rak endometrium
Rak endometrium (rak błony śluzowej trzonu macicy) to nowotwór złośliwy rozwijający się w komórkach wyścielających jamę macicy. Jest najczęstszym nowotworem złośliwym żeńskiego układu płciowego w krajach rozwiniętych, a jego częstość występowania stale wzrasta, głównie z powodu starzenia się populacji i rosnącej częstości występowania otyłości.
Z punktu widzenia klinicznego wyróżnia się dwa główne typy raka endometrium: typ I (endometrioidalny) – zależny od estrogenów, występujący częściej (około 80% przypadków), o lepszym rokowaniu, oraz typ II (nieendometrioidalny) – niezależny od estrogenów, bardziej agresywny, o gorszym rokowaniu.
Głównym objawem raka endometrium jest nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych, szczególnie po menopauzie. Diagnostyka obejmuje ultrasonografię przezpochwową, biopsję endometrium oraz w przypadku potwierdzenia nowotworu – badania obrazowe oceniające zaawansowanie choroby. Leczenie opiera się głównie na chirurgicznym usunięciu macicy z przydatkami, często z oceną węzłów chłonnych, uzupełnione w zależności od stopnia zaawansowania radioterapią i/lub chemioterapią.
Czynniki ryzyka raka endometrium obejmują: otyłość, nadciśnienie, cukrzycę, bezdzietność, późną menopauzę, terapię estrogenową bez gestagenów, zespół policystycznych jajników oraz zespół Lyncha. Pięcioletnie przeżycie w przypadku raka endometrium wykrytego we wczesnym stadium przekracza 90%, jednak znacząco spada w stadiach zaawansowanych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Sylvie 30 30 mcg + 75 mcg
Sylvie 30 to złożony doustny środek antykoncepcyjny zawierający 30 mikrogramów etynyloestradiolu oraz 75 mikrogramów gestodenu w jednej tabletce drażowanej, klasyfikowany w grupie progestagenów i estrogenów (kod ATC: G03AA10). Jego działanie antykoncepcyjne opiera się przede wszystkim na hamowaniu owulacji poprzez blokadę wydzielania gonadotropin, modyfikacji śluzu szyjkowego zwiększającej jego lepkość oraz zmianach w endometrium utrudniających implantację zarodka. Preparat wykazuje również korzystne efekty dodatkowe, takie jak regulacja cyklu miesiączkowego, zmniejszenie nasilenia krwawień i bólu menstruacyjnego oraz zapobieganie niedokrwistości z niedoboru żelaza.
ból menstruacyjny, choroba zapalna miednicy mniejszej, ciąża pozamaciczna, cykl miesiączkowy, doustny środek antykoncepcyjny, endometrium, etynyloestradiol, gestoden, hamowanie owulacji, hormony gonadotropowe, implantacja zarodka, krwawienie miesiączkowe, laktoza jednowodna, niedokrwistość z niedoboru żelaza, pęcherzyk jajnikowy, progestageny i estrogeny, rak endometrium, rak jajnika, śluz szyjkowy, tabletka drażowana, torbiel jajnika - Leksykon chorób i schorzeń
Atrofia pochwy – Diagnostyka i diagnoza
Atrofia pochwy, określana również jako zespół genitourinarny menopauzy (GSM), to schorzenie wynikające z niedoboru estrogenów, prowadzące do ścieńczenia, suchości i zwiększonej podatności tkanek pochwy na stany zapalne. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie medycznym, obejmującym objawy pochwowe (suchość, świąd, dyspareunia) oraz moczowe (częstomocz, dysuria), a także na badaniu fizykalnym, w tym ginekologicznym, gdzie obserwuje się m.in. zwężenie pochwy, zaczerwienienie, bladość i utratę elastyczności tkanek. Kluczowe badania dodatkowe to pomiar pH pochwy, które w atrofii przekracza wartość 5,0 (norma <4,5), oraz wskaźnik dojrzewania pochwy (VMI), gdzie wartości od 0 do 49 wskazują na stan hipoestrogenowy, a obecność komórek powierzchniowych poniżej 5% sugeruje atrofię. Diagnostyka różnicowa obejmuje wykluczenie infekcji pochwy, chorób skóry sromu, nowotworów oraz innych przyczyn dyspareunii.
atrofia pochwy, atroficzne zapalenie pochwy, badanie ginekologiczne, badanie ultrasonograficzne, bakteryjne zapalenie pochwy, biopsja, cytologia szyjki macicy, częstomocz, drożdżyca pochwy, dyspareunia, endometrioza, hormonalna terapia zastępcza, infekcja dróg moczowych, krwawienie pomenopauzalne, liszaj płaski, liszaj twardzinowy, menopauza, miejscowa terapia estrogenowa, niedobór estrogenów, pęcherz nadreaktywny, pH pochwy, rak endometrium, rzęsistkowica, śródmiąższowe zapalenie pęcherza, świąd pochwy, wizualna skala analogowa, wulwoskopia, wywiad medyczny, zespół genitourinarny menopauzy, zwężenie pochwy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Femoston mini 0,5 mg + 2,5 mg
Femoston mini, zawierający 0,5 mg estradiolu półwodnego i 2,5 mg dydrogesteronu, wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Najczęściej obserwowane objawy to bóle głowy, bóle brzucha, tkliwość piersi oraz bóle pleców. Działania niepożądane sklasyfikowano według częstości występowania, obejmując m.in. zakażenia (kandydoza pochwy), zaburzenia psychiczne (depresja, nerwowość), neurologiczne (migrena, zawroty głowy), sercowo-naczyniowe (zawał serca, udar mózgu), żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty), skórne reakcje alergiczne oraz zaburzenia układu rozrodczego (zaburzenia miesiączkowania, bóle piersi). Długotrwałe stosowanie HTZ, zwłaszcza skojarzonej terapii estrogenowo-progestagenowej, wiąże się z podwyższonym ryzykiem raka piersi (współczynnik ryzyka do 1,8 po 10 latach, co odpowiada 20,8 dodatkowemu przypadkowi na 1000 kobiet) oraz raka endometrium przy monoterapii estrogenowej, którą należy unikać u kobiet z zachowaną macicą.
anemia hemolityczna, choroba pęcherzyka żółciowego, choroba wieńcowa, demencja, dydrogesteron, epilepsja, estradiol półwodny, hipertrójglicerydemia, hormonalna terapia zastępcza, kandydoza pochwy, krwawienie z odstawienia, mięśniak gładkokomórkowy, migrena, nadwrażliwość, nadżerka szyjki macicy, nietrzymanie moczu, nowotwór jajnika, obrzęk naczynioruchowy, oponiak, ostuda, plamica naczyniowa, pląsawica, porfiria, rak endometrium, rak piersi, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, toczeń rumieniowaty układowy, udar krwotoczny, udar mózgu, udar niedokrwienny mózgu, zakrzepowe zapalenie żył głębokich, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, zawał serca, zespół napięcia przedmiesiączkowego, zmiany włóknisto-torbielowate piersi, żółtaczka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Yasminelle
Stosowanie złożonego hormonalnego produktu antykoncepcyjnego Yasminelle, zawierającego drospirenon, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), które wynosi około 9-12 przypadków na 10 000 kobiet rocznie, co jest wyższym ryzykiem niż w przypadku preparatów zawierających lewonorgestrel (około 6/10 000) lub u kobiet niestosujących antykoncepcji hormonalnej (około 2/10 000). Ryzyko to jest szczególnie wysokie w pierwszym roku stosowania lub po przerwie ≥4 tygodni. Dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak otyłość (BMI >30 kg/m²), długotrwałe unieruchomienie, podróże lotnicze >4 godz., dodatni wywiad rodzinny, wiek >35 lat oraz współistniejące choroby (np. nowotwory, toczeń rumieniowaty układowy) znacząco potęgują ryzyko zakrzepicy. Yasminelle jest przeciwwskazane u pacjentek z wieloma czynnikami ryzyka ŻChZZ lub tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych, a pacjentki powinny być edukowane w zakresie rozpoznawania objawów zakrzepicy żył głębokich (obrzęk, ból, zaczerwienienie kończyn) oraz zatorowości płucnej (nagłe duszności, ból w klatce piersiowej, krwioplucie).
