choroba przerzutowa
Choroba przerzutowa to stan, w którym komórki nowotworowe rozprzestrzeniają się z pierwotnego ogniska do innych części organizmu, tworząc wtórne ogniska nowotworowe. Proces ten, nazywany przerzutowaniem, jest charakterystyczny dla nowotworów złośliwych i stanowi główną przyczynę zgonów związanych z chorobami nowotworowymi.
Mechanizm powstawania przerzutów obejmuje kilka etapów: inwazję lokalną, wniknięcie komórek nowotworowych do naczyń krwionośnych lub limfatycznych, przeżycie w krążeniu, zatrzymanie w odległych narządach oraz kolonizację i wzrost w nowym miejscu. Najczęstszymi miejscami przerzutów są wątroba, płuca, kości i mózg, choć lokalizacja zależy od typu pierwotnego nowotworu.
Diagnostyka choroby przerzutowej opiera się na badaniach obrazowych (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, PET-CT), badaniach laboratoryjnych oraz biopsji. Leczenie jest zwykle wielokierunkowe i może obejmować chemioterapię, radioterapię, immunoterapię, terapię celowaną lub leczenie chirurgiczne, w zależności od typu nowotworu, lokalizacji przerzutów i stanu ogólnego pacjenta.
Rokowanie w chorobie przerzutowej jest zazwyczaj gorsze niż w przypadku choroby miejscowej, jednak nowoczesne metody diagnostyczne i terapeutyczne pozwalają na wydłużenie czasu przeżycia oraz poprawę jakości życia pacjentów. Kluczowe znaczenie ma wczesne wykrycie przerzutów oraz zindywidualizowane podejście terapeutyczne.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Navirel 10 mg/ml
Navirel, zawierający winorelbina w postaci winianu, jest preparatem przeciwnowotworowym dostępnym jako koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 10 mg/ml, w fiolkach 1 ml (10 mg) lub 5 ml (50 mg). Lek jest wskazany w monoterapii u pacjentów z przerzutowym rakiem piersi w IV stopniu zaawansowania, szczególnie gdy wcześniejsza chemioterapia z antracyklinami i taksanami zakończyła się niepowodzeniem lub jest przeciwwskazana ze względu na nadwrażliwość lub kardiotoksyczność. Ponadto, winorelbina znajduje zastosowanie w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) w III i IV stadium, zarówno w monoterapii, jak i w schematach wielolekowych, w zależności od stanu klinicznego pacjenta i decyzji lekarza prowadzącego.
antybiotyk antracyklinowy, chemioterapia, chemioterapia paliatywna, choroba przerzutowa, docetaksel, doksorubicyna, działanie niepożądane, epirubicyna, interakcje lekowe, kardiotoksyczność, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, leczenie radykalne, leczenie wielomodalne, miejscowo zaawansowany nowotwór, monoterapia, nawrót choroby, niedrobnokomórkowy rak płuca, paklitaksel, preparat przeciwnowotworowy, progresja choroby, przeciwwskazania do leczenia, przerzutowy rak piersi, schemat wielolekowy, schematy leczenia, skala ECOG, skala Karnofskiego, taksan, winorelbina - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Cisplatinum Accord 1 mg/ml
Cisplatinum Accord, zawierający cisplatynę w stężeniu 1 mg/ml jako koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, jest lekiem cytotoksycznym stosowanym w leczeniu zaawansowanych i przerzutowych nowotworów złośliwych, w tym raka jąder, jajników, pęcherza moczowego, płaskonabłonkowego raka głowy i szyi, a także niedrobnokomórkowego i drobnokomórkowego raka płuca oraz raka szyjki macicy. Lek jest wykorzystywany zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej z innymi cytostatykami lub radioterapią, często jako element leczenia neoadjuwantowego, adjuwantowego lub w terapii nawrotów. Preparat dostępny jest w fiolkach o pojemnościach 10 ml (10 mg), 25 ml (25 mg), 50 ml (50 mg) oraz 100 ml (100 mg), w postaci klarownego, bezbarwnego do bladożółtego roztworu wolnego od cząstek stałych.
choroba przerzutowa, choroba współistniejąca, cytostatyk, drobnokomórkowy rak płuca, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, lek cytotoksyczny, lek przeciwnowotworowy, monoterapia, nawodnienie, nefrotoksyczność, niedrobnokomórkowy rak płuca, nowotwór złośliwy, parametry życiowe, radiochemioterapia, radioterapia, rak jąder, rak jajników, rak pęcherza moczowego, rak płaskonabłonkowy głowy i szyi, rak szyjki macicy, roztwór do infuzji, schemat chemioterapii, terapia skojarzona - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak tkanek miękkich – Leczenie
Mięsak tkanek miękkich (MTM) to heterogenna grupa nowotworów złośliwych rozwijających się w tkankach miękkich, wymagająca leczenia w wyspecjalizowanych ośrodkach onkologicznych. Podstawą terapii jest chirurgia z celem uzyskania marginesów wolnych od komórek nowotworowych (R0), co w ponad 90% przypadków pozwala na operacje oszczędzające kończynę. Radioterapia, stosowana przed-, śród- lub pooperacyjnie, zwiększa skuteczność leczenia miejscowego, wykorzystując nowoczesne techniki jak IMRT czy terapia protonowa. Chemioterapia, z doksorubicyną i ifosfamidem jako standardem, ma ograniczoną, ale istotną rolę w leczeniu neoadjuwantowym, adjuwantowym oraz paliatywnym. Terapie celowane (np. pazopanib, imatynib) oraz immunoterapia, w tym nowatorska terapia afamitresgene autoleucel (afami-cel) skierowana przeciwko MAGE-A4, stanowią obiecujące opcje dla wybranych podtypów mięsaków.
chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, choroba przerzutowa, dakarbazyna, docetaksel, doksorubicyna, erybulina, fuzja genu NTRK, gemcytabina, ifosfamid, imatynib, immunoterapia, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor NTRK, inhibitor punktów kontrolnych układu immunologicznego, ipilimumab, koniugat przeciwciało-lek, limfadenektomia, margines chirurgiczny, mięsak maziówkowy, mięsak tkanek miękkich, niwolumab, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, nowotwór złośliwy, operacja oszczędzająca kończynę, opieka paliatywna, pazopanib, pembrolizumab, radioterapia pooperacyjna, radioterapia przedoperacyjna, radioterapia śródoperacyjna, radioterapia z modulacją intensywności wiązki, regorafenib, sunitynib, szerokie wycięcie miejscowe, terapia CAR-T, terapia celowana, terapia protonowa, tkanki miękkie, trabektedyna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołów łojowych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Sebaceous carcinoma to rzadki, agresywny nowotwór złośliwy skóry, rozwijający się w gruczołach łojowych, najczęściej lokalizujący się na powiekach (75% przypadków), głowie, szyi i tułowiu, głównie u osób powyżej 60. roku życia. Charakteryzuje się szybkim rozprzestrzenianiem i wysokim ryzykiem nawrotów, a jego diagnostyka jest utrudniona ze względu na kliniczne podobieństwo do łagodnych schorzeń okulistycznych, takich jak gradówka czy przewlekłe zapalenie powiek. Potwierdzenie rozpoznania wymaga biopsji skóry z zastosowaniem specjalistycznych barwień histologicznych, a ocena zaawansowania choroby obejmuje badania obrazowe (TK, MRI) oraz mapowanie biopsyjne spojówki w przypadku lokalizacji ocznej. Diagnostyka powinna również uwzględniać wykluczenie zespołu Muir-Torre, związanego z defektami naprawy DNA i zwiększonym ryzykiem nowotworowym.
badanie fizykalne, biopsja skóry, blepharitis, chalazion, chemioterapia, chirurgia Mohsa, choroba nawrotowa, choroba przerzutowa, egzenteracja oczodołu, gruczoł łojowy, immunoterapia, inwazja oczodołu, jęczmień, krioterapia, przerzut do węzłów chłonnych, radioterapia, rak gruczołów łojowych, resekcja, rezonans magnetyczny, stadium zaawansowania nowotworu, terapia celowana, tomografia komputerowa, wywiad kliniczny, zespół Muir-Torre - Leksykon chorób i schorzeń
Rak z komórek merkla – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak z komórek Merkla (MCC) to rzadki, ale wysoce agresywny nowotwór neuroendokrynny skóry, charakteryzujący się wysoką śmiertelnością – jest 35 razy bardziej śmiertelny niż czerniak, mimo że występuje 40 razy rzadziej. Rocznie w USA diagnozuje się około 3000 nowych przypadków, a wczesne wykrycie jest kluczowe ze względu na szybki postęp choroby. Standardowe leczenie obejmuje chirurgiczne usunięcie guza z marginesem do 2,5 cm oraz biopsję węzła wartowniczego, a w zaawansowanych stadiach stosuje się radioterapię i immunoterapię (avelumab, pembrolizumab, retifanlimab-dlwr). Pielęgniarki onkologiczne odgrywają kluczową rolę w edukacji pacjentów, monitorowaniu powikłań, koordynacji opieki interdyscyplinarnej oraz wsparciu psychospołecznym, zwłaszcza w zakresie rozpoznawania objawów nawrotu i zarządzania skutkami ubocznymi terapii.
avelumab, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia, choroba przerzutowa, czerniak, dermatolog, dysfagia, działanie niepożądane, endokrynopatia, immunoterapia, komórka rakowa, nawrót choroby, nowotwór neuroendokrynny skóry, onkolog, onkologia medyczna, opieka paliatywna, pembrolizumab, przerzut, radiolog, radioterapia, radioterapia onkologiczna, rak z komórek Merkla, reguła AEIOU, retifanlimab, torbiel, węzeł chłonny, zapalenie płuc - Leksykon chorób i schorzeń
Miksyfibrosarkom – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Miksyfibrosarkom (MFS) to rzadki, agresywny mięsak tkanek miękkich, najczęściej lokalizujący się w kończynach u pacjentów w wieku 50-70 lat, z przewagą mężczyzn. Charakteryzuje się wysokim ryzykiem nawrotów miejscowych – do 50% w ciągu 5 lat od leczenia. Podstawą terapii jest chirurgiczne usunięcie guza z szerokim marginesem (zalecane 2 cm marginesu tkanki miękkiej oraz resekcja obszaru o zwiększonym sygnale w obrazach T2-zależnych MRI), co znacząco wpływa na przeżycie wolne od nawrotu (60,2% przy czystych marginesach vs. 31,1% przy mikroskopowym nacieku). Leczenie wielodyscyplinarne obejmuje onkologów medycznych, chirurgów onkologicznych, radioterapeutów, chirurgów plastycznych oraz specjalistyczny personel pielęgniarski i rehabilitacyjny. Radioterapia, stosowana neoadjuwantowo lub adjuwantowo, jest rekomendowana szczególnie w guzach >5 cm lub z naciekiem głębokim, choć jej wpływ na kontrolę miejscową pozostaje niejednoznaczny. Chemioterapia, oparta na antracyklinach i ifosfamidzie w I linii oraz gemcytabinie i paklitakselu w II linii, ma ograniczoną i kontrowersyjną rolę, głównie w leczeniu przerzutowym i neoadjuwantowym, bez jednoznacznego wpływu na całkowite przeżycie.
