pochodne antrachinowe
Pochodne antrachinowe to związki organiczne należące do grupy chinoidów, których cechą charakterystyczną jest obecność układu tricyklicznego 9,10-antrachinonu. W medycynie znane są głównie jako składniki aktywne roślinnych środków przeczyszczających, występujące naturalnie w takich roślinach jak aloes, rzewień, kruszyna czy cascara sagrada.
Mechanizm działania przeczyszczającego pochodnych antrachinowych opiera się na stymulacji perystaltyki jelit poprzez pobudzanie zakończeń nerwowych w ścianie jelita grubego oraz hamowanie wchłaniania wody i elektrolitów. Efekt przeczyszczający pojawia się zwykle po 6-12 godzinach od podania, co wynika z czasu potrzebnego na metaboliczną aktywację tych związków przez florę bakteryjną jelita grubego.
W praktyce klinicznej pochodne antrachinowe stosowane są w krótkotrwałym leczeniu zaparć, przed badaniami diagnostycznymi wymagającymi oczyszczenia jelita oraz w przygotowaniu do zabiegów chirurgicznych. Ze względu na ryzyko uzależnienia, melanosis coli (przebarwienia błony śluzowej okrężnicy) oraz potencjalne działanie drażniące na błonę śluzową jelit, nie zaleca się długotrwałego stosowania tych substancji.
Współczesne wytyczne medyczne ograniczają zastosowanie pochodnych antrachinowych na korzyść bezpieczniejszych środków przeczyszczających, szczególnie u pacjentów z przewlekłymi zaparciami. Przeciwwskazaniami do ich stosowania są niedrożność jelit, choroby zapalne jelit, ciąża, laktacja oraz wiek poniżej 12 lat.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Aloes – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Aloes (Aloe capensis), będący składnikiem preparatu Alax, zawiera 18% związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę, co odpowiada 35 mg na tabletkę, a łączna zawartość antranoidów (wraz z wyciągiem z kory kruszyny) wynosi 10-15 mg na tabletkę. Ze względu na potencjalne ryzyko genotoksyczności wykazane w badaniach eksperymentalnych na antrazwiązkach (emodyna, frangulina, chryzofanol, fiscjon), stosowanie preparatów zawierających aloes nie jest zalecane w okresie ciąży. Brak jednoznacznych danych klinicznych dotyczących wpływu na przebieg ciąży i płód wymaga zachowania szczególnej ostrożności oraz rozważenia alternatywnych, bezpieczniejszych metod leczenia dolegliwości, w których stosuje się aloes.
W okresie karmienia piersią preparaty zawierające aloes są przeciwwskazane ze względu na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa oraz możliwość przenikania aktywnych metabolitów, takich jak reina, do mleka matki. Pomimo braku potwierdzonego efektu przeczyszczającego u niemowląt, potencjalne ryzyko wymaga stosowania alternatywnych metod leczenia. W przypadku stosowania aloesu przed rozpoznaniem ciąży, konieczne jest szczegółowe zebranie wywiadu dotyczącego dawkowania i czasu stosowania oraz monitorowanie przebiegu ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze. Lekarz powinien poinformować pacjentki o przeciwwskazaniach i ryzyku związanym z preparatami zawierającymi związki antranoidowe w tych okresach.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Alax 10,0-15,0 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę/tabletkę
Lek Alax zawiera jako substancje czynne wysuszony, sproszkowany sok z liści aloesu (Aloe capensis) z zawartością związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę 18% (35 mg) oraz wyciąg suchy z kory kruszyny (Frangulae corticis extractum siccum, DER 5-8:1, ekstrahent: metanol) z zawartością związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę 15% (42 mg). Jedna tabletka dostarcza 10-15 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę. Pomimo braku jednoznacznych dowodów klinicznych na niepożądane efekty stosowania preparatu w ciąży, wyniki badań eksperymentalnych wskazują na potencjalną genotoksyczność antrazwiązków takich jak emodyna, frangulina, chryzofanol i fiscjon, co stanowi przeciwwskazanie do stosowania leku Alax u kobiet ciężarnych. W trakcie laktacji stosowanie leku nie jest zalecane ze względu na brak wystarczających danych dotyczących wydzielania metabolitów do mleka matki oraz potencjalnego ryzyka dla niemowląt, mimo że dotychczas nie zaobserwowano efektu przeczyszczającego u karmionych piersią dzieci.