karmienie piersią
Karmienie piersią to naturalny sposób odżywiania niemowląt, podczas którego matka dostarcza dziecku mleko z własnych gruczołów sutkowych. Jest to rekomendowana przez WHO forma żywienia noworodków i niemowląt, zalecana jako wyłączny sposób karmienia przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecka, a następnie jako uzupełnienie wprowadzanego stopniowo jadłospisu do 2. roku życia lub dłużej.
Mleko matki zawiera optymalną kompozycję składników odżywczych, przeciwciał, enzymów i hormonów, które wspierają rozwój i odporność dziecka. Skład mleka zmienia się dynamicznie, dostosowując się do potrzeb rosnącego dziecka, a nawet w trakcie pojedynczego karmienia (od wodnistej siary do tłustego mleka końcowego).
Korzyści zdrowotne karmienia piersią dla dziecka obejmują m.in. zmniejszenie ryzyka infekcji dróg oddechowych, zakażeń przewodu pokarmowego, alergii, otyłości, cukrzycy oraz wspieranie prawidłowego rozwoju poznawczego. U matki karmienie piersią przyspiesza inwolucję macicy, zmniejsza ryzyko krwotoku poporodowego, raka piersi i jajnika oraz sprzyja budowaniu więzi z dzieckiem.
Inicjacja laktacji powinna nastąpić jak najwcześniej po porodzie, najlepiej w pierwszej godzinie życia dziecka. Prawidłowa technika karmienia, obejmująca właściwe przystawienie dziecka do piersi, ma kluczowe znaczenie dla efektywnego pobierania pokarmu i zapobiegania problemom laktacyjnym, takim jak bolesność brodawek, zastój pokarmu czy zapalenie piersi.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Dabigatran eteksylan – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Dabigatran eteksylan, stosowany jako lek przeciwzakrzepowy, wymaga szczególnej ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży oraz karmiących piersią. Kobiety leczone dabigatranem powinny stosować skuteczną antykoncepcję, aby uniknąć zajścia w ciążę, gdyż badania przedkliniczne wykazały szkodliwy wpływ leku na reprodukcję, w tym zmniejszenie liczby zagnieżdżeń zapłodnionego jaja oraz zwiększenie częstości utraty zapłodnionego jaja przy dawce 70 mg/kg (5-krotnie większej niż ekspozycja u pacjentów). Ponadto, toksyczne dawki (5-10-krotnie wyższe niż u ludzi) powodowały zmniejszenie masy ciała płodów, obniżenie ich przeżywalności oraz wzrost liczby wad rozwojowych. Ze względu na ograniczone dane kliniczne, dabigatran eteksylan nie powinien być stosowany w ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko, a pacjentki powinny niezwłocznie informować lekarza o planach ciążowych lub podejrzeniu ciąży.
alternatywna terapia przeciwzakrzepowa, badanie na zwierzętach, badanie prenatalne i postnatalne, badanie przedkliniczne, dabigatran eteksylan, dawka toksyczna, działanie przeciwzakrzepowe, karmienie piersią, kobieta w wieku rozrodczym, leczenie przeciwzakrzepowe, skuteczna antykoncepcja, terapia dabigatranem eteksylanem, toksyczność dla matki, utrata zapłodnionego jaja, wada rozwojowa płodu, wpływ na reprodukcję, zaburzenie rozwoju płodu, zagnieżdżenie zapłodnionego jaja - Leksykon substancji czynnych
Wirus polio – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Szczepionka Adacel Polio, zawierająca inaktywowany wirus polio (typ 1 – Mahoney: 29 jednostek antygenu D, typ 2 – MEF1: 7 jednostek antygenu D, typ 3 – Saukett: 26 jednostek antygenu D), może być bezpiecznie stosowana u kobiet w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Dane pochodzące z 4 randomizowanych badań klinicznych (310 kobiet), 1 prospektywnego badania obserwacyjnego (546 kobiet) oraz 5 retrospektywnych badań (124 810 kobiet) nie wykazały negatywnego wpływu na przebieg ciąży, zdrowie płodu ani noworodka. Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych potwierdzają brak wpływu na rozwój zarodka, poród i wczesny rozwój potomstwa. Podanie szczepionki w dowolnym trymestrze nie powinno stanowić zagrożenia dla płodu, a szczepienie kobiet w ciąży może zapewnić bierną ochronę noworodka poprzez transfer przeciwciał przez łożysko. W przypadku szczepionki Tetraxim, również zawierającej inaktywowany wirus polio w tych samych dawkach antygenu, brak jest danych dotyczących stosowania w ciąży, co wynika z jej przeznaczenia dla dzieci.
Adacel Polio, badanie kliniczne, badanie obserwacyjne, badanie przedkliniczne, bierna ochrona noworodka, bierny nadzór, charakterystyka produktu leczniczego, inaktywowany antygen, inaktywowany wirus polio, karmienie piersią, krztusiec, model zwierzęcy, objawy niepożądane, odpowiedź immunologiczna, płodność, prospektywne badanie obserwacyjne, przebieg ciąży, randomizowane badanie kliniczne, retrospektywne badanie obserwacyjne, rozwój zarodka, stosunek korzyści do ryzyka, Tetraxim, toksoid, transfer przeciwciał, trymestr ciąży, wirus polio, zdrowie płodu - Leksykon substancji czynnych
Wyciąg płynny z liści babki lancetowatej – Przeciwwskazania stosowania
Wyciąg płynny z liści babki lancetowatej (Plantaginis lanceolatae folii extractum fluidum), stosowany m.in. w syropie Lancetan 648 mg/5 ml, wykazuje liczne właściwości lecznicze, jednak jego zastosowanie wymaga uwzględnienia przeciwwskazań. Podstawowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na wyciąg lub składniki pomocnicze preparatu. Syrop zawiera 3,9 g sacharozy w 5 ml, co stanowi istotne ograniczenie u pacjentów z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy oraz niedoborem sacharazy-izomaltazy. Ponadto, obecność etanolu w stężeniu 4,0-7,0% (V/V) wymaga ostrożności u osób z chorobami wątroby, padaczką, schorzeniami ośrodkowego układu nerwowego, kobiet w ciąży i karmiących oraz dzieci.