antracyklina, badanie obrazowe, bewacyzumab, chirurg onkologiczny, chirurg plastyczny, choroba przerzutowa, gemcytabina, hamowanie angiogenezy, ifosfamid, immunoterapia, inhibitor angiogenezy, leczenie neoadjuwantowe, leczenie paliatywne, margines chirurgiczny, martwica koagulacyjna, mięsak tkanek miękkich, miksyfibrosarkom, naczynie krwionośne, nawrót miejscowy, niwolumab, nowotwór, obrzęk, onkolog medyczny, paklitaksel, podejście multidyscyplinarne, przeżycie wolne od nawrotu, radioterapeuta, radioterapia adjuwantowa, radioterapia neoadjuwantowa, rozprzestrzenianie nowotworu, stopień złośliwości, terapia celowana, wzorzec wzrostu, zabieg rekonstrukcyjny, zespół multidyscyplinarny - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Imatinib Sandoz 100 mg
Imatinib Sandoz, dostępny w tabletkach powlekanych 100 mg i 400 mg, jest inhibitorem kinazy tyrozynowej stosowanym w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML) z chromosomem Philadelphia (Ph+), ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL) Ph+, zespołów mielodysplastycznych/mieloproliferacyjnych (MDS/MPD) z rearanżacją genu PDGFR, zespołu hipereozynofilowego (HES) i przewlekłej białaczki eozynofilowej (CEL) z rearanżacją FIP1L1-PDGFRα, a także nowotworów podścieliskowych przewodu pokarmowego (GIST) Kit (CD117)+ oraz guzowatych włókniakomięsaków skóry (DFSP). Lek jest stosowany zarówno jako terapia pierwszego rzutu, jak i w przypadku niepowodzenia wcześniejszych terapii, w tym u dorosłych oraz dzieci i młodzieży. W CML Ph+ Imatinib jest wskazany w fazie przewlekłej, akceleracji oraz przełomie blastycznym, natomiast w Ph+ ALL stosowany jest w skojarzeniu z chemioterapią lub jako monoterapia w nawrotach u dorosłych. W GIST leczenie ma charakter paliatywny lub adjuwantowy po resekcji przy wysokim ryzyku nawrotu, z wyłączeniem pacjentów o niskim ryzyku. Tabletki 100 mg i 400 mg można dzielić, co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawki.
choroba przerzutowa, chromosom Philadelphia, faza akceleracji, faza przewlekła CML, interferon alfa, leczenie adjuwantowe, mezylan imatynibu, nowotwory podścieliskowe przewodu pokarmowego, odpowiedź cytogenetyczna, odpowiedź hematologiczna, ostra białaczka limfoblastyczna, przełom blastyczny, przeszczepienie szpiku, przewlekła białaczka eozynofilowa, przewlekła białaczka szpikowa, przeżycie bez wznowy, przeżycie wolne od progresji, rearanżacja FIP1L1-PDGFRα, rearanżacja genu PDGFR, terapia paliatywna, transplantacja szpiku, zespół hipereozynofilowy, zespoły mielodysplastyczne - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Clarzole 2,5 mg
Clarozole, zawierający letrozol w dawce 2,5 mg, jest wskazany do leczenia hormonozależnego raka piersi u kobiet po menopauzie, potwierdzonym obecnością receptorów estrogenowych i/lub progesteronowych (ER+/PR+). Lek znajduje zastosowanie w leczeniu uzupełniającym we wczesnym stadium inwazyjnego raka piersi, przedłużonym leczeniu po 5-letniej terapii tamoksyfenem, a także w terapii pierwszego rzutu zaawansowanego raka piersi oraz w leczeniu drugiej linii po niepowodzeniu terapii antyestrogenowej. W leczeniu neoadjuwantowym Clarzole jest stosowany u pacjentek z HER2-ujemnym rakiem piersi, u których chemioterapia jest przeciwwskazana lub natychmiastowa operacja nie jest wskazana. Skuteczność leku nie została wykazana u pacjentek z rakiem piersi bez receptorów hormonalnych, co podkreśla konieczność potwierdzenia statusu receptorów przed rozpoczęciem terapii.
