deprywacja androgenowa
Deprywacja androgenowa (ADT – androgen deprivation therapy) to terapeutyczna strategia stosowana głównie w leczeniu raka gruczołu krokowego, której celem jest zmniejszenie poziomu androgenów, przede wszystkim testosteronu, w organizmie pacjenta. Metoda ta opiera się na wiedzy, że komórki raka prostaty są często zależne od androgenów w zakresie wzrostu i proliferacji.
Deprywacja androgenowa może być osiągnięta poprzez kastrację chirurgiczną (orchidektomia) lub farmakologiczną (przy użyciu analogów GnRH, antagonistów GnRH). Dodatkowo stosuje się antyandrogeny, które blokują działanie androgenów na poziomie receptorowym, oraz inhibitory syntezy androgenów (np. abirateron), które hamują produkcję tych hormonów w innych tkankach niż jądra.
Do częstych działań niepożądanych deprywacji androgenowej należą: utrata libido, zaburzenia erekcji, uderzenia gorąca, ginekomastia, osteoporoza, utrata masy mięśniowej, zwiększenie tkanki tłuszczowej, zmęczenie, zaburzenia poznawcze oraz zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy. Długotrwała ADT wiąże się z obniżeniem jakości życia pacjentów, dlatego coraz częściej stosuje się terapię przerywaną lub łączoną z innymi metodami leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Diphereline SR 22,5 mg 22,5 mg
Diphereline SR 22,5 mg zawiera tryptorelinę w postaci embonianu, podawaną w dawce 22,5 mg (1 fiolka) co 6 miesięcy (24 tygodnie) w formie pojedynczego wstrzyknięcia domięśniowego. Lek stosowany jest głównie w terapii hormonozależnego raka gruczołu krokowego, zarówno w standardowym leczeniu, jak i w przypadku ograniczonego do narządu lub miejscowo zaawansowanego raka o wysokim ryzyku nawrotu, gdzie zaleca się 2-3 letnią deprywację androgenową w skojarzeniu z radioterapią. W przerzutowym, opornym na kastrację raku gruczołu krokowego, terapia agonistą GnRH powinna być kontynuowana podczas leczenia octanem abirateronu lub enzalutamidem. Nie ma konieczności modyfikacji dawki u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby. Lek jest rekonstytuowany w 2 ml rozpuszczalnika, co daje zawiesinę o stężeniu 11,25 mg/ml tryptoreliny, zapewniającą przedłużone uwalnianie przez 6 miesięcy.
agonista GnRH, deprywacja androgenowa, endokrynolog, enzalutamid, hormonozależny rak gruczołu krokowego, inhibitor biosyntezy androgenów, inhibitor receptora androgenowego, kastracja chirurgiczna, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, octan abirateronu, oporny na kastrację rak gruczołu krokowego, przedwczesne dojrzewanie płciowe, radioterapia, tryptorelina, tryptorelina embonian, wiek kostny, wstrzyknięcie domięśniowe, zawiesina o przedłużonym uwalnianiu - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Diphereline SR 22,5 mg
Produkt leczniczy Diphereline SR 22,5 mg zawiera 22,5 mg tryptoreliny (embonianu) i jest przeznaczony wyłącznie do podawania domięśniowego, z wykluczeniem drogi podskórnej. U pacjentów stosujących jednocześnie antykoagulanty należy zachować ostrożność ze względu na ryzyko krwiaków w miejscu iniekcji. Terapia agonistami GnRH, w tym tryptoreliną, wiąże się z ryzykiem obniżenia gęstości mineralnej kości, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka osteoporozy (np. przewlekłe nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, długotrwała terapia kortykosteroidami lub lekami przeciwdrgawkowymi, dodatni wywiad rodzinny, niedożywienie). Długotrwała deprywacja androgenowa może prowadzić do osteoporozy i zwiększonego ryzyka złamań. W trakcie leczenia obserwuje się również ryzyko ujawnienia gruczolaka przysadki z objawami udaru przysadki (nagły ból głowy, wymioty, zaburzenia widzenia, oftalmoplegia).
