kora kruszyny
Kora kruszyny (Cortex Frangulae) jest pozyskiwana z krzewu Rhamnus frangula (kruszyna pospolita) i stanowi ważny surowiec leczniczy w fitoterapii. Substancjami czynnymi kory kruszyny są antrazwiązki, głównie glikozydy antranolowe, wśród których dominują frangulozydy A i B oraz glukofrangulin A i B.
Kora kruszyny wykazuje działanie przeczyszczające, które występuje z opóźnieniem 8-12 godzin po podaniu, co związane jest z uwalnianiem aktywnych metabolitów przez bakterie jelitowe. W medycynie klinicznej znajduje zastosowanie głównie w leczeniu przewlekłych zaparć, zespołu jelita drażliwego z przewagą zaparć oraz do przygotowania pacjenta do badań diagnostycznych przewodu pokarmowego.
Zgodnie z zaleceniami klinicznymi, kora kruszyny nie powinna być stosowana długotrwale (nie dłużej niż 1-2 tygodnie) ze względu na ryzyko rozwoju atonii jelita grubego i uzależnienia od środków przeczyszczających. Przeciwwskazania do jej stosowania obejmują niedrożność jelit, nieswoiste choroby zapalne jelit, ciążę i okres laktacji oraz wiek poniżej 12 lat.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Kminek – Właściwości farmakodynamiczne
Kminek zwyczajny (Carum carvi L.) jest składnikiem wielu preparatów stosowanych w zaburzeniach przewodu pokarmowego, wykazując działanie rozkurczające, wiatropędne oraz wspomagające trawienie. W preparatach przeciw niestrawności, takich jak Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, kminek w połączeniu z korzeniem mniszka (w proporcji 2:1) wspiera wydzielanie soków trawiennych i żółci, co jest efektem synergistycznym z innymi składnikami, np. liściem mięty pieprzowej. W preparatach przeczyszczających (Normosan, Normosan fix, Radirex PLUS) kminek uzupełnia działanie pochodnych antracenowych (obecnych w korze kruszyny i liściu senesu), które pobudzają perystaltykę jelita grubego, hamują absorpcję wody i elektrolitów (Na⁺, Cl⁻) oraz zwiększają przepuszczalność ścisłych połączeń między komórkami nabłonka, co prowadzi do efektu przeczyszczającego po 6-12 godzinach od podania. Zawartość kminku w tych preparatach wynosi odpowiednio 35 g/100 g w Normosan oraz 0,490 g w saszetce 1,4 g Normosan fix, a w Radirex PLUS jest składnikiem ekstraktu płynnego (10 g/100 g produktu).
8-dihydroksyantracenowe, absorpcja elektrolitów, antron reiny, bakterie jelitowe, czynność motoryczna okrężnicy, czynność wątroby, dyspepsja, działanie przeczyszczające, działanie rozkurczające, działanie synergistyczne, ekstrakt płynny złożony, emodyno-9-antron, glukofranguliny, kminek zwyczajny, kora kruszyny, korzeń rzewienia, lek przeczyszczający kontaktowy, liść senesu, niestrawność, pasaż jelitowy, perystaltyka jelita grubego, pochodne 1, soki trawienne, właściwości farmakodynamiczne, zaburzenia przewodu pokarmowego, związki gorzkie - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Normosan caps 15 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A
Normosan caps to preparat zawierający 78,95 mg wyciągu suchego z kory kruszyny, co odpowiada 15 mg glikozydów antracenowych (glukofrangulina A) w jednej kapsułce. Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane, z zastosowaniem najniższej skutecznej dawki, zwykle od 10 do 30 mg glikozydów antracenowych podawanych jednorazowo wieczorem. Maksymalna dawka dobowa to 30 mg (2 kapsułki). Produkt jest przeznaczony dla młodzieży powyżej 12 lat, dorosłych oraz osób w podeszłym wieku, z początkową dawką 1 kapsułki raz dziennie po ostatnim posiłku. W przypadku braku efektu terapeutycznego dawkę można zwiększyć do 2 kapsułek. Stosowanie u dzieci poniżej 12 lat jest przeciwwskazane.
dieta bogata w błonnik, działanie przeczyszczające, efekt terapeutyczny, glikozydy antracenowe, glukofrangulina A, kora kruszyny, leczenie zaparcia, maksymalna dawka dobowa, maksymalny czas terapii, miękki stolec, monitorowanie terapii, podanie doustne, środek przeczyszczający, terapia produktem leczniczym, wyciąg z kory kruszyny - Leksykon substancji czynnych
Kruszyna pospolita – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kora kruszyny (Rhamnus frangula L.) zawiera związki antranoidowe o działaniu przeczyszczającym i żółciopędnym, co ułatwia wypróżnienie. Preparaty takie jak Tabletki przeciw niestrawności Labofarm przeznaczone są do krótkotrwałego stosowania (7-14 dni), gdyż dłuższa terapia może prowadzić do zaburzeń czynności jelit i problemów z defekacją po odstawieniu. U pacjentów wrażliwych na antranoidy stosowanie maksymalnych dawek może wywołać nasilenie efektu przeczyszczającego, co wymaga modyfikacji dawkowania. Szczególną ostrożność należy zachować u chorych z niewydolnością nerek ze względu na ryzyko zaburzeń gospodarki elektrolitowej, które mogą się nasilić pod wpływem substancji czynnych kory kruszyny.