antagonista aldosteronu, choroba Leśniowskiego-Crohna, drospirenon, dyslipoproteinemia, hipertriglicerydemia, HIV, incydent naczyniowo-mózgowy, krwioplucie, łagodny nowotwór wątroby, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, obrzęk naczynioruchowy, opryszczka ciężarnych, ostuda, otoskleroza, pląsawica Sydenhama, porfiria, przemijający napad niedokrwienny, rak endometrium, rak jajnika, rak piersi, rak szyjki macicy, tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, toczeń rumieniowaty układowy, wirus brodawczaka ludzkiego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół hemolityczno-mocznicowy, złośliwy nowotwór wątroby, złożony hormonalny produkt antykoncepcyjny, żółtaczka cholestatyczna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Bijuva 1 mg + 100 mg
Produkt leczniczy Bijuva, zawierający 1 mg estradiolu i 100 mg progesteronu w kapsułkach miękkich, jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentek z rozpoznanym, przebytym lub podejrzewanym rakiem piersi oraz nowotworami estrogenozależnymi, takimi jak rak endometrium. Nie należy go stosować przy nierozpoznanym krwawieniu z dróg rodnych, nieleczonej hiperplazji endometrium, a także u pacjentek z chorobą zakrzepowo-zatorową w wywiadzie lub aktywną, w tym z trombofilią genetyczną lub nabytą. Przeciwwskazaniem są również ostre i nieustabilizowane choroby wątroby, porfiria oraz nadwrażliwość na estradiol, progesteron lub substancje pomocnicze, w tym barwnik czerwień Allura (E 129).
badanie czynnościowe wątroby, ból w klatce piersiowej, choroba zakrzepowo-zatorowa, czerwień Allura, dławica piersiowa, duszność, estradiol, hiperplazja endometrium, krwawienie z dróg rodnych, niedobór antytrombiny, niedobór białka C, niedobór białka S, nowotwór gruczołu sutkowego, obrzęk kończyny dolnej, ostra choroba wątroby, porfiria, progesteron, rak endometrium, rak piersi, rozrost błony śluzowej macicy, synteza hemu, test czynnościowy wątroby, trombofilia, zaburzenie zakrzepowe, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ovestin 2 mg
Lek Ovestin zawiera 2 mg estriolu i jest stosowany w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Najczęstsze działania niepożądane obejmują zatrzymanie płynów, nudności, dyskomfort i ból piersi, pomenopauzalne plamienie oraz objawy grypopodobne. Rzadziej mogą wystąpić zapalenie pęcherzyka żółciowego, zmiany skórne (ostuda, rumień wielopostaciowy, rumień guzowaty, plamica naczyniowa) oraz prawdopodobna demencja u pacjentek powyżej 65 lat. Terapia wyłącznie estrogenowa, jak w przypadku Ovestinu, wiąże się z mniejszym ryzykiem raka piersi niż terapia złożona estrogenowo-progestagenowa, jednak ryzyko to wzrasta wraz z czasem stosowania. Po 5 latach stosowania HTZ wyłącznie estrogenowej u kobiet w wieku 50 lat z BMI 27 kg/m², dodatkowe ryzyko raka piersi wynosi 2,7 przypadków na 1000 kobiet, a po 10 latach 7,1 przypadków na 1000 kobiet. Stosowanie wyłącznie estrogenów u kobiet z zachowaną macicą znacząco zwiększa ryzyko raka endometrium (od 5 do 55 dodatkowych przypadków na 1000 kobiet w wieku 50-65 lat), dlatego nie jest zalecane bez dodania progestagenu.
antidotum, choroba wieńcowa, demencja, estriol, hormonalna terapia zastępcza, krwawienie maciczne, mastodynia, nudności, objawy grypopodobne, ostuda, plamica naczyniowa, plamienie pomenopauzalne, produkt leczniczy, rak endometrium, rak jajnika, rak piersi, retencja płynów, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, terapia estrogenowa, terapia estrogenowo-progestagenowa, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, wydzielina szyjki macicy, wymioty, zakrzepica żył głębokich, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zatorowość płucna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Adenomyoza – Diagnostyka i diagnoza
Adenomyoza to patologiczne występowanie tkanki endometrialnej w mięśniówce macicy, prowadzące do jej przerostu i hipertrofii. Diagnostyka opiera się na wywiadzie klinicznym, badaniu ginekologicznym oraz badaniach obrazowych, głównie ultrasonografii przezpochwowej (TVUS) i rezonansie magnetycznym (MRI). TVUS wykazuje cechy takie jak asymetryczne pogrubienie ściany macicy, heterogeniczna echogeniczność mięśniówki, obecność drobnych torbieli oraz zaburzenie granicy endometrium-myometrium, z czułością około 83,8% i swoistością 63,9%. MRI, o czułości 77-88% i swoistości 89-93%, pozwala na dokładniejszą ocenę, zwłaszcza pogrubienia strefy złącza ≥12 mm oraz stosunku grubości strefy złącza do mięśniówki >0,4, co jest kluczowe w różnicowaniu z mięśniakami macicy i planowaniu leczenia operacyjnego. Ostateczne rozpoznanie potwierdza badanie histopatologiczne, wykazujące obecność endometrialnych gruczołów i zrębu w mięśniówce, co tradycyjnie wymaga histerektomii, choć trwają prace nad biopsjami celowanymi podczas histeroskopii lub laparoskopii.
adenomyoza, adenomyoza ogniskowa, adenomyoza rozlana, badanie histopatologiczne, biopsja endometrium, ból miednicy, bolesne miesiączki, dyspareunia, endometrioza, hiperplazja endometrium, hipertrofia, histerektomia, histerosalpingografia, histeroskopia, implantacja zarodka, krwawienie miesiączkowe, laparoskopia, mięśniak macicy, mięśniówka macicy, myometrium, poronienie, rak endometrium, rezonans magnetyczny, strefa złącza, tkanka endometrialna, tomografia komputerowa, ultrasonografia przezpochwowa, wspomagany rozród, zapłodnienie in vitro - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Mercilon 0,15 mg + 0,02 mg
Mercilon to złożony doustny środek antykoncepcyjny zawierający 0,15 mg dezogestrelu oraz 0,02 mg etynyloestradiolu w każdej tabletce, klasyfikowany w grupie progestagenów i estrogenów (kod ATC: G03AA09). Jego mechanizm działania opiera się głównie na hamowaniu owulacji oraz zagęszczeniu śluzu szyjkowego, co utrudnia penetrację plemników do jamy macicy. Preparat wykazuje również dodatkowe korzyści, takie jak stabilizacja cyklu miesiączkowego, redukcja bolesnych miesiączek (dysmenorrhea) oraz zmniejszenie obfitości krwawień, co może ograniczać ryzyko niedokrwistości z niedoboru żelaza. Tabletki mają postać okrągłych, obustronnie wypukłych tabletek o średnicy 6 mm, z oznaczeniami kod 4 poniżej TR oraz napisem Organon*.
bolesne miesiączki, ciąża pozamaciczna, dezogestrel, doustny środek antykoncepcyjny, etynyloestradiol, gonady żeńskie, hamowanie owulacji, komórka jajowa, niedokrwistość z niedoboru żelaza, nowotwór złośliwy błony śluzowej macicy, pęcherzyk Graafa, penetracja plemników, progestageny i estrogeny, rak endometrium, rak jajnika, regularny cykl miesiączkowy, śluz szyjkowy, tkanka gruczołowa piersi, torbiel jajnika, włóknisto-torbielowaty guz piersi, zapalenie narządów miednicy mniejszej, złożony hormonalny środek antykoncepcyjny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Egistrozol 1 mg
W badaniu klinicznym fazy 3 ATAC oceniono profil bezpieczeństwa anastrozolu (Egistrozol 1 mg) u 9366 pacjentek po menopauzie z operacyjnym rakiem piersi, leczonych przez 5 lat. Najczęstsze działania niepożądane obejmowały bóle głowy, uderzenia gorąca (35,7%), nudności (12,7%), pokrzywkę, bóle i sztywność stawów (35,6%), zapalenie stawów oraz osłabienie (18,6%). Występowały także zaburzenia metaboliczne (anoreksja, hipercholesterolemia), psychiczne (depresja), neurologiczne (senność, zespół cieśni nadgarstka), żołądkowo-jelitowe (biegunka, wymioty), wątrobowe (podwyższone enzymy AlAT, AspAT, fosfataza zasadowa), skórne (wysypka, łysienie, reakcje alergiczne) oraz mięśniowo-szkieletowe (osteoporoza, bóle kości i mięśni). Częstość złamań kości wyniosła 10,2% (22/1000 pacjentów-lat), a osteoporozy 10,5%, co było istotnie wyższe niż w grupie tamoksyfenu (6,8% złamań, 7,3% osteoporozy). Krwawienia z dróg rodnych występowały rzadziej niż przy tamoksyfenie (5,4% vs 10,2%).