antygen specyficzny dla prostaty, deprywacja androgenowa, droga domięśniowa, epizod depresyjny, gęstość mineralna kości, gruczolak przysadki, kompresja rdzenia kręgowego, lek antyandrogenowy, lek przeciwzakrzepowy, niedrożność cewki moczowej, nietolerancja glukozy, oś podwzgórzowo-przysadkowo-gonadalna, osteoporoza, przerzut do kręgosłupa, stłuszczenie wątroby, testosteron w surowicy, torsades de pointes, udar przysadki, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie drożności dróg moczowych - Leksykon substancji czynnych
Tryptorelina – Właściwości farmakodynamiczne
Tryptorelina, syntetyczny analog GnRH o kodzie ATC L02AE04, wykazuje dwufazowy mechanizm działania na oś podwzgórze-przysadka-gonady. Początkowo stymuluje wydzielanie LH i FSH, co u mężczyzn powoduje przejściowy wzrost testosteronu, a u kobiet estrogenów. Długotrwałe podawanie prowadzi do desensytyzacji receptorów przysadkowych, zahamowania wydzielania gonadotropin oraz obniżenia steroidogenezy, skutkując spadkiem stężeń hormonów płciowych do poziomów kastracyjnych u mężczyzn i pomenopauzalnych u kobiet. W terapii raka gruczołu krokowego, tryptorelina (np. Diphereline SR 22,5 mg) umożliwia osiągnięcie poziomu testosteronu kastracyjnego u 97,5% pacjentów po 4 tygodniach i utrzymanie go u 93% do 12 miesiąca leczenia. Monitorowanie skuteczności odbywa się poprzez oznaczanie stężenia testosteronu i PSA. Długotrwała deprywacja androgenowa (3 lata) w skojarzeniu z radioterapią wykazuje lepsze wyniki niż terapia krótkotrwała (6 miesięcy), zmniejszając całkowitą śmiertelność (15,2% vs 19,0%) oraz śmiertelność związaną z rakiem prostaty (3,2% vs 4,78%).
antygen swoisty dla prostaty, D-tryptofan, deprywacja androgenowa, endometrioza, enzalutamid, estrogen, folikulogeneza, gonadoliberyna, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, inhibitor biosyntezy androgenów, inhibitor receptora androgenowego, medroksyprogesteron, mięśniak macicy, octan abirateronu, octan cyproteronu, oś podwzgórze-przysadka-gonady, przedwczesne dojrzewanie płciowe, rak gruczołu krokowego, rak gruczołu krokowego oporny na kastrację, steroidogeneza, tryptorelina - Leksykon substancji czynnych
Tryptorelina – Dawkowanie i sposób podawania
Tryptorelina, analog GnRH, jest dostępna w formach o natychmiastowym (0,1 mg) oraz przedłużonym uwalnianiu (3,75 mg, 11,25 mg, 22,5 mg), co umożliwia dostosowanie schematu dawkowania do wskazań klinicznych, masy ciała pacjenta oraz długości terapii. W leczeniu raka gruczołu krokowego stosuje się początkowo dawkę 0,1 mg podskórnie codziennie przez 7 dni, a następnie preparaty depot podawane domięśniowo co 1, 3 lub 6 miesięcy (odpowiednio 3,75 mg, 11,25 mg lub 22,5 mg). W terapii endometriozy i mięśniaków macicy Decapeptyl Depot lub Diphereline SR 3,75 mg podaje się co 4 tygodnie, rozpoczynając leczenie w pierwszych 5 dniach cyklu, z maksymalnym czasem terapii do 6 miesięcy ze względu na ryzyko obniżenia gęstości kości. W niepłodności u kobiet tryptorelina podawana jest od 2. dnia cyklu w dawce 0,1 mg podskórnie lub jednorazowo 3,75 mg domięśniowo, z rozpoczęciem stymulacji gonadotropinami po osiągnięciu stężenia estrogenów <50 pg/ml, zwykle około 15 dnia leczenia.
