Właściwości farmakodynamiczne
Zoladex 3,6 mg

Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych

Zoladex (goserelina) w postaci implantu podskórnego zawierającego 3,6 mg substancji czynnej należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w terapii hormonalnej, oznaczonej kodem ATC: L02A E03. Jest to syntetyczny analog naturalnie występującego hormonu gonadoliberyny (LHRH – luteinizing hormone releasing hormone), posiadający w swojej strukturze chemicznej modyfikację w postaci D-Ser(Bu t) 6 Azgly 10 -LHRH¹.

Mechanizm działania

Długotrwałe podawanie gosereliny prowadzi do zahamowania wydzielania przez przysadkę mózgową hormonu luteinizującego (LH), co skutkuje zmniejszeniem stężenia testosteronu w surowicy u mężczyzn oraz estradiolu u kobiet. Efekt farmakologiczny jest odwracalny po zakończeniu leczenia. Istotny jest fakt, że w początkowej fazie leczenia Zoladex, podobnie jak inni agoniści LHRH, może powodować przemijające zwiększenie stężenia testosteronu u mężczyzn i estradiolu u kobiet w surowicy krwi².

Działanie u mężczyzn

U pacjentów płci męskiej, po około 21 dniach od pierwszego wstrzyknięcia implantu podskórnego, obserwuje się zmniejszenie stężenia testosteronu w surowicy do wartości charakterystycznych dla stanu po kastracji chirurgicznej. Regularne podawanie kolejnych dawek co 28 dni pozwala na utrzymanie supresji hormonalnej. Ten mechanizm działania prowadzi do regresji guza gruczołu krokowego oraz poprawy objawowej u większości leczonych pacjentów³.

Działanie u kobiet

U kobiet zmniejszenie stężenia estradiolu w surowicy następuje również po 21 dniach od pierwszego wstrzyknięcia implantu. Regularnie podawane dawki co 28 dni utrzymują supresję na poziomie porównywalnym ze stężeniem obserwowanym u kobiet w okresie menopauzy. Efekt ten przyczynia się do skuteczności terapeutycznej w przypadku nowotworów hormonozależnych sutka, w leczeniu endometriozy oraz włókniaków macicy. Dodatkowo u większości pacjentek obserwuje się ścieńczenie endometrium, co klinicznie manifestuje się zatrzymaniem miesiączkowania⁴.

Skuteczność kliniczna

Leczenie raka gruczołu krokowego

Porównawcze badania kliniczne u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego z przerzutami wykazały, że stosowanie produktu Zoladex związane jest z wynikami w zakresie przeżycia podobnymi do uzyskiwanych po chirurgicznej kastracji⁵.

Porównanie z bikalutamidem

Przeprowadzona złożona analiza dwóch randomizowanych kontrolnych badań klinicznych porównujących monoterapię bikalutamidem w dawce 150 mg z kastracją (głównie przy użyciu leku Zoladex) nie wykazała znaczących różnic w całkowitej przeżywalności u pacjentów z miejscowo zaawansowanym rakiem gruczołu krokowego (stosunek niebezpieczeństwa = 1,05 [CI 0,81 do 1,36]). Należy jednak podkreślić, że równoważność obu terapii nie została statystycznie potwierdzona⁶.

Leczenie skojarzone z radioterapią

Badania kliniczne wykazały poprawę w zakresie przeżycia bez objawów choroby i przeżycia całkowitego przy zastosowaniu produktu Zoladex jako leczenia uzupełniającego po radioterapii u pacjentów z:

• Wysokim ryzykiem miejscowym (T1-T2 i PSA min 10 ng/ml lub skala Gleasona na poziomie min 7)
• Miejscowo zaawansowanym (T3-T4) rakiem gruczołu krokowego⁷

Optymalny czas trwania leczenia uzupełniającego nie został ostatecznie ustalony, jednakże badania porównawcze wykazały, że 3-letnie leczenie uzupełniające produktem Zoladex wiąże się z istotną poprawą przeżycia w porównaniu z zastosowaniem wyłącznie radioterapii⁸.

Leczenie neoadjuwantowe

Leczenie neoadjuwantowe produktem Zoladex poprzedzające radioterapię wykazało poprawę w zakresie przeżycia bez objawów choroby u pacjentów z miejscowym lub miejscowo zaawansowanym rakiem gruczołu krokowego, należących do grupy wysokiego ryzyka⁹.

Natomiast nie ma dostępnych danych potwierdzających poprawę parametrów klinicznych przy stosowaniu produktu Zoladex w leczeniu neoadjuwantowym przed radykalną prostatektomią¹⁰.

Leczenie uzupełniające po prostatektomii

U pacjentów po prostatektomii, u których stwierdzono rozprzestrzenianie się nowotworu poza gruczoł krokowy, leczenie uzupełniające produktem Zoladex może wydłużyć czas przeżycia bez objawów choroby. Należy jednak zaznaczyć, że nie stwierdzono istotnej poprawy w zakresie całkowitego przeżycia, chyba że u pacjentów występowały oznaki zajęcia węzłów chłonnych podczas zabiegu chirurgicznego¹¹.

U pacjentów z miejscowo zaawansowaną chorobą w patologicznym stadium, decyzja o wdrożeniu leczenia uzupełniającego produktem Zoladex powinna uwzględniać dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak poziom PSA minimum 10 ng/ml oraz współczynnik Gleasona na poziomie minimum 7¹².