achlorhydria, biegunka, choroba dróg żółciowych, choroba wątroby, działanie przeczyszczające, działanie żółciopędne, gospodarka elektrolitowa, kamica żółciowa, kora kruszyny, kwas solny, liść mięty pieprzowej, niedrożność dróg żółciowych, przewód pokarmowy, refluks żołądkowo-przełykowy, sok żołądkowy, zaburzenie czynności nerek, zapalenie dróg żółciowych, zgaga, związek antranoidowy - Leksykon leków
Przedawkowanie – Radirex PLUS –
Radirex PLUS to syrop zawierający złożony wyciąg płynny z korzenia rzewienia, kory kruszyny, owocu kopru włoskiego i kminku, dostarczający 12,7 mg związków antranoidowych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) w 15 ml preparatu. W 100 g syropu znajduje się 10 g wyciągu płynnego, a ekstrakcja odbywa się przy użyciu 50% etanolu (v/v). Produkt zawiera również do 3,5% (m/m) etanolu jako rozpuszczalnik oraz 62 g sacharozy na 100 g jako substancję pomocniczą. Związki antranoidowe pochodzące z korzenia rzewienia i kory kruszyny wykazują działanie przeczyszczające, co jest istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania preparatu.
- Leksykon substancji czynnych
Rzewień – Wskazania do stosowania
Rzewień (Rhei radix) jest składnikiem o potwierdzonej skuteczności w terapii zaparć, stosowanym m.in. w preparacie leczniczym Radirex PLUS, który zawiera 12,7 mg związków antranoidowych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) w 15 ml syropu. Mechanizm działania opiera się na przemianach antranoidów w jelicie grubym, gdzie stymulują błonę śluzową okrężnicy, wywołując efekt przeczyszczający. W preparacie rzewień działa synergistycznie z korą kruszyny, potęgując efekt przeczyszczający, natomiast owoce kopru włoskiego i kminku redukują dolegliwości bólowe i wzdęcia towarzyszące zaparciom. Radirex PLUS jest wskazany w zaparciach okresowych, nawykowych, związanych ze zmianą trybu życia oraz w regulacji perystaltyki jelit, szczególnie u pacjentów mających trudności z połykaniem tabletek, dzięki formie syropu umożliwiającej indywidualne dostosowanie dawki i poprawę compliance.
błona śluzowa okrężnicy, działanie przeczyszczające, etanol 50%, extractum fluidum compositum, glukofrangulinę A, kolka jelitowa, kora kruszyny, nietolerancja fruktozy, owoc kminku, owoc kopru włoskiego, perystaltyka jelit, postać farmaceutyczna, Radirex PLUS, rzewień, terapia zaparć, uzależnienie farmakologiczne, zaburzenia perystaltyki jelit, zaparcie nawykowe, związki antranoidowe - Leksykon substancji czynnych
Wyciąg płynny z kory dębu – Interakcje
Wyciąg płynny z kory dębu (Quercus spp.), stosowany miejscowo w preparatach takich jak Dentosept A, zawiera taniny o właściwościach ściągających i przeciwzapalnych. Pomimo braku dedykowanych badań klinicznych dotyczących interakcji, taniny mogą teoretycznie tworzyć kompleksy z antybiotykami aminoglikozydowymi (np. gentamycyna, amikacyna), tetracyklinami (np. doksycyklina) oraz makrolidami (np. erytromycyna), co może obniżać ich biodostępność. Zaleca się zachowanie odstępu czasowego między aplikacjami (min. 1-2 godziny). Ponadto, wyciąg może potencjalnie zmniejszać wchłanianie preparatów zawierających żelazo, wapń i magnez przy stosowaniu doustnym (zalecany odstęp min. 2 godziny). W przypadku leków przeciwgrzybiczych stosowanych miejscowo (nystatyna, mikonazol) wskazane jest zachowanie co najmniej 30-minutowego odstępu, aby uniknąć zmniejszenia przenikalności przez błonę śluzową. Ryzyko istotnych interakcji ogólnoustrojowych jest niskie ze względu na ograniczoną absorpcję systemową przy stosowaniu miejscowym.
alkaloidy, amikacyna, antybiotyk aminoglikozydowy, benzokaina, diklofenak, doksycyklina, działanie immunomodulujące, działanie przeciwzapalne, działanie ściągające, erytromycyna, gentamycyna, ibuprofen, interakcja ogólnoustrojowa, kora kruszyny, kora wierzby, lek immunosupresyjny, lek miejscowo znieczulający, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwgrzybiczy miejscowy, lidokaina, makrolid, mikonazol, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, nystatyna, preparat żelaza, substancja ściągająca, taniny, tetracyklina, tworzenie kompleksów, wyciąg z kory dębu - Leksykon substancji czynnych
Mięta pieprzowa – Przedawkowanie
Mięta pieprzowa (Mentha piperita L.) wykazuje działanie rozkurczowe, żółciopędne i przeciwzapalne, jednak przypadki jej przedawkowania są rzadko dokumentowane i zwykle łagodne. Objawy przedawkowania mięty pieprzowej samej w sobie nie są dobrze opisane, a większość niepożądanych efektów związana jest z obecnością innych składników w preparatach złożonych, takich jak wyciąg z pokrzyku wilczej jagody (Belladonnae tinctura), korzeń kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis L.) czy antranoidy (np. kora kruszyny, listek senesu). Przy dziesięciokrotnym przekroczeniu dawki zalecanej preparatów zawierających Belladonnae tinctura mogą wystąpić objawy takie jak suchość w ustach, tachykardia, rozszerzenie źrenic, hipertermia, halucynacje czy drgawki. Korzeń kozłka w dawkach powyżej 20 g (około 25-40 kapsułek) może wywołać zmęczenie, zawroty głowy, skurcze brzucha i drżenie rąk, natomiast przedawkowanie preparatów zawierających antranoidy prowadzi do ciężkiej biegunki z utratą elektrolitów, zwłaszcza potasu, oraz ryzyka toksycznego zapalenia wątroby przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek.
