 lata (20-39 lat) lub corocznie (powyżej 40 lat) oraz corocznej mammografii u kobiet po 40. roku życia. Diagnostyka podejrzanych zmian powinna obejmować badania obrazowe (mammografia, USG) oraz biopsję gruboigłową pod kontrolą obrazowania.
badanie diagnostyczne, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie obrazowe, badanie rentgenowskie, biopsja gruboigłowa, chemoprewencja, hormonalna terapia zastępcza, kliniczne badanie piersi, mammografia, mammografia 3D, mastalgia, mastektomia, mutacja genetyczna, podejrzany guz piersi, poradnictwo genetyczne, profilaktyczna mastektomia, profilaktyka pierwotna, rak piersi, raloksyfen, rezonans magnetyczny, samobadanie piersi, tamoksyfen, terapia hormonalna, test genetyczny, tkanka piersiowa, USG piersi, wskaźnik przeżycia, wyciek z brodawki sutkowej, zmiana nowotworowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Metypred
Metyloprednizolon, jako kortykosteroid, znacząco zwiększa ryzyko zakażeń, w tym wirusowych (np. ospa wietrzna, odra), bakteryjnych, grzybiczych, pierwotniakowych i pasożytniczych, co jest szczególnie istotne u pacjentów stosujących immunosupresyjne dawki lub w terapii skojarzonej. Zakażenia mogą mieć różny przebieg, od łagodnego do zagrażającego życiu, a ich częstość rośnie wraz ze wzrostem dawki leku. Szczepienia z użyciem żywych, osłabionych wirusów są przeciwwskazane, natomiast szczepionki inaktywowane mogą być mniej skuteczne. W przypadku gruźlicy leczenie metyloprednizolonem jest ograniczone do ciężkich postaci i wymaga jednoczesnej terapii przeciwgruźliczej oraz ścisłej obserwacji pacjentów z utajoną infekcją. Ponadto, stosowanie leku wiąże się z ryzykiem wystąpienia mięsaka Kaposiego, który może ulec remisji po odstawieniu leku.
chemioprofilaktyka, glikokortykosteroid, granulocyt obojętnochłonny, gruźlica rozsiana, kortykosteroid, lek immunosupresyjny, metyloprednizolon, mięsak Kaposiego, niedoczynność tarczycy, niewydolność kory nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, ospa wietrzna, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, reakcja skórna, terapia hormonalna, wstrząs septyczny, zaburzenie endokrynologiczne, zespół Cushinga, zespół odstawienia - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Mensinorm Set 150 j.m.
Produkt leczniczy Mensinorm Set, zawierający 75 j.m. lub 150 j.m. ludzkiego hormonu folikulotropowego (FSH) oraz odpowiednio 75 j.m. lub 150 j.m. ludzkiego hormonu luteinizującego (LH), nie był przedmiotem badań oceniających wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Preparat oparty jest na ludzkiej gonadotropinie menopauzalnej (HMG) oraz ludzkiej gonadotropinie kosmówkowej (hCG), pozyskiwanych z moczu kobiet po menopauzie i w ciąży. Brak danych klinicznych w tym zakresie wymaga od lekarza szczególnej uwagi podczas konsultacji, zwłaszcza w kontekście potencjalnych działań niepożądanych, które mogą wpływać na funkcje psychomotoryczne pacjenta.
charakterystyka produktu leczniczego, dokumentacja medyczna, działanie niepożądane, farmakoterapia, gonadotropina, gonadotropina kosmówkowa, gonadotropina menopauzalna, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, menopauza, Mensinorm, praktyka kliniczna, roztwór do wstrzykiwań, świadoma zgoda pacjenta, terapia hormonalna - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Angeliq 1 mg + 2 mg
Produkt leczniczy Angeliq zawiera 1 mg estradiolu (półwodzian estradiolu) oraz 2 mg drospirenonu i jest stosowany w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) w postaci tabletek powlekanych. Zalecane dawkowanie to jedna tabletka na dobę, przyjmowana doustnie, niezależnie od posiłków, przez 28 dni bez przerw między opakowaniami. Terapia powinna być prowadzona najmniejszą skuteczną dawką przez możliwie najkrótszy czas, konieczny do złagodzenia objawów pomenopauzalnych. Rozpoczęcie terapii zależy od wcześniejszego stosowania HTZ: pacjentki niestosujące lub stosujące ciągłą HTZ mogą zacząć leczenie w dowolnym czasie, natomiast pacjentki po sekwencyjnej HTZ powinny rozpocząć terapię następnego dnia po zakończeniu poprzedniego cyklu. W przypadku pominięcia dawki, jeśli upłynęło mniej niż 24 godziny, należy przyjąć tabletkę jak najszybciej; jeśli więcej, pominiętej dawki nie uzupełniać, informując pacjentkę o ryzyku krwawienia z dróg rodnych.