choroba przerzutowa, HER-2-ujemny rak piersi, HER2-ujemny, hormonozależny rak piersi, inwazyjny rak piersi, leczenie neoadjuwantowe, leczenie pierwszego rzutu, leczenie systemowe, leczenie uzupełniające, leki antyestrogenowe, letrozol, owariektomia, progresja choroby, przedłużone leczenie uzupełniające, radioterapia miednicy, rak piersi bez receptorów hormonalnych, receptory estrogenowe, receptory hormonalne, status receptorów hormonalnych, tamoksyfen, terapia antyestrogenowa, terapia hormonalna, zaawansowany rak piersi - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Eribulin EVER Pharma 0,44 mg/ml
Eribulin EVER Pharma, dostępny w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 0,44 mg/ml (erybulina w postaci mezylanu), jest wskazany do leczenia dorosłych pacjentów z rakiem piersi miejscowo zaawansowanym lub z przerzutami oraz z nieoperacyjnym tłuszczakomięsakiem. W przypadku raka piersi, lek stosuje się u pacjentów z progresją choroby po co najmniej jednym cyklu chemioterapii, którzy uprzednio otrzymali antracykliny i taksany, chyba że istniały przeciwwskazania do tych terapii. W terapii tłuszczakomięsaka wymagana jest wcześniejsza ekspozycja na antracykliny, również z wyjątkiem przeciwwskazań. Preparat jest dostępny w fiolkach 2 ml (0,88 mg erybuliny) oraz 3 ml (1,32 mg erybuliny), zawierających odpowiednio 79 mg i 118,5 mg etanolu jako substancji pomocniczej, co należy uwzględnić w ocenie pacjenta.
antracyklina, chemioterapia zaawansowana, choroba przerzutowa, dysfagia, działanie cytostatyczne, działanie niepożądane, lek przeciwnowotworowy, liposarcoma, mezylan erybuliny, progresja choroby, rak piersi, rak piersi z przerzutami, roztwór do wstrzykiwań, taksan, terapia adjuwantowa, tłuszczakomięsak, zaawansowany nowotwór - Leksykon chorób i schorzeń
Rak mięśniakomięśniowy – Objawy
Rak mięśniakomięśniowy (rhabdomyosarcoma, RMS) to złośliwy nowotwór tkanek miękkich wywodzący się z komórek mięśni szkieletowych, najczęściej diagnozowany u dzieci i młodzieży. RMS może lokalizować się w różnych obszarach ciała, z dominującymi lokalizacjami w obrębie głowy i szyi, układu moczowo-płciowego, kończyn, tułowia oraz jamy brzusznej. Wyróżnia się podtypy histologiczne, z których podtyp embrionalny (ERMS) cechuje się lepszym rokowaniem (5-letnie przeżycie 67%) w porównaniu do bardziej agresywnego podtypu pęcherzykowego (ARMS, 5-letnie przeżycie 49%). RMS charakteryzuje się szybkim wzrostem i wczesnym tworzeniem przerzutów, najczęściej do płuc, węzłów chłonnych, szpiku kostnego i kości. Objawy kliniczne są zróżnicowane i zależą od lokalizacji guza, obejmując m.in. bezbolesny guz, ból, obrzęk, krwawienia, zaburzenia funkcji narządów oraz objawy ogólnoustrojowe w przypadku zaawansowanej choroby.
amplifikacja CDK4, badanie obrazowe, choroba przerzutowa, ctDNA, cytopenia, delecja BAP1, delecja CDKN2A/B, dysfagia, guz nowotworowy, krwiomocz, nawrót miejscowy, nowotwór tkanek miękkich, płynna biopsja, podtyp pęcherzykowy, przerzut, ptoza, rak mięśniakomięśniowy, rezonans magnetyczny, rhabdomyosarcoma, szpik kostny, tomografia komputerowa, wytrzeszcz gałki ocznej, zmiana genetyczna, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Gist (guz podścieliskowy przewodu pokarmowego) – Epidemiologia
Gastrointestinal stromal tumor (GIST) to najczęstszy nowotwór mezenchymalny przewodu pokarmowego, stanowiący 1-3% wszystkich nowotworów tego układu. Częstość występowania wynosi 10-15 przypadków na milion osób rocznie, z rocznym wzrostem zachorowalności do 1,02/100 000 osobolat w 2019 roku. GIST lokalizuje się najczęściej w żołądku (50-60%) i jelicie cienkim (20-35%), a lokalizacja ma znaczenie prognostyczne – guzy żołądka rokują lepiej niż jelita cienkiego. Czynniki prognostyczne obejmują wielkość guza (>5 cm), wskaźnik mitotyczny, lokalizację oraz obecność pęknięcia guza. Pięcioletnie przeżycie specyficzne dla choroby wynosi 82%, z najlepszym wynikiem u pacjentów poddanych leczeniu chirurgicznemu (86%). Wzrost wykrywalności w stadium miejscowym i przerzutowym obserwowany w ostatnich latach podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki i monitorowania.