antranoidy, biegunka, drgawki, działanie przeciwzapalne, działanie rozkurczowe, działanie żółciopędne, elektrolity, halucynacje, hipertermia, kora kruszyny, kozłek lekarski, kruszyna pospolita, kserostomia, leczenie objawowe, melisa lekarska, mięta pieprzowa, mioklonie, mydriaza, nalewka z pokrzyku, nawadnianie, pokrzyk wilcza jagoda, retencja moczu, senes, tachykardia, toksyczne zapalenie wątroby, utrata elektrolitów, zaburzenia percepcji - Leksykon leków
Interakcje leku – Alax 10,0-15,0 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę/tabletkę
Alax, zawierający sproszkowany sok z liści aloesu oraz wyciąg suchy z kory kruszyny, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Preparat może zmniejszać wchłanianie doustnych leków, dlatego zaleca się zachowanie co najmniej 2-godzinnego odstępu między jego podaniem a innymi lekami. Długotrwałe stosowanie Alaxu wiąże się z ryzykiem hipokalemii, co znacząco wpływa na działanie glikozydów nasercowych (np. digoksyny), leków przeciwarytmicznych, chinidyny oraz leków wydłużających odcinek QT, zwiększając ryzyko toksyczności, zaburzeń rytmu serca i innych działań niepożądanych. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu diuretyków pętlowych i tiazydowych, kortykosteroidów oraz preparatów z korzenia lukrecji, które mogą nasilać hipokalemię.
arytmia, biegunka, biodostępność, błona śluzowa przewodu pokarmowego, chinidyna, digoksyna, diuretyki pętlowe, diuretyki tiazydowe, działanie mineralokortykoidowe, EKG, glikozydy nasercowe, hipokalemia, kora kruszyny, kortykosteroidy, korzeń lukrecji, leki przeciwarytmiczne, odwodnienie, perystaltyka jelit, rytm zatokowy, sok z liści aloesu, wchłanianie leków, wydłużenie odcinka QT, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia przewodzenia, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia wodno-elektrolitowe, związki antranoidowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Radirex PLUS –
Radirex PLUS to syrop przeczyszczający zawierający złożony ekstrakt płynny (1:1) z korzenia rzewienia (Rhei radix), kory kruszyny (Frangulae cortex), owocu kopru włoskiego (Foeniculi fructus) oraz owocu kminku (Carvi fructus). W 15 ml syropu znajduje się 12,7 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na glukofrangulinę A, a w 100 g produktu 10 g ekstraktu roślinnego. Ekstrakcja składników aktywnych odbywa się przy użyciu 50% etanolu, a finalny produkt zawiera do 3,5% etanolu (m/m). Mechanizm działania opiera się na pochodnych 1,8-dihydroantracenu, które stymulują perystaltykę jelit i zmniejszają resorpcję płynów w jelicie grubym, co skutkuje przyspieszeniem pasażu jelitowego i zwiększeniem uwodnienia mas kałowych. Efekt przeczyszczający pojawia się po 6-8 godzinach, co wynika z konieczności metabolicznej aktywacji związków przez mikroflorę jelitową.
8-dihydroantracenu, aloe-emodyna, anetol, bakteria jelitowa, chryzofanol, dyskomfort brzuszny, działanie przeciwskurczowe, działanie wiatropędne, emodyna, glikozyd antranoidowy, glukofrangulin A, jelito grube, karwon, kora kruszyny, korzeń rzewienia, lek przeczyszczający, limonen, motoryka okrężnicy, olejek eteryczny, owoc kminku, owoc kopru włoskiego, pasaż jelitowy, perystaltyka, pochodna 1, resorpcja płynów, zaparcie, związek antranoidowy - Leksykon substancji czynnych
Ostropest plamisty – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Preparat Tabletki przeciw niestrawności Labofarm zawiera standaryzowany wyciąg suchy z owocu ostropestu plamistego (7 mg wyciągu w proporcji 22-27:1, z 58% zawartością sylimaryny przeliczonej na sylibininę) oraz dodatkowe składniki wspomagające funkcje układu pokarmowego, takie jak korzeń mniszka, owoc kminku, liść mięty pieprzowej i kora kruszyny. Preparat wykazuje działanie żółciopędne, które ułatwia wypróżnienie, jednak ze względu na ryzyko zaburzeń czynności jelit i efekt przeczyszczający (szczególnie przy maksymalnych dawkach zawierających antranoidy z kory kruszyny), stosowanie leku powinno być ograniczone do krótkotrwałej terapii trwającej maksymalnie 7-14 dni. Przedłużone stosowanie może prowadzić do trudności z wypróżnieniem po odstawieniu leku.
achlorhydria, choroba wątroby, działanie przeczyszczające, działanie żółciopędne, kamica żółciowa, kminek, kora kruszyny, korzeń mniszka, krótkotrwałe stosowanie leku, mięta pieprzowa, niedrożność dróg żółciowych, niewydolność nerek, ostropest plamisty, refluks żołądkowo-przełykowy, sylimaryna, zaburzenia gospodarki elektrolitowej, zapalenie dróg żółciowych, związki antranoidowe - Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Działania niepożądane
Glukofrangulina A, glikozyd antracenowy obecny w korze kruszyny (Rhamnus frangula L.), jest składnikiem aktywnym preparatów przeczyszczających takich jak Normosan. Mechanizm działania polega na stymulacji perystaltyki jelit oraz hamowaniu wchłaniania wody i elektrolitów w jelicie grubym, co może prowadzić do zaburzeń homeostazy wodno-elektrolitowej. Działania niepożądane obejmują reakcje nadwrażliwości (świąd, pokrzywka, wysypka), dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (bóle brzucha, skurcze jelit, biegunka) oraz zmiany pigmentacyjne błony śluzowej jelita grubego (pseudomelanosis coli). U pacjentów z zespołem jelita drażliwego lub refluksem żołądkowo-przełykowym objawy mogą być nasilone. Długotrwałe stosowanie wiąże się z ryzykiem zaburzeń elektrolitowych i objawów ze strony układu moczowego, takich jak białkomocz i krwiomocz, a także zmianą zabarwienia moczu na żółte lub czerwono-brązowe, co nie ma istotnego znaczenia klinicznego.
