omdlenie
Omdlenie (syncope) to nagła, krótkotrwała utrata przytomności z towarzyszącym osunięciem się na podłoże, spowodowana przejściowym niedokrwieniem mózgu. Omdlenie charakteryzuje się szybkim początkiem, krótkim czasem trwania (zazwyczaj od kilku sekund do kilku minut) oraz samoistnym i całkowitym powrotem świadomości.
Z patofizjologicznego punktu widzenia, omdlenie występuje gdy przepływ mózgowy spada poniżej 30-35 ml/100g tkanki mózgowej/min lub ciśnienie tętnicze obniża się poniżej wartości niezbędnej do utrzymania perfuzji mózgowej. Najczęstszymi mechanizmami prowadzącymi do omdlenia są: odruch wazowagalny, hipotonia ortostatyczna oraz przyczyny kardiogenne (arytmie, wady strukturalne serca).
W diagnostyce omdleń kluczowe znaczenie ma dokładny wywiad, badanie przedmiotowe oraz badania dodatkowe ukierunkowane na potencjalną przyczynę. Badania te mogą obejmować EKG, test pochyleniowy, masaż zatoki szyjnej, echo serca czy monitorowanie holterowskie. Omdlenia kardiogenne wiążą się z najwyższym ryzykiem nagłego zgonu sercowego, dlatego wymagają szczególnie wnikliwej diagnostyki.
Leczenie omdleń zależy od przyczyny. W przypadku omdleń wazowagalnych obejmuje edukację pacjenta, unikanie czynników wyzwalających, zwiększenie podaży płynów i soli, stosowanie odpowiednich ćwiczeń fizycznych. W omdleniach ortostatycznych istotne jest leczenie przyczynowe oraz stopniowe pionizowanie. Omdlenia kardiogenne mogą wymagać farmakoterapii, implantacji stymulatora/defibrylatora lub leczenia inwazyjnego wady strukturalnej serca.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Memorion 5 mg
Lek Memorion zawierający chlorowodorek donepezylu w dawkach 5 mg lub 10 mg jest stosowany w terapii chorób neurodegeneracyjnych, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych. Do najczęstszych należą biegunka, nudności, wymioty, skurcze mięśni, zmęczenie oraz bezsenność. Istotne są również zaburzenia sercowo-naczyniowe, takie jak bradykardia, blok zatokowo-przedsionkowy, blok przedsionkowo-komorowy, a także wydłużenie odstępu QT i torsade de pointes. Wśród działań niepożądanych odnotowano także napady drgawek, objawy pozapiramidowe, złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN), kamptokormię oraz poważne powikłania ze strony przewodu pokarmowego, w tym krwawienia i wrzody żołądka i dwunastnicy. Rabdomioliza, choć rzadka, stanowi poważne zagrożenie, szczególnie w początkowym okresie leczenia lub przy zwiększaniu dawki donepezylu.
bezsenność, biegunka, blok przedsionkowo-komorowy, blok zatokowo-przedsionkowy, bradykardia, chlorowodorek donepezylu, choroba neurodegeneracyjna, donepezil, działanie cholinergiczne, działanie niepożądane, hiperseksualność, jadłowstręt, kamptokormia, krwawienie z przewodu pokarmowego, mięśniowa kinaza kreatynowa, nadmierne wydzielanie śliny, napad drgawkowy, nietrzymanie moczu, nudność, objaw pozapiramidowy, omam, omdlenie, pobudzenie, polimorficzny częstoskurcz komorowy, rabdomioliza, skurcz mięśni, świąd, torsade de pointes, wrzód żołądka i dwunastnicy, wydłużenie odstępu QT, wymioty, wysypka, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie gastryczne, zaburzenie hepatologiczne, zaburzenie mięśniowo-szkieletowe, zaburzenie przewodzenia, zaburzenie psychiczne, zaburzenie sercowo-naczyniowe, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zachowanie agresywne, zapalenie wątroby, zawrót głowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, zwiększone libido - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Rixacam 10 mg
Rywaroksaban w dawce 10 mg (preparat RIXACAM) wykazuje niewielki wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługi maszyn, co jest istotne w kontekście bezpieczeństwa farmakoterapii. Mimo to, podczas terapii mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak zawroty głowy (często) oraz omdlenia (niezbyt często), które stanowią bezwzględne przeciwwskazanie do prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn do czasu ich ustąpienia. Lekarz powinien szczegółowo poinformować pacjenta o potencjalnym ryzyku, konieczności obserwacji własnej reakcji na lek oraz o natychmiastowym zaprzestaniu prowadzenia pojazdów w przypadku pojawienia się wymienionych objawów.
- Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Venlafaxine Actavis 37,5 mg
Wenlafaksyna, dostępna w preparacie Venlafaxine Actavis w dawkach 37,5 mg, 75 mg oraz 150 mg w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu, istotnie wpływa na funkcje ośrodkowego układu nerwowego, co może zaburzać zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługi maszyn. Do najczęstszych działań niepożądanych (≥1/10) należą ból głowy, zawroty głowy oraz senność, które obniżają sprawność psychofizyczną pacjenta. Szczególnie niebezpieczne są objawy neurologiczne takie jak zawroty głowy (w tym pochodzenia błędnikowego), drżenia, zaburzenia równowagi, koordynacji oraz omdlenia, a także zaburzenia widzenia (osłabienie widzenia, zaburzenia akomodacji, niewyraźne widzenie, rozszerzenie źrenic), które mogą znacząco obniżyć bezpieczeństwo w ruchu drogowym. Lekarz powinien indywidualnie ocenić ryzyko, uwzględniając dawkę leku, reakcję pacjenta, współistniejące schorzenia oraz interakcje lekowe, a także szczególnie chronić pacjentów z grup podwyższonego ryzyka, takich jak osoby starsze, z zaburzeniami neurologicznymi czy zawodowi kierowcy i operatorzy maszyn.
błąd medyczny, drżenie, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, lek psychoaktywny, nieprawidłowa koordynacja, objawy odstawienia, omdlenie, ośrodkowy układ nerwowy, parestezje, rozszerzenie źrenic, szum w uszach, wenlafaksyna, zaburzenia akomodacji, zaburzenia czucia, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia równowagi, zaburzenia snu, zaburzenia układu nerwowego, zaburzenia widzenia, zaburzenie zdolności prowadzenia pojazdów, zawroty głowy, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół chorego zatoki – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół chorego węzła zatokowego (ZCZ) charakteryzuje się dysfunkcją węzła zatokowo-przedsionkowego, manifestującą się bradykardią, zahamowaniami zatokowymi lub naprzemiennym występowaniem tachykardii i bradykardii. W badaniach prospektywnych u nieleczonych pacjentów około 57% doświadczyło istotnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak omdlenia (23%), jawna niewydolność serca (17%), przewlekłe migotanie przedsionków (11%) oraz źle tolerowane napady tachyarytmii (6%). Rokowanie zależy od wieku, obecności chorób współistniejących, zaawansowania dysfunkcji węzła zatokowego oraz rozwoju migotania przedsionków, które rocznie dotyka około 5% pacjentów. Śmiertelność w ZCZ wynosi około 4% rocznie i jest głównie związana z chorobą strukturalną serca, a nie samą dysfunkcją węzła zatokowego, która ma raczej łagodny przebieg i niskie ryzyko nagłej śmierci sercowej.
biomarker, bradykardia, choroba współistniejąca, dysfagia, dysfunkcja węzła zatokowego, implantacja rozrusznika, kardiolog, migotanie przedsionków, nagła śmierć sercowa, niewydolność serca, omdlenie, pielęgniarka kardiologiczna, rozrusznik serca, strukturalna choroba serca, tachyarytmia, tachykardia, udar mózgu, węzeł zatokowo-przedsionkowy, wskaźnik przeżywalności, zaburzenie rytmu serca, zahamowanie zatokowe, zdarzenie sercowo-naczyniowe, zespół chorego węzła zatokowego, zespół chorego zatoki - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Mantreda 20 mg
Rywaroksaban (Mantreda) w dawkach 15 mg (tabletki powlekane pomarańczowe) oraz 20 mg (tabletki powlekane czerwone) wykazuje niewielki wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługę maszyn. Niemniej jednak, działania niepożądane takie jak zawroty głowy (występujące często) oraz omdlenia (występujące niezbyt często) mogą znacząco upośledzać zdolności psychomotoryczne pacjenta, zwiększając ryzyko wypadków. Lekarz powinien szczegółowo poinformować pacjenta o tych potencjalnych objawach oraz o konieczności zaprzestania prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn w przypadku ich wystąpienia, niezależnie od stosowanej dawki rywaroksabanu.
- Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Olimestra 40 mg
Olimestra, zawierająca olmesartan medoksomil w dawkach 10 mg, 20 mg lub 40 mg, może wywierać niewielki lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Najczęściej obserwowanymi objawami niepożądanymi, które mogą zaburzać tę zdolność, są zawroty głowy oraz omdlenia, szczególnie w początkowym okresie terapii lub przy zmianie dawkowania. Objawy te mogą istotnie obniżać szybkość reakcji kierowcy, co zwiększa ryzyko wypadków drogowych. Lekarz powinien szczegółowo poinformować pacjenta o tych potencjalnych skutkach oraz zalecić zachowanie ostrożności, a w przypadku wystąpienia objawów – powstrzymanie się od prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Decilosal 100 mg
Decilosal, zawierający cylostazol w dawce 100 mg, jest stosowany w leczeniu chromania przestankowego, jednak jego stosowanie wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi. Najczęściej obserwowane efekty to bóle głowy (≥30%), biegunka oraz nieprawidłowe stolce (każde ≥15%), zwykle o nasileniu od lekkiego do umiarkowanego, które mogą ulec złagodzeniu po redukcji dawki. Działania niepożądane prowadzące do przerwania terapii obejmują ból głowy (≥3%), kołatanie serca oraz biegunkę (około 1,1% każde). Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększone ryzyko krwawień, zwłaszcza u pacjentów powyżej 70 roku życia, z cukrzycą oraz przyjmujących jednocześnie inne leki rozszerzające naczynia krwionośne lub przeciwzakrzepowe. Występują także liczne działania niepożądane o różnej częstości, od bardzo częstych (np. wybroczyny, ból głowy, biegunka) po rzadkie i nieznane, obejmujące układy krwiotwórczy, nerwowy, sercowo-naczyniowy, pokarmowy i skórny.
agranulocytoza, antagonista kanału wapniowego, bezsenność, biegunka, ból głowy, chromanie przestankowe, cylostazol, częstomocz, dławica piersiowa, dodatkowy skurcz komorowy, duszność, granulocytopenia, kołatanie serca, krwawienie śródgałkowe, krwawienie z nosa, krwotok do oka, krwotok mózgowy, krwotok płucny, krwotok z przewodu pokarmowego, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, leukopenia, małopłytkowość, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, niedoczulica, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, niedowład, nieprawidłowy stolec, niestrawność, niewydolność nerek, niewydolność serca, nudność, obrzęk obwodowy, omdlenie, pancytopenia, pochodna dihydropirydyny, pokrzywka, reakcja alergiczna, śródmiąższowe zapalenie płuc, szum uszny, tachykardia, tachykardia komorowa, tachykardia nadkomorowa, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trombocytoza, uderzenie gorąca, wybroczyna, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie gardła, zapalenie płuc, zapalenie spojówek, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zawrót głowy, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Remodulin 2,5 mg/ml
Treprostynil, substancja czynna leku Remodulin (roztwór do infuzji o stężeniu 2,5 mg/ml), może wywoływać działania niepożądane istotnie wpływające na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, takie jak objawowe systemowe niedociśnienie tętnicze, zawroty głowy oraz zaburzenia widzenia. Ryzyko tych efektów jest szczególnie wysokie na początku terapii oraz podczas zmian dawkowania, kiedy organizm pacjenta adaptuje się do leku i może dochodzić do wahań stężenia substancji czynnej we krwi. W związku z tym lekarz powinien indywidualnie ocenić ryzyko u pacjenta, uwzględniając dawkę, współistniejące schorzenia, interakcje lekowe oraz wcześniejszą tolerancję leku.
ciągła infuzja, dawkowanie leku, działania niepożądane, funkcje poznawcze, infuzja dożylna, infuzja podskórna, interakcje lekowe, niedociśnienie tętnicze, odpowiedź na lek, omdlenie, Remodulin, równowaga farmakodynamiczna, roztwór do infuzji, stężenie substancji czynnej, tolerancja leku, treprostynil, zaburzenia widzenia, zawroty głowy - Leksykon substancji czynnych
Atomoksetyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Atomoksetyna, stosowana w leczeniu ADHD, wiąże się z ryzykiem wystąpienia zachowań samobójczych, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, gdzie odnotowano ich większą częstość w porównaniu do placebo. U dorosłych nie stwierdzono istotnych różnic w tym zakresie. Lek może powodować niewielkie przyspieszenie tętna (średnio <10 uderzeń/min) oraz wzrost ciśnienia tętniczego (średnio <5 mm Hg), jednak u 8-12% dzieci i młodzieży oraz 6-10% dorosłych obserwuje się znaczne zmiany tętna (≥20 uderzeń/min) i ciśnienia (≥15-20 mm Hg), które u 15-26% dzieci i młodzieży oraz 27-32% dorosłych utrzymują się lub nasilają. Z tego powodu konieczne jest systematyczne monitorowanie parametrów sercowo-naczyniowych przed i w trakcie terapii, szczególnie u pacjentów z chorobami układu krążenia lub czynnikami ryzyka. Atomoksetyna jest przeciwwskazana u osób z ciężkimi zaburzeniami sercowo-naczyniowymi i wymaga konsultacji kardiologicznej w przypadku poważnych wad serca.
agresja, atomoksetyna, ciśnienie tętnicze, halucynacje, kołatanie serca, labilność emocjonalna, mania, nadciśnienie tętnicze, nagły zgon, napad drgawkowy, niedociśnienie ortostatyczne, obrzęk naczynioruchowy, omdlenie, ostra niewydolność wątroby, pokrzywka, przerost mięśnia sercowego, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, tachykardia, tiki ruchowe, układ sercowo-naczyniowy, urojenia, uszkodzenie wątroby, zaburzenia psychotyczne polekowe, zaburzenie depresyjne, zaburzenie lękowe, zachowania samobójcze, zespół Tourette’a, zespół wydłużonego odstępu QT, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Co-Diovan 160 mg + 25 mg
Co-Diovan to lek złożony zawierający walsartan (160 mg) i hydrochlorotiazyd (25 mg), stosowany w terapii nadciśnienia tętniczego. Profil działań niepożądanych jest sumą efektów obu składników, z różną częstością występowania. Do najczęstszych działań niepożądanych należą hipokaliemia (bardzo często), hiponatremia i hipomagnezemia (często) związane z hydrochlorotiazydem, a także zaburzenia czynności nerek i zwiększenie stężenia potasu w surowicy, charakterystyczne dla walsartanu. Inne zgłaszane działania obejmują odwodnienie, zawroty głowy, niedociśnienie, bóle mięśni, zaburzenia widzenia, a także rzadkie przypadki niewydolności nerek, agranulocytozy, małopłytkowości i reakcji alergicznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko nieczerniakowych nowotworów skóry, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu hydrochlorotiazydu, co wymaga regularnej kontroli dermatologicznej.
agranulocytoza, biegunka, ból brzucha, cholestaza wewnątrzwątrobowa, choroba posurowicza, cukromocz, dysfagia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperurykemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, jaskra zamkniętego kąta, leukopenia, małopłytkowość, martwicze zapalenie naczyń, monoterapia, nadciśnienie tętnicze, neutropenia, nieczerniakowy nowotwór złośliwy skóry, niedociśnienie, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niekardiogenny obrzęk płuc, nieostre widzenie, niewydolność nerek, niewydolność szpiku kostnego, obrzęk naczynioruchowy, odwodnienie, omdlenie, parestezje, pęcherzowe zapalenie skóry, rak kolczystokomórkowy skóry, rak podstawnokomórkowy, reakcja nadwrażliwości, rumień wielopostaciowy, szum w uszach, terapia skojarzona, tiazydowy lek moczopędny, toczeń rumieniowaty, toksyczna nekroliza naskórka, walsartan i hydrochlorotiazyd, zaburzenia rytmu serca, zaburzenie czynności nerek, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zasadowica hipochloremiczna, zawroty głowy, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zmniejszenie hemoglobiny - Leksykon leków
Przedawkowanie – Meteospasmyl 60 mg + 300 mg
Przedawkowanie leku Meteospasmyl, zawierającego 60 mg cytrynianu alweryny oraz 300 mg symetykonu w każdej kapsułce, może prowadzić do istotnych zaburzeń hemodynamicznych, przede wszystkim hipotonii. Obniżenie ciśnienia tętniczego poniżej normy może skutkować objawami takimi jak zawroty głowy, omdlenia oraz zaburzenia świadomości, co wymaga natychmiastowego wdrożenia leczenia objawowego i monitorowania parametrów hemodynamicznych. Zawroty głowy są najczęściej zgłaszanym objawem w przypadkach przyjęcia dawki przekraczającej zalecane wartości, co wskazuje na konieczność szczególnej uwagi podczas oceny stanu pacjenta po przedawkowaniu.
- Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Bortezomib medac 1 mg
Bortezomib medac (1 mg proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań) wykazuje umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, co jest istotne w kontekście terapii onkologicznych, gdzie pacjenci często kontynuują codzienne aktywności. Najczęstsze działania niepożądane wpływające na bezpieczeństwo prowadzenia pojazdów to zmęczenie (bardzo często), zawroty głowy (często), niewyraźne widzenie (często), a także omdlenia, niedociśnienie związane z pozycją ciała i niedociśnienie ortostatyczne (wszystkie niezbyt często). Objawy te mogą powodować obniżoną koncentrację, dezorientację, zaburzenia koordynacji, a w przypadku omdleń – nagłą utratę przytomności, co znacząco zwiększa ryzyko wypadków drogowych.
bortezomib, dezorientacja, działania niepożądane, konsultacja neurologiczna, niedociśnienie ortostatyczne, niewyraźne widzenie, objawy niepożądane, omdlenie, pacjent onkologiczny, roztwór do wstrzykiwań, terapia bortezomibem, utrata przytomności, zaburzenia koordynacji, zaburzenia widzenia, zawroty głowy, zmęczenie - Leksykon leków
Działania niepożądane – Tialera 12,5 mg
Produkt leczniczy Tialera zawierający tianeptynę sodową w dawce 12,5 mg wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które zostały sklasyfikowane według częstości występowania. Do najczęstszych objawów należą zaburzenia ze strony układu nerwowego (bezsenność, senność, zawroty głowy, bóle głowy, omdlenia, drżenia), przewodu pokarmowego (ból żołądka i brzucha, nudności, wymioty, zaparcia, suchość w ustach) oraz układu sercowo-naczyniowego (tachykardia, skurcze dodatkowe, ból w klatce piersiowej). Częstość występowania tych działań jest określona jako często (≥1/100 do <1/10). Ponadto, zgłaszano rzadziej występujące reakcje skórne, zaburzenia metaboliczne (jadłowstręt) oraz zaburzenia psychiczne, w tym koszmary senne i nadużywanie leku, szczególnie u pacjentów poniżej 50. roku życia z historią uzależnień.
badanie kliniczne, bezsenność, ból brzucha, ból głowy, ból mięśni, ból odcinka lędźwiowego, ból w klatce piersiowej, ból żołądka, drżenie, duszność, dyskineza, działanie niepożądane, hiponatremia, jadłowstręt, koszmar senny, myśli samobójcze, nudności, omamy, omdlenie, osłabienie, pokrzywka, profil bezpieczeństwa, senność, skurcz dodatkowy, stan splątania, suchość błony śluzowej jamy ustnej, suchość w ustach, świąd, tabletka powlekana, tachykardia, tianeptyna sodowa, trądzik, uczucie ściśniętego gardła, uderzenie gorąca, uzależnienie od leku, wymioty, wysypka grudkowo-plamista, wysypka rumieniowa, wzdęcie, zaburzenie pozapiramidowe, zapalenie pęcherzowe skóry, zapalenie wątroby, zaparcie, zawrót głowy, zwiększona aktywność enzymów wątrobowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ivabradine Genoptim 7,5 mg
Iwabradyna, badana klinicznie na niemal 45 000 pacjentów, wykazuje charakterystyczny profil działań niepożądanych, z dominującymi zaburzeniami widzenia (14,5% pacjentów) oraz bradykardią (3,3%). Zaburzenia widzenia obejmują przemijające fotopsje, takie jak wrażenie silnego światła, aureole, efekt stroboskopowy, czy zwielokrotnione obrazy, które pojawiają się głównie w pierwszych dwóch miesiącach terapii i ustępują u 77,5% pacjentów podczas leczenia lub po jego zakończeniu. Bradykardia, szczególnie w pierwszych 2-3 miesiącach, może być ciężka u 0,5% pacjentów (HR ≤40/min). Migotanie przedsionków występuje częściej u leczonych iwabradyną (4,86%) niż w grupie kontrolnej (4,08%), z HR 1,26 (95% CI 1,15-1,39). Inne działania niepożądane obejmują blok przedsionkowo-komorowy (w tym II i III stopnia), zespół chorego węzła zatokowego, zaburzenia ciśnienia tętniczego (niekontrolowane nadciśnienie i niedociśnienie), omdlenia oraz objawy ze strony układu nerwowego, pokarmowego i mięśniowo-szkieletowego.
astenia, aureola wzrokowa, biegunka, blok przedsionkowo-komorowy, ból brzucha, ból głowy, bradykardia, dekompozycja obrazu, duszność, eozynofilia, fotopsja, iwabradyna, kołatanie serca, kreatynina, kurcze mięśni, kwas moczowy, migotanie przedsionków, niedociśnienie, niestabilne ciśnienie tętnicze, niewyraźne widzenie, nudności, obrzęk naczynioruchowy, omdlenie, palinopsja, podwójne widzenie, pokrzywka, rumień, skurcze komorowe, skurcze nadkomorowe, świąd, wydłużenie odstępu QT, wysypka, zaburzenia widzenia, zaparcia, zawroty błędnikowe, zawroty głowy, zespół chorego węzła zatokowego - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Aricogan 10 mg
Preparat Aricogan zawierający arypiprazol w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg oraz 30 mg może wywierać niewielki do umiarkowanego wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, głównie poprzez działania niepożądane na ośrodkowy układ nerwowy i narząd wzroku. Do najistotniejszych objawów należą uspokojenie polekowe, senność, omdlenia oraz zaburzenia widzenia, takie jak niewyraźne widzenie i diplopia, które mogą znacząco obniżyć czas reakcji, koncentrację oraz orientację przestrzenną pacjenta. Ryzyko tych działań jest szczególnie podwyższone na początku terapii, przy zmianie dawkowania oraz przy stosowaniu wyższych dawek (15 mg i 30 mg). Lekarz powinien szczegółowo poinformować pacjenta o tych potencjalnych skutkach oraz zalecić powstrzymanie się od prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn w przypadku wystąpienia objawów niepożądanych.
aktywność psychoruchowa, arypiprazol, dawkowanie, diplopia, działanie niepożądane leku, lek psychotropowy, nasilenie działania niepożądanego, niewyraźne widzenie, omdlenie, ośrodkowy układ nerwowy, senność, sprawność psychomotoryczna, substancja czynna, terapia lekiem, układ wzrokowy, uspokojenie polekowe, zaburzenie koncentracji, zaburzenie orientacji przestrzennej, zaburzenie widzenia, zdolność prowadzenia pojazdów, zdolność psychomotoryczna - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Ampril 5 mg tabletki 5 mg
Ramipryl, stosowany w dawkach 2,5 mg, 5 mg oraz 10 mg (produkt Ampril), może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługi maszyn ze względu na działania niepożądane związane z obniżeniem ciśnienia tętniczego, takie jak zawroty głowy, obniżona koncentracja i wydłużony czas reakcji. Szczególnie istotne jest zachowanie ostrożności w początkowym okresie terapii, po modyfikacji schematu leczenia oraz po zwiększeniu dawki, gdy ryzyko wystąpienia objawów hipotensji i zaburzeń psychomotorycznych jest największe. W tych momentach pacjent powinien unikać prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn przez kilka godzin po przyjęciu leku lub zmienionej dawki.
