kortykosteroid miejscowy
Kortykosteroidy miejscowe to grupa leków przeciwzapalnych stosowanych zewnętrznie na skórę, błony śluzowe lub do inhalacji. Działają poprzez hamowanie odpowiedzi immunologicznej i zapalnej w miejscu aplikacji, co czyni je kluczowymi preparatami w leczeniu różnorodnych schorzeń dermatologicznych, alergicznych i pulmonologicznych.
W dermatologii kortykosteroidy miejscowe klasyfikowane są według siły działania (od bardzo silnych do słabych), co pozwala na dobór odpowiedniego preparatu w zależności od lokalizacji zmian, wieku pacjenta i charakteru schorzenia. Stosowane są w leczeniu chorób takich jak wyprysk, łuszczyca, atopowe zapalenie skóry czy liszaj płaski.
Mechanizm działania kortykosteroidów miejscowych opiera się na wiązaniu z receptorami glikokortykosteroidowymi, co prowadzi do hamowania syntezy mediatorów zapalnych, zmniejszenia przepuszczalności naczyń i migracji komórek zapalnych. Przy długotrwałym stosowaniu mogą jednak powodować działania niepożądane, takie jak ścieńczenie naskórka, teleangiektazje, zaniki skóry czy nadkażenia.
Racjonalna terapia kortykosteroidami miejscowymi wymaga przestrzegania zasad dotyczących częstotliwości aplikacji, doboru siły preparatu oraz czasu leczenia. Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu na twarz, okolice anogenitalne oraz u dzieci, gdzie preferowane są preparaty o niższej sile działania.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Clobex 500 mcg/g
Clobex, zawierający propionian klobetazolu w stężeniu 500 mikrogramów/g, jest silnym kortykosteroidem miejscowym (grupa IV) stosowanym w formie szamponu leczniczego na owłosioną skórę głowy. Zalecana dawka to około 7,5 ml (pół łyżki stołowej) raz na dobę, nie przekraczając maksymalnej dawki 50 g tygodniowo. Preparat należy aplikować na suchą skórę głowy, pozostawić na 15 minut, a następnie dokładnie spłukać. Maksymalny czas terapii wynosi 4 tygodnie, po którym należy rozważyć zwiększenie odstępów między aplikacjami lub zmianę terapii. Brak poprawy po tym okresie wymaga ponownej diagnostyki. Możliwe jest wielokrotne stosowanie w celu kontroli zaostrzeń, pod warunkiem stałego nadzoru lekarskiego.
ciężkie zaburzenie czynności wątroby, czas terapii, działanie niepożądane, kortykosteroid miejscowy, nadzór lekarski, owłosiona skóra głowy, poprawa kliniczna, populacja specjalna, propionian klobetazolu, szampon leczniczy, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaostrzenie choroby - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Flucinar
Flucinar w postaci żelu zawiera fluocinolon acetonid, miejscowy kortykosteroid, którego stosowanie wymaga ograniczenia do maksymalnie 2 tygodni ze względu na ryzyko działań niepożądanych typowych dla tej grupy leków. Długotrwałe lub rozległe stosowanie może prowadzić do ogólnoustrojowych efektów niepożądanych, takich jak obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia oraz immunosupresja. Mechanizm działania obejmuje hamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, co może skutkować zmniejszeniem stężenia kortyzolu i rozwojem jatrogennego zespołu Cushinga; w takich przypadkach zalecana jest kontrola stężenia kortyzolu we krwi i moczu po stymulacji ACTH. W przypadku wystąpienia podrażnienia lub reakcji alergicznej stosowanie należy natychmiast przerwać.