antrapochodne, białkomocz, ból brzucha, choroba refluksowa, działanie przeczyszczające, funkcja nerek, glikozydy antracenowe, glukofrangulina A, gospodarka wodno-elektrolitowa, kora kruszyny, krwiomocz, leczenie przeciwalergiczne, perystaltyka jelitowa, pH moczu, pokrzywka, przewód pokarmowy, pseudomelanosis coli, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, schorzenie nerek, skurcz jelita, stężenie elektrolitów, układ moczowy, wchłanianie wody i elektrolitów, wodnisty stolec, wysypka skórna, wywiad alergiczny, zaburzenie homeostazy, zaburzenie wodno-elektrolitowe, zespół jelita drażliwego, zgaga, zmiana pigmentacyjna - Leksykon substancji czynnych
Aloes – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania preparatu Alax, zawierającego sproszkowany sok z liści aloesu oraz wyciąg z kory kruszyny, opierają się głównie na toksykologii poszczególnych składników, gdyż sam produkt nie był poddany odrębnym badaniom toksykologicznym. W badaniach na myszach nie wykazano toksyczności przy doustnym podawaniu wyciągu z aloesu w dawce do 50 mg/kg/dobę przez 12 tygodni oraz aloiny do 60 mg/kg/dobę przez 20 tygodni. Dane dotyczące toksyczności kory kruszyny są niewystarczające. Badania in vitro wykazały potencjalne działanie genotoksyczne związków antranoidowych (emodyna, chryzofanol, fiscjon) obecnych w korze kruszyny, z emodyną wykazującą wysoką aktywność mutagenną w testach V79-HGPRT oraz indukcję nieplanowej syntezy DNA (UDS) w hepatocytach. Aloe-emodyna wykazała mutagenność w teście Amesa (szczepy Salmonella typhimurium TA1537, TA1538, TA98, TA1978) oraz indukcję transformacji komórkowej, choć test HPRT nie potwierdził powtarzalnej mutagenności. Badania in vivo nie potwierdziły mutagenności aloe-emodyny w testach mikrojąderek, aberracji chromosomowej i mouse-spot.
aloe-emodyna, alona przylądkowa, antrazwiązki, działanie karcynogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, emodyna, frangulina, kora kruszyny, nieplanowa synteza DNA, pierwotne hepatocyty, rak okrężnicy, Rhamnus frangula, Salmonella typhimurium, szpik kostny, test aberracji chromosomowej, test Amesa, test HPRT, test mikrojąderek, test mutacji V79-HGPRT, test naprawy DNA, toksyczność płodowa, transformacja komórkowa, wyciąg z aloesu, zaparcia, związki antrachinowe - Leksykon substancji czynnych
Kruszyna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Kora kruszyny (Rhamnus frangula L.) zawiera związki antranoidowe, takie jak emodyna, frangulina, chryzofanol i fiscjon, które wykazują potencjalne działanie genotoksyczne i mutagenne w badaniach in vitro (np. test mutacji V79-HGPRT, test UDS na hepatocytach szczura). Jednak większość badań in vivo nie potwierdza tych właściwości. Emodyna wykazuje wpływ na długość cyklu rujowego u myszy, a jej toksyczność reprodukcyjna jest związana głównie z toksycznością u matek spowodowaną działaniem przeczyszczającym. Dwuletnie badania karcynogenności na szczurach i myszach dały niejednoznaczne wyniki, z potencjalnym ryzykiem karcynogenezy w nerkach oraz okrężnicy/jelicie ślepym. W badaniach klinicznych wyniki dotyczące związku między stosowaniem preparatów z kory kruszyny a rakiem okrężnicy są sprzeczne, a czynniki takie jak przewlekłe zaparcia i dieta mogą wpływać na ocenę ryzyka.
aberracja chromosomowa, aloe-emodyna, badanie karcynogenności, chryzofanol, cykl rujowy, działanie karcynogenne, działanie mutagenne, działanie nefrotoksyczne, działanie przeczyszczające, działanie teratogenne, emodyna, fiscjon, frangulina, genotoksyczność, hepatocyt pierwotny, hiperplazja nabłonka, kora kruszyny, naciek bazofilowy, nefropatia, nieplanowa synteza DNA, rak okrężnicy, szpik kostny, test mikrojądrowy, toksyczność dawki pojedynczej, toksyczność matczyna, toksyczność płodowa, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, zaparcie, związek antranoidowy - Leksykon substancji czynnych
Senes – Właściwości farmakodynamiczne
Senes (Cassia senna L., C. acutifolia Delile, Cassia angustifolia Vahl) zawiera β-O-glikozydy hydroksyantracenowe, głównie sennozydy, które wykazują działanie przeczyszczające. Substancje te nie są absorbowane w górnym odcinku przewodu pokarmowego, lecz w jelicie grubym ulegają bakteryjnej konwersji do aktywnego metabolitu – antronu reiny. Mechanizm działania sennozydów obejmuje pobudzenie perystaltyki jelita grubego oraz modulację procesów wydzielniczych, w tym hamowanie absorpcji jonów Na⁺ i Cl⁻ oraz stymulację wydzielania wody i elektrolitów do światła jelita, co zwiększa objętość płynu i ułatwia defekację. Efekt przeczyszczający pojawia się po 8-12 godzinach od podania, co jest związane z czasem transportu i metabolizmu substancji aktywnych. Preparaty zawierające senes, takie jak Figura 1 (16,58-22,43 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B/saszetkę), klasyfikowane są w grupie ATC A06AB06.