analog GnRH, cykl miesiączkowy, deprywacja androgenowa, endokrynolog dziecięcy, endometrioza, enzalutamid, forma depot, gęstość kości, gonadotropina, inhibitor biosyntezy androgenów, niepłodność, niewydolność nerek, pacjent w wieku podeszłym, pochodzenie ośrodkowe, podanie podskórne, preparat o natychmiastowym uwalnianiu, przedwczesne dojrzewanie płciowe, rak gruczołu krokowego, rak oporny na kastrację, terapia addycyjna, tryptorelina, wiek kostny, włókniakomięśniak macicy, wstrzyknięcie domięśniowe, wstrzyknięcie donaczyniowe, zaburzenie czynności nerek - Leksykon chorób i schorzeń
Ginekomastia – Leczenie
Ginekomastia, definiowana jako powiększenie tkanki gruczołowej piersi u mężczyzn, wymaga leczenia dostosowanego do etiologii, nasilenia i czasu trwania schorzenia. W przypadku przyczyn wtórnych, takich jak guzy przysadki, choroby tarczycy, nerek czy wątroby, kluczowe jest leczenie choroby podstawowej. Ginekomastia indukowana lekami często ustępuje po ich odstawieniu w ciągu około 3 miesięcy. Farmakoterapia jest wskazana u pacjentów z niedawnym początkiem (<6 miesięcy) lub gdy przyczyna pozostaje nieznana; stosuje się tamoksyfen (10-20 mg 2x/d przez do 3 miesięcy, skuteczność do 80%), raloksyfen, klomifen (50-100 mg/d przez do 6 miesięcy, częściowa poprawa u 50%, całkowite ustąpienie u 20%), testosteron u mężczyzn z hipogonadyzmem, danazol (200 mg 2x/d) oraz inhibitory aromatazy (letrozol, anastrozol). Chirurgia, obejmująca liposukcję, mastektomię lub technikę łączoną, jest złotym standardem w przypadkach utrzymujących się >12 miesięcy, zwłaszcza w stadium włóknienia, i przynosi trwałe rezultaty, choć możliwe są powikłania takie jak odrzucenie tkanki, krwiak czy drętwienie brodawki.
anastrozol, antyandrogen, antyestrogen, choroba nerek, choroba tarczycy, choroba wątroby, danazol, deprywacja androgenowa, ginekomastia, guz przysadki, inhibitor aromatazy, klomifen, kriolipoliza, krwiak, letrozol, liposukcja, mastektomia, monoterapia antyandrogenowa, otoczka brodawki, pochodna testosteronu, pseudoginekomastia, radioterapia, raloksyfen, selektywny modulator receptora estrogenowego, SERM, tamoksyfen, terapia hormonalna, terapia testosteronem, tkanka gruczołowa piersi, włóknienie - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Xanderla 3,6 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa gosereliny, substancji czynnej produktu leczniczego Xanderla (3,6 mg), wykazały istotne efekty biologiczne w modelach zwierzęcych przy długotrwałej ekspozycji na lek. U szczurów samców zaobserwowano zwiększoną częstość łagodnych guzów przysadki, co może być związane z deprywacją androgenową, analogicznie do efektów po kastracji chirurgicznej. W modelu myszy, przy dawkach wielokrotnie przekraczających dawki terapeutyczne stosowane u ludzi, stwierdzono rozrost komórek wysp trzustki oraz łagodną proliferację komórek okolicy odźwiernika żołądka. Jednakże podobne zmiany histologiczne występują spontanicznie u myszy, co utrudnia jednoznaczną interpretację związku przyczynowo-skutkowego z podawaniem gosereliny.
badanie przedkliniczne, deprywacja androgenowa, goserelina, kastracja chirurgiczna, łagodny guz przysadki, model zwierzęcy, nadzór porejestracyjny, odźwiernik żołądka, proliferacja komórek odźwiernika, przewód pokarmowy, rozrost wysp trzustki, substancja czynna, zmiana histologiczna, związek przyczynowo-skutkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołu krokowego z przerzutami – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Przerzutowy rak gruczołu krokowego stanowi istotne wyzwanie kliniczne z 5-letnim względnym wskaźnikiem przeżycia około 34% dla stadium odległego. Średnia długość przeżycia po rozpoznaniu wynosi 5-6 lat, zróżnicowana w zależności od fazy choroby: hormonowrażliwy przerzutowy rak prostaty (mHSPC) cechuje się medianą przeżycia około 42 miesięcy przy terapii ADT, natomiast oporny na kastrację (mCRPC) pojawia się po 2-3 latach i wiąże się z kolejnymi 2-3 latami przeżycia. Rokowanie zależy od wielu czynników, w tym stopnia zaawansowania klinicznego, wyniku Gleasona (lepsze przy <7), poziomu PSA, lokalizacji przerzutów (najdłuższe przeżycie przy przerzutach do węzłów chłonnych – 32 miesiące, najgorsze przy przerzutach do wątroby – 14 miesięcy) oraz objętości choroby przerzutowej (mediana przeżycia 51,6 miesiąca dla małej objętości vs. 43,2 miesiąca dla dużej). Liczba przerzutów kostnych ≥10 wiąże się z wyższym ryzykiem oporności na kastrację i zgonu specyficznego dla nowotworu.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Librexa 11,25 mg
Produkt leczniczy LIBREXA zawiera 10,72 mg leuproreliny (odpowiadającej 11,25 mg octanu leuproreliny) w formie implantu w ampułko-strzykawce, przeznaczony do leczenia hormonozależnego raka gruczołu krokowego u mężczyzn. Lek stosowany jest przede wszystkim w terapii objawowej zaawansowanego raka prostaty, gdzie jego mechanizm działania polega na obniżeniu poziomu testosteronu, co hamuje wzrost komórek nowotworowych zależnych od androgenów. Implant o wymiarach około 17,8 mm długości i 1,5 mm średnicy zapewnia przedłużone uwalnianie substancji czynnej, utrzymując terapeutyczne stężenie leku przez dłuższy czas.