dermatitis perioralis, fluocinolon acetonid, glikol propylenowy, hiperglikemia, hormon adrenokortykotropowy, jaskra, kortykosteroid miejscowy, kortyzol, lek przeciwgrzybiczny, metyl parahydroksybenzoesan, nadciśnienie tętnicze, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, propyl parahydroksybenzoesan, reakcja alergiczna, teleangiektazja, zaćma, zanik tkanki podskórnej, zespół Cushinga - Leksykon leków
Interakcje leku – DIKY 4% 40 mg/g
Produkt leczniczy DIKY 4% w postaci aerozolu na skórę zawiera diklofenak sodu w stężeniu 40 mg/g i charakteryzuje się bardzo słabym wchłanianiem do krążenia ogólnoustrojowego, co znacząco ogranicza ryzyko interakcji lekowych. Pomimo tego, należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu z kwasem acetylosalicylowym lub innymi NLPZ, gdyż może to nasilić działania niepożądane typowe dla tej grupy leków. Preparat zawiera także substancje pomocnicze takie jak glikol propylenowy (150 mg/g), lecytyna sojowa (100 mg/g) oraz etanol bezwodny (33,3 mg/g), które mogą modyfikować przenikanie i działanie innych leków stosowanych miejscowo, co wymaga uwagi przy łączeniu terapii miejscowych.
aerozol na skórę, beta-bloker, cyklosporyna, diklofenak sodu, doustny lek przeciwcukrzycowy, działanie hipoglikemizujące, działanie nefrotoksyczne, działanie niepożądane, etanol bezwodny, glikol propylenowy, inhibitor ACE, kortykosteroid miejscowy, krążenie ogólnoustrojowe, kwas acetylosalicylowy, lecytyna sojowa, lek moczopędny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, toksyczność metotreksatu, warfaryna, wchłanianie ogólnoustrojowe - Leksykon substancji czynnych
Chlorchinaldol – Przeciwwskazania stosowania
Chlorchinaldol, obecny w produkcie TRUE Test 36 w mieszaninie chinolinowej z kliochiniolem (stężenie 190 µg/cm², 154 µg/płatek, płatek nr 26 panelu nr 3), jest stosowany w testach prowokacyjnych na skórze. Jego aplikacja jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkim lub uogólnionym aktywnym zapaleniem skóry, aktywnymi dermatozami zapalnymi (np. łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, kontaktowe zapalenie skóry o dużym nasileniu), a także u osób z nadwrażliwością na substancje pomocnicze produktu. Testy należy wykonywać wyłącznie na nieuszkodzonej skórze po ustąpieniu ostrych objawów, aby uniknąć fałszywych wyników i nasilenia objawów chorobowych. Ponadto, odradza się testowanie u pacjentów z miejscowymi infekcjami, skórą o wzmożonej reaktywności oraz u osób stosujących leki immunosupresyjne, kortykosteroidy systemowe lub miejscowe, a także po fototerapii.
anafilaksja, astma, atopowe zapalenie skóry, chlorchinaldol, choroba atopowa, dermatoza zapalna, fototerapia, infekcja skórna, kliochiniol, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid systemowy, lek immunosupresyjny, łuszczyca, mieszanina chinolinowa, nadwrażliwość, próba prowokacyjna, promieniowanie UV, reaktywność skóry, test płatkowy, test prowokacyjny, wynik fałszywie dodatni, zapalenie skóry - Leksykon leków
Działania niepożądane – Atecortin (5 mg + 10 000 j.m. + 15 mg)/ml
Preparat Atecortin, zawierający oksytetracyklinę, polimyksynę B oraz hydrokortyzon, może wywoływać działania niepożądane o różnej częstości występowania. Do rzadkich reakcji należą reakcje uczuleniowe w obrębie narządu wzroku (≥ 1/10 000, < 1/1 000), natomiast częstość występowania podrażnienia spojówek, pieczenia, świądu okolic oka oraz nieostrego widzenia jest nieznana. Szczególną uwagę należy zwrócić na powikłania związane z długotrwałym stosowaniem leku powyżej 3-6 tygodni, takie jak wtórne zakażenia grzybicze, zwiększenie ciśnienia śródgałkowego oraz rozwój zaćmy steroidowej, co wiąże się z działaniem kortykosteroidu hydrokortyzonu.