8 dihydroksyantracenu, antrapochodna, antron reiny, bakterie jelitowe, defekacja, efekt antyabsorpcyjny, efekt stymulujący wydzielanie, emodyno-9-antron, glikozyd hydroksyantracenowy, glukofrangulin, kora kruszyny, lek przeczyszczający kontaktowy, O-diglikozyd, O-monoglikozyd, pasaż jelitowy, perystaltyka jelita grubego, pochodne 1, połączenia międzykomórkowe, senes, sennozyd, β-O-glikozyd - Leksykon leków
Skład i postać leku – Alax 10,0-15,0 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę/tabletkę
Alax to lek w postaci tabletek drażowanych zawierających 10-15 mg związków antranoidowych (w przeliczeniu na aloinę) pochodzących z dwóch roślinnych składników aktywnych: 35 mg wysuszonego, sproszkowanego soku z liści aloesu (Aloe capensis) o zawartości antranoidów 18% oraz 42 mg wyciągu suchego z kory kruszyny (Frangulae corticis extractum siccum) z zawartością antranoidów 15%. Wyciąg kruszyny jest otrzymywany metodą ekstrakcji metanolem w stosunku DER 5-8:1. Tabletki zawierają również substancje pomocnicze takie jak celuloza mikrokrystaliczna, laktoza, kroskarmeloza sodowa, sacharoza, talk, stearynian magnezu, powidon, guma arabska, barwnik czerwień koszenilowa oraz mieszankę wosków pszczelego i Carnauba, które zapewniają odpowiednie właściwości fizykochemiczne i ułatwiają połykanie.
aloes przylądkowy, celuloza mikrokrystaliczna, dysfagia, działanie przeczyszczające, interakcja fizykochemiczna, kora kruszyny, kroskarmeloza sodowa, krzemionka koloidalna, niezgodność farmaceutyczna, podanie doustne, sok z liści aloesu, stearynian magnezu, substancja pomocnicza, tabletka drażowana, wyciąg z kory kruszyny, związki antranoidowe - Leksykon substancji czynnych
Senes – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Substancja czynna senes, obecna w preparatach takich jak Figura 1 (0,9 g listka senesu/saszetkę, zawierająca 16,58-22,43 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B), Normosan (7,9-14,3 g listka senesu/100 g mieszanki) oraz Normosan fix (0,110-0,200 g listka senesu/saszetkę), jest bezwzględnie przeciwwskazana w okresie ciąży i karmienia piersią. Przeciwwskazania te wynikają z ryzyka genotoksyczności związanej z obecnością antranoidów, takich jak emodyna i aloe-emodyna, które wykazują potencjalne działanie mutagenne. W preparatach Normosan i Normosan fix dodatkowo obecna jest frangulina z kory kruszyny, co zwiększa ryzyko genotoksyczności. Ponadto, metabolity senesu, w szczególności reina, przenikają do mleka kobiecego, co stanowi zagrożenie dla dziecka karmionego piersią, mimo że ich ilość jest niewielka. Brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu senesu na płodność u kobiet i mężczyzn, co wymaga ostrożności w stosowaniu tych preparatów u pacjentek planujących ciążę.
antranoid, antykoncepcja, błonnik pokarmowy, działanie mutagenne, emodyna i aloe-emodyna, emodyna i frangulina, gastroenterolog, genotoksyczność, ginekolog-położnik, glikozyd hydroksyantracenowy, karmienie piersią, kora kruszyny, laktuloza, makrogol, przeciwwskazanie, reina, senes, sennozyd B, zaparcie - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Radirex PLUS –
Produkt leczniczy Radirex PLUS zawiera złożony ekstrakt płynny z korzenia rzewienia, kory kruszyny, owocu kopru włoskiego oraz owocu kminku, dostarczający 12,7 mg związków antranoidowych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) na 15 ml syropu. Pomimo tradycyjnego zastosowania tych surowców roślinnych, brak jest dostępnych danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania tego ekstraktu, w tym oceny toksyczności ostrej i przewlekłej, potencjału genotoksycznego, rakotwórczego oraz wpływu na rozrodczość. W dokumentacji produktu nie odnotowano przeprowadzonych formalnych badań przedklinicznych, co stanowi istotne ograniczenie w pełnej ocenie ryzyka stosowania preparatu.
badanie przedkliniczne, ekstrakt płynny złożony, ekstrakt złożony, glukofranguina A, kora kruszyny, korzeń rzewienia, owoc kminku, owoc kopru włoskiego, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, sacharoza, stężenie etanolu, surowiec roślinny, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, wpływ na rozrodczość, związki antranoidowe - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Alax 10,0-15,0 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę/tabletkę
Lek Alax zawiera jako substancje czynne wysuszony, sproszkowany sok z liści aloesu (Aloe capensis) z zawartością związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę 18% (35 mg) oraz wyciąg suchy z kory kruszyny (Frangulae corticis extractum siccum, DER 5-8:1, ekstrahent: metanol) z zawartością związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę 15% (42 mg). Jedna tabletka dostarcza 10-15 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę. Pomimo braku jednoznacznych dowodów klinicznych na niepożądane efekty stosowania preparatu w ciąży, wyniki badań eksperymentalnych wskazują na potencjalną genotoksyczność antrazwiązków takich jak emodyna, frangulina, chryzofanol i fiscjon, co stanowi przeciwwskazanie do stosowania leku Alax u kobiet ciężarnych. W trakcie laktacji stosowanie leku nie jest zalecane ze względu na brak wystarczających danych dotyczących wydzielania metabolitów do mleka matki oraz potencjalnego ryzyka dla niemowląt, mimo że dotychczas nie zaobserwowano efektu przeczyszczającego u karmionych piersią dzieci.