anastrozol, anoreksja, badanie ATAC, biegunka, ból głowy, choroba niedokrwienna serca, depresja, dławica piersiowa, fosfataza zasadowa, hipercholesterolemia, hiperkalcemia, krwawienie z pochwy, łysienie, niedokrwienie mięśnia sercowego, niedokrwienie mózgu, nudność, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, palec trzaskający, parathormon, parestezja, plamica Henocha-Schönleina, pokrzywka, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, rak endometrium, rak piersi, reakcja anafilaktoidalna, rumień wielopostaciowy, suchość pochwy, sztywność stawów, tamoksyfen, uderzenie gorąca, wymioty, zaburzenie czucia, zaburzenie tętnic wieńcowych, zaćma, zapalenie naczyń skórnych, zapalenie stawów, zapalenie wątroby, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół cieśni nadgarstka, zespół Stevensa-Johnsona, złamanie kości, złamanie kręgosłupa, złamanie nadgarstka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Elin 250 mcg + 35 mcg
Elin, złożony hormonalny środek antykoncepcyjny zawierający 250 mikrogramów norgestymatu i 35 mikrogramów etynyloestradiolu, jest przeciwwskazany u pacjentek z nadwrażliwością na składniki leku oraz u osób z nietolerancją laktozy (89,203 mg/tabletka). Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwwskazania związane z ryzykiem zakrzepowo-zatorowym: czynna lub przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ), w tym zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna, a także dziedziczne lub nabyte predyspozycje takie jak oporność na APC, niedobory antytrombiny III, białka C i S. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentek po dużych zabiegach chirurgicznych z długotrwałym unieruchomieniem oraz u tych z wysokim ryzykiem ŻChZZ wynikającym z wielu czynników ryzyka.
antykoagulant toczniowy, ciężkie nadciśnienie, cukrzyca z objawami naczyniowymi, czynnik V Leiden, dławica piersiowa, dyslipoproteinemia, etynyloestradiol, glekaprewir, gruczolak wątroby, hiperhomocysteinemia, hipertriglicerydemia, hormonalny środek antykoncepcyjny, marskość wątroby, migrena z ogniskowymi objawami neurologicznymi, nadwrażliwość na substancje czynne, niedobór antytrombiny III, niedobór białka C, niedobór białka S, nietolerancja laktozy, norgestymat, nowotwór estrogenozależny, nowotwór wątroby, ombitaswir, oporność na APC, przeciwciała antyfosfolipidowe, przeciwciała antykardiolipinowe, przemijający napad niedokrwienia mózgu, rak endometrium, rak piersi, sofosbuwir, tętnicza choroba zakrzepowo-zatorowa, udar mózgu, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Blissel 50 mcg/g
Lek Blissel 50 µg/g w postaci żelu dopochwowego zawierający estriol jest przeciwwskazany u pacjentek z rozpoznanym lub podejrzewanym rakiem piersi, estrogenozależnymi nowotworami złośliwymi (w tym rakiem endometrium), nieleczoną hiperplazją endometrium oraz u kobiet z przebytą lub czynną idiopatyczną żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna) i chorobą zakrzepowo-zatorową naczyń tętniczych (np. dusznica bolesna, zawał mięśnia sercowego). Przeciwwskazaniem jest także ostra lub nieustabilizowana choroba wątroby, niezdiagnozowane krwawienia z narządów płciowych, nadwrażliwość na estriol lub substancje pomocnicze (m.in. metylu i propylu parahydroksybenzoesan sodowy) oraz porfiria. Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest wykluczenie tych stanów, aby zminimalizować ryzyko powikłań i działań niepożądanych.
W sytuacjach klinicznych takich jak dodatni wywiad rodzinny w kierunku nowotworów estrogenozależnych, obecność licznych czynników ryzyka chorób zakrzepowo-zatorowych (otyłość, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, cukrzyca, palenie tytoniu) czy wywiad ciężkich chorób wątroby, stosowanie leku Blissel powinno być rozważane bardzo ostrożnie, z dokładną analizą stosunku korzyści do ryzyka. Niewyjaśnione objawy ginekologiczne wymagają pełnej diagnostyki przed włączeniem terapii. Decyzja o odradzeniu stosowania estriolu powinna być oparta na kompleksowej ocenie stanu zdrowia pacjentki oraz dostępności alternatywnych metod leczenia, a pacjentka powinna być odpowiednio poinformowana o powodach i możliwych opcjach terapeutycznych.
choroba zakrzepowo-zatorowa, choroba zakrzepowo-zatorowa naczyń tętniczych, cukrzyca, czynnik ryzyka zakrzepicy, dusznica bolesna, guz estrogenozależny, hiperplazja endometrium, krwawienie z narządów płciowych, metylu parahydroksybenzoesan, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na substancję czynną, niedobór antytrombiny, niedobór białka C, niedobór białka S, nowotwór estrogenozależny, ostra choroba wątroby, otyłość, porfiria, propylu parahydroksybenzoesan, rak endometrium, rak piersi, skłonność do zakrzepicy, zaburzenie lipidowe, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Letrozole Bluefish 2,5 mg
Letrozole Bluefish, zawierający 2,5 mg letrozolu, wykazuje specyficzny profil działań niepożądanych, istotny w leczeniu nowotworów piersi. Działania niepożądane występują u około 33% pacjentek z przerzutami oraz u około 80% leczonych uzupełniająco i przedłużonym leczeniem uzupełniającym. Najczęstsze objawy to uderzenia gorąca, hipercholesterolemia, bóle stawów, zmęczenie, nasilone pocenie i nudności. Szczególną uwagę należy zwrócić na powikłania kostne (osteoporoza i złamania kości) oraz zdarzenia sercowo-naczyniowe, w tym udary i zakrzepowo-zatorowe. W porównaniu z tamoksyfenem, letrozol wiąże się z wyższą częstością złamań kości (14,7% vs 11,4%), osteoporozy (5,1% vs 2,7%) oraz zawału mięśnia sercowego (1,7% vs 1,1%), natomiast tamoksyfen częściej powoduje zdarzenia zakrzepowo-zatorowe (4,6% vs 3,2%) i hiperplazję endometrium (2,9% vs 0,4%).
ból stawów, dławica piersiowa, hipercholesterolemia, hiperplazja endometrium, krwawienie z dróg rodnych, leczenie nowotworowe, letrozol, leukopenia, nadciśnienie tętnicze, nadmierne pocenie, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, palec trzaskający, przemijający atak niedokrwienny, rak endometrium, reakcja anafilaktyczna, rumień wielopostaciowy, tamoksyfen, toksyczna nekroliza naskórka, udar mózgu, udar niedokrwienny, uderzenie gorąca, zaburzenie proliferacyjne endometrium, zakrzepica tętnicza, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie ścięgna, zatorowość płucna, zawał serca, zdarzenie mózgowo-naczyniowe, zdarzenie sercowo-naczyniowe, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe, zerwanie ścięgna, zespół cieśni nadgarstka, złamanie kości - Leksykon leków
Działania niepożądane – Tamoxifen-Ebewe 10 10 mg
Tamoksyfen, stosowany w dawkach 10 mg i 20 mg, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, szczególnie w układzie rozrodczym, gdzie często obserwuje się upławy, zaburzenia miesiączkowania, krwawienia z dróg rodnych oraz proliferacyjne zmiany endometrium, w tym neoplazję, hiperplazję i polipy. Ryzyko rozwoju raka endometrium jest zwiększone 2-3-krotnie u pacjentek leczonych tamoksyfenem, zwłaszcza przy długotrwałej terapii. Często występują uderzenia gorąca, incydenty niedokrwienia mózgu, zakrzepica żył głębokich oraz zator tętnicy płucnej, szczególnie w terapii skojarzonej z chemioterapią. Wśród hematologicznych działań niepożądanych dominują przemijająca niedokrwistość i małopłytkowość (80 000-90 000/mm³), a rzadziej agranulocytoza i neutropenia. Często obserwuje się zatrzymanie płynów oraz hiperkalcemię u pacjentów z przerzutami do kości.