choroba nawrotowa, choroba przerzutowa, endoskopowa ultrasonografia, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, imatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej, klasyfikacja TNM, leczenie chirurgiczne, mutacja KIT, nowotwór mezenchymalny przewodu pokarmowego, potencjał złośliwy, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut odległy, przeżycie specyficzne dla choroby, regorafenib, ripretynib, stadium odległe, stadium regionalne, sunitynib, terapia celowana, tomografia komputerowa, wskaźnik mitotyczny, wskaźnik przeżycia całkowitego - Leksykon chorób i schorzeń
Feochromocytoma – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Feochromocytoma to rzadki neuroendokrynny guz nadnerczy, charakteryzujący się potencjałem przerzutowym, co zgodnie z klasyfikacją WHO 2017 dotyczy wszystkich przypadków, niezależnie od obecności przerzutów w chwili diagnozy. Rokowanie jest zróżnicowane, z 5-letnim przeżyciem w przypadku przerzutowego guza wynoszącym od 11,8% do poniżej 50%, natomiast po radykalnym leczeniu chirurgicznym wskaźniki przeżycia 5- i 10-letniego wynoszą odpowiednio 90,8% i 78,7%, a przeżycie wolne od przerzutów po 5 latach to 87,0%. Kluczowe czynniki prognostyczne obejmują wielkość guza (>5,5 cm), poziom wydalania kwasu wanilinomigdałowego (>2,1 mg/dzień/cm), fenotyp wydzielniczy (wysoka noradrenalina, niski stosunek adrenaliny), indeks proliferacji Ki67 (≥10%), lokalizację podprzeponową, funkcjonalność guza, wiek pacjenta, płeć, poziom chromograniny A oraz wyniki badań obrazowych (np. negatywny wychwyt MIBG). Systemy oceny takie jak PASS, GAPP, M-GAPP, COPPs i ASES oferują narzędzia prognostyczne, jednak żadna z nich nie jest w pełni wiarygodna i wymaga dalszej walidacji.
adrenalina, badanie biochemiczne, choroba przerzutowa, chromogranina A, ciśnienie tętnicze, dopamina, feochromocytoma, guz neuroendokrynny, katecholaminy, kwas wanilinomigdałowy, leczenie chirurgiczne, nomogram prognostyczny, noradrenalina, potencjał przerzutowy, przerzut odległy, przeżycie całkowite, przeżycie specyficzne dla nowotworu, przeżycie wolne od przerzutów, przyzwojak, rdzeń nadnerczy, system GAPP, wskaźnik nawrotu, wychwyt MIBG, złośliwe feochromocytoma - Leksykon chorób i schorzeń
Chordoma – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Chordoma to rzadki, wolno rosnący nowotwór złośliwy wywodzący się z pozostałości struny grzbietowej, charakteryzujący się wysoką tendencją do miejscowych nawrotów (68%) i złym rokowaniem. Średni czas przeżycia wynosi 7,7 lat, z 5-letnim wskaźnikiem przeżycia 72%, spadającym do 48% po 10 latach i 31% po 20 latach. Kluczowe czynniki prognostyczne obejmują wiek (lepsze przeżycie u pacjentów <70 lat, gorsze u dzieci), stadium zaawansowania (choroba przerzutowa pogarsza rokowanie), wielkość guza, lokalizację pierwotną, obecność przerzutów odległych oraz jakość resekcji chirurgicznej (całkowita resekcja z ujemnymi marginesami wiąże się z 5-letnim przeżyciem około 65%). Molekularne markery prognostyczne, takie jak podwyższona ekspresja miR-155 (HR 5,32; p=0,045), utrata ekspresji BAF47 (p=0,033) oraz inaktywacja genu SMARCB1 w chordoma dziecięcym, mają istotne znaczenie prognostyczne. Histopatologia również wpływa na rokowanie, gdzie typ chrzęstniakopodobny i odróżnicowanie korelują z gorszym przeżyciem.
całkowita resekcja, chemioterapia, chordoma kości krzyżowej, choroba przerzutowa, czynnik prognostyczny, DeepSurv, gen SMARCB1, immunoterapia, marker molekularny, model uczenia maszynowego, nawrót miejscowy, nowotwór złośliwy, przerzut odległy, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od progresji, radioterapia, stadium zaawansowania choroby, struna grzbietowa, terapia ukierunkowana, typ histologiczny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Objawy
Rak piersi u mężczyzn stanowi mniej niż 1% wszystkich przypadków raka piersi, z około 20 000 nowych zachorowań rocznie na świecie. Najczęstszym objawem jest bezbolesny, twardy guzek w okolicy zabrodawkowej, często nieprzesuwalny. Inne symptomy to zmiany skórne (wciągnięcie, złuszczanie, zaczerwienienie), wyciek lub krwawienie z brodawki, ból, powiększenie węzłów chłonnych pachowych oraz objaw „skórki pomarańczy” wskazujący na obrzęk limfatyczny. Zaawansowane stadium może manifestować się bólem kości, dusznością, żółtaczką, utratą masy ciała i ogólnym osłabieniem. Ze względu na niewielką ilość tkanki piersiowej u mężczyzn, nowotwór szybko nacieka okoliczne struktury i częściej diagnozowany jest w stadium zaawansowanym (III/IV u około 40% pacjentów). Przerzuty najczęściej dotyczą kości, wątroby, płuc i mózgu.