ciśnienie śródgałkowe, formulacja złożona, hydrokortyzon, jaskra wtórna, kortykosteroid miejscowy, nadkażenie grzybicze, narząd wzroku, nieostre widzenie, obrzęk spojówki, oksytetracyklina, podrażnienie spojówki, polimyksyna B, świąd oka, zaburzenie ostrości widzenia, zaćma steroidowa, zakażenie grzybicze, zapalenie spojówki, zmętnienie soczewki - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Laticort 0,1% 1 mg/g
Stosowanie hydrokortyzonu 17-maślanu (Laticort 0,1%, 1 mg/g, maść) u kobiet w okresie rozrodczym, zwłaszcza w ciąży i podczas karmienia piersią, wymaga szczególnej ostrożności. Lekarz powinien jasno poinformować pacjentkę o konieczności ograniczenia stosowania do krótkotrwałej terapii na niewielkiej powierzchni skóry, z wyraźnym przeciwwskazaniem do stosowania w pierwszym trymestrze ciąży. Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych nie wykazały działania teratogennego hydrokortyzonu maślanu w stężeniach 1% i 10%, jednak brak jest kontrolowanych badań klinicznych u kobiet ciężarnych, co podkreśla potrzebę ostrożności i indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka.
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Clobederm 0,5 mg/g
Propionian klobetazolu w stężeniu 0,5 mg/g, zawarty w kremie Clobederm, należy do najsilniejszych miejscowo stosowanych kortykosteroidów (grupa IV). Ze względu na jego wysoką skuteczność i potencjał do wywoływania poważnych działań niepożądanych, terapia powinna być prowadzona z zachowaniem szczególnej ostrożności. Maksymalny czas stosowania kremu wynosi 2 tygodnie, z dawkowaniem 1-2 razy dziennie na zmienione chorobowo miejsca skóry. Po uzyskaniu poprawy klinicznej zaleca się przerwanie terapii lub przejście na kortykosteroidy o mniejszej sile działania. Stosowanie u dzieci poniżej 12 lat jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych.
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Novate 0,5 mg/g
Przedawkowanie klobetazolu propionianu, silnego kortykosteroidu stosowanego miejscowo w preparacie Novate 0,5 mg/g krem, może prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych wynikających z nadmiernego wchłaniania substancji czynnej, zwłaszcza przy długotrwałej terapii lub aplikacji na rozległe powierzchnie skóry, a także przy stosowaniu na uszkodzoną skórę lub pod opatrunkami okluzyjnymi. Objawy przedawkowania obejmują obrzęki spowodowane retencją sodu i wody, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemię, cukromocz, osłabienie odporności, zespół Cushinga oraz zahamowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (HPA), co może skutkować wtórną niewydolnością nadnerczy i ryzykiem przełomu nadnerczowego. Wartości kliniczne do monitorowania to ciśnienie tętnicze, poziom glukozy we krwi i moczu oraz funkcja osi HPA.
choroba Cushinga, cukromocz, diagnostyka endokrynologiczna, działanie ogólnoustrojowe, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hiperkortyzolemia, klobetazol propionian, kortykosteroid, kortykosteroid miejscowy, kortyzol, nadciśnienie tętnicze, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, Novate, obrzęk, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, otyłość centralna, przełom nadnerczowy, rozstęp skórny, twarz księżycowata, układ immunologiczny, zespół Cushinga - Leksykon leków
Interakcje leku – Travogen 10 mg/g
Produkt leczniczy Travogen (krem 10 mg/g, zawierający 1% izokonazolu azotanu) charakteryzuje się minimalnym wchłanianiem ogólnoustrojowym, co ogranicza ryzyko interakcji systemowych, w tym z alkoholem spożywczym. Brak jest udokumentowanych badań klinicznych dotyczących interakcji z innymi lekami, jednak zaleca się ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu Travogenu z innymi miejscowymi preparatami na tę samą powierzchnię skóry