agranulocytoza, biegunka, ból mięśni, drżenie nóg, endometrioza, hiperkalcemia, hipertriglicerydemia, incydent niedokrwienia mózgu, krwawienie z dróg rodnych, leukopenia, łysienie, małopłytkowość, marskość wątroby, mięśniak macicy, neuropatia oczna, neutropenia, niewydolność wątroby, nudności, obrzęk naczynioruchowy, pancytopenia, parestezja, pęcherzyca, porfiria skórna późna, proliferacyjna zmiana błony śluzowej macicy, przedawkowanie tamoksyfenu, przemijająca niedokrwistość, rak endometrium, retinopatia, rumień wielopostaciowy, śródmiąższowe zapalenie płuc, stłuszczenie wątroby, tamoksyfen, Tamoxifen-Ebewe, toczeń rumieniowaty, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, udar mózgu, uderzenie gorąca, upławy, wydłużenie odstępu QT, wymioty, wysypka skórna, zaburzenie miesiączkowania, zaburzenie smaku, zaburzenie widzenia, zaćma, zaczerwienienie guza, zakrzepica żył głębokich, zapalenie naczyń skórnych, zapalenie nerwu ocznego, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zaparcie, zastój żółci, zator tętnicy płucnej, zatrzymanie płynów, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe, zespół Stevensa-Johnsona, zmętnienie rogówki, żółtaczka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Systen 50
Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) powinna być stosowana wyłącznie w leczeniu objawów postmenopauzalnych negatywnie wpływających na jakość życia pacjentki, z coroczną oceną stosunku korzyści do ryzyka. Szczególną ostrożność należy zachować u kobiet z czynnikami ryzyka takimi jak mięśniaki macicy, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, nadciśnienie tętnicze, choroby wątroby, cukrzyca, migrena, toczeń rumieniowaty układowy czy nowotwory estrogenozależne. Stosowanie systemu transdermalnego Systen 50 wymaga monitorowania i natychmiastowego przerwania terapii w przypadku żółtaczki, pogorszenia czynności wątroby, znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego, nowego rzutu migreny lub ciąży. U kobiet z zachowaną macicą monoterapia estrogenowa zwiększa ryzyko rozrostu i raka endometrium (2-12-krotnie), dlatego zaleca się dodanie progestagenu lub regularne badania endometrium, w tym biopsję w przypadku krwawień.
astma, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, endometrioza, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, globulina wiążąca tyroksynę, hiperplazja endometrium, hipertrójglicerydemia, hormonalna terapia zastępcza, kamica żółciowa, mastopatia, mięśniak macicy, migrena, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, obrzęk naczynioruchowy, otoskleroza, padaczka, przedwczesna menopauza, rak endometrium, rak jajnika, rak piersi, toczeń rumieniowaty układowy, udar niedokrwienny mózgu, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, żółtaczka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Implanon NXT 68 mg
Implant podskórny Implanon NXT zawiera 68 mg etonogestrelu i jest przeciwwskazany u pacjentek z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, a także u kobiet z aktualną żylną chorobą zakrzepowo-zatorową, w tym zakrzepicą żył głębokich i zatorowością płucną. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także obecność lub podejrzenie nowotworów hormonozależnych, takich jak rak piersi, endometrium czy szyjki macicy. Ponadto implant nie powinien być stosowany u pacjentek z guzami wątroby (łagodnymi i złośliwymi) oraz ciężkimi chorobami wątroby, dopóki nie nastąpi normalizacja funkcji wątroby. Krwawienie z dróg rodnych o nieznanej etiologii wymaga pełnej diagnostyki przed rozważeniem zastosowania implantu.
antykoncepcja hormonalna, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, ciężka choroba wątroby, cukrzyca, etonogestrel, gruczolak wątrobowokomórkowy, guz wątroby, hipercholesterolemia, implant podskórny, krwawienie z dróg rodnych, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na lek, nowotwór zależny od hormonów płciowych, ogniskowy rozrost guzkowy wątroby, przedłużone uwalnianie leku, rak endometrium, rak piersi, rak szyjki macicy, wirusowe zapalenie wątroby, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zdekompensowana marskość wątroby, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cliovelle 1 mg/0,5mg tabletki 1 mg + 0,5 mg
Produkt leczniczy Cliovelle zawiera 1 mg estradiolu (w postaci walerianianu estradiolu) oraz 0,5 mg octanu noretysteronu i jest stosowany w hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są krwawienia z pochwy oraz ból i tkliwość gruczołów sutkowych, występujące u 10-20% pacjentek, zwłaszcza w początkowych miesiącach terapii. Inne działania niepożądane obejmują m.in. kandydozę pochwy, nadwrażliwość, zatrzymanie płynów, depresję, migreny, zakrzepicę żył powierzchownych i zatorowość płucną, nudności, bóle brzucha, hirsutyzm, bóle pleców, krwotoki z pochwy, obrzęki obwodowe oraz zwiększenie masy ciała. Stosowanie HTZ wiąże się ze zwiększonym ryzykiem raka piersi, szczególnie przy terapii skojarzonej estrogen-progestagen przez ponad 5 lat, z ryzykiem względnym do 1,6 i dodatkowymi 8 przypadkami na 1000 kobiet po 5 latach stosowania. Ryzyko raka endometrium wzrasta przy stosowaniu samych estrogenów u kobiet z zachowaną macicą, co można zminimalizować przez dodanie progestagenu przez co najmniej 12 dni w cyklu.
choroba wieńcowa, demencja, hirsutyzm, kamica żółciowa, kandydoza pochwy, krwawienie maciczne, krwawienie z pochwy, łysienie, migrenowy ból głowy, nowotwór jajnika, obrzęk obwodowy, octan noretysteronu, ostuda, plamica naczyniowa, pokrzywka, rak endometrium, rak piersi, reakcja anafilaktyczna, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, terapia estrogenowo-progestagenowa, terapia hormonalna zastępcza, tkliwość gruczołów sutkowych, trądzik, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, walerianian estradiolu, włókniak macicy, zakrzepica żył, zakrzepica żył głębokich, zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych, zapalenie pochwy, zator tętnicy płucnej, zatorowość płucna, zatrzymanie płynów, zespół suchego oka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Ovestin 1 mg/g
Lek Ovestin, zawierający estriol w formie kremu dopochwowego, posiada szereg bezwzględnych przeciwwskazań, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentek z rozpoznanym lub podejrzewanym rakiem piersi oraz nowotworami estrogenozależnymi, takimi jak rak endometrium. Ponadto, nie należy stosować Ovestinu przy niezdiagnozowanym krwawieniu z dróg rodnych, nieleczonej hiperplazji endometrium oraz w stanach zwiększonego ryzyka zakrzepowo-zatorowego, w tym przy żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej, zaburzeniach krzepnięcia (niedobór białka C, S, antytrombiny) oraz chorobach zakrzepowo-zatorowych tętnic (np. dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego). Przeciwwskazaniem jest także ostra choroba wątroby lub nieustabilizowane wyniki prób wątrobowych po przebytej chorobie wątroby. Leku nie należy stosować u pacjentek z nadwrażliwością na estriol lub substancje pomocnicze, takie jak alkohol cetylowy (36,7 mg/g kremu) i alkohol stearylowy (88,4 mg/g kremu), a także u chorych na porfirię.
W sytuacjach klinicznych wymagających szczególnej ostrożności, takich jak obciążony wywiad rodzinny w kierunku chorób estrogenozależnych (rak piersi, endometrium) czy podejrzenie zaburzeń krzepnięcia, konieczna jest indywidualna ocena korzyści i ryzyka oraz rozważenie alternatywnych metod leczenia. Terapia powinna być odroczona u pacjentek z niepotwierdzonymi diagnostycznie zaburzeniami krzepnięcia, podwyższonymi enzymami wątrobowymi lub nieustabilizowanymi stanami sercowo-naczyniowymi. Niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych wymagają pełnej diagnostyki przed zastosowaniem Ovestinu. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentki z historią reakcji alergicznych na estrogeny lub składniki kremu, zwłaszcza alkohole tłuszczowe, które mogą wywołać nadwrażliwość. Wskazane jest ścisłe przestrzeganie przeciwwskazań i monitorowanie stanu klinicznego pacjentek podczas terapii estriolem.
choroba wątroby, choroba zakrzepowo-zatorowa, dławica piersiowa, enzymy wątrobowe, estriol, hiperplazja endometrium, krwawienie z dróg rodnych, nadwrażliwość na estriol, niedobór antytrombiny, niedobór białka C, niedobór białka S, nowotwory estrogenozależne, objawy kliniczne, porfiria, powikłania sercowo-naczyniowe, rak endometrium, rak piersi, reakcje alergiczne, terapia estrogenowa, trombofilia, zaburzenia krzepnięcia, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Doxorubicin-Ebewe 2 mg/ml
Doksorubicyna chlorowodorek, substancja czynna leku Doxorubicin-Ebewe, jest cytostatykiem stosowanym w terapii szerokiego spektrum nowotworów, zarówno hematologicznych, jak i guzów litych. Preparat dostępny jest w formie koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 2 mg/ml, w fiolkach zawierających 10 mg, 50 mg, 100 mg lub 200 mg substancji czynnej. Wskazania obejmują m.in. mięsak tkanek miękkich i kości, ziarnicę złośliwą, chłoniaki nieziarnicze, ostre białaczki limfoblastyczne i szpikowe, rak tarczycy, piersi, jajnika, pęcherza moczowego, drobnokomórkowy rak płuc oraz neuroblastomę. Dodatkowo, doksorubicyna wykazuje korzyści terapeutyczne w leczeniu szpiczaka mnogiego, nowotworów układu rozrodczego kobiet (rak endometrium, szyjki macicy), nowotworów pediatrycznych (guz Wilmsa), nowotworów głowy i szyi, przewodu pokarmowego (rak żołądka, trzustki, wątroby) oraz układu moczowo-płciowego mężczyzn (rak prostaty, jądra).