- Leksykon substancji czynnych
Kminek zwyczajny – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kminek zwyczajny (Carum carvi L.) jest kluczowym składnikiem preparatu Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, występującym w stosunku 2:1 z korzeniem mniszka. Preparaty zawierające kminek należy stosować doraźnie lub krótkotrwale, maksymalnie przez 7-14 dni, aby uniknąć zaburzeń funkcji jelit. Kminek wykazuje działanie żółciopędne, co ułatwia wypróżnienie, jednak w połączeniu z innymi składnikami o działaniu przeczyszczającym, np. korą kruszyny, może nasilać efekt przeczyszczający, szczególnie u pacjentów wrażliwych. W takich przypadkach zaleca się modyfikację dawkowania i stosowanie niższych dawek preparatu.
achlorhydria, choroba dróg żółciowych, choroba wątroby, działanie przeczyszczające, działanie żółciopędne, kamica żółciowa, kminek zwyczajny, kora kruszyny, korzeń mniszka, liść mięty pieprzowej, niedrożność dróg żółciowych, niewydolność nerek, refluks żołądkowo-przełykowy, układ żołądkowo-wątrobowy, zaburzenia gospodarki elektrolitowej, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, zapalenie dróg żółciowych, zgaga, związki antranoidowe - Leksykon substancji czynnych
Senes – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Senes (Cassia senna L., C. acutifolia Delile, Cassia angustifolia Vahl) zawiera glikozydy hydroksyantracenowe o działaniu przeczyszczającym, jednak jego stosowanie wymaga ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych i interakcji lekowych. Długotrwałe stosowanie, zwłaszcza preparatów takich jak Normosan i Normosan fix, nie powinno przekraczać 7 dni z uwagi na ryzyko zaburzeń czynności jelit i uzależnienia. Preparaty te są przeciwwskazane u pacjentów z zaklinowaniem stolca, ostrymi bólami brzucha, nudnościami i wymiotami, które mogą wskazywać na niedrożność jelit. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, gdyż senes może nasilać zaburzenia gospodarki elektrolitowej, co wymaga monitorowania stężenia elektrolitów.
achlorhydria, adrenokortykosteroid, Cassia senna, choroba wątroby, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, gospodarka elektrolitowa, kamica żółciowa, kora kruszyny, korzeń lukrecji, lek antyarytmiczny, lek moczopędny, liść mięty pieprzowej, niedrożność jelit, nietrzymanie stolca, owoc bzu czarnego, owoc kminku, refluks żołądkowo-przełykowy, senes, środek przeczyszczający, środek zmiękczający stolec, wydłużenie odcinka QT, zaburzenie czynności jelit, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie elektrolitowe, zaklinowanie stolca, zapalenie dróg żółciowych - Leksykon substancji czynnych
Kminek zwyczajny – Właściwości farmakodynamiczne
Kminek zwyczajny (Carum carvi L.) jest kluczowym składnikiem preparatu Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, stosowanego w zaburzeniach trawiennych. Jego działanie farmakodynamiczne opiera się na właściwościach wiatropędnych oraz łagodnym rozkurczu mięśni gładkich przewodu pokarmowego. W produkcie kminek występuje w połączeniu z korzeniem mniszka w proporcji 1:2, z łączną zawartością 150 mg tych składników na tabletkę. Dodatkowo, każda tabletka zawiera 60 mg sproszkowanego liścia mięty pieprzowej, co wzmacnia efekt rozkurczowy i wiatropędny. Kminek działa synergistycznie z innymi składnikami preparatu, takimi jak korzeń mniszka, który stymuluje wydzielanie soków trawiennych i żółci, oraz kora kruszyny (60 mg) i wyciąg z owoców ostropestu (7 mg), co wspólnie wspomaga procesy trawienne i łagodzi dolegliwości gastryczne.
badanie farmakodynamiczne, czynność wątroby, dolegliwość trawienna, działanie rozkurczające, działanie wiatropędne, funkcja przewodu pokarmowego, kminek zwyczajny, kora kruszyny, korzeń mniszka, liść mięty pieprzowej, owoc kminku, proces trawienny, skurcz mięśni gładkich, sok trawienny, substancja biologicznie czynna, właściwość farmakologiczna, właściwość rozkurczowa, właściwość wiatropędna, wyciąg z ostropestu, wydzielanie żółci, zaburzenie trawienne - Leksykon substancji czynnych
Kruszyna pospolita – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Kruszyna pospolita (Rhamnus frangula L.) zawiera związki antranoidowe, w tym glukofrangulinę A, obecne w preparatach leczniczych takich jak Tabletki przeciw niestrawności Labofarm (60 mg kory kruszyny/tabletkę, co odpowiada 3,8 mg glukofrangulin). Stosowanie kruszyny jest bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży ze względu na potencjalną genotoksyczność antranoidów, zwłaszcza emodyny i franguliny, które mogą uszkadzać materiał genetyczny i negatywnie wpływać na rozwój płodu. Również w okresie laktacji preparaty te są niewskazane, gdyż aktywne metabolity, takie jak reina, przenikają do mleka kobiecego, stanowiąc potencjalne zagrożenie dla zdrowia dziecka. W przypadku konieczności terapii kruszyną u kobiet karmiących, należy rozważyć przerwanie karmienia piersią i zastosowanie alternatywnych metod żywienia.