Ampril, ciśnienie tętnicze, czas reakcji, dawka ramiprylu, działanie niepożądane, farmakoterapia, funkcja psychomotoryczna, hipotensja, lek hipotensyjny, niedociśnienie tętnicze, niestabilność ciśnienia tętniczego, obserwacja organizmu, omdlenie, ramipryl, schemat leczenia, terapia hipotensyjna, terapia ramiprylem, zaburzenie adaptacyjne, zawroty głowy, zdolność psychomotoryczna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Atomoksetyna Medice 40 mg
Atomoksetyna Medice, stosowana w leczeniu ADHD, wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych w populacjach dzieci, młodzieży oraz dorosłych. U dzieci najczęściej obserwuje się ból głowy (19%), ból brzucha (18%) oraz zmniejszenie łaknienia (16%), które zwykle mają charakter przejściowy i rzadko prowadzą do przerwania terapii. Nudności, wymioty i senność występują u 10-11% pacjentów, głównie w pierwszym miesiącu leczenia. U dorosłych dominują objawy ze strony układu żołądkowo-jelitowego (nudności 26,7%, suchość w jamie ustnej 18,4%), układu nerwowego (ból głowy 16,3%, bezsenność 11,3%) oraz zaburzenia psychiczne, w tym ryzyko zachowań samobójczych i psychoz. Atomoksetyna może powodować istotne zmiany kardiologiczne, takie jak wzrost ciśnienia tętniczego i przyspieszenie tętna, a także rzadkie przypadki wydłużenia odstępu QT, co wymaga monitorowania parametrów sercowo-naczyniowych podczas terapii.
ADHD, agresja, anoreksja, bezsenność, ból w klatce piersiowej, bolesne oddawanie moczu, brak wytrysku, chwiejność emocjonalna, ciśnienie tętnicze, częstomocz, częstoskurcz zatokowy, drażliwość, duszność, hepatotoksyczność, kołatanie serca, napad drgawkowy, niedociśnienie ortostatyczne, niedoczulica, nudności, omdlenie, opóźnienie przyrostu masy ciała, ostra niewydolność wątroby, parestezja, priapizm, psychoza, reakcja alergiczna, senność, suchość w jamie ustnej, tachykardia, trudności z oddawaniem moczu, układ noradrenergiczny, układ żołądkowo-jelitowy, wahania nastroju, wydłużenie odstępu QT, wymioty, zaburzenia erekcji, zaburzenia snu, zachowania samobójcze, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie wątroby, zatrzymanie moczu, zawroty głowy, zespół Raynauda, zmniejszenie łaknienia, żółtaczka, zwiększone stężenie bilirubiny - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Rivahib 15 mg
Ocena wpływu rywaroksabanu (Varodoax 15 mg) na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn jest kluczowa w praktyce klinicznej. Rywaroksaban, jako nowoczesny doustny antykoagulant, nie wpływa bezpośrednio na funkcje poznawcze, jednak może wywoływać działania niepożądane takie jak zawroty głowy (często, 1/100 do 1/10 pacjentów) oraz omdlenia (niezbyt często, 1/1000 do 1/100 pacjentów), które mogą istotnie zaburzać funkcje psychomotoryczne niezbędne do bezpiecznego prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. W przypadku wystąpienia tych objawów pacjent powinien natychmiast zaprzestać prowadzenia pojazdów i obsługi urządzeń mechanicznych, co stanowi jednoznaczne przeciwwskazanie zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego.
charakterystyka produktu leczniczego, doustny antykoagulant, działanie niepożądane, epizod omdlenia, funkcja psychomotoryczna, funkcje psychomotoryczne, interakcja lekowa, koordynacja wzrokowo-ruchowa, lek przeciwzakrzepowy, monitorowanie pacjenta, omdlenie, rywaroksaban, schorzenie neurologiczne, terapia farmakologiczna, utrata przytomności, zawroty głowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Medikinet CR 40 mg
Metylofenidat, substancja czynna Medikinet CR, wymaga szczegółowej oceny przed wdrożeniem terapii, zwłaszcza ze względu na profil bezpieczeństwa i specyfikę pacjentów z ADHD. Leczenie powinno być rozważane jedynie u pacjentów z istotnymi i przewlekłymi objawami, z wykluczeniem dzieci poniżej 6 roku życia oraz osób powyżej 60 lat, ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tych grupach. Przed rozpoczęciem terapii konieczna jest dokładna ocena układu sercowo-naczyniowego, obejmująca wywiad rodzinny, badanie fizykalne i w razie potrzeby badania kardiologiczne. Metylofenidat może powodować wzrost ciśnienia tętniczego o ponad 10 mm Hg (zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego) oraz tętna, co wymaga regularnego monitorowania co najmniej co 6 miesięcy, a także po każdej zmianie dawki. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami serca, w tym z anomaliami budowy serca, kardiomiopatią czy poważnymi zaburzeniami rytmu, u których stosowanie metylofenidatu jest przeciwwskazane. Dawki preparatu wahają się od 5 mg do 60 mg metylofenidatu chlorowodorku, co odpowiada ekwiwalentowi od 4,35 mg do 51,90 mg metylofenidatu, z różną zawartością sacharozy (od 63,57 mg do 159,22 mg).
Podczas długotrwałej terapii (powyżej 12 miesięcy) konieczne jest systematyczne monitorowanie wzrostu, masy ciała, łaknienia oraz stanu psychicznego pacjenta, w tym występowania nowych lub nasilenia istniejących zaburzeń psychicznych, takich jak tiki ruchowe i wokalne, agresja, lęk, depresja, psychoza czy mania. Zaleca się coroczne próby odstawienia leku, zwłaszcza u dzieci w okresie wakacyjnym, w celu oceny funkcjonowania bez farmakoterapii. Należy również zwracać uwagę na rzadkie, ale poważne powikłania neurologiczne, takie jak zapalenie naczyń mózgowych, które może manifestować się silnym bólem głowy, osłabieniem, porażeniem czy zaburzeniami mowy i koordynacji. W przypadku wystąpienia objawów sugerujących chorobę serca lub powikłania neurologiczne, pacjent powinien być niezwłocznie skierowany na specjalistyczne badania. Nieprawidłowe stosowanie metylofenidatu może prowadzić do poważnych powikłań sercowo-naczyniowych, w tym nagłych zgonów, co podkreśla konieczność ścisłego przestrzegania wskazań i monitorowania terapii.
ADHD, ciśnienie tętnicze, działanie sympatykomimetyczne, kardiomiopatia, kołatanie serca, Medikinet CR, metylofenidat, mózgowe porażenie połowicze, nagły zgon sercowy, niedokrwienie mózgu, omdlenie, ośrodkowy układ nerwowy, tiki wokalne, zaburzenia koordynacji, zaburzenia mowy, zaburzenia pamięci, zaburzenia psychiczne, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia widzenia, zapalenie naczyń mózgowych - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Co-Prenessa 2 mg/0,625 mg tabletki 2 mg + 0,625 mg
Preparat Co-Prenessa 2 mg/0,625 mg, zawierający 2 mg peryndoprylu z tert-butyloaminą (odpowiadający 1,67 mg peryndoprylu) oraz 0,625 mg indapamidu, nie wykazuje ogólnie negatywnego wpływu na sprawność psychofizyczną pacjentów, w tym zdolność do prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jednakże, w praktyce klinicznej należy uwzględnić możliwość indywidualnych reakcji związanych z obniżeniem ciśnienia tętniczego, takich jak zawroty głowy, omdlenia, zaburzenia widzenia, senność czy zaburzenia koncentracji. Szczególnie istotne jest monitorowanie pacjentów w początkowym okresie terapii oraz podczas stosowania leku w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi, gdy ryzyko wystąpienia objawów hipotensyjnych jest zwiększone.
choroba przewlekła, Co-Prenessa, efekt hipotensyjny, indapamid, leczenie hipotensyjne, lek hipotensyjny, lek przeciwnadciśnieniowy, nadciśnienie tętnicze, obniżenie ciśnienia tętniczego, omdlenie, peryndopryl, peryndopryl i indapamid, peryndopryl z tert-butyloaminą, senność, sprawność psychofizyczna, zaburzenia koncentracji, zaburzenia widzenia, zawroty głowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Havrix Adult
Szczepionka Havrix Adult zawiera inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A (szczep HM175) w dawce ≥1440 jednostek ELISA, z adiuwantem wodorotlenku glinu (0,5 mg Al³⁺). Podanie szczepionki należy odroczyć u pacjentów z ostrymi chorobami gorączkowymi, natomiast łagodne infekcje nie stanowią przeciwwskazania. Droga podania musi być domięśniowa, z wykluczeniem mięśnia pośladkowego, podskórnej, śródskórnej oraz donaczyniowej, aby zapewnić odpowiedni poziom przeciwciał ochronnych. Szczepionka może być stosowana u pacjentów zakażonych HIV, jednak u osób hemodializowanych i z obniżoną odpornością może być konieczne podanie dodatkowych dawek ze względu na ryzyko niewystarczającej odpowiedzi immunologicznej. Obecność przeciwciał anty-HAV klasy IgG nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia, choć nie jest wskazane podawanie szczepionki u osób już uodpornionych.