badanie palpacyjne, biomarker, biopsja, ból kości, choroba przerzutowa, duszność, ginekomastia, guz liściasty, guzek tkanki piersiowej, inwazyjny rak przewodowy, inwazyjny rak zrazikowy, mammografia, objaw skórki pomarańczy, obrzęk limfatyczny, powiększenie węzłów chłonnych, przerzut nowotworowy, rak brodawkowaty piersi, rak piersi u mężczyzn, rak potrójnie ujemny, rak przewodowy in situ, rak śluzowy, receptor estrogenowy, receptor HER2, receptor hormonalny, receptor progesteronowy, stadium zaawansowania, ultrasonografia, wskaźnik przeżywalności, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pageta brodawki sutkowej – Epidemiologia
Choroba Pageta brodawki sutkowej to rzadka postać raka piersi, stanowiąca 1-4% wszystkich nowotworów tej okolicy, z wyższą częstością w krajach zachodnich. Średni wiek diagnozy wynosi około 57-64 lata, z przewagą kobiet (97,9%) i dominacją rasy białej (85,4%). Choroba współwystępuje w 80-90% przypadków z DCIS lub inwazyjnym rakiem przewodowym (IDC), a obecność wyczuwalnego guza, stwierdzana u około 50% pacjentów, koreluje z gorszym rokowaniem. Nowotwory związane z chorobą Pageta często wykazują wysoką złośliwość, ujemny status receptorów ER i PR oraz dodatni HER2 (ponad 50% przypadków), co ma istotne implikacje terapeutyczne. Pięcioletnia względna przeżywalność wynosi 82,6%, ale spada znacząco wraz ze wzrostem stadium zaawansowania nowotworu (stadium I – 95,8%, IV – 14,3%). Czynniki negatywnie wpływające na przeżycie to starszy wiek, rasa czarna, wyższy stopień złośliwości, przerzuty do węzłów chłonnych, stadium zaawansowania, choroba przerzutowa oraz większy rozmiar guza.
badanie kliniczne, badanie przesiewowe mammograficzne, biopsja węzła wartowniczego, choroba Pageta brodawki sutkowej, choroba przerzutowa, DCIS, guz piersi, IDC, inwazyjny rak piersi, inwazyjny rak przewodowy, kompleks brodawkowo-otoczkowy, leczenie oszczędzające pierś, mammografia, mastektomia, mastektomia oszczędzająca brodawkę, nadekspresja HER2, nowotwór złośliwy, przerzut do regionalnych węzłów chłonnych, przewodowy rak in situ, rak piersi, receptor estrogenowy, receptor ludzkiego naskórkowego czynnika wzrostu, receptor progesteronowy, samobadanie, SLNB, wyczuwalny guz - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Aromek 2,5 mg
Lek Aromek zawierający letrozol jest stosowany w leczeniu nowotworów u dorosłych pacjentów, z dawką standardową wynoszącą 2,5 mg raz na dobę. Tabletki powlekane należy przyjmować doustnie, niezależnie od posiłków, o stałej porze dnia. Czas trwania terapii zależy od wskazania klinicznego: w przedłużonym leczeniu uzupełniającym terapia trwa do 5 lat lub do nawrotu choroby, po wcześniejszym leczeniu tamoksyfenem – 3 lata lub do nawrotu, a u pacjentek z chorobą przerzutową – do progresji choroby. Nie jest wymagana modyfikacja dawki u pacjentów w podeszłym wieku oraz u osób z niewydolnością nerek o klirensie kreatyniny powyżej 10 ml/min. W przypadku ciężkiej niewydolności nerek (klirens < 10 ml/min) oraz ciężkiej niewydolności wątroby brak jest wystarczających danych, dlatego konieczne jest indywidualne podejście i ścisły monitoring kliniczny.
5 mg, choroba przerzutowa, ciężka niewydolność nerek, ciężka niewydolność wątroby, dawka 2, klirens kreatyniny, laktoza jednowodna, leczenie uzupełniające, letrozol, monitoring kliniczny, nawrót choroby nowotworowej, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nowotwór, pacjent w podeszłym wieku, progresja choroby nowotworowej, przerzut nowotworowy, tabletka powlekana, tamoksyfen, terapia - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak oka – Objawy
Czerniak oka (melanoma oculi) to rzadki, ale agresywny nowotwór złośliwy rozwijający się z melanocytów błony naczyniowej oka, najczęściej w naczyniówce, ciele rzęskowym lub tęczówce. Wczesne stadia często przebiegają bezobjawowo, co utrudnia diagnostykę, zwłaszcza gdy guz lokalizuje się w tylnej części oka. Objawy kliniczne pojawiają się wraz z progresją guza i obejmują zaburzenia widzenia (np. nieostre widzenie, ubytki pola widzenia, diplopia), obecność mętek i fotopsji, a także zmiany w wyglądzie gałki ocznej, takie jak ciemne plamy na tęczówce czy wytrzeszcz. Czerniak może prowadzić do powikłań wewnątrzgałkowych, w tym odwarstwienia siatkówki, jaskry wtórnej, zapalenia błony naczyniowej oraz krwotoków do ciała szklistego. Lokalizacja guza wpływa na rokowanie – czerniak tęczówki wykrywany jest wcześniej i ma lepsze prognozy, podczas gdy czerniak naczyniówki i ciała rzęskowego częściej diagnozowany jest w zaawansowanym stadium z wyższym ryzykiem przerzutów.
