Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Mniszek lekarski

Wpływ mniszka lekarskiego na płodność, ciążę i laktację

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) jest składnikiem wielu produktów leczniczych stosowanych w różnych postaciach farmaceutycznych. Bezpieczeństwo stosowania preparatów zawierających mniszek lekarski w okresie ciąży i karmienia piersią wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarzy prowadzących, zwłaszcza ze względu na ograniczoną ilość danych klinicznych w tym zakresie.¹

Bezpieczeństwo stosowania w ciąży

Analiza dostępnych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania produktów zawierających mniszek lekarski u kobiet w ciąży wskazuje na brak wystarczających badań klinicznych potwierdzających ich bezpieczeństwo. W przypadku wszystkich preparatów zawierających mniszek lekarski producenci jednoznacznie nie zalecają ich stosowania w okresie ciąży.^{2 3}

W przypadku preparatów złożonych zawierających mniszek lekarski jako jeden ze składników, dodatkowym czynnikiem zwiększającym ryzyko jest obecność innych substancji roślinnych o potencjalnie niekorzystnym wpływie na przebieg ciąży. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku preparatów zawierających alkohol etylowy, który może negatywnie wpływać na rozwój płodu.⁴

W przypadku produktu Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, który zawiera mniszek lekarski w połączeniu z korą kruszyny, stosowanie w okresie ciąży jest jednoznacznie przeciwwskazane ze względu na dane doświadczalne wskazujące na potencjalne ryzyko genotoksyczności niektórych antranoidów zawartych w korze kruszyny, w tym emodyny i franguliny.⁵

Bezpieczeństwo stosowania podczas laktacji

Analogicznie do okresu ciąży, stosowanie preparatów zawierających mniszek lekarski w okresie karmienia piersią również jest niezalecane przez producentów ze względu na brak wystarczających danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo ich stosowania.^{6 7}

Lekarz powinien zwrócić szczególną uwagę na ryzyko przenikania substancji aktywnych do mleka kobiecego. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest zawartość etanolu w preparatach płynnych, który może przedostawać się do mleka matki.^{8 9}

W przypadku preparatu Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, który oprócz mniszka lekarskiego zawiera korę kruszyny, stosowanie w okresie laktacji jest jednoznacznie przeciwwskazane ze względu na udowodnione przenikanie aktywnych metabolitów antranoidów (w tym reiny) do mleka matki.¹⁰

Wpływ na płodność

Dane dotyczące wpływu mniszka lekarskiego na płodność są bardzo ograniczone lub całkowicie niedostępne. W charakterystykach produktów leczniczych zawierających mniszek lekarski, producenci wskazują na brak danych dotyczących wpływu tych preparatów na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.^{11 12}

Ze względu na brak badań klinicznych oraz przedklinicznych oceniających potencjalny wpływ mniszka lekarskiego na płodność, nie można wykluczyć ewentualnego oddziaływania tej substancji na funkcje rozrodcze. Dlatego też stosowanie preparatów zawierających mniszek lekarski u osób planujących ciążę powinno być poprzedzone szczegółową analizą potencjalnych korzyści i ryzyka.

Zalecenia dla lekarzy dotyczące bezpieczeństwa stosowania mniszka lekarskiego

Na podstawie charakterystyk produktów leczniczych zawierających mniszek lekarski, lekarz powinien przekazać pacjentce następujące informacje:

• Preparaty zawierające mniszek lekarski nie są zalecane do stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią ze względu na brak wystarczających danych dotyczących ich bezpieczeństwa.^{13 14}
• Preparaty złożone zawierające mniszek lekarski i korę kruszyny (jak Tabletki przeciw niestrawności Labofarm) są przeciwwskazane w okresie ciąży ze względu na potencjalne ryzyko genotoksyczności związane z zawartością antranoidów.¹⁵
• Preparaty złożone zawierające mniszek lekarski i korę kruszyny są również przeciwwskazane w okresie karmienia piersią ze względu na przenikanie aktywnych metabolitów antranoidów do mleka matki.¹⁶
• Preparaty w postaci kropli zawierające mniszek lekarski i etanol (jak Cholitol, Imupret N, Limfodrenaż-Pascoe Basic) nie powinny być stosowane w okresie ciąży i karmienia piersią ze względu na zawartość alkoholu.¹⁷
• Brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu mniszka lekarskiego na płodność, dlatego stosowanie tych preparatów przez osoby planujące ciążę powinno być poprzedzone konsultacją lekarską.^{18 19}

Konkretne instrukcje dla poszczególnych preparatów

Cholitol (płyn doustny) – zawiera m.in. sok z mniszka lekarskiego (Taraxaci succus) w ilości 25 g na 100 g produktu oraz 58-63 % (V/V) etanolu. Ze względu na brak danych na temat bezpieczeństwa stosowania produktu w okresie ciąży i karmienia piersią, a także ze względu na znaczną zawartość alkoholu, nie zaleca się stosowania tego preparatu w tych okresach.²⁰

Hepatosan fix (zioła do zaparzania w saszetkach) – zawiera ziele i korzeń mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale F.H.Wigg., herba cum radice) w ilości 0,7 g na saszetkę. Produktu leczniczego nie należy stosować w okresie ciąży lub karmienia piersią. Brak jest również danych dotyczących wpływu tego preparatu na płodność.²¹

Imupret N (krople doustne) – zawiera ziele mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale F. H. Wigg., herba) jako jeden ze składników wyciągu złożonego. Produkt zawiera do 19,5% (V/V) etanolu. Ze względu na brak badań oceniających bezpieczeństwo stosowania produktu leczniczego u kobiet w czasie ciąży i karmienia piersią, jak również ze względu na zawartość etanolu, stosowanie w tym okresie jest niezalecane. Brak jest również badań dotyczących wpływu preparatu na płodność.²²

Limfodrenaż-Pascoe Basic (krople doustne, roztwór) – zawiera nalewkę z mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale TM) w ilości 0,80 g na 10 g produktu. Zawartość etanolu w produkcie wynosi 39% (V/V). Brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania produktu w okresie ciąży i karmienia piersią, dlatego nie zaleca się stosowania w tym okresie.²³

Tabletki przeciw niestrawności Labofarm (tabletki) – zawierają korzeń mniszka z owocem kminku (Taraxacum officinale F.H. Wigg., radix cum Carum carvi L., fructu) w ilości 150 mg na tabletkę. Stosowanie w czasie ciąży jest przeciwwskazane ze względu na dane doświadczalne dotyczące ryzyka genotoksyczności niektórych antranoidów (m.in. emodyny i franguliny) pochodzących z kory kruszyny, która jest również składnikiem tego preparatu. Stosowanie w okresie laktacji jest również przeciwwskazane, ponieważ po podaniu antranoidów, aktywne metabolity, takie jak reina, przechodzą w niewielkich ilościach do mleka karmiących kobiet.²⁴