drospirenon, działanie niepożądane, ekspozycja na drospirenon, estradiol, hormonalna terapia zastępcza, krwawienie z dróg rodnych, objawy pomenopauzalne, podanie doustne, półwodzian estradiolu, produkt leczniczy, sekwencyjna HTZ, tabletka powlekana, terapia hormonalna, terapia pomenopauzalna, wskaźnik czynności wątroby, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Skład i postać leku – Fem 7 Combi faza I: 50 mcg/24 h (1,5 mg); faza II: 50 mcg/24 h (1,5 mg) + 10 mcg/24 h (1,5 mg)
Fem 7 Combi to dwufazowy system transdermalny stosowany w hormonalnej terapii zastępczej, składający się z dwóch rodzajów plastrów: fazy I zawierającej 1,5 mg estradiolu półwodnego, uwalniającej 50 µg estradiolu na dobę przez 7 dni, oraz fazy II zawierającej 1,5 mg estradiolu i 1,5 mg lewonorgestrelu, uwalniającej odpowiednio 50 µg estradiolu i 10 µg lewonorgestrelu na dobę przez ten sam okres. Każdy plaster ma powierzchnię czynną 15 cm², co zapewnia efektywne i kontrolowane przenikanie substancji czynnych przez skórę, utrzymując stabilne stężenia hormonów w organizmie. System charakteryzuje się ośmiokątnym, przezroczystym i elastycznym kształtem z zaokrąglonymi brzegami, co ułatwia aplikację i komfort noszenia.
- Leksykon chorób i schorzeń
Anorgazmia u kobiet – Objawy
Anorgazmia u kobiet to zaburzenie charakteryzujące się opóźnionym, rzadkim lub nieobecnym orgazmem pomimo odpowiedniej stymulacji seksualnej, które powoduje znaczny dyskomfort psychiczny. Wyróżnia się typy pierwotny (4-10% kobiet, skuteczność leczenia 75-90%), wtórny (20-30% kobiet, skuteczność leczenia 10-75%), sytuacyjny (najczęstszy) oraz uogólniony (najtrudniejszy do leczenia). Problem dotyka około 10-15% kobiet, a do 28% w USA i 46% w niektórych krajach azjatyckich zgłasza trudności z orgazmem. Objawy obejmują całkowity brak orgazmu, opóźniony lub mniej intensywny orgazm, a także współwystępujące zaburzenia seksualne, takie jak niskie libido, dyspareunia, suchość pochwy czy pochwica. Czynniki etiologiczne są wieloczynnikowe i obejmują schorzenia neurologiczne, zmiany hormonalne (np. menopauza z obniżeniem poziomu estrogenu), skutki uboczne leków (szczególnie SSRI), zaburzenia mięśni dna miednicy oraz czynniki psychologiczne i relacyjne, takie jak stres, lęk, trauma czy problemy partnerskie.
anorgazmia, anorgazmia pierwotna, anorgazmia sytuacyjna, anorgazmia uogólniona, anorgazmia wtórna, atrofia pochwy, atrofia urogenitalna, badanie fizykalne, ból podczas stosunku, dysfunkcja mięśni dna miednicy, dyskomfort psychiczny, dyspareunia, histerektomia, leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne, obraz ciała, pierścień dopochwowy, pochwica, SSRI, stosunek waginalny, stwardnienie rozsiane, stymulacja łechtaczki, stymulacja seksualna, suchość pochwy, terapia hormonalna, testosteron, zaburzenia pożądania seksualnego, zaburzenia tarczycy, zaburzenie orgazmu