choroba OUN, choroba wątroby, choroba współistniejąca, ciąża, cukrzyca, dysfunkcja wątroby, karmienie piersią, kontrola glikemii, lek przeciwpadaczkowy, nadwrażliwość na substancję czynną, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, objaw nadwrażliwości, padaczka, próg drgawkowy, reakcja alergiczna, reakcja skórna, schorzenie przewodu pokarmowego, trudność w oddychaniu, uzależnienie od alkoholu, wyciąg płynny z liści babki lancetowatej, wyciąg z babki lancetowatej, wywiad alergologiczny, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Lactulosum Hasco 2,5 g/5 ml
Stosowanie laktulozy w postaci syropu Lactulosum Hasco (2,5 g/5 ml) u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią wymaga szczególnej ostrożności. Lekarz powinien dokładnie ocenić stosunek korzyści do potencjalnego ryzyka przed zaleceniem terapii, informując pacjentkę o konieczności konsultacji oraz monitorowania stanu zdrowia matki i dziecka podczas leczenia. Brak jest szczegółowych danych dotyczących wpływu laktulozy na płodność, co powinno być uwzględnione w rozmowie z pacjentką planującą ciążę.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Symonette 75 mcg
Desogestrel Symphar to preparat antykoncepcyjny w formie tabletek powlekanych zawierających 75 mikrogramów dezogestrelu, stosowany wyłącznie u kobiet w wieku rozrodczym. Dezogestrel jest progestagenem, a lek stanowi tzw. minipigułkę, będącą alternatywą dla dwuskładnikowych środków zawierających estrogen i progestagen. Tabletki mają wymiary około 6,00 ± 0,10 mm na 2,45 ± 0,10 mm i zawierają około 67,25 mg laktozy, co jest istotne u pacjentek z nietolerancją tego cukru. Preparat jest szczególnie wskazany u kobiet z przeciwwskazaniami do estrogenów, karmiących piersią, z ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych, migreną z aurą oraz u pacjentek doświadczających działań niepożądanych estrogenów.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Sildenafil Synoptis 100 mg
Produkt leczniczy Sildenafil Synoptis, zawierający 100 mg syldenafilu w postaci tabletek powlekanych, nie jest wskazany do stosowania u kobiet, w szczególności w okresie ciąży i laktacji. Brak jest odpowiednich, dobrze kontrolowanych badań klinicznych oceniających bezpieczeństwo stosowania syldenafilu u kobiet ciężarnych i karmiących piersią, co uniemożliwia jednoznaczną ocenę ryzyka. Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych (szczury, króliki) nie wykazały negatywnego wpływu na płodność, przebieg ciąży ani rozwój płodu, co sugeruje brak istotnych działań teratogennych lub embriotoksycznych w tych modelach. U mężczyzn, jednorazowa dawka terapeutyczna 100 mg syldenafilu nie wpływa negatywnie na ruchliwość ani morfologię plemników, co wskazuje na brak wpływu na podstawowe parametry nasienia istotne dla płodności męskiej.
badanie kliniczne, badanie przedkliniczne, cytrynian syldenafilu, działanie niepożądane, karmienie piersią, laktacja, model zwierzęcy, morfologia plemników, ochotnik płci męskiej, parametr nasienia, płodność, płodność męska, profil bezpieczeństwa leku, rozrodczość, rozwój płodu, sildenafil, syldenafil, tabletka powlekana, wskazanie medyczne - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Marcaine – Adrenaline 0,5% (5 mg + 0,005 mg)/ml
Produkt leczniczy Marcaine-Adrenaline 0,5% zawiera chlorowodorek bupiwakainy w stężeniu 5 mg/ml oraz winian adrenaliny odpowiadający 5 µg/ml. Badania kliniczne nie wykazały negatywnego wpływu bupiwakainy na przebieg porodu u ludzi, jednak dane przedkliniczne na modelach zwierzęcych wskazują na potencjalne ryzyko dla przeżywalności noworodków oraz embriogenezę przy podawaniu dużych dawek w okresie ciąży. W związku z tym stosowanie preparatu u kobiet w pierwszym trymestrze ciąży powinno być rozważane wyłącznie wtedy, gdy korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko. Decyzja o zastosowaniu powinna opierać się na indywidualnej ocenie klinicznej oraz aktualnej wiedzy medycznej.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Ludiomil 75 mg
Stosowanie chlorowodorku maprotyliny u kobiet w ciąży i karmiących wymaga szczegółowej oceny korzyści i ryzyka. Badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego ani mutagennego, jednak bezpieczeństwo stosowania u ludzi nie jest w pełni potwierdzone. Pojedyncze przypadki kliniczne sugerują możliwy negatywny wpływ na płód, dlatego lek nie powinien być stosowany w ciąży, chyba że korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu. Zaleca się zaprzestanie terapii co najmniej 7 tygodni przed porodem, aby zapobiec u noworodka objawom niepożądanym, takim jak duszność, letarg, drażliwość, częstoskurcz, hipotonia, drgawki, drżączka i hipotermia.