adiuwant, fenyloketonuria, inaktywowany wirus zapalenia wątroby typu A, inkubacja wirusa, obniżona odporność, omdlenie, ostra choroba z gorączką, pacjent hemodializowany, parestezja, podanie domięśniowe, podanie donaczyniowe, podanie podskórne, podanie śródskórne, przeciwciała anty-HAV, reakcja anafilaktyczna, reakcja psychogenna, ruchy toniczno-kloniczne, szczepionka Havrix Adult, utrata przytomności, wirusowe zapalenie wątroby typu A, wodorotlenek glinu, zakażenie HIV - Leksykon leków
Działania niepożądane – Palexia retard 100 mg
Palexia retard, zawierający tapentadol chlorowodorek, wykazuje profil działań niepożądanych głównie o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, dotyczących przewodu pokarmowego (nudności, zaparcia) oraz ośrodkowego układu nerwowego (zawroty głowy, bóle głowy, senność). W badaniach klinicznych trwających do 1 roku nie stwierdzono istotnego ryzyka zespołu odstawiennego po nagłym przerwaniu terapii, choć zaleca się monitorowanie pacjentów pod kątem objawów odstawiennych. U pacjentów z przewlekłym bólem obserwuje się podwyższone ryzyko myśli i prób samobójczych, jednak dane kliniczne nie wskazują na zwiększone ryzyko samobójstw związane z tapentadolem. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest zbliżony do dorosłych, choć dane dotyczące objawów odstawiennych w tej grupie są ograniczone.
anafilaksja, astenia, ból głowy, ból przewlekły, chlorowodorek, częstomocz, depresja, depresja oddechowa, drgawki, dysfunkcja seksualna, dyspepsja, dyzartria, majaczenie, nadwrażliwość na lek, nastrój depresyjny, niedoczulica, nudności, objawy odstawienne, obrzęk naczynioruchowy, omdlenie, ośrodkowy układ nerwowy, parestezja, pokrzywka, przewód pokarmowy, reakcja niepożądana, senność, stan splątania, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, tapentadol, układ monoaminergiczny, uspokojenie polekowe, uzależnienie od leku, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenia mikcji, zaburzenia oddychania, zaburzenia percepcji, zaburzenia przytomności, zaburzenia równowagi, zaburzenia snu, zaparcia, zawroty głowy, zespół odstawienny, zmniejszenie apetytu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Doxazosin Aurovitas 2 mg
W badaniach klinicznych dotyczących stosowania doksazosyny u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym oraz łagodnym rozrostem gruczołu krokowego (BPH) najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są objawy posturalne, w tym niedociśnienie tętnicze i niedociśnienie ortostatyczne, klasyfikowane jako często występujące (≥1/100 do <1/10). Inne często zgłaszane działania obejmują kołatanie serca, tachykardię, senność, zawroty głowy, ból głowy, bóle brzucha, niestrawność, suchość w ustach, nudności, zapalenie oskrzeli, kaszel, duszność oraz zapalenie błony śluzowej nosa. Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) występują m.in. dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia naczyniowo-mózgowe, omdlenia, zaparcia, wymioty, zapalenie gardła, krwawienie z nosa, zaburzenia czynności wątroby oraz polekowe reakcje alergiczne. Bardzo rzadko (<1/10 000) odnotowano bradykardię, zaburzenia rytmu serca, cholestazę, zapalenie wątroby, żółtaczkę, skurcz oskrzeli, leukopenię, trombocytopenię i anemię.
anemia, anoreksja, bezsenność, ból brzucha, bradykardia, cholestaza, częstomocz, depresja, dławica piersiowa, dna moczanowa, doksazosyna, duszność, ginekomastia, hematuria, hipoglikemia, hipokaliemia, impotencja, kołatanie serca, łagodny rozrost gruczołu krokowego, leukopenia, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, niedoczulica, niestrawność, nietrzymanie moczu, omdlenie, parestezja, pokrzywka, priapizm, przeczulica, senność, skurcz oskrzeli, śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki, suchość w ustach, światłowstręt, szumy uszne, tachykardia, trombocytopenia, wielomocz, wytrysk wsteczny, zaburzenia akomodacji, zaburzenie naczyniowo-mózgowe, zaburzenie rytmu serca, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie oskrzeli, zapalenie pęcherza, zapalenie wątroby, zapalenie żołądka i jelit, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy, żółtaczka - Leksykon leków
Przedawkowanie – Lacipil 2 mg
Przedawkowanie lacydypiny (Lacipil 2 mg) może prowadzić do poważnych zaburzeń hemodynamicznych, mimo braku udokumentowanych przypadków klinicznych. Mechanizm toksyczności opiera się na selektywnym blokowaniu kanałów wapniowych, co skutkuje przedłużonym rozszerzeniem naczyń obwodowych, długotrwałą hipotonią oraz kompensacyjną tachykardią, choć możliwa jest również bradykardia i wydłużenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego. Hipotonia może być głęboka i utrzymywać się długo ze względu na farmakokinetykę leku. Objawy te są zależne od dawki i mogą prowadzić do zaburzeń perfuzji narządowej oraz ryzyka bloków serca, co wymaga szczególnej uwagi u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego.
antagonista kanału wapniowego, atropina, blok przedsionkowo-komorowy, blokada kanału wapniowego, bradykardia, ciężka bradykardia, czasowa stymulacja serca, hipotonia, lacydypina, monitorowanie czynności serca, monitorowanie EKG, obniżenie ciśnienia tętniczego, omdlenie, parametr hemodynamiczny, płynoterapia dożylna, rozszerzenie naczyń obwodowych, tachykardia odruchowa, układ bodźco-przewodzący serca, wazodilatacja, wydłużenie czasu przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaburzenie perfuzji narządowej, zaburzenie przewodzenia serca, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ulipristal Aristo 30 mg
Octan uliprystalu w dawce 30 mg, stosowany u kobiet, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach klinicznych fazy III obejmujących 2637 pacjentek. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są bóle głowy, nudności, bóle brzucha oraz bolesne miesiączkowanie. Wpływ leku na cykl miesiączkowy jest istotny: u 74,6% kobiet krwawienie wystąpiło w przewidywanym terminie lub z odchyleniem do 7 dni, podczas gdy u 18,5% nastąpiło opóźnienie powyżej 7 dni, a u 4% opóźnienie przekroczyło 20 dni. Krwawienia międzymiesiączkowe występowały u 8,7% pacjentek, głównie o charakterze skąpym (88,2%). Profil bezpieczeństwa pozostaje spójny także przy wielokrotnym podaniu leku oraz u pacjentek poniżej 18. roku życia. Nie zaobserwowano nowych istotnych sygnałów bezpieczeństwa w okresie porejestracyjnym.
bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból miednicy, bolesne miesiączkowanie, dyspareunia, krwawienie międzymiesiączkowe, krwawienie miesiączkowe, migrena, nasilone krwawienie miesiączkowe, niestrawność, nudności, obrzęk naczynioruchowy, octan uliprystalu, omdlenie, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, światłowstręt, tabletka powlekana, tkliwość piersi, torbiel jajnika, trądzik, uderzenie gorąca, upławy, wymioty, wysypka, wzdęcia, zaburzenie apetytu, zaburzenie nastroju, zaburzenie wzroku, zapalenie pochwy, zawrót głowy błędnikowy, zespół napięcia przedmiesiączkowego - Leksykon substancji czynnych
Buspiron – Działania niepożądane
Buspiron, substancja czynna preparatu Spamilan, wykazuje profil działań niepożądanych, które najczęściej pojawiają się na początku terapii i zwykle ustępują po kontynuacji leczenia lub redukcji dawki. Najczęstsze działania niepożądane dotyczą układu nerwowego i obejmują zawroty głowy (w tym uczucie omdlewania), bóle głowy oraz senność, występujące bardzo często (≥ 1/10). Często (≥ 1/100 do < 1/10) obserwuje się parestezje, nieostre widzenie, zaburzenia koordynacji, drżenie, szum w uszach, nerwowość, bezsenność, zaburzenia koncentracji, depresję, tachykardię, ból w klatce piersiowej, nudności, ból brzucha, suchość w jamie ustnej, biegunkę, zaparcia, wymioty, zimne poty, wysypkę oraz bóle kostno-mięśniowe. Bardzo rzadkie (< 1/10 000) ale poważne działania obejmują zespół serotoninowy, drgawki, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenia psychotyczne, omamy, depersonalizację, zatrzymanie moczu oraz mlekotok.