chemioterapia przeciwnowotworowa, chłoniak nieziarniczy, cytostatyk, guz Wilmsa, kardiotoksyczność, komórka plazmatyczna, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, mięsak tkanek miękkich, nefroblastoma, neuroblastoma, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra białaczka szpikowa, rak drobnokomórkowy płuc, rak endometrium, rak gruczołu krokowego, rak jądra, rak jajnika, rak pęcherza moczowego, rak piersi, rak szyjki macicy, rak tarczycy, rak trzustki, rak wątroby, rak żołądka, szpiczak mnogi, wynaczynienie, ziarnica złośliwa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Femoston conti 1 mg + 5 mg
Femoston conti 1 mg + 5 mg to preparat hormonalny zawierający 1 mg 17β-estradiolu (estradiol półwodny) oraz 5 mg dydrogesteronu, klasyfikowany w grupie progestagenów i estrogenów (kod ATC: G03FA14). Estradiol uzupełnia niedobory estrogenów u kobiet po menopauzie, łagodząc objawy wypadowe i zapobiegając utracie masy kostnej. Dydrogesteron, jako progestagen doustny, przeciwdziała ryzyku rozrostu endometrium i raka endometrium, które mogą wynikać z monoterapii estrogenowej u kobiet z zachowaną macicą. Klinicznie potwierdzono szybkie złagodzenie objawów menopauzy oraz wysoką skuteczność terapii, z 88% pacjentek osiągających amenorrhea po 10-12 miesiącach leczenia, przy rzadkim występowaniu nieregularnych krwawień (15% w pierwszych 3 miesiącach, spadających do 12% w okresie 10-12 miesiąca).
17β-estradiol, amenorrhea, dydrogesteron, estradiol, gęstość mineralna kości, hormonalna terapia zastępcza, krętarz kości udowej, menopauza, nieregularne krwawienie, objawy wypadowe, odcinek lędźwiowy kręgosłupa, osteoporoza, plamienie, rak endometrium, rozrost endometrium, szyjka kości udowej, trójkąt Warda, złamanie osteoporotyczne, złamanie szyjki kości udowej, złamanie trzonu kręgu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Kliogest 2 mg + 1 mg
Kliogest to preparat hormonalnej terapii zastępczej zawierający 2 mg estradiolu (estradiol półwodny) oraz 1 mg noretysteronu octanu. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są krwawienia z dróg rodnych oraz ból lub tkliwość piersi, występujące u 10-30% pacjentek, zwłaszcza w początkowym okresie terapii. Inne działania niepożądane obejmują m.in. kandydozę narządów rodnych, zatrzymanie płynów, depresję, bóle głowy, zakrzepowe zapalenie żył, nudności, zmiany skórne, bóle mięśniowo-szkieletowe oraz obrzęki obwodowe. Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano także bardzo rzadkie reakcje nadwrażliwości, nowotwory (w tym rak endometrium), zaburzenia psychiczne, neurologiczne, naczyniowe i inne, które wymagają dalszego monitorowania.
choroba pęcherzyka żółciowego, choroba wieńcowa, estradiol, hiperplazja endometrium, hirsutyzm, hormonalna terapia zastępcza, kamica żółciowa, kandydoza narządów rodnych, krwawienie z dróg rodnych, mięśniak macicy, noretysteronu octan, nowotwór jajnika, obrzęk naczynioruchowy, plamica naczyniowa, rak endometrium, rak piersi, reakcja anafilaktyczna, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, tkliwość piersi, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, wstrząs anafilaktyczny, zakrzepica żył głębokich, zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych, zapalenie pochwy, zatorowość płucna, zatrzymanie płynów, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Norgestymat – Przeciwwskazania stosowania
Norgestymat w preparacie Elin (250 µg norgestymatu + 35 µg etynyloestradiolu) jest przeciwwskazany u pacjentek z nadwrażliwością na składniki leku, w tym na laktozę (89,203 mg/tabletkę), oraz u osób z aktywną lub przebytą żylno-zakrzepową chorobą (ŻChZZ), w tym z dziedzicznymi lub nabytymi predyspozycjami takimi jak oporność na APC, niedobory antytrombiny III, białka C i S, a także po dużych zabiegach chirurgicznych z unieruchomieniem. Przeciwwskazania dotyczą również tętniczej choroby zakrzepowo-zatorowej (np. zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, TIA) oraz stanów predysponujących, takich jak hiperhomocysteinemia, obecność przeciwciał antyfosfolipidowych czy migrena z aurą neurologiczną. Szczególną ostrożność wymaga obecność wielu czynników ryzyka tętniczych incydentów, w tym cukrzycy z powikłaniami naczyniowymi, ciężkiego nadciśnienia i dyslipoproteinemii.
ciężka dyslipoproteinemia, ciężkie nadciśnienie, cukrzyca z objawami naczyniowymi, czynnik V Leiden, dławica piersiowa, etynyloestradiol, glekaprewir z pibrentaswirem, gruczolak wątroby, hiperhomocysteinemia, hipertriglicerydemia, marskość wątroby, migrena z ogniskowymi objawami, nadwrażliwość na substancje czynne, niedobór antytrombiny III, niedobór białka C, niedobór białka S, nietolerancja laktozy, nowotwór estrogenozależny, nowotwór wątroby, ombitaswir z parytaprewirem, oporność na APC, przeciwciała antyfosfolipidowe, przemijający napad niedokrwienia mózgu, rak endometrium, rak piersi, sofosbuwir z welpataswirem, tętnicza choroba zakrzepowo-zatorowa, udar mózgu, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Luttagen 200 mg
Luttagen to preparat zawierający progesteron w dawkach 100 mg lub 200 mg, będący identycznym chemicznie hormonem jak endogenny progesteron produkowany przez ciałko żółte. Jego działanie farmakodynamiczne opiera się na modulacji tkanek docelowych uprzednio uwrażliwionych przez estrogeny, co jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego kobiety. Progesteron indukuje transformację endometrium z fazy proliferacyjnej do wydzielniczej, co przygotowuje błonę śluzową macicy do implantacji zarodka oraz zapobiega estrogenozależnemu przerostowi endometrium, zmniejszając ryzyko rozwoju raka endometrium. W tkance piersiowej hormon ten promuje różnicowanie struktur przewodowych i zrazikowych oraz antagonizuje proliferacyjne działanie estradiolu na komórki nabłonkowe i mezenchymalne, co ma znaczenie w regulacji proliferacji gruczołu piersiowego.
ciałko żółte, cykl miesiączkowy, faza proliferacyjna, faza wydzielnicza, gruczoł piersiowy, hormon płciowy, implantacja zarodka, mięśniówka gładka macicy, naturalny progesteron, poronienie, progestagen, progesteron, przedwczesny poród, przerost endometrium, rak endometrium, terapia hormonalna, tkanka docelowa, tkanka gruczołowa, układ rozrodczy - Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie poprzymiotopauzalne – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Krwawienie pomenopauzalne (PMB) definiowane jako krwawienie z pochwy u kobiet po co najmniej 12 miesiącach bez miesiączki, wymaga pilnej diagnostyki ze względu na ryzyko nowotworów narządu rodnego, zwłaszcza raka endometrium, który występuje u 10-15% pacjentek z PMB. Dane z dużego badania kohortowego wskazują, że bezwzględne ryzyko rozwoju raka endometrium wynosi 4,23% w ciągu 3 miesięcy, 4,66% w ciągu roku oraz 5,18% w ciągu 5 lat od wystąpienia PMB. Ryzyko to jest wyższe u kobiet starszych oraz u pacjentek z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca czy choroby układu sercowo-naczyniowego, gdzie obserwuje się nawet 23-krotny wzrost ryzyka raka endometrium po 5 latach obserwacji. Wczesne wykrycie nowotworu znacząco poprawia rokowanie, z 5-letnim wskaźnikiem przeżywalności na poziomie 90% ogółem, a nawet 95% przy wykryciu przed rozprzestrzenieniem się choroby.