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Tabletki przeciw niestrawności Labofarm –
Tabletki przeciw niestrawności Labofarm są przeznaczone do stosowania doustnego u dorosłych, osób w wieku podeszłym oraz młodzieży powyżej 12 lat, z dawkowaniem 2 tabletki do 3 razy na dobę, nie przekraczając maksymalnej dawki dobowej 6 tabletek. Lek należy przyjmować po posiłku, popijając odpowiednią ilością wody, co optymalizuje wchłanianie substancji czynnych i minimalizuje ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa, nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat. Czas terapii powinien być ograniczony do 7-14 dni; w przypadku braku poprawy konieczna jest konsultacja lekarska.
- Leksykon substancji czynnych
Kruszyna – Wskazania do stosowania
Kora kruszyny (Rhamnus frangula L.) zawiera związki antranoidowe o działaniu przeczyszczającym, stosowane głównie w krótkotrwałym leczeniu sporadycznych zaparć. Mechanizm działania opiera się na drażnieniu śluzówki jelita grubego i stymulacji perystaltyki. Preparaty takie jak Alax (42 mg wyciągu suchego kory kruszyny, 10-15 mg antranoidów/tabletkę), Normosan (16,4-23,6 g kory w 100 g mieszanki, 22,02-29,79 mg antrapochodnych/1,4 g), Normosan fix (0,230-0,330 g kory/saszetkę, 22,02-29,79 mg antrapochodnych) oraz Radirex PLUS (10 g ekstraktu płynnego w 100 g syropu, 12,7 mg antranoidów/15 ml) różnią się formą podania i składem, co pozwala na indywidualizację terapii. Preparat Tabletki przeciw niestrawności Labofarm (60 mg sproszkowanej kory, 3,8 mg glukofrangulin/tabletkę) wykazuje dodatkowo działanie wspomagające procesy trawienne, stosowany w dolegliwościach takich jak uczucie pełności, wzdęcia czy niewystarczające wydzielanie żółci i soku żołądkowego.
aloina, antrapochodne, działanie drażniące, działanie przeczyszczające, ekstrakt płynny, glukofrangulin A, kora kruszyny, liść aloesu, perystaltyka, preparat złożony, proces trawienny, śluzówka jelita grubego, sok żołądkowy, uczucie pełności w żołądku, wyciąg suchy, wydzielanie żółci, wzdęcia, zaburzenie procesu trawienia, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zaparcie, związki antranoidowe - Leksykon substancji czynnych
Kminek zwyczajny – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
W przypadku kminku zwyczajnego (Carum carvi L.), będącego składnikiem produktu Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, nie przeprowadzono szczegółowych badań przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania tej substancji jako pojedynczego składnika. Produkt zawiera 150 mg sproszkowanego korzenia mniszka z owocem kminku w proporcji 2:1, a także inne składniki roślinne: 60 mg sproszkowanego liścia mięty pieprzowej, 60 mg sproszkowanej kory kruszyny oraz 7 mg wyciągu suchego z owocu ostropestu. Zgodnie z artykułem 16c (1) (a) (iii) Dyrektywy 2001/83/WE, nie ma obowiązku przeprowadzania badań przedklinicznych dla tradycyjnych leków roślinnych o ugruntowanym zastosowaniu, do których zalicza się kminek zwyczajny.
- Leksykon substancji czynnych
Ostropest plamisty – Interakcje
Ostropest plamisty (Silybum marianum L.) wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, szczególnie w kontekście długotrwałego stosowania preparatów zawierających standaryzowany wyciąg z owocu (sylimarynę). Najważniejsze interakcje dotyczą leków wpływających na gospodarkę elektrolitową, zwłaszcza glikozydów nasercowych, leków przeciwarytmicznych, diuretyków, steroidów kory nadnerczy oraz preparatów zawierających korzeń lukrecji. Przewlekłe stosowanie ostropestu, zwłaszcza w połączeniu z innymi składnikami ziołowymi (np. korą kruszyny), może prowadzić do hipokaliemii, co nasila działanie glikozydów nasercowych i zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca. Warto podkreślić, że równoczesne stosowanie z lekami moczopędnymi może pogłębiać niedobór potasu, a interakcje ze steroidami kory nadnerczy oraz korzeniem lukrecji dodatkowo zwiększają ryzyko zaburzeń elektrolitowych. Zaleca się regularne monitorowanie stężenia potasu w surowicy oraz rozważenie suplementacji potasu w przypadku jednoczesnego stosowania tych leków.
arytmia, choroba nerek, diuretyk, działanie hepatoprotekcyjne, działanie niepożądane, działanie przeciwutleniające, działanie przeczyszczające, efekt diuretyczny, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, interakcja farmakologiczna, kora kruszyny, korzeń lukrecji, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, niedobór potasu, ostropest plamisty, równowaga elektrolitowa, schorzenie wątroby, Silybum marianum, standaryzowany wyciąg, steryd kory nadnerczy, stężenie potasu w surowicy, suplementacja potasu, sylimaryna, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie gospodarki elektrolitowej, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Alax
Produkt leczniczy Alax zawiera 10-15 mg związków antranoidowych (w przeliczeniu na aloinę) w jednej tabletce drażowanej i wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących glikozydy nasercowe, leki przeciwarytmiczne, diuretyki, kortykosterydy oraz preparaty z korzenia lukrecji. Preparat jest przeciwwskazany u osób z zaczopowaniem jelita masami kałowymi oraz u pacjentów z niediagnozowanymi ostrymi lub przewlekłymi dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi, takimi jak bóle brzucha, nudności i wymioty, ze względu na ryzyko rozwijającej się niedrożności jelit. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek oraz u osób z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami metabolicznymi (nietolerancja fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, niedobór sacharozy-izomaltazy).