antykoncepcja, chlorowodorek maprotyliny, częstoskurcz, drażliwość, drgawki, drżączka, duszność, działanie mutagenne, działanie teratogenne, hipotermia, hipotonia, karmienie piersią, letarg, maprotylina, napięcie mięśniowe, skurcz mięśni, uszkodzenie płodu, wyładowanie elektryczne w mózgu, zaburzenie płodności - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Sumatriptan SUN 3 mg/0,5 ml
Sumatriptan SUN w dawce 3 mg/0,5 ml w roztworze do wstrzykiwań zawiera 1,63 mg sodu na 0,5 ml i jest stosowany u pacjentek w wieku rozrodczym, w ciąży oraz karmiących piersią. Dane postmarketingowe obejmujące ponad 1000 przypadków stosowania sumatryptanu w pierwszym trymestrze ciąży nie wskazują na zwiększone ryzyko wad wrodzonych, jednak są niewystarczające do wyciągnięcia ostatecznych wniosków. Doświadczenie kliniczne w drugim i trzecim trymestrze jest ograniczone, co wymaga szczególnej ostrożności. Badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego, choć u królików zaobserwowano potencjalny wpływ na żywotność zarodka i płodu. Stosowanie leku w ciąży powinno być rozważane jedynie, gdy korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu, a decyzja powinna być indywidualna i oparta na analizie stosunku korzyści do ryzyka.
- Leksykon substancji czynnych
Woda jodkowa – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Produkt leczniczy ZDRÓJ szampon leczniczy zawiera jako substancję czynną wodę chlorkowo-sodową (solankę), siarczkową oraz jodkową pozyskiwaną z odwiertu Szyb Solecki, w stężeniu 2,1%, co odpowiada 58,8 g tej wody na 100 g produktu. W dokumentacji medycznej, w tym w Charakterystyce Produktu Leczniczego (punkt 5.3), brak jest danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania tej substancji. Nie przeprowadzono ani nie udostępniono wyników standardowych badań toksykologicznych, takich jak toksyczność ostra i przewlekła, mutagenność, rakotwórczość oraz wpływ na reprodukcję i rozwój płodu.
badanie toksykologiczne, charakterystyka produktu leczniczego, ciąża, dane przedkliniczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, karmienie piersią, postać farmaceutyczna, produkt leczniczy, rozwój płodu, substancja czynna, szampon leczniczy, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, woda chlorkowo-sodowa, woda jodkowa - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Ciprofloxacin Kabi 400 mg/200 ml roztwór do infuzji 400 mg/200 ml
Cyprofloksacyna, należąca do chinolonów, nie wykazuje jednoznacznych dowodów na teratogenność ani toksyczność dla płodu, jednak ze względu na potencjalne ryzyko uszkodzenia niedojrzałych chrząstek stawowych, jej stosowanie w ciąży jest przeciwwskazane. Badania przedkliniczne na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego wpływu na reprodukcję, ale obserwacje dotyczące uszkodzeń chrząstek u młodych osobników sugerują możliwe ryzyko dla rozwijającego się płodu. W praktyce klinicznej decyzja o zastosowaniu cyprofloksacyny u kobiet ciężarnych powinna być podejmowana indywidualnie, po ocenie stosunku korzyści do ryzyka oraz rozważeniu alternatywnych antybiotyków o lepszym profilu bezpieczeństwa.
antybiotyk, antybiotyk chinolonowy, charakterystyka produktu leczniczego, chrząstka stawowa, ciąża, cyprofloksacyna, infuzja, karmienie piersią, leczenie przeciwbakteryjne, mleko kobiece, okres półtrwania leku, płód, toksyczność płodowa, układ kostno-stawowy, uszkodzenie chrząstki stawowej, wada rozwojowa płodu - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Dip Hot Rozgrzewający (128 mg + 59,1 mg + 19,7 mg + 14,7 mg)/g
Produkt leczniczy Dip Hot Rozgrzewający zawiera substancje czynne: salicylan metylu (128 mg/g), mentol (59,1 mg/g), olejek eukaliptusowy (19,7 mg/g) oraz olejek terpentynowy (14,7 mg/g). Stosowanie tego preparatu u kobiet w ciąży wymaga szczegółowej oceny korzyści terapeutycznych względem potencjalnego ryzyka dla płodu, zwłaszcza w III trymestrze, ze względu na obecność salicylanu metylu – pochodnej NLPZ, które mogą negatywnie wpływać na układ krążenia płodu oraz wydłużać czas trwania ciąży i porodu. Wskazane jest uwzględnienie stadium ciąży, powierzchni ciała poddanej aplikacji oraz czasu stosowania kremu. Brak jest danych dotyczących wpływu preparatu na płodność u ludzi, co wymaga ostrożności u pacjentek planujących ciążę.
aplikacja kremu, Dip Hot Rozgrzewający, dolegliwość bólowa, działanie niepożądane, III trymestr ciąży, karmienie piersią, laktacja, mentol, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, olejek eukaliptusowy, olejek terpentynowy, pochodna salicylanów, przenikanie do mleka matki, salicylan metylu, stosunek korzyści do ryzyka, układ krążenia płodu - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Ziele Serdecznika –
Ziele serdecznika (Leonuri cardiacae herba) jest produktem leczniczym roślinnym, którego stosowanie u kobiet w wieku rozrodczym wymaga szczególnej ostrożności. Preparat jest bezwzględnie przeciwwskazany w okresie ciąży ze względu na brak danych klinicznych potwierdzających jego bezpieczeństwo. Również w okresie laktacji nie zaleca się stosowania ziela serdecznika, gdyż brak jest informacji dotyczących przenikania substancji czynnych do mleka matki oraz potencjalnego wpływu na dziecko karmione piersią. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności zaprzestania terapii w przypadku zajścia w ciążę oraz rozważyć alternatywne metody leczenia w tych szczególnych okresach.
alternatywne metody leczenia, bezwzględne przeciwwskazanie, ciąża, karmienie piersią, laktacja, Leonuri cardiacae herba, mleko matki, okres rozrodczy, planowanie ciąży, płodność, produkt leczniczy roślinny, przeciwwskazanie, przenikanie substancji czynnych, przerwanie stosowania preparatu, stosunek korzyści do ryzyka, ziele serdecznika - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Binabic 50 mg
Bikalutamid, substancja czynna preparatu Binabic (50 mg w formie tabletek powlekanych o średnicy 6,5 mm, zawierających również 62,7 mg laktozy jednowodnej), jest stosowany głównie w leczeniu chorób onkologicznych. Należy podkreślić, że stosowanie bikalutamidu jest całkowicie przeciwwskazane u kobiet, niezależnie od wieku i stanu zdrowia. Szczególnie istotne jest bezwzględne wykluczenie podawania tego leku kobietom w ciąży oraz karmiącym piersią, ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu i niemowlęcia. Informacje te muszą być jasno i jednoznacznie przekazane podczas konsultacji lekarskiej, aby zapobiec niepożądanym skutkom stosowania u pacjentek płci żeńskiej. W praktyce klinicznej lekarz powinien zawsze uwzględniać przeciwwskazania do stosowania bikalutamidu u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią i w razie potrzeby wybierać alternatywne metody terapeutyczne. Ze względu na obecność laktozy jednowodnej w preparacie Binabic, należy również zwrócić uwagę na ewentualne nietolerancje u pacjentek. Podsumowując, bikalutamid jest lekiem o restrykcyjnych wskazaniach i przeciwwskazaniach u kobiet, co wymaga szczególnej ostrożności i precyzyjnej komunikacji podczas procesu leczenia.
- Leksykon substancji czynnych
Kwiat lipy – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kwiat lipy (Tilia cordata i Tilia platyphyllos) stosowany w terapii objawów przeziębienia i napięcia nerwowego wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności. Preparaty z kwiatem lipy nie są zalecane u dzieci poniżej 4. roku życia w leczeniu przeziębienia oraz u dzieci poniżej 12. roku życia w terapii napięcia nerwowego ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności. W trakcie stosowania konieczne jest monitorowanie objawów alarmowych, takich jak duszność, wysoka gorączka (utrzymująca się powyżej 3 dni lub przekraczająca 39°C), ropna plwocina, silny ból głowy oraz nasilenie objawów choroby, które wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Szczególną uwagę należy zwrócić na preparat Syrop z lipy, bzu czarnego, wierzby i dziewanny Ziołowa Tradycja, gdzie wskazano dodatkowe kryteria konsultacji przy gorączce i bólu głowy.
ból głowy, choroba alkoholowa, choroba wątroby, cukrzyca, duszność, etanol, karmienie piersią, kwiat lipy, napięcie nerwowe, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, padaczka, przeziębienie, ropna plwocina, sacharoza, Tilia cordata, Tilia platyphyllos, wysoka gorączka, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Encepur K 0,75 mcg inaktywowanego wirusa kleszczowego zapalenia mózgu, szczep K23/0,25 ml; 1 dawka (0,25 ml), dawka dla dzieci
Szczepionka Encepur K jest przeznaczona do czynnej immunizacji dzieci poniżej 12 roku życia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu. Każda dawka o objętości 0,25 ml zawiera 0,75 mikrograma inaktywowanego wirusa TBE, szczep K23, namnażanego w fibroblastach kurzych i adsorbowanego na glinu wodorotlenku uwodnionym. Preparat ma postać białej, mętnej zawiesiny do wstrzykiwań, dostosowanej dawką i składem do potrzeb pacjentów pediatrycznych.
czynna immunizacja, dawka pediatryczna, fibroblasty kurze, inaktywowany wirus, karmienie piersią, kleszczowe zapalenie mózgu, kobieta ciężarna, pacjent pediatryczny, stosunek korzyści do ryzyka, szczep K23, szczepionka Encepur K, wiek rozrodczy, wodorotlenek glinu uwodniony, wstrzykiwanie, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Aromatol –
Produkt leczniczy Aromatol, będący koncentratem zawierającym liczne olejki eteryczne (m.in. lewomentol, olejek cytrynowy, olejek z kory cynamonowca cejlońskiego, olejek mięty polnej) oraz wysoką zawartość etanolu (63-72% V/V), jest stosowany do płukania jamy ustnej i gardła, doustnie, na skórę oraz do inhalacji parowych. Ze względu na brak pełnych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią, a także potencjalne ryzyko wynikające z wysokiej zawartości etanolu, nie zaleca się stosowania Aromatolu w tych grupach pacjentek. Olejki eteryczne mogą przenikać do mleka matki, a ich wpływ na rozwój płodu i niemowlęcia nie jest dostatecznie zbadany, co dodatkowo podkreśla konieczność ostrożności.
alternatywne metody leczenia, Aromatol, ciąża, etanol, historia choroby, inhalacja parowa, karmienie piersią, laktacja, lewomentol, olejek cytrynowy, olejek eteryczny, olejek mięty polnej, olejek z kory cynamonowca, płodność, płukanie jamy ustnej i gardła, profil bezpieczeństwa, przenikanie do mleka matki, rozwój płodu - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Tabletki tonizujące Labofarm –
Tabletki Tonizujące Labofarm zawierają ekstrakty roślinne: kwiatostan głogu (150 mg), owoc głogu (30 mg), ziele serdecznika (100 mg) oraz ziele nostrzyka (40 mg). Preparat dostarcza substancji biologicznie czynnych, w tym kumaryny w zakresie 0,02-0,5 mg oraz flawonoidy (hiperozyd ≥1,25 mg) na jedną tabletkę. Ze względu na brak badań klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią, nie zaleca się stosowania preparatu w tych okresach. Nieznane jest również przenikanie substancji czynnych do mleka matki oraz ich wpływ na niemowlę, co wymaga konsultacji lekarskiej przed zastosowaniem u kobiet laktujących.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Quetiapine Orion 300 mg
Kwetiapina (Quetiapine Orion) stosowana u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży oraz podczas karmienia piersią wymaga indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka. Dane kliniczne dotyczące ekspozycji na kwetiapinę w pierwszym trymestrze (300–1000 zakończonych ciąż) nie wskazują jednoznacznie na zwiększone ryzyko wad wrodzonych, jednak ograniczenia metodologiczne badań oraz toksyczność reprodukcyjna wykazana w modelach zwierzęcych nakazują ostrożność. W trzecim trymestrze istnieje udokumentowane ryzyko wystąpienia u noworodków objawów pozapiramidowych i odstawiennych, takich jak pobudzenie psychoruchowe, hipertonia, hipotonia, drżenie, senność, niewydolność oddechowa oraz zaburzenia pobierania pokarmu, co wymaga ścisłego monitorowania noworodków po porodzie. Dane dotyczące przenikania kwetiapiny do mleka kobiecego są ograniczone i zmienne, dlatego decyzje o karmieniu piersią podczas terapii powinny być podejmowane indywidualnie, uwzględniając korzyści dla matki i dziecka.
dawkowanie leku, drżenie, hipertonia, hipotonia, karmienie piersią, kwetiapina, lek przeciwpsychotyczny, niewydolność oddechowa, objawy odstawienia, objawy pozapiramidowe, okres okołoporodowy, pierwszy trymestr ciąży, pobudzenie psychoruchowe, prolaktyna, toksyczność reprodukcyjna, trzeci trymestr ciąży, wada wrodzona, zaburzenia pobierania pokarmu - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Dermitopic 0,03 %
Dermatolog powinien szczegółowo omówić z pacjentkami w wieku rozrodczym, w ciąży oraz karmiącymi piersią potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem maści Dermitopic zawierającej 0,03% takrolimusu (0,3 mg/g). Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania miejscowego u kobiet ciężarnych są ograniczone, a badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ takrolimusu podawanego ogólnoustrojowo na procesy reprodukcyjne. Stosowanie maści w ciąży jest dopuszczalne jedynie, gdy korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu, przy jednoczesnym ograniczeniu powierzchni aplikacji i czasu terapii do minimum. Brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu Dermitopic na płodność u kobiet i mężczyzn, co wymaga ostrożności w ocenie ryzyka i korzyści przed rozpoczęciem leczenia.
absorpcja ogólnoustrojowa, dane kliniczne, Dermitopic, działanie niepożądane, dziecko karmione piersią, karmienie piersią, korzyść terapeutyczna, maść z takrolimusem, narażenie ogólnoustrojowe, opcja terapeutyczna, płodność, podanie ogólnoustrojowe, schorzenie dermatologiczne, stosunek korzyści do ryzyka, substancja czynna, takrolimus, wiek rozrodczy - Leksykon chorób i schorzeń
Niedożywienie – Epidemiologia
Niedożywienie pozostaje jednym z kluczowych globalnych problemów zdrowotnych, szczególnie dotykającym dzieci poniżej 5 roku życia, z 22,3% przypadków zahamowania wzrostu i 45 milionami dzieci cierpiących na wyniszczenie, w tym 13,7 miliona w stanie ciężkiego wyniszczenia (dane z 2022 roku). W regionach takich jak Azja Południowa i Afryka Subsaharyjska wskaźniki niedożywienia są szczególnie wysokie, co przekłada się na znaczną śmiertelność dzieci (300 000 zgonów rocznie) oraz długoterminowe konsekwencje rozwojowe i ekonomiczne. Nadzór żywieniowy, obejmujący systematyczne zbieranie i analizę danych antropometrycznych (np. wskaźniki waga-dla-wzrostu, wzrost-dla-wieku, MUAC) oraz wskaźników klinicznych i biochemicznych, jest niezbędny do monitorowania stanu odżywienia populacji, planowania interwencji oraz wczesnego ostrzegania przed kryzysami żywieniowymi. Zalecana wielkość próby w badaniach sondażowych to około 500 dzieci, co zapewnia 95% reprezentatywność, a częstotliwość badań powinna wynosić początkowo co 2 miesiące, a następnie co 3-6 miesięcy.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Herdripsan 7 mg/ml
Syrop Herdripsan zawiera 7 mg suchego wyciągu z liści bluszczu (Hedera helix L.) na 1 ml oraz 550 mg/ml sorbitolu ciekłego (Е420). Bezpieczeństwo stosowania tego preparatu u kobiet w ciąży i karmiących piersią nie zostało ustalone z powodu braku wystarczających danych klinicznych. W związku z tym nie zaleca się stosowania Herdripsan w całym okresie ciąży oraz laktacji. Kobiety, które zajdą w ciążę podczas terapii, powinny przerwać stosowanie leku i skonsultować się z lekarzem w celu wyboru bezpieczniejszej alternatywy. Podobnie, pacjentki karmiące piersią powinny być poinformowane o potencjalnym ryzyku przenikania składników do mleka i konieczności konsultacji przed zastosowaniem jakichkolwiek leków roślinnych.
bezpieczeństwo stosowania leku, ciąża, Hedera helix, karmienie piersią, laktacja, lek mukolityczny, lek roślinny, mleko kobiece, płodność, profil bezpieczeństwa leku, przenikanie składników leku, skład jakościowy i ilościowy leku, sorbitol ciekły, substancja pomocnicza, suchy wyciąg, wiek rozrodczy, wyciąg z liści bluszczu - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Co-Valsacor 80 mg + 12,5 mg
Produkt leczniczy Co-Valsacor, zawierający 80 mg walsartanu (antagonista receptora angiotensyny II) oraz 12,5 mg hydrochlorotiazydu, wymaga szczególnej ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym, zwłaszcza planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią. Stosowanie walsartanu jest niezalecane w pierwszym trymestrze ciąży ze względu na potencjalne ryzyko teratogenne, a przeciwwskazane w drugim i trzecim trymestrze z powodu udokumentowanego toksycznego wpływu na płód, obejmującego pogorszenie czynności nerek, małowodzie, opóźnienie kostnienia czaszki oraz u noworodka niewydolność nerek, niedociśnienie i hiperkaliemię. Hydrochlorotiazyd przenika przez łożysko i może powodować u płodu i noworodka żółtaczkę, zaburzenia elektrolitowe oraz małopłytkowość, szczególnie przy stosowaniu w drugim i trzecim trymestrze. W przypadku ekspozycji na Co-Valsacor w ciąży konieczne jest monitorowanie ultrasonograficzne płodu oraz obserwacja noworodka pod kątem niedociśnienia.
antagonista receptora angiotensyny II, badanie ultrasonograficzne, Co-Valsacor, drugi trymestr ciąży, dysfagia, hiperkaliemia, hydrochlorotiazyd, inhibitor ACE, karmienie piersią, lek przeciwnadciśnieniowy, małopłytkowość, małowodzie, niedociśnienie, niewydolność nerek, perfuzja płodowo-łożyskowa, pierwszy trymestr ciąży, teratogenność, toksyczność płodowa, walsartan, zaburzenie równowagi elektrolitowej, żółtaczka - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Amantix 100 mg
Siarczan amantadyny, zawarty w preparacie Amantix (100 mg, tabletki powlekane), wykazuje działanie embriotoksyczne i teratogenne w badaniach na zwierzętach, powodując m.in. obrzęki, nieprawidłowe ustawienie kończyn oraz anomalie szkieletu płodu. U ludzi stosowanie amantadyny w ciąży wiąże się z ryzykiem poważnych wad wrodzonych, zwłaszcza układu sercowo-naczyniowego oraz skrócenia kończyn. Ze względu na przenikanie leku do mleka matki i potencjalne zagrożenie dla dziecka, Amantix jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu leku w okresie okołoporodowym i poporodowym, co dodatkowo podkreśla konieczność ostrożności klinicznej.
Amantix, antykoncepcja, badanie farmakokinetyczne, badanie przedkliniczne, diagnostyka prenatalna, działanie embriotoksyczne, działanie teratogenne, karmienie piersią, obrzęk, okres okołoporodowy, okres poporodowy, płodność, siarczan amantadyny, tabletka powlekana, test ciążowy, wada układu sercowo-naczyniowego, wada wrodzona, wiek rozrodczy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Minovivax 2% 20 mg/ml
Minoksydyl w stężeniu 2% (20 mg/ml) stosowany miejscowo w produkcie Minovivax 2% wymaga szczególnej ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży oraz karmiących piersią. Brak jest odpowiednich badań klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania u kobiet ciężarnych, a badania na zwierzętach wskazują na potencjalne ryzyko dla płodu przy dawkach znacznie przekraczających te stosowane u ludzi. W związku z tym, mimo niskiego prawdopodobieństwa ryzyka dla płodu ludzkiego, Minovivax 2% jest przeciwwskazany w ciąży. Ponadto minoksydyl przenika do mleka matki, co stwarza potencjalne zagrożenie dla niemowląt, dlatego stosowanie produktu jest również przeciwwskazane w okresie laktacji. Lekarz powinien wyraźnie poinformować pacjentki o konieczności unikania stosowania minoksydylu w tych okresach oraz o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji u kobiet w wieku rozrodczym.
antykoncepcja, ciąża, ekspozycja na lek, ekspozycja niemowlęcia, etanol bezwodny, glikol propylenowy, karmienie piersią, kobieta w wieku rozrodczym, minoksydyl, Minovivax, przenikanie do mleka, roztwór na skórę, ryzyko dla płodu, substancja czynna, substancja pomocnicza, wchłanianie ogólnoustrojowe, wpływ na płodność, zdolność rozrodcza - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Candepres 32 mg
Kandesartan cyleksetyl, substancja czynna leku Candepres (dostępnego w dawkach 8 mg, 16 mg, 32 mg), jest antagonistą receptora angiotensyny II (AIIRA) i wykazuje istotne ograniczenia w stosowaniu u kobiet w ciąży i karmiących. W pierwszym trymestrze ciąży nie zaleca się stosowania Candepres ze względu na potencjalne ryzyko teratogenności, choć dane epidemiologiczne są niejednoznaczne. W drugim i trzecim trymestrze lek jest przeciwwskazany z powodu udokumentowanego toksycznego działania na płód i noworodka, obejmującego pogorszenie czynności nerek, małowodzie, opóźnienie kostnienia czaszki oraz u noworodków niewydolność nerek, niedociśnienie tętnicze i hiperkaliemię. W przypadku ekspozycji płodu na kandesartan od drugiego trymestru konieczne jest monitorowanie ultrasonograficzne czaszki i funkcji nerek płodu, a po porodzie obserwacja noworodka pod kątem niedociśnienia i niewydolności nerek.
AIIRA, antagonista receptora angiotensyny II, czynność nerek, czynność nerek płodu, działanie teratogenne, hiperkaliemia, inhibitor konwertazy angiotensyny, kandesartan cyleksetyl, karmienie piersią, kostnienie czaszki, leczenie przeciwnadciśnieniowe, lek przeciwnadciśnieniowy, małowodzie, niedociśnienie tętnicze, niewydolność nerek, pierwszy trymestr ciąży, toksyczne działanie na płód, trymestr ciąży, ultrasonografia czaszki - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Vitaminum E Medana 100 mg
Preparat Vitaminum E Medana, zawierający 100 mg all-rac-α-tokoferylu octanu w formie kapsułek elastycznych, wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Brak jest danych z kontrolowanych badań klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo jego stosowania w tych grupach, co nakazuje dokładną ocenę stosunku korzyści do ryzyka. Witamina E przenika przez łożysko oraz do mleka matki, co może wpływać na rozwijający się płód oraz niemowlę. Decyzja o terapii powinna być podejmowana wyłącznie wtedy, gdy potencjalne korzyści terapeutyczne dla matki przewyższają możliwe zagrożenia dla dziecka. W każdej sytuacji konieczne jest monitorowanie stanu zdrowia matki i dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem ewentualnych działań niepożądanych mogących wpłynąć na przebieg ciąży lub laktacji.
alergia na orzeszki ziemne, badanie kliniczne kontrolowane, działanie niepożądane, karmienie piersią, kobieta w ciąży, olej arachidowy, płód, przenikanie przez łożysko, przenikanie witaminy E do mleka, reakcja alergiczna, stosunek korzyści do ryzyka, tocopherylis acetas, tokoferylu octan, Vitaminum E Medana, witamina E - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Palexia 20 mg/ml
Produkt leczniczy Palexia (tapentadol chlorowodorek) w postaci roztworu doustnego o stężeniu 20 mg/ml wykazuje ograniczone dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży, co utrudnia pełną ocenę ryzyka. Badania przedkliniczne na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego, jednak przy wysokich dawkach obserwowano opóźnienie rozwoju i embriotoksyczność, związane z aktywnością agonistyczną na receptor opioidowy μ. Długotrwałe stosowanie opioidów w ciąży może prowadzić do zespołu odstawiennego u noworodków, co stanowi zagrożenie życia bez odpowiedniego leczenia. Palexia nie powinna być stosowana w ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko, a w przypadku konieczności stosowania należy zapewnić dostępność odtrutki dla noworodka. Stosowanie leku podczas porodu i bezpośrednio przed nim jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko depresji oddechowej u noworodka, który wymaga ścisłego monitorowania.
depresja oddechowa, długotrwałe stosowanie opioidów, działanie agonistyczne, działanie embriotoksyczne, działanie teratogenne, karmienie piersią, NOAEL, odtrutka, Palexia, przenikanie do mleka kobiecego, receptor opioidowy μ, roztwór doustny, rozwój embrionalny, rozwój pourodzeniowy, stosunek korzyści do ryzyka, tapentadol, wiek rozrodczy, wpływ na płodność, zespół odstawienny noworodka - Leksykon substancji czynnych
Bupiwakaina – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Bupiwakaina, stosowana jako środek znieczulenia miejscowego w różnych preparatach (m.in. Bupivacaine WZF Spinal 0,5% Heavy, Marcaine-Adrenaline 0,5%), wykazuje przenikanie przez łożysko oraz do mleka matki. Chociaż stężenia bupiwakainy we krwi pępowinowej są niższe niż w surowicy matki, stężenia wolnej substancji pozostają na podobnym poziomie. Badania na zwierzętach wskazują na potencjalne ryzyko embriotoksyczności przy dużych dawkach, w tym zmniejszoną przeżywalność płodów i zaburzenia embriogenezy. W praktyce klinicznej zaleca się unikanie stosowania bupiwakainy we wczesnej ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko, a w zaawansowanej ciąży dawkę należy zmniejszyć o 20-30% ze względu na ryzyko depresji oddechowej, niedociśnienia i bradykardii u noworodka.
adrenalina, bezdech, bradykardia, bupiwakaina, dane epidemiologiczne, depresja oddechowa, embriogeneza, hipotonia, karmienie piersią, krew pępowinowa, kwasica, niedociśnienie, ośrodkowy układ nerwowy, przenikanie przez łożysko, przeżywalność osesków, rozwój zarodka, surowica matki, wada wrodzona, wcześniak, wiek rozrodczy, wolna bupiwakaina, znieczulenie miejscowe, znieczulenie okołoszyjkowe macicy - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Mitomycin Accord 20 mg
Mitomycyna Accord to lek cytotoksyczny o udokumentowanym działaniu genotoksycznym, mutagennym, teratogennym i rakotwórczym, co wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią. Brak danych klinicznych dotyczących stosowania mitomycyny w ciąży oraz wyniki badań przedklinicznych wskazują na ryzyko upośledzenia rozwoju zarodka, dlatego lek jest przeciwwskazany w okresie ciąży, z wyjątkiem sytuacji zagrożenia życia matki, gdy korzyści przewyższają ryzyko dla płodu. Mitomycyna przenika do mleka kobiecego, co wyklucza jej stosowanie podczas laktacji; pacjentki muszą zostać poinformowane o konieczności zaprzestania karmienia piersią przed rozpoczęciem terapii.
działanie cytotoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, karmienie piersią, kriokonserwacja nasienia, leczenie mitomycyną, metoda antykoncepcji, mitomycyna, nieodwracalna niepłodność, przenikanie do mleka, uszkodzenie materiału genetycznego - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Colchicine Genoptim 0,5 mg
Colchicine Genoptim zawiera kolchicynę w dawce 500 mikrogramów na tabletkę i jest przeciwwskazany w okresie ciąży oraz karmienia piersią ze względu na udokumentowane działanie teratogenne i genotoksyczne. Badania na modelach zwierzęcych wykazały znaczące zmniejszenie płodności oraz ryzyko poważnych wad rozwojowych płodu. W związku z tym stosowanie kolchicyny w ciąży jest bezwzględnie zabronione, a kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez cały okres terapii. W przypadku podejrzenia ciąży podczas leczenia należy natychmiast przerwać podawanie leku i skonsultować się z lekarzem.
- Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Nefopam Jelfa 30 mg
Stosowanie chlorowodorku nefopamu (Nefopam Jelfa, 30 mg, tabletki powlekane) u kobiet w ciąży wymaga szczególnej ostrożności. Bezpieczeństwo leku w tym okresie nie zostało w pełni ustalone, dlatego jego podanie jest dopuszczalne wyłącznie, gdy korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu oraz gdy inne, bezpieczniejsze metody leczenia są niemożliwe lub przeciwwskazane. Brak jest dowodów na teratogenność nefopamu, jednak ograniczenia wynikają z niedostatecznych danych klinicznych. Lekarz powinien szczegółowo poinformować pacjentkę o tych aspektach oraz o braku danych dotyczących wpływu leku na płodność u kobiet i mężczyzn.
- Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z liści szałwii lekarskiej – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Wyciąg z liści szałwii lekarskiej (Salviae folii extractum fluidum) jest stosowany w preparatach do leczenia schorzeń jamy ustnej, jednak brak jest wystarczających danych klinicznych potwierdzających jego bezpieczeństwo w okresie ciąży i laktacji. Produkty takie jak Aperisan 20% żel zawierają do 10,5% (m/m) etanolu, co dodatkowo zwiększa ryzyko stosowania u kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Ze względu na brak badań dotyczących wpływu na rozwój płodu, przenikanie składników do mleka matki oraz wpływ na płodność, stosowanie wyciągu z liści szałwii w tych grupach pacjentek nie jest zalecane.
W przypadku konieczności leczenia schorzeń jamy ustnej u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, lekarz powinien rozważyć alternatywne preparaty o lepiej udokumentowanym profilu bezpieczeństwa. Zaleca się indywidualną ocenę stosunku korzyści do ryzyka przed podjęciem decyzji terapeutycznej. Pacjentki powinny być poinformowane o braku danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania wyciągu z liści szałwii oraz o obecności etanolu w preparatach takich jak Aperisan, co stanowi dodatkowy czynnik ryzyka w tych szczególnych okresach.
karmienie piersią, kobieta w ciąży, laktacja, mleko matki, płodność kobiet, płodność mężczyzn, preparat leczniczy, profil bezpieczeństwa, przenikanie składników aktywnych, rozwój płodu, Salviae folii extractum fluidum, schorzenie jamy ustnej, stosunek korzyści do ryzyka, wyciąg z liści szałwii lekarskiej - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Groprinosin Forte 1000 mg
Groprinosin Forte (1000 mg), zawierający inozynę pranobeks, wymaga szczególnej ostrożności przy stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, zwłaszcza w ciąży i podczas karmienia piersią. Dotychczasowe dane kliniczne dotyczące wpływu inozyny pranobeks na rozwój płodu są ograniczone, a brak badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania leku w tych okresach stanowi istotne ograniczenie. Lek nie powinien być podawany kobietom ciężarnym ani karmiącym piersią, chyba że lekarz, po indywidualnej ocenie ryzyka i korzyści, uzna, że przewaga korzyści terapeutycznych jest wyraźna. Nie ma również danych potwierdzających przenikanie substancji czynnej do mleka kobiecego, co rodzi potencjalne ryzyko ekspozycji dziecka na lek.
4-acetamidobenzoesan, alternatywne metody leczenia, badania kliniczne, charakterystyka produktu leczniczego, Groprinosin Forte, inozyna pranobeks, karmienie piersią, laktacja, mleko kobiece, monitorowanie kliniczne, płodność, profil bezpieczeństwa, przeciwwskazania, rozwój płodu, substancja czynna, zdolności rozrodcze - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Auglavin PPH 875 mg + 125 mg
Decyzja o zastosowaniu amoksycyliny z kwasem klawulanowym (Auglavin PPH, 875 mg amoksycyliny i 125 mg kwasu klawulanowego na saszetkę) u kobiet w ciąży wymaga starannej oceny korzyści terapeutycznych względem potencjalnego ryzyka dla płodu. Badania na zwierzętach nie wykazały teratogenności ani negatywnego wpływu na rozwój embrionalny i pourodzeniowy, jednak dane kliniczne u kobiet ciężarnych są ograniczone i nie potwierdzają zwiększonego ryzyka wad wrodzonych. Istotne jest jednak pojedyncze badanie wskazujące na możliwe zwiększone ryzyko martwiczego zapalenia jelit u noworodków przy profilaktycznym stosowaniu leku w przypadku przedwczesnego pęknięcia pęcherza płodowego. Z tego względu stosowanie Auglavin PPH w ciąży nie jest zalecane, chyba że korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu, co wymaga indywidualnej decyzji lekarza prowadzącego.
amoksycylina z kwasem klawulanowym, Auglavin PPH, biegunka, flora fizjologiczna, kandydoza, karmienie piersią, martwicze zapalenie jelit, mikrobiota jelitowa, przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego, rozwój embrionalny, rozwój płodowy, rozwój pourodzeniowy, wrodzona wada rozwojowa, wysypka, zaburzenie mikrobioty jelitowej, zakażenie grzybicze błon śluzowych