akatyzja, amnezja, ataksja, bezsenność, biegunka, ból brzucha, ból głowy, ból w klatce piersiowej, bóle kostno-mięśniowe, buspiron, depersonalizacja, depresja, drgawki, drżenie, dyskineza, dystonia, mlekotok, nerwowość, nieostre widzenie, nudności, obrzęk naczynioruchowy, omamy, omdlenie, parestezja, parkinsonizm, pokrzywka, przekrwienie błony śluzowej nosa, senność, stan splątania, suchość w jamie ustnej, szum w uszach, tachykardia, wybroczyny, wymioty, zaburzenia koncentracji, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenia psychotyczne, zaparcia, zatrzymanie moczu, zawroty głowy, zespół niespokojnych nóg, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Physiotens 0,2 0,2 mg
Moksonidyna w dawce 0,2 mg (Physiotens) wykazuje profil działań niepożądanych obejmujący głównie suchość błony śluzowej jamy ustnej, zawroty głowy, osłabienie oraz senność, które często ulegają zmniejszeniu po kilku tygodniach terapii. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo (n=886) najczęstszym działaniem niepożądanym była bradykardia (≥1/10), wymagająca monitorowania, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami przewodnictwa. Często występowały również niedociśnienie, w tym ortostatyczne, szumy uszne, ból głowy, omdlenia, biegunka, nudności, wymioty oraz dyspepsja. Warto podkreślić, że częstość bólu głowy, omdleń i niedociśnienia nie różniła się istotnie od placebo, co ma znaczenie kliniczne. Mechanizm działania leku opiera się na aktywacji receptorów imidazolowych w OUN, co prowadzi do zmniejszenia aktywności współczulnej i jest przyczyną działań sercowo-naczyniowych, takich jak bradykardia i niedociśnienie.
bezsenność, biegunka, ból głowy, ból karku, ból pleców, bradykardia, dyspepsja, działanie niepożądane, kserostomia, moksonidyna, monitorowanie bezpieczeństwa leku, nerwowość, niedociśnienie ortostatyczne, nudności, obrzęk naczynioruchowy, omdlenie, ośrodkowy układ nerwowy, produkt leczniczy, reakcja skórna, receptor imidazolowy, świąd, szum w uszach, układ współczulny, wysypka skórna, zawroty głowy - Leksykon substancji czynnych
Wirus różyczki – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Szczepionki zawierające atenuowany wirus różyczki, takie jak Priorix i Priorix-Tetra, wymagają szczególnej uwagi ze względu na ryzyko reakcji anafilaktycznych oraz konieczność zapewnienia pełnej identyfikowalności produktu poprzez dokumentację nazwy i numeru serii. Przed podaniem należy zadbać o całkowite odparowanie środków dezynfekujących, aby nie inaktywowały wirusa, co mogłoby obniżyć skuteczność szczepienia. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z trombocytopenią, u których istnieje ryzyko nasilenia lub nawrotu choroby, a także u osób z zaburzeniami odporności, gdzie szczepienie jest możliwe tylko po ocenie stosunku korzyści do ryzyka. Warto podkreślić, że zawartość fenyloalaniny w dawce wynosi 334 µg w Priorix i 583 µg w Priorix-Tetra, co jest istotne dla pacjentów z fenyloketonurią (PKU). Zawartość sodu i potasu jest poniżej 1 mmol na dawkę (odpowiednio 23 mg i 39 mg), co klasyfikuje szczepionki jako wolne od tych jonów.
atenuowany wirus różyczki, bezobjawowe zakażenie HIV, drgawka gorączkowa, fenyloketonuria, niedobór dopełniacza, niedobór podklas IgG, odpowiedź immunologiczna, omdlenie, parestezja, podskórna droga podania, przewlekła choroba ziarniakowa, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, środek dezynfekujący, szczepionka MMR, szczepionka Priorix, szczepionka przeciw różyczce, trombocytopenia, wrodzona neutropenia, zaburzenie odporności - Leksykon chorób i schorzeń
Tachykardia węzłowa z powrotnym pobudzeniem – Objawy
Tachykardia węzłowa z powrotnym pobudzeniem (AVNRT) jest najczęstszym typem napadowego częstoskurczu nadkomorowego (SVT), charakteryzującym się nagłym początkiem i zakończeniem epizodów z częstością rytmu serca od 140 do 280 uderzeń na minutę. Objawy obejmują kołatanie serca, uczucie pulsowania w szyi, zawroty głowy, duszność, ból w klatce piersiowej oraz poliurię po epizodzie. Epizody mają charakter regularnego rytmu, trwają od kilku sekund do kilku godzin i mogą być wywołane przez czynniki takie jak wysiłek fizyczny, stres, kofeina, alkohol czy leki. W ciężkich przypadkach, zwłaszcza przy częstości powyżej 170/min, mogą wystąpić omdlenia, ból w klatce piersiowej, hipotensja i wstrząs. Nieleczona AVNRT może prowadzić do kardiomiopatii tachyarytmicznej, zaostrzenia niewydolności serca, dławicy piersiowej, a w rzadkich przypadkach do zatrzymania akcji serca.
ablacja przezskórna, akcja serca, beta-antagonista, choroba serca, choroba wieńcowa, dławica piersiowa, duszność, dysfunkcja lewej komory, hipotensja, intensywny wysiłek fizyczny, kardiomiopatia tachyarytmiczna, kołatanie serca, mięsień sercowy, migotanie przedsionków, napadowy częstoskurcz nadkomorowy, niewydolność serca, omdlenie, perfuzja mózgu, pojemność minutowa serca, poliuria, przedwczesne pobudzenie przedsionkowe, sympatykomimetyk, tachykardia węzłowa z powrotnym pobudzeniem, ucisk w klatce piersiowej, zatrzymanie akcji serca, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Nitrocard 20 mg/g
Nitrogliceryna, zawarta w preparacie Nitrocard w stężeniu 20 mg/g, może znacząco wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza na początku leczenia oraz podczas korekty dawki. Objawy takie jak opóźnienie reakcji psychoruchowych, hipotonia ortostatyczna, zawroty głowy oraz ryzyko omdleń w przypadku przedawkowania, stanowią istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa pacjenta podczas wykonywania tych czynności. Lekarz powinien szczegółowo poinformować pacjenta o tych ryzykach oraz zalecić powstrzymanie się od prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługi maszyn w przypadku wystąpienia objawów niepożądanych wpływających na funkcje psychomotoryczne.
adaptacja organizmu, aplikacja maści, choroby współistniejące, ciśnienie tętnicze, dawkowanie leku, działania niepożądane, funkcje psychomotoryczne, glicerol triazotan, hipotonia ortostatyczna, Nitrocard, nitrogliceryna, objawy niepożądane, omdlenie, przedawkowanie leku, wrażliwość na lek, zaburzenia równowagi, zaburzenia świadomości, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Doppelsil Max 50 mg
Preparat DoppelSil MAX zawierający 50 mg syldenafilu został poddany szerokiej analizie bezpieczeństwa na podstawie danych z 74 badań klinicznych obejmujących 9570 pacjentów. Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym jest ból głowy (>1/10). Często występujące działania obejmują zawroty głowy, zaburzenia widzenia barwnego (np. widzenie na niebiesko, zielono, czerwono, żółto), niewyraźne widzenie, nagłe zaczerwienienia twarzy, uderzenia gorąca, uczucie zatkanego nosa, nudności oraz niestrawność (częstość 1/100 do <1/10). Rzadkie, ale poważne działania niepożądane to m.in. udar mózgu, drgawki, nagła śmierć sercowa, zawał mięśnia sercowego, arytmie, przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego (NAOIN), zespół Stevensa-Johnsona oraz priapizm wymagający natychmiastowej interwencji.