deprywacja androgenowa, hormonozależny rak gruczołu krokowego, implant w ampułko-strzykawce, leczenie adjuwantowe, leuprorelina, obniżenie testosteronu, octan leuproreliny, przedłużone uwalnianie leku, radioterapia, rak hormonozależny, terapia hormonalna, terapia skojarzona, terapia uzupełniająca, terapia wielomodalna, zaawansowany rak prostaty - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Diphereline SR 3,75
Preparat Diphereline SR 3,75, będący analogiem GnRH (tryptoreliną), wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko zmniejszenia gęstości mineralnej kości, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka osteoporozy, takimi jak przewlekłe nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, długotrwała terapia lekami obniżającymi gęstość kostną, dodatni wywiad rodzinny czy niedożywienie. U kobiet terapia może powodować spadek gęstości mineralnej kości o około 1% miesięcznie w trakcie 6-miesięcznego leczenia, co wiąże się ze wzrostem ryzyka złamań. W przypadku endometriozy stosowanie terapii add-back estrogenowo-progestagenowej redukuje utratę masy kostnej i objawy naczynioruchowe. Początkowo obserwuje się przejściowy wzrost stężenia testosteronu, co może nasilać objawy raka gruczołu krokowego, dlatego rozważa się podanie antyandrogenu. Monitorowanie pacjentów z przerzutami do kręgosłupa i niedrożnością układu moczowego jest kluczowe ze względu na ryzyko ucisku rdzenia kręgowego i niewydolności nerek.
analog GnRH, antyandrogen, antygen specyficzny dla prostaty, bisfosfonian, choroba układu krążenia, deprywacja androgenowa, endometrioza, epizod depresyjny, gęstość mineralna kości, gruczolak przysadki, niedrożność cewki moczowej, nietolerancja glukozy, odstęp QT, orchidektomia, oś przysadkowo-gonadalna, osteoporoza, rak gruczołu krokowego, stłuszczenie wątroby, terapia estrogenowo-progestagenowa, testosteron w surowicy, torsade de pointes, tryptorelina, ucisk rdzenia kręgowego, udar przysadki, włókniakomięśniak macicy, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Leuprostin 5 mg
Leuprostin w postaci implantu zawierającego 5 mg leuproreliny (octan) jest wskazany do leczenia hormonozależnego raka gruczołu krokowego w trzech głównych sytuacjach klinicznych: paliatywne leczenie zaawansowanego raka, leczenie miejscowo zaawansowanego raka w skojarzeniu z radioterapią oraz leczenie raka ograniczonego do prostaty u pacjentów z umiarkowanym i dużym ryzykiem progresji. Mechanizm działania opiera się na obniżeniu stężenia testosteronu do poziomu kastracyjnego, co hamuje wzrost komórek nowotworowych zależnych od androgenów. Wskazania uwzględniają różne stadia zaawansowania choroby oraz integrację terapii hormonalnej z radioterapią w celu zwiększenia skuteczności leczenia i zmniejszenia ryzyka nawrotu.
deprywacja androgenowa, gonadoliberyna, hormonozależny rak gruczołu krokowego, leczenie paliatywne, leczenie skojarzone, leuprorelina, miejscowo zaawansowany rak, nawrót choroby, octan leuproreliny, poziom kastracyjny, profil farmakokinetyczny, progresja choroby, przerzuty odległe, PSA, radioterapia, rak gruczołu krokowego, rak ograniczony do gruczołu krokowego, skala Gleasona, stadium kliniczne, stężenie terapeutyczne