algorytm prognostyczny, choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzyca, echo endometrium, grubość endometrium, hiperplazja endometrium, histerektomia, krwawienie pomenopauzalne, krwawienie z pochwy, menopauza, miesiączka, negatywna wartość predykcyjna, nowotwór, przerzuty nowotworowe, rak endometrium, rak endometrium typu II, rak jajnika, rak pęcherza moczowego, regresja logistyczna, ultrasonografia przezpochwowa, USG przezpochwowe, współczynnik zachorowalności - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Ovulastan Forte 0,15 mg + 0,03 mg
Ovulastan Forte to złożony doustny środek antykoncepcyjny zawierający 0,15 mg dezogestrelu oraz 0,03 mg etynyloestradiolu, należący do grupy progestagenów i estrogenów w dawkach stałych (kod ATC: G03AA09). Jego mechanizm działania opiera się głównie na hamowaniu owulacji oraz zmianach w wydzielinie szyjki macicy, co utrudnia penetrację plemników. Skuteczność preparatu potwierdzono w badaniu wieloośrodkowym obejmującym 23 258 cykli, gdzie nieskorygowany indeks Pearla wyniósł 0,1 (95% CI: 0,0-0,3), co świadczy o bardzo wysokiej skuteczności w zapobieganiu nieplanowanej ciąży. Preparat wpływa również korzystnie na charakterystykę cyklu miesiączkowego, zwiększając jego regularność, zmniejszając ból oraz intensywność krwawień, co może redukować ryzyko niedoboru żelaza u pacjentek.
cykl miesiączkowy, dezogestrel, doustny środek antykoncepcyjny, estrogen syntetyczny, etynyloestradiol, grupa farmakoterapeutyczna, hamowanie owulacji, indeks Pearla, kod ATC, krwawienie z odstawienia, laktoza jednowodna, niedobór żelaza, nieregularne krwawienie, postać farmaceutyczna, progestagen, rak endometrium, rak jajnika, wydzielina szyjki macicy, złożony doustny środek antykoncepcyjny - Leksykon substancji czynnych
Norgestymat – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Norgestymat, stosowany w złożonych hormonalnych środkach antykoncepcyjnych (np. Elin, 250 μg norgestymatu + 35 μg etynyloestradiolu), wiąże się ze zwiększonym ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), szczególnie w pierwszym roku stosowania oraz po przerwie ≥4 tygodni. Ryzyko ŻChZZ u kobiet stosujących norgestymat wynosi około 6 na 10 000 rocznie, porównywalne do preparatów z lewonorgestrelem, i jest wyższe niż u kobiet niestosujących hormonalnej antykoncepcji (2 na 10 000). Czynniki ryzyka nasilające ŻChZZ to m.in. otyłość (BMI >30 kg/m²), długotrwałe unieruchomienie, obciążenie rodzinne, choroby współistniejące (nowotwory, toczeń, zespół hemolityczno-mocznicowy), oraz wiek >35 lat. Objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Ponadto, stosowanie norgestymatu zwiększa ryzyko tętniczych powikłań zakrzepowo-zatorowych (zawał mięśnia sercowego, udar mózgu), zwłaszcza u kobiet palących, z nadciśnieniem, migreną z aurą, cukrzycą czy obciążeniem rodzinnym. Przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentek z wieloma czynnikami ryzyka zakrzepicy.
choroba Leśniowskiego-Crohna, dyslipoproteinemia, hiperhomocysteinemia, hipertriglicerydemia, krwioplucie, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, nowotwór szyjki macicy, nowotwór wątroby, obrzęk naczynioruchowy, opryszczka ciężarnych, ostuda, otoskleroza, pląsawica Sydenhama, porfiria, przemijające niedokrwienie mózgu, rak endometrium, rak jajnika, rak piersi, tętnicza choroba zakrzepowo-zatorowa, toczeń rumieniowaty układowy, udar mózgu, wada zastawkowa serca, wirus brodawczaka ludzkiego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zakrzepica naczyniowa, zakrzepica żył głębokich, zakrzepica żylna, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zdarzenie mózgowo-naczyniowe, zespół hemolityczno-mocznicowy, złożony hormonalny środek antykoncepcyjny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Medroksyprogesteron – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Medroksyprogesteron, dostępny w postaciach takich jak DEPO-PROVERA (150 mg/ml domięśniowo co 3 miesiące), Divina (tabletki) oraz PROVERA (tabletki), jest syntetycznym progestagenem o szerokim zastosowaniu, jednak jego stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane w okresie ciąży. Ekspozycja na medroksyprogesteron w pierwszym trymestrze może wiązać się z ryzykiem zaburzeń rozwojowych układu płciowego u płodów obu płci, a w przypadku nieplanowanej ciąży rozpoczętej między 1. a 2. miesiącem po iniekcji DEPO-PROVERA istnieje ryzyko niskiej masy urodzeniowej noworodka, co zwiększa ryzyko zgonu noworodkowego, choć takie przypadki są bardzo rzadkie. W przypadku preparatu Divina, zawierającego również estradiol, brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu na płód, jednak badania na zwierzętach wykazały toksyczność rozrodczą, co wymaga natychmiastowego przerwania terapii w przypadku ciąży. Lekarz powinien jasno przekazać pacjentce konieczność przerwania leczenia po potwierdzeniu ciąży oraz omówić potencjalne ryzyko dla płodu.
brak miesiączki, Depo-Provera, działanie antykoncepcyjne, działanie hormonalne, działanie teratogenne, estradiol, medroksyprogesteron, nieplanowana ciąża, nieregularne krwawienie, niska masa urodzeniowa, octan medroksyprogesteronu, owulacja, pierwszy trymestr ciąży, powrót płodności, progestagen syntetyczny, progestageny, przenikanie do mleka kobiecego, rak endometrium, rak nerki, toksyczność rozrodcza, zaburzenia rozwojowe, zgon noworodkowy - Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie poprzymiotopauzalne – Zapobieganie i profilaktyka
Krwawienie poprzymiotopauzalne, definiowane jako krwawienie z dróg rodnych pojawiające się co najmniej 12 miesięcy po ostatniej miesiączce, jest zawsze objawem patologii wymagającym pilnej diagnostyki w celu wykluczenia nowotworów złośliwych, zwłaszcza raka endometrium, który stanowi około 10% przyczyn tego krwawienia. U 95% pacjentek z rakiem endometrium występuje krwawienie poprzymiotopauzalne, co podkreśla jego znaczenie jako wczesnego objawu. Diagnostyka powinna obejmować ultrasonografię endometrium, biopsję pod kontrolą histeroskopii oraz cytologię, a w przypadku nawracających krwawień nawet przy cienkiej błonie śluzowej macicy wskazana jest biopsja. Leczenie i profilaktyka zależą od przyczyny: atrofia endometrium wymaga terapii estrogenowej miejscowej lub systemowej, rozrost endometrium bez atypii – progestagenów doustnych lub lewonorgestrelu IUS, natomiast rozrost z atypią wskazuje na histerektomię. W przypadku raka endometrium konieczne jest radykalne leczenie chirurgiczne.
antybiotykoterapia, atrofia endometrium, atrofia pochwy, badanie cytologiczne, biopsja endometrium, doustny środek antykoncepcyjny, estrogen, histerektomia, histeroskopia, hormonalna terapia zastępcza, lewonorgestrel, medroksyprogesteron, menopauza, mięśniak macicy, polip endometrium, polip szyjki macicy, preparat estrogenowy, progestagen, rak endometrium, rak piersi, rozrost endometrium, stan przednowotworowy, tamoksyfen, wkładka wewnątrzmaciczna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Megace 40 mg/ml
Megestrolu octan, zawarty w preparacie Megace (40 mg/ml, zawiesina doustna), jest syntetycznym gestagenem o działaniu przeciwnowotworowym, stosowanym głównie w terapii hormonozależnych nowotworów piersi i endometrium. Jego mechanizm działania nie jest w pełni poznany, jednak przypuszcza się, że efekt terapeutyczny wynika z hamowania produkcji gonadotropin przez przysadkę mózgową, co prowadzi do zahamowania proliferacji komórek nowotworowych zależnych od hormonów płciowych. Megestrolu octan klasyfikowany jest w grupie leków przeciwnowotworowych i immunomodulujących (kod ATC: L02AB01).