arytmia komorowa, ból głowy, ból mięśni, choroba refluksowa przełyku, chromatopsja, drgawki, fotopsja, jaskra, kołatanie serca, krwawienie z nosa, krwiomocz, krwotok siatkówkowy, martwica toksyczna naskórka, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, nagła śmierć sercowa, nagłe zaczerwienienie twarzy, neuropatia nerwu wzrokowego, niedociśnienie, niedoczulica, niedoczulica jamy ustnej, niestabilna dławica, niewyraźne widzenie, nieżyt nosa, nudności, omdlenie, priapizm, przemijający napad niedokrwienny, retinopatia miażdżycowa, suchość w ustach, światłowstręt, syldenafil, szum w uszach, tachykardia, udar naczyniowy mózgu, uderzenia gorąca, utrata słuchu, widzenie podwójne, wymioty, zaburzenia widzenia, zamknięcie naczyń siatkówki, zatkanie zatok, zatkany nos, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy, zawroty głowy ośrodkowe, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Przedawkowanie – Lisinoratio 20 20 mg
Przedawkowanie lizynoprylu, substancji czynnej w preparacie Lisinoratio (dostępne dawki: 5 mg, 10 mg, 20 mg), prowadzi do istotnej hipotensji, często poniżej 90/60 mmHg, co może skutkować wstrząsem i zaburzeniami perfuzji narządowej, zwłaszcza mózgu, serca i nerek. Objawy kliniczne obejmują tachykardię odruchową, zawroty głowy, omdlenia, zaburzenia świadomości, splątanie, zaburzenia widzenia, nadmierną senność, oligurię, anurię oraz ostrą niewydolność nerek. Mechanizm polega na nadmiernej blokadzie układu renina-angiotensyna-aldosteron, co prowadzi do głębokiego spadku ciśnienia tętniczego i hipoperfuzji narządowej.
angiotensyna II, anuria, filtracja kłębuszkowa, hemodializa, hipoperfuzja mózgowa, hipotensja, inhibitor konwertazy angiotensyny, lizynopryl, niedokrwienie narządów, niewydolność nerek, oliguria, omdlenie, ostra niewydolność nerek, parametry hemodynamiczne, perfuzja narządów, równowaga kwasowo-zasadowa, równowaga wodno-elektrolitowa, roztwór chlorku sodu, splątanie, tachykardia odruchowa, układ renina-angiotensyna-aldosteron, wlew dożylny, zaburzenia świadomości, zawroty głowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Celipres 100 100 mg
Celipres 100, zawierający chlorowodorek celiprololu w dawce 100 mg, jest beta-adrenolitykiem o charakterystycznym profilu działań niepożądanych, które najczęściej mają łagodny i przemijający przebieg. Do często obserwowanych należą bóle głowy, napady gorąca, astenia, zawroty głowy, zmęczenie, nudności oraz zaburzenia snu (senność i bezsenność). Ze względu na aktywność ß2-agonistyczną mogą pojawić się drżenia i kołatanie serca. Rzadziej występują depresja, alergiczne zapalenie płuc, skurcz oskrzeli, a także zaburzenia widzenia i reakcje skórne, które wymagają natychmiastowego odstawienia leku. Beta-adrenolityki mogą maskować objawy hipoglikemii i tyreotoksykozy, co jest istotne u pacjentów z zaburzeniami endokrynologicznymi. Warto zwrócić uwagę na ryzyko zaostrzenia istniejących zaburzeń przewodzenia sercowego, niewydolności serca oraz choroby Raynauda.
alergiczne zapalenie płuc, aminotransferaza, astenia, astma oskrzelowa, beta-adrenolityk, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, chlorowodorek celiprololu, choroba Raynauda, chromanie przestankowe, drżenie, duszność wysiłkowa, hiperglikemia, hipoglikemia, impotencja, kołatanie serca, koszmar senny, łuszczyca, nadczynność tarczycy, niewydolność serca, obrzęk obwodowy, omdlenie, osłabienie mięśni, parestezja, plamica, pokrzywka, przeciwciało przeciwjądrowe, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, reakcja nadwrażliwości, skurcz mięśni, skurcz oskrzeli, stan splątania, suchość oka, szum w uszach, tachykardia, toczeń, tyreotoksykoza, utajona cukrzyca, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie ortostatyczne, zapalenie płuc, zawrót głowy, zeskórnienie spojówki, zespół Raynauda, zmniejszenie libido - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Zoxon 1
Lek Zoxon, zawierający doksazosynę w postaci mezylanu, wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza w początkowym okresie terapii ze względu na ryzyko niedociśnienia ortostatycznego objawiającego się zawrotami głowy, osłabieniem, a nawet omdleniami. Zaleca się regularne monitorowanie ciśnienia tętniczego oraz edukację pacjentów w zakresie unikania sytuacji zwiększających ryzyko urazów, takich jak prowadzenie pojazdów czy obsługa maszyn. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z ciężkimi chorobami serca (np. obrzęk płuc, niewydolność serca o różnej etiologii) oraz z ciężką niewydolnością wątroby, gdzie metabolizm doksazosyny może być zaburzony, co prowadzi do wydłużenia jej półtrwania i wzrostu stężenia w surowicy. U pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby lek Zoxon nie jest zalecany. Ponadto, podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów PDE-5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) istnieje ryzyko nasilenia niedociśnienia tętniczego, dlatego terapię należy rozpoczynać ostrożnie, stosując najmniejsze dawki i zachowując co najmniej 6-godzinny odstęp między podaniem leków.
alfa-adrenolityk, badanie per rectum, brak laktazy, choroba serca, choroba wieńcowa, ciśnienie tętnicze, doksazosyna, doksazosyna w postaci mezylanu, dolegliwość dławicowa, inhibitor fosfodiesterazy typu 5, łagodny rozrost gruczołu krokowego, laktoza bezwodna, lek rozszerzający naczynia krwionośne, lewokomorowa niewydolność serca, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, nietolerancja galaktozy, niewydolność serca, niewydolność wątroby, obrzęk płuc, omdlenie, operacja usunięcia zaćmy, pojemność wyrzutowa, prawokomorowa niewydolność serca, priapizm, przedłużona erekcja, rak gruczołu krokowego, śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki, stabilność hemodynamiczna, stężenie PSA, swoisty antygen sterczowy, utrata przytomności, właściwości alfa-adrenolityczne, wysięk osierdziowy, zaburzenie czynności wątroby, zator płucny, zawroty głowy, zespół małej źrenicy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zwężenie aorty, zwężenie zastawki dwudzielnej - Leksykon substancji czynnych
Sód jodohipuran – Działania niepożądane
Sód jodohipuran znakowany izotopem jodu-131 (131I) jest stosowany w diagnostyce funkcji nerek i charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa, co potwierdzają dane literaturowe, m.in. z Journal of Nuclear Medicine (1996). Pomimo braku poważnych działań niepożądanych, u pacjentów mogą wystąpić rzadkie reakcje niepożądane o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, takie jak nudności, wymioty, wysypka, świąd, pokrzywka oraz obniżone ciśnienie tętnicze (poniżej 90/60 mmHg). Objawy te zwykle ustępują samoistnie, jednak wymagają monitorowania, zwłaszcza u osób z chorobami układu krążenia lub historią reakcji alergicznych.
charakterystyka produktu leczniczego, ciśnienie tętnicze, czynnik wywołujący, diagnostyka radioizotopowa, działanie niepożądane, funkcja nerek, hipotensja, Hipuran-131I, leczenie przeciwalergiczne, monitorowanie bezpieczeństwa, nudności, obniżone ciśnienie krwi, omdlenie, pokrzywka, przewód pokarmowy, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja skórna, sód jodohipuran, świąd, wymioty, wysypka, zaburzenie układu krążenia, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zawroty głowy - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół długiego qt – Patofizjologia i mechanizm
Zespół długiego QT (LQTS) to zaburzenie repolaryzacji mięśnia sercowego, objawiające się wydłużeniem odstępu QT w EKG, co predysponuje do groźnych arytmii komorowych, w tym torsade de pointes (TdP) i nagłej śmierci sercowej. Patofizjologia LQTS opiera się na zaburzeniach funkcji kanałów jonowych, prowadzących do wydłużenia potencjału czynnościowego kardiomiocytów. Wrodzony LQTS najczęściej wiąże się z mutacjami w genach KCNQ1 (LQT1, 30-35% przypadków), KCNH2 (LQT2, 25-40%) i SCN5A (LQT3, 5-10%), które odpowiednio kodują kanały potasowe Kv7.1 (IKs), hERG (IKr) oraz sodowy Nav1.5. Mutacje te powodują utratę funkcji kanałów potasowych (LQT1, LQT2) lub zysk funkcji kanału sodowego (LQT3), co skutkuje wydłużeniem QT i zwiększonym ryzykiem arytmii. Nabyty LQTS jest częściej spowodowany lekami blokującymi kanał hERG, zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipokalcemia, hipomagnezemia) oraz innymi stanami chorobowymi. Wydłużenie QT sprzyja powstawaniu wczesnych potencjałów następczych (EADs) i dyspersji repolaryzacji, co stanowi podłoże do arytmii typu TdP, charakteryzującej się wielokształtnym częstoskurczem komorowym i ryzykiem przejścia w migotanie komór.