alona przylądkowa, atonia jelit, diuretyk, glikozyd nasercowy, kora kruszyny, kortykosteryd, lek przeciwarytmiczny, niedobór sacharozy-izomaltazy, niedrożność jelit, nietolerancja fruktozy, nietrzymanie stolca, upośledzenie funkcji jelit, uzależnienie farmakologiczne, wydłużenie odcinka QT, zaburzenie funkcji nerek, zaczopowanie jelita, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, związki antranoidowe - Leksykon substancji czynnych
Koper włoski – Wskazania do stosowania
Koper włoski (Foeniculum vulgare) jest substancją roślinną o szerokim spektrum zastosowań klinicznych, szczególnie w łagodzeniu zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak uczucie pełności i wzdęcia, dzięki swoim właściwościom wiatropędnym i rozkurczowym. W terapii zaparć stosowany jest jako składnik preparatów złożonych, np. Radirex PLUS, zawierającego 10 g ekstraktu płynnego na 100 g produktu, współdziałając z korzeniem rzewienia, korą kruszyny i owocem kminku. Ponadto, koper włoski poprawia apetyt, będąc składnikiem syropu Apetiherb, który zawiera 15 g wyciągu płynnego złożonego na 100 g preparatu i jest bezpieczny dla pacjentów od 3 roku życia. W ginekologii wykazuje działanie rozkurczowe, łagodząc skurcze menstruacyjne o łagodnym przebiegu, a w pulmonologii wspomaga odkrztuszanie w kaszlu produktywnym związanym z infekcjami górnych dróg oddechowych.
anoreksja, dolegliwość skurczowa, dyskomfort brzuszny, dysmenorrhea, działanie rozkurczowe, ekstrakt płynny złożony, Foeniculum vulgare, infekcja górnych dróg oddechowych, kaszel produktywny, koper włoski, kora kruszyny, korzeń rzewienia, liść melisy, odkrztuszanie, owoc kminku, postać farmaceutyczna, preparat przeczyszczający, środek wykrztuśny, właściwość wiatropędna, wzdęcie, zaburzenie łaknienia, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zaparcie, ziele krwawnika, ziele szanty, związek antranoidowy - Leksykon substancji czynnych
Senes – Wskazania do stosowania
Senes, pozyskiwany z roślin Cassia senna L. oraz Cassia angustifolia Vahl, jest substancją czynną o działaniu przeczyszczającym, stosowaną głównie w krótkotrwałym leczeniu sporadycznych zaparć. Preparaty zawierające senes, takie jak Figura 1, Normosan oraz Normosan fix, różnią się zawartością glikozydów hydroksyantracenowych (16,58-22,43 mg sennozydu B/saszetkę w Figura 1) oraz antrapochodnych (22,02-29,79 mg glukofranguliny A/1,4 g w Normosan i Normosan fix). Normosan fix jest wskazany dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 roku życia. Preparaty te występują w formie ziół do zaparzania, przy czym Normosan wymaga przygotowania odwaru, a Normosan fix – naparu, co może wpływać na biodostępność i szybkość działania substancji czynnych.
antrapochodna, biodostępność substancji czynnej, Cassia angustifolia, Cassia senna, działanie moczopędne, działanie rozkurczowe, działanie wiatropędne, glikozyd hydroksyantracenowy, glukofrangulinę A, kora kruszyny, lek przeczyszczający, liść mięty pieprzowej, napar, odwar, owoc bzu czarnego, owoc kminku, senes aleksandryjski, sennozyd B, zaparcie, związek antranoidowy - Leksykon substancji czynnych
Kruszyna – Działania niepożądane
Kora kruszyny, obecna w preparatach takich jak Alax, Normosan, Radirex PLUS czy Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, może wywoływać działania niepożądane związane z zawartością związków antranoidowych. Do najczęstszych należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak skurczowe bóle brzucha i płynne stolce, szczególnie nasilone u pacjentów z zespołem jelita drażliwego. Reakcje nadwrażliwości, w tym świąd, pokrzywka i wysypka, występują rzadko (1/10 000 do <1/1000 w przypadku Radirex PLUS). Długotrwałe stosowanie może prowadzić do pseudomelanosis coli – pigmentacyjnych zmian błony śluzowej jelita grubego, które ustępują po odstawieniu leku. Ponadto obserwuje się zmiany zabarwienia moczu na żółty lub czerwono-brązowy, zależne od pH, bez istotnego znaczenia klinicznego. W preparacie Alax barwnik azowy czerwień koszenilowa może wywoływać reakcje alergiczne.
albuminuria, białkomocz, czerwień koszenilowa, dolegliwość gastryczna, glikozyd nasercowy, hematuria, hipokaliemia, kora kruszyny, krwiomocz, lek przeciwarytmiczny, pokrzywka, przewlekłe zaparcie, pseudomelanosis coli, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, skurczowy ból brzucha, uszkodzenie błony śluzowej przełyku, wydłużenie odstępu QT, wysypka uogólniona, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie wodno-elektrolitowe, zespół jelita drażliwego, zespół leniwego jelita, zgaga, zmiana pigmentacyjna, związek antranoidowy