Leki w grupie
„analogi LHRH”

Analogi LHRH (ang. Luteinizing Hormone-Releasing Hormone) to grupa leków hormonalnych, które naśladują działanie naturalnego hormonu uwalniającego hormon luteinizujący (LHRH, inaczej GnRH – gonadoliberyna). Działają one na receptory przysadki mózgowej, początkowo stymulując, a następnie – przy ciągłym podawaniu – hamując wydzielanie hormonów płciowych. Ten efekt supresji hormonalnej jest wykorzystywany w leczeniu chorób zależnych od hormonów.

Mechanizm działania analogów LHRH polega na początkowej stymulacji wydzielania FSH i LH (tzw. efekt flare-up), a następnie na desensytyzacji receptorów przysadki mózgowej, co prowadzi do zahamowania wydzielania gonadotropin i w konsekwencji do obniżenia poziomu testosteronu u mężczyzn lub estrogenów u kobiet. Ten efekt terapeutyczny jest wykorzystywany głównie w leczeniu hormonozależnego raka prostaty, raka piersi, endometriozy, mięśniaków macicy oraz w przypadkach przedwczesnego dojrzewania płciowego.

Do najważniejszych analogów LHRH należą: goserelina (Zoladex), leuprorelina (Eligard, Lucrin Depot), tryptorelina (Diphereline SR) oraz buserelina (Suprefact). Na polskim rynku dostępne są również preparaty zawierające histrelina (Vantas) oraz degareliks (Firmagon), który jest antagonistą LHRH.

Analogi LHRH dzielą się na dwie główne podgrupy: agoniści i antagoniści LHRH. Agoniści (np. goserelina, leuprorelina) początkowo stymulują receptory LHRH, powodując przejściowy wzrost poziomu hormonów płciowych, a następnie ich spadek. Antagoniści (np. degareliks) od razu blokują receptory LHRH, zapobiegając efektowi flare-up, co stanowi ich przewagę w niektórych wskazaniach klinicznych.

Największymi zaletami stosowania analogów LHRH są: możliwość uzyskania kastracji farmakologicznej bez konieczności zabiegu chirurgicznego, odwracalność działania po zakończeniu terapii, możliwość długotrwałego leczenia dzięki preparatom o przedłużonym uwalnianiu (aplikacja co 1, 3 lub 6 miesięcy) oraz wysoka skuteczność w leczeniu chorób hormonozależnych.

Stosowanie analogów LHRH wiąże się również z pewnymi niebezpieczeństwami. Najważniejsze działania niepożądane obejmują: objawy wypadowe (uderzenia gorąca, pocenie nocne), zmniejszenie gęstości mineralnej kości prowadzące do osteoporozy przy długotrwałym stosowaniu, zaburzenia lipidowe, zmniejszenie libido i potencji u mężczyzn, ryzyko wystąpienia zaburzeń sercowo-naczyniowych oraz początkowe zaostrzenie objawów choroby (w przypadku agonistów LHRH) związane z efektem flare-up. Z tego powodu u pacjentów z zaawansowanym rakiem prostaty często stosuje się jednocześnie antyandrogeny w celu zablokowania początkowego wzrostu poziomu testosteronu.