arytmia komorowa, beta-bloker, bradykardia, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, depolaryzacja, edycja genomu, elektrokardiogram, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, interferencja RNA, kanał jonowy, kanał potasowy, kanał sodowy, lidokaina, meksyletyna, migotanie komór, mutacja genu, nadciśnienie tętnicze, nagła śmierć sercowa, niedoczynność tarczycy, niewydolność serca, odstęp QT, omdlenie, późny prąd sodowy, prąd potasowy, prąd sodowy, repolaryzacja mięśnia sercowego, torsade de pointes, wczesny potencjał następczy, wrodzony zespół długiego QT, zaburzenie elektrolitowe, zapalenie, zespół długiego QT - Leksykon substancji czynnych
Sylodosyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Podczas operacji zaćmy u pacjentów stosujących lub uprzednio leczonych α1-adrenolitykami, w tym sylodosyną, obserwuje się ryzyko wystąpienia śródoperacyjnego zespołu wiotkiej tęczówki (IFIS), który może komplikować przebieg zabiegu. Z tego względu nie zaleca się rozpoczynania terapii sylodosyną u chorych planujących operację zaćmy, a u pacjentów już leczonych tym lekiem rekomenduje się przerwanie terapii na 1-2 tygodnie przed zabiegiem, choć brak jest jednoznacznych danych potwierdzających korzyści i optymalny czas odstawienia. W ocenie przedoperacyjnej należy szczegółowo ustalić historię stosowania sylodosyny, aby zapewnić odpowiednie środki do kontroli IFIS podczas operacji. Ponadto, sylodosyna może wywoływać działania ortostatyczne, w tym obniżenie ciśnienia tętniczego, które w rzadkich przypadkach prowadzi do omdlenia; dlatego nie zaleca się jej stosowania u pacjentów z rozpoznanym niedociśnieniem ortostatycznym.
alfa1-adrenolityk, badanie per rectum, charakterystyka produktu leczniczego, działanie niepożądane, klirens kreatyniny, łagodny rozrost gruczołu krokowego, niedociśnienie ortostatyczne, omdlenie, operacja zaćmy, pionizacja ciała, płodność męska, rak gruczołu krokowego, śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki, swoisty antygen sterczowy, sylodosyna, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zawroty głowy, zespół małej źrenicy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Pikopil 7,5 mg/ml
Pikopil zawiera 7,5 mg sodu pikosiarczanu bezwodnego w 1 ml roztworu (15 kropli). Najczęstszym działaniem niepożądanym jest biegunka, występująca bardzo często (>10% pacjentów), co jest zgodne z mechanizmem działania leku jako środka przeczyszczającego. Często obserwuje się także skurcze jamy brzusznej, ból i dyskomfort w obrębie jamy brzusznej, związane z nasileniem perystaltyki jelit. Niezbyt często (0,1-1%) występują nudności, wymioty, zawroty głowy i omdlenia, które mogą być wynikiem reakcji wazowagalnej indukowanej przez skurcze jelit lub defekację. Reakcje alergiczne, takie jak nadwrażliwość, obrzęk naczynioruchowy, wykwity polekowe, wysypka i świąd, również występują niezbyt często i wymagają konsultacji lekarskiej.
biegunka, ból brzucha, defekacja, dyskomfort jamy brzusznej, nadwrażliwość, nudności, obrzęk naczynioruchowy, omdlenie, perystaltyka jelit, pikosiarczan sodu, pikosiarczan sodu jednowodny, reakcja skórna, reakcja wazowagalna, skurcz jamy brzusznej, spadek ciśnienia tętniczego, środek przeczyszczający, świąd, wykwit polekowy, wymioty, wysypka, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zawroty głowy - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Veletri 0,5 mg
W terapii tętniczego nadciśnienia płucnego produktem VELETRI (epoprostenol sodowy) w dawkach 0,5 mg i 1,5 mg, zarówno choroba podstawowa, jak i leczenie mogą istotnie wpływać na zdolność pacjenta do prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługiwania maszyn. Objawy takie jak duszność, zmęczenie, zawroty głowy czy omdlenia mogą zaburzać funkcje psychomotoryczne niezbędne do bezpiecznego wykonywania tych czynności. Lekarz powinien przeprowadzić indywidualną ocenę wpływu terapii na zdolności pacjenta, zalecając powstrzymanie się od prowadzenia pojazdów w przypadku wystąpienia objawów niepożądanych oraz regularnie monitorować stan kliniczny, zwłaszcza po zmianach dawkowania.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Dipperam 10 mg + 160 mg
Produkt złożony Dipperam, zawierający amlodypinę i walsartan, był oceniany w pięciu kontrolowanych badaniach klinicznych obejmujących 5175 pacjentów, z czego 2613 otrzymywało skojarzenie obu substancji. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to zapalenie nosowej części gardła, objawy grypopodobne, reakcje nadwrażliwości, ból głowy, omdlenia, niedociśnienie ortostatyczne, obrzęki (w tym obrzęk z dołkiem pod wpływem ucisku, obrzęk twarzy i obwodowe), zmęczenie, nagłe zaczerwienienie skóry oraz uderzenia gorąca. Obrzęki obwodowe, typowe dla amlodypiny, występowały rzadziej u pacjentów stosujących lek złożony niż u tych leczonych wyłącznie amlodypiną (średnia częstość 5,1%). Działania niepożądane sklasyfikowano według częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana.
amlodypina i walsartan, ból głowy, choroba posurowicza, Dipperam, ginekomastia, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipokaliemia, hiponatremia, impotencja, leukopenia, małopłytkowość, migotanie przedsionków, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność nerek, objawy grypopodobne, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk obwodowy, obrzęk Quinckego, obrzęk twarzy, omdlenie, pęcherzowe zapalenie skóry, reakcja nadwrażliwości, rozrost dziąseł, rumień wielopostaciowy, tachykardia komorowa, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie wzwodu, zapalenie naczyń, zapalenie nosowej części gardła, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry, zmniejszenie stężenia hemoglobiny, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Wrodzone wady serca – Objawy
Wrodzone wady serca (WWS) występują u około 1 na 100 żywych urodzeń i powstają najczęściej w pierwszych 8 tygodniach ciąży. Ich kliniczny obraz jest zróżnicowany, od bezobjawowych po stany zagrażające życiu, z objawami takimi jak sinica, zaburzenia oddychania, słaby przyrost masy ciała, szmery sercowe czy omdlenia. Ciężkie wady, np. tetralogia Fallota, mogą manifestować się napadami sinicy, a koarktacja aorty często ujawnia się w pierwszym tygodniu życia. U starszych dzieci objawy obejmują duszność wysiłkową, kołatanie serca, obrzęki i opóźnienia rozwojowe, w tym neuropsychologiczne. Przebieg choroby może obejmować samoistne zamknięcie prostych wad (np. mały ASD, PDA), stabilny przebieg lub progresję objawów, a także późne rozpoznanie i nawrót symptomów.
arytmia, depresja, duszność, duszność wysiłkowa, infekcyjne zapalenie wsierdzia, kardiochirurgia, kardiolog dziecięcy, kardiologia dziecięca, koarktacja aorty, kołatanie serca, lęk, nadciśnienie płucne, napad sinicy, niewydolność serca, omdlenie, opieka kardiologiczna, profilaktyka infekcji, przetrwały przewód tętniczy, sinica, szmer sercowy, tetralogia Fallota, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, wrodzona wada serca, zaburzenie oddychania, zaburzenie rytmu serca, zespół Eisenmengera, zespół stresu pourazowego