anoreksja i kacheksja, działanie gestagenne, efekt przeciwnowotworowy, gonadotropina, hamowanie owulacji, kacheksja nowotworowa, lek immunomodulujący, lek przeciwnowotworowy, mechanizm działania przeciwnowotworowego, megestrol octan, nowotwór endometrium, nowotwór hormonozależny, nowotwór piersi, progestagen, przyrost masy ciała, przysadka mózgowa, rak endometrium, rak piersi, środek przeciwnowotworowy, syntetyczny steroid, zawiesina doustna, zespół wyniszczenia - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Aridya 2 mg
Lek Aridya zawierający 2 mg dienogestu jest przeciwwskazany u pacjentek z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, a także u osób z aktywną żylną chorobą zakrzepowo-zatorową, w tym zakrzepicą żył głębokich, zatorowością płucną i zakrzepicą zatok żylnych mózgu. Przeciwwskazania obejmują również choroby tętnic i układu sercowo-naczyniowego, takie jak zawał mięśnia sercowego, udar mózgu (zarówno niedokrwienny, jak i krwotoczny) oraz chorobę niedokrwienną serca. Dienogest może negatywnie wpływać na profil lipidowy i parametry hemostazy, co zwiększa ryzyko powikłań u pacjentek z tymi schorzeniami. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentek z cukrzycą ze zmianami naczyniowymi, ciężką chorobą wątroby, guzami wątroby, a także u osób z rozpoznanymi lub podejrzewanymi nowotworami zależnymi od hormonów płciowych.
choroba niedokrwienna serca, choroba wątroby, cukrzyca, dienogest, dławica piersiowa, guz wątroby, hemostaza, hormon steroidowy, krwawienie z pochwy, miażdżyca tętnic, nadwrażliwość, nefropatia, neuropatia, nowotwór hormonozależny, profil lipidowy, progestagen, rak endometrium, rak piersi, retinopatia cukrzycowa, udar mózgu, zakrzepica zatok żylnych mózgu, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Krwawienie poprzymiotopauzalne – Leczenie
Krwawienie poprzymiotopauzalne (KPM), definiowane jako krwawienie z dróg rodnych po minimum 12 miesiącach od ostatniej miesiączki, wymaga kompleksowej diagnostyki ze względu na ryzyko raka endometrium, który występuje u około 10% pacjentek z KPM i manifestuje się w 95% przypadków właśnie tym objawem. Diagnostyka powinna obejmować ocenę ultrasonograficzną endometrium (grubość ≤ 4 mm przy ciągłej HTZ lub ≤ 7 mm przy sekwencyjnej HTZ wskazuje na niskie ryzyko raka), histeroskopię oraz biopsję w przypadku pogrubienia endometrium. Przyczyny KPM są różnorodne i obejmują atrofię pochwy, polipy endometrialne (około 30% przypadków), mięśniaki macicy, rozrost endometrium (w tym atypowy, wymagający często histerektomii), infekcje narządów płciowych oraz efekty uboczne hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Leczenie jest indywidualizowane, uwzględniając nasilenie i czas trwania krwawienia, choroby współistniejące oraz preferencje pacjentki.
atrofia pochwy, biopsja węzłów chłonnych, chemioterapia, choroba zakrzepowo-zatorowa, cukrzyca, doksycyklina, histerektomia, histeroskopia, hormonalna terapia zastępcza, hormonoterapia, inhibitor aromatazy, krwawienie poprzymiotopauzalne, kwas traneksamowy, łyżeczkowanie jamy macicy, miejscowa terapia estrogenowa, mięśniak macicy, miomektomia, neoplazja śródnabłonkowa, niedokrwistość z niedoboru żelaza, owariektomia, polip endometrialny, polipektomia histeroskopowa, radioterapia, rak endometrium, rozrost endometrium, salpingektomia, selektywny modulator receptora estrogenowego, terapia przeciwzakrzepowa, zaburzenie krzepnięcia, zakażenie narządów płciowych, zapalenie endometrium, zespół Cowdena, zespół Lyncha, zespół policystycznych jajników - Leksykon substancji czynnych
Medroksyprogesteron – Dawkowanie i sposób podawania
Medroksyprogesteron, syntetyczny progestagen, stosowany jest w leczeniu nowotworów (rak endometrium, nerek, piersi) oraz zaburzeń ginekologicznych. W terapii nowotworowej preparat Depo-Provera (150 mg/ml) podaje się domięśniowo: w raku endometrium lub nerek dawka początkowa wynosi 400-1000 mg tygodniowo, a dawka podtrzymująca 400 mg miesięcznie; w raku piersi stosuje się 500-1000 mg/dobę przez 28 dni, następnie 500 mg dwa razy w tygodniu. W zaburzeniach ginekologicznych Provera (tabletki 5 mg lub 10 mg) podawana jest doustnie, np. w wtórnym braku miesiączki 5-10 mg/dobę przez 5-10 dni, a w endometriozie 10 mg trzy razy dziennie (30 mg/dobę) przez 90 dni. W hormonalnej terapii zastępczej stosuje się schematy ciągłe (2,5-5 mg/dobę) lub sekwencyjne (5-10 mg/dobę przez 10-14 dni cyklu 28-dniowego). Preparat złożony Divina zawiera 2 mg estradiolu walerianianu i 10 mg medroksyprogesteronu octanu, podawany w cyklach 28-dniowych (21 dni leczenia + 7 dni przerwy).
brak miesiączki wtórny, Depo-Provera, działanie niepożądane, endometrioza, estradiol walerianian, hormonalna terapia zastępcza, krwawienie bezowulacyjne, krwawienie śródcykliczne, krwawienie z odstawienia, medroksyprogesteron, menopauza, objawy menopauzy, plamienie z dróg rodnych, podanie domięśniowe, progestagen syntetyczny, rak endometrium, rak nerki, rak piersi, rozrost endometrium, schemat ciągły, schemat sekwencyjny, zaburzenie ginekologiczne, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Ovestin 2 mg
Ovestin w dawce 2 mg, zawierający estriol, jest lekiem hormonalnym o licznych bezwzględnych przeciwwskazaniach. Nie powinien być stosowany u pacjentek z rozpoznanym lub podejrzewanym rakiem piersi, estrogenozależnymi guzami złośliwymi (np. rakiem endometrium), niezdiagnozowanym krwawieniem z dróg rodnych oraz nieleczoną hiperplazją endometrium. Ponadto, przeciwwskazany jest u pacjentek z aktualną lub przebyłą żylno-zakrzepową chorobą, w tym zakrzepicą żył głębokich, zatorowością płucną, zaburzeniami krzepnięcia (niedobór białka C, S, antytrombiny) oraz chorobami zakrzepowo-zatorowymi tętnic (dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego). Ryzyko nasilenia procesów zakrzepowo-zatorowych jest głównym powodem tych przeciwwskazań.
choroba wątroby, choroba zakrzepowo-zatorowa tętnic, dławica piersiowa, estriol, guz estrogenozależny, hiperplazja endometrium, krwawienie z dróg rodnych, laktoza jednowodna, lek hormonalny, nadwrażliwość na lek, niedobór antytrombiny, niedobór białka C, niedobór białka S, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, porfiria, próba wątrobowa, rak endometrium, rak piersi, zaburzenie krzepnięcia, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół policystycznych jajników – Objawy
Zespół policystycznych jajników (PCOS) to złożone zaburzenie endokrynologiczne dotykające 5-13% kobiet w wieku rozrodczym, charakteryzujące się zaburzeniami owulacji, hiperandrogenizmem oraz obecnością licznych pęcherzyków w jajnikach. Klinicznie manifestuje się oligomenorrheą (<9 miesiączek/rok lub odstępy >35 dni), amenorrheą (>3 miesiące bez miesiączki), nieregularnymi i obfitymi krwawieniami, a także objawami hiperandrogenizmu, takimi jak hirsutyzm (około 70% przypadków), łysienie androgenowe, trądzik i tłusta skóra. PCOS wiąże się z wysokim odsetkiem insulinooporności (50-70%) oraz otyłością (40-80%), szczególnie typu centralnego, co zwiększa ryzyko powikłań metabolicznych, w tym cukrzycy typu 2 (ponad 50% do 40. roku życia), chorób sercowo-naczyniowych, bezdechu sennego (około 50%) oraz raka endometrium. Zaburzenia owulacji prowadzą do niepłodności u 70-80% pacjentek, a ryzyko powikłań ciążowych, takich jak poronienia, cukrzyca ciążowa czy stan przedrzucawkowy, jest istotnie podwyższone.
acanthosis nigricans, amenorrhea, antyandrogen, badanie hormonalne, bezdech senny, błona śluzowa macicy, choroba sercowo-naczyniowa, cukrzyca ciążowa, cukrzyca typu 2, depresja, dysfunkcja seksualna, endokrynopatia, fenotyp PCOS, hiperandrogenizm, hirsutyzm, insulinooporność, kryteria Rotterdam, lek stymulujący owulację, łysienie androgenowe, makrosomia płodu, metformina, niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, nieregularna owulacja, oligomenorrhea, pęcherzyk jajnikowy, perimenopauza, poród przedwczesny, problem z płodnością, przyrost masy ciała, rak endometrium, stan przedrzucawkowy, tłusta skóra, trądzik, zaburzenie lękowe, zaburzenie odżywiania, zaburzenie owulacji, zespół policystycznych jajników - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Levosert
System terapeutyczny domaciczny Levosert zawiera 52 mg lewonorgestrelu, uwalnianego w dawce 20 µg/24 h, i wymaga szczegółowej oceny przed i po założeniu. Przed implantacją należy przeprowadzić pełny wywiad, badanie fizykalne, pomiar tętna i ciśnienia, badanie miednicy oraz wykluczyć ciążę i infekcje dróg rodnych. System nie chroni przed zakażeniami HIV ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. Kontrola po 4-6 tygodniach ma na celu potwierdzenie prawidłowego położenia i obecności nici. Wskazane jest monitorowanie nieregularnych krwawień, które mogą maskować patologie endometrium, a także zachęcanie pacjentek do rzucenia palenia. System należy stosować ostrożnie u pacjentek z migreną, nadciśnieniem, chorobami tętnic, zakrzepicą, wrodzonymi wadami serca oraz w trakcie długotrwałej terapii kortykosteroidami.
antybiotykoterapia, atrezja pęcherzyka, białaczka, bradykardia, choroba tętnic, choroba zakrzepowo-zatorowa, ciąża pozamaciczna, cukrzyca, depresja, folikulogeneza, kortykosteroid, migrena ogniskowa, nadciśnienie tętnicze, napad padaczkowy, nowotwór złośliwy, obniżony nastrój, perforacja macicy, polip, przemijające niedokrwienie mózgu, rak endometrium, rak piersi, reakcja wazowagalna, sepsa, tolerancja glukozy, torbiel jajnika, udar mózgu, wada zastawki serca, wrodzona wada serca, zakażenie narządów miednicy, zakrzepica tętnicza, zapalenie wsierdzia, zawał serca, żółtaczka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Bijuva
Produkt leczniczy Bijuva, zawierający 1 mg estradiolu i 100 mg progesteronu w kapsułkach miękkich, jest wskazany do hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) u kobiet z objawami menopauzy obniżającymi jakość życia. Terapia powinna być wdrażana po starannej ocenie stosunku korzyści do ryzyka, przeprowadzanej co najmniej raz w roku. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentki z przedwczesną menopauzą, u których ryzyko powikłań jest mniejsze. Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest zebranie szczegółowego wywiadu, badanie przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem narządów miednicy i piersi oraz ocena przeciwwskazań i czynników ryzyka. W trakcie terapii zaleca się indywidualne dostosowanie częstotliwości badań kontrolnych, w tym mammografii, oraz edukację pacjentek w zakresie zgłaszania niepokojących objawów piersi.
astma oskrzelowa, badanie przedmiotowe, biopsja endometrium, cukrzyca, endometrioza, estradiol, gruczolak wątrobowokomórkowy, hiperplazja endometrium, hormonalna terapia zastępcza, kamica żółciowa, krwawienie międzymiesiączkowe, mammografia, mięśniak gładki, migrena, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, nowotwór estrogenozależny, nowotwór złośliwy błony śluzowej macicy, otoskleroza, padaczka, plamienie, progesteron, przedwczesna menopauza, rak endometrium, rozrost endometrium, toczeń rumieniowaty układowy, włókniakomięśniak macicy, zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, żółtaczka - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Vagifem 10 mcg
Lek Vagifem, zawierający 10 mikrogramów estradiolu półwodnego w postaci tabletek dopochwowych, posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Bezwzględnie nie powinien być stosowany u pacjentek z rozpoznaniem, podejrzeniem lub historią raka piersi oraz innych estrogenozależnych nowotworów złośliwych, w tym raka endometrium, ze względu na ryzyko stymulacji wzrostu komórek nowotworowych. Przeciwwskazaniem jest także nieleczona hiperplazja endometrium oraz niezdiagnozowane krwawienia z narządów płciowych, które wymagają wykluczenia patologii nowotworowej przed terapią. Ponadto, Vagifem jest niewskazany u pacjentek z przebytą lub czynną idiopatyczną żylną chorobą zakrzepowo-zatorową, zaburzeniami krzepnięcia (np. niedobór białka C, S, antytrombiny), a także u osób z chorobą zakrzepowo-zatorową naczyń tętniczych, w tym dusznicą bolesną i zawałem mięśnia sercowego, ze względu na zwiększone ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych. Przeciwwskazaniem jest również ostra lub nieuregulowana choroba wątroby oraz nadwrażliwość na estradiol lub substancje pomocnicze, a także porfiria, gdzie estrogeny mogą nasilać objawy choroby.
W sytuacjach klinicznych wymagających szczególnej ostrożności, decyzja o zastosowaniu Vagifemu powinna być poprzedzona dokładną oceną stosunku korzyści do ryzyka. Należy zachować szczególną czujność u pacjentek z czynnikami ryzyka chorób zakrzepowo-zatorowych, takimi jak otyłość (BMI > 30 kg/m²), zaawansowany wiek, palenie tytoniu, długotrwałe unieruchomienie, operacje chirurgiczne oraz rodzinne występowanie tych schorzeń. U pacjentek z chorobami układu sercowo-naczyniowego (nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, cukrzyca) konieczne jest ścisłe monitorowanie parametrów kardiologicznych. Również u pacjentek z historią chorób wątroby zaleca się regularną kontrolę enzymów wątrobowych, a w przypadku pojawienia się nieprawidłowości – odstawienie leku. Wystąpienie reakcji alergicznych wymaga natychmiastowego przerwania terapii. Vagifem powinien być stosowany wyłącznie po wykluczeniu przeciwwskazań i po dokładnej diagnostyce, zwłaszcza w przypadku krwawień z dróg rodnych o nieustalonej etiologii.
biosynteza hemu, choroba zakrzepowo-zatorowa naczyń tętniczych, cukrzyca, dusznica bolesna, enzymy wątrobowe, estradiol, estradiol półwodny, guz estrogenozależny, hiperplazja endometrium, krwawienie z narządów płciowych, nadciśnienie tętnicze, niedobór antytrombiny, niedobór białka C, niedobór białka S, ostra choroba wątroby, otyłość, porfiria, rak endometrium, rak piersi, skłonność do zakrzepicy, tabletka dopochwowa, zaburzenia lipidowe, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rak endometrium – Objawy
Rak endometrium, najczęstszy nowotwór złośliwy żeńskiego układu rozrodczego, diagnozowany jest średnio u kobiet w wieku około 60 lat, rzadko poniżej 45. roku życia, z istotnym ryzykiem u pacjentek z BMI >30. Charakterystycznym objawem jest nieprawidłowe krwawienie z pochwy, występujące u około 90% chorych, różniące się w zależności od statusu menopauzalnego (np. każde krwawienie po menopauzie wymaga pilnej diagnostyki). Dodatkowo, około 55,4% pacjentek zgłasza nieprawidłowe upławy, a w zaawansowanych stadiach pojawiają się objawy bólowe w obrębie miednicy, dyskomfort ze strony układu moczowego i pokarmowego, utrata masy ciała oraz przewlekłe zmęczenie. Diagnostyka opiera się na badaniu ginekologicznym, przezpochwowym USG (grubość endometrium >5 mm u kobiet po menopauzie wymaga dalszej oceny), biopsji endometrium oraz ewentualnym D&C, a potwierdzenie histopatologiczne umożliwia ocenę typu i stopnia zaawansowania nowotworu.
badanie histopatologiczne, biopsja endometrium, biopsja węzłów chłonnych, błona śluzowa macicy, ból miednicy, chemioterapia, dysuria, gruczolakorak, histerektomia, immunoterapia, krwawienie międzymiesiączkowe, nieprawidłowe krwawienie z pochwy, niezamierzona utrata masy ciała, nowotwór złośliwy, obrzęk limfatyczny, pozytonowa tomografia emisyjna, przewlekłe zmęczenie, radioterapia zewnętrzna, rak endometrioidalny, rak endometrium, rak surowiczy, rak trzonu macicy, rezonans magnetyczny miednicy, rozrost endometrium, stopień zróżnicowania komórek nowotworowych, tomografia komputerowa, USG przezpochwowe, wodobrzusze, wskaźnik masy ciała, wyczuwalny guz, wyłyżeczkowanie jamy macicy