astygmatyzm nieregularny, badanie okulistyczne, błona naczyniowa, choroba przerzutowa, ciało rzęskowe, czerniak ciała rzęskowego, czerniak naczyniówki, czerniak oka, czerniak tęczówki, diplopia, ekspresja genów, enukleacja, fotopsje, gen BAP1, jaskra wtórna, krwotok do ciała szklistego, melanocyty, mętki, monosomia chromosomu 3, naczyniówka, nowotwór złośliwy, obrzęk plamki żółtej, odwarstwienie siatkówki, podwichnięcie soczewki, rozrost pozagałkowy, rozszerzenie źrenicy, tęczówka, utrata pola widzenia, wytrzeszcz gałki ocznej, wznowa miejscowa, zaburzenia widzenia, zaćma, zapalenie błony naczyniowej, zmiana koloru tęczówki - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół zollingera-ellisona – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Zollingera-Ellisona (ZES) to rzadkie schorzenie endokrynologiczne, charakteryzujące się obecnością gastrinomy – guzów wydzielających gastrynę, najczęściej zlokalizowanych w trzustce lub dwunastnicy. Nadmierna sekrecja gastryny prowadzi do hipersekrecji kwasu solnego, co skutkuje powstawaniem owrzodzeń trawiennych oraz objawów refluksu żołądkowo-przełykowego. ZES występuje w formie sporadycznej oraz dziedzicznej, związaną głównie z zespołem mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1 (MEN1), który odpowiada za 20-25% przypadków. Diagnostyka i profilaktyka opierają się na identyfikacji osób z grup ryzyka, zwłaszcza nosicieli mutacji genu MEN1, u których prawdopodobieństwo wystąpienia objawów wynosi 50% w wieku 20 lat i 95% w wieku 40 lat. Regularne badania przesiewowe oraz poradnictwo genetyczne są kluczowe dla wczesnego wykrycia i skutecznego nadzoru nad chorobą.
analog somatostatyny, badanie genetyczne, badanie przesiewowe, bloker H2, chemioterapia, choroba przerzutowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, gastrinoma, inhibitor pompy protonowej, mutacja genu MEN1, nadmierne wydzielanie kwasu żołądkowego, owrzodzenie trawienne, poradnictwo genetyczne, receptor somatostatyny, refluks żołądkowo-przełykowy, refluks żołądkowy, resekcja chirurgiczna, transformacja nowotworowa, wrzód trawienny, zespół MEN1, zespół Zollingera-Ellisona - Leksykon chorób i schorzeń
Neuroblastoma – Leczenie
Neuroblastoma jest najczęstszym pozaczaszkowym guzem litym u dzieci, stanowiąc około 10% nowotworów pediatrycznych i odpowiadając za 15% zgonów nowotworowych w tej grupie. Wskaźnik 5-letniego przeżycia poprawił się znacząco między 1975 a 2020 rokiem, osiągając 93% u dzieci poniżej 1 roku życia oraz 83% u dzieci w wieku 1-14 lat. Leczenie opiera się na klasyfikacji ryzyka (niskie, pośrednie, wysokie) uwzględniającej wiek, stadium, histologię, status MYCN, lokalizację guza, poziomy LDH i ferrytyny oraz odpowiedź na terapię. Pacjenci niskiego ryzyka mają 5-letnie przeżycie około 98%, pośredniego 70-90%, a wysokiego ryzyka około 62%. Terapia niskiego ryzyka obejmuje głównie chirurgię, z selektywnym zastosowaniem chemioterapii (karboplatyna, cyklofosfamid, doksorubicyna, etopozyd) i rzadko radioterapii. U niemowląt z małymi, bezobjawowymi guzami nadnerczy możliwa jest obserwacja bez interwencji.
autologiczny przeszczep komórek macierzystych, całkowite usunięcie guza, chemioterapia indukcyjna, choroba przerzutowa, dehydrogenaza mleczanowa, difluorometyloornityna, inhibitor ALK, komórki NK, leczenie podtrzymujące, lek anty-angiogenny, mutacja ALK, neuroblastoma wysokiego ryzyka, pozaczaszkowy guz lity, remisja choroby, stratyfikacja ryzyka, szczepionka przeciwnowotworowa, terapia CAR-T, terapia MIBG, terapia mieloablacyjna, wskaźnik pięcioletniego przeżycia - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniakomłoniak – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Naczyniakomięśniak (angiosarcoma) to agresywny nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek śródbłonka naczyń krwionośnych lub limfatycznych, charakteryzujący się złym rokowaniem i często wieloogniskowym przebiegiem. Mediana całkowitego przeżycia (OS) wynosi od 16 do 19,3 miesiąca, a 5-letnie OS około 40%. Rokowanie jest silnie zależne od stadium choroby: w przypadku choroby przerzutowej 1-roczne OS spada do 20,8%, a 3-letnie do 3,8%. Lokalizacja guza pierwotnego ma kluczowe znaczenie prognostyczne – angiosarcoma trzewny/głębokiej tkanki miękkiej cechuje mediana OS około 5 miesięcy, podczas gdy powierzchowny ma medianę OS około 60 miesięcy. Szczególnie niekorzystne jest rokowanie w pierwotnym angiosarcoma wątroby (mediana OS 1,9 miesiąca) oraz śledziony (5-6 miesięcy). Wielkość guza >5 cm, obecność martwicy oraz wysoki stopień histologiczny znacząco pogarszają przeżycie, podobnie jak choroba przerzutowa w momencie rozpoznania (mediana OS około 3 miesięcy). Wiek, płeć, stan sprawności ECOG oraz parametry laboratoryjne (bilirubina, albumina) również wpływają na rokowanie.
angiosarcoma wątroby, bewacyzumab, choroba przerzutowa, choroba rozsiana, czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, fibroblastyczny czynnik wzrostu, hemangiosarcoma, indeks zgodności, komórki śródbłonka, leczenie wielomodalne, łożyskowy czynnik wzrostu, lymphangiosarcoma, mediana przeżycia całkowitego, naczynia krwionośne, naczynia limfatyczne, nomogram predykcyjny, nowotwór złośliwy, paklitaksel, przeżycie specyficzne dla nowotworu, przeżycie wolne od choroby, resekcja chirurgiczna, splenektomia, stan sprawności, stopień złośliwości histologicznej, wieloogniskowość - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy neuroendokrynne trzustki – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Guzy neuroendokrynne trzustki (pNET) cechują się zróżnicowanym przebiegiem klinicznym i rokowaniem, które w dużej mierze zależy od stadium zaawansowania choroby, wielkości guza, indeksu proliferacyjnego Ki-67 oraz obecności przerzutów. Całkowity 5-letni wskaźnik przeżycia wynosi około 53%, z wyraźnym zróżnicowaniem: 95% dla choroby miejscowej, 72% dla regionalnej i 23% dla przerzutowej (dane SEER). Czynniki negatywnie wpływające na rokowanie to m.in. podwyższone poziomy LDH i AST ≥2 ULN, podwyższony poziom chromograniny A (>200 pmol/L), naciekanie nerwów i węzłów chłonnych oraz wysoki indeks Ki-67. Modele stratyfikacji ryzyka oparte na poziomach LDH i AST pozwalają na podział pacjentów na grupy o różnym ryzyku przeżycia całkowitego (OS: 20, 13 i 8 miesięcy odpowiednio dla niskiego, średniego i wysokiego ryzyka). Analiza tekstur PET SSTR przed terapią PRRT wykazała, że wyższa entropia (≥6,7) koreluje z dłuższym przeżyciem (OS 2,5 roku vs 1,9 roku).
aminotransferaza asparaginianowa, analog somatostatyny, choroba przerzutowa, chromogranina A, dehydrogenaza mleczanowa, guz neuroendokrynny trzustki, guz nieczynny hormonalnie, guz słabo zróżnicowany, hazard względny, heterogenność wewnątrzguzowa, indeks Ki-67, inwazja okołonerwowa, leczenie zachowawcze, przerzuty do wątroby, przeżycie wolne od nawrotu, przeżycie wolne od progresji, rak neuroendokrynny, resekcja chirurgiczna, stadium zaawansowania, stratyfikacja ryzyka, wskaźnik przeżycia, zajęcie węzłów chłonnych, zespół MEN1, zróżnicowanie guza - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Cabazitaxel MSN 60 mg
Cabazitaxel MSN, dostępny jako koncentrat zawierający 60 mg kabazytakselu w 1,5 ml roztworu (40 mg/ml), jest wskazany do leczenia dorosłych pacjentów z zaawansowanym, opornym na kastrację rakiem gruczołu krokowego z przerzutami, u których nastąpiła progresja choroby po wcześniejszym leczeniu schematem zawierającym docetaksel. Lek należy stosować wyłącznie w skojarzeniu z prednizonem lub prednizolonem, co poprawia tolerancję terapii i zmniejsza ryzyko działań niepożądanych. Preparat jest przeznaczony do stosowania w drugiej linii leczenia, po niepowodzeniu taksanów pierwszej generacji, i wymaga potwierdzenia oporności na kastrację (utrzymanie stężenia testosteronu na poziomie kastracyjnym) oraz obecności przerzutów odległych, potwierdzonych badaniami obrazowymi.
badanie histopatologiczne, badanie obrazowe, chemioterapia, choroba przerzutowa, docetaksel, kabazytaksel, kastracja farmakologiczna, kastracyjny poziom testosteronu, onkologia urologiczna, poziom testosteronu, prednizon, progresja choroby, przerzut odległy, rak gruczołu krokowego, rak gruczołu krokowego oporny na kastrację, roztwór do infuzji, taksan - Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak oka – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Czerniak oka, zwłaszcza czerniak naczyniówki, jest najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym gałki ocznej u dorosłych, charakteryzującym się wysoką śmiertelnością z powodu przerzutów, głównie do wątroby (89%), płuc (29%) i kości (17%). Rokowanie zależy od wielu czynników klinicznych (wiek, płeć, wielkość i lokalizacja guza, stadium zaawansowania wg AJCC), histopatologicznych (typ komórek, aktywność mitotyczna, ekspresja markerów takich jak Ki-67, HLA), cytogenetycznych (monosomia chromosomu 3, zmiany chromosomalne) oraz molekularnych (profil ekspresji genów klasy II). Wskaźniki 5-letniego przeżycia różnią się w zależności od typu i wielkości guza: dla małego czerniaka naczyniówki wynoszą 84%, średniego 68%, a dużego 47%, natomiast czerniak tęczówki cechuje się przeżywalnością powyżej 95%. Mediana przeżycia po rozpoznaniu przerzutów wynosi 6-12 miesięcy, a w przypadku choroby przerzutowej 4,5-17 miesięcy.
aktywność mitotyczna, biopsja płynna, cecha histopatologiczna, choroba przerzutowa, ciało rzęskowe, czerniak naczyniówki, czerniak oka, czerniak spojówki, czerniak tęczówki, czerniak wewnątrzgałkowy, ekspresja genu, ekspresja Ki-67, gęstość mikronaczyń, komórka hybrydowa, komórka nabłonkowata, komórka wrzecionowata, limfocyt naciekający guz, ludzki antygen leukocytarny, monosomia chromosomu, mutacja genu, pęcherzyk pozakomórkowy, profilowanie ekspresji genów, przerzut, przerzut do wątroby, receptor insulinopodobnego czynnika wzrostu, rozrost pozagałkowy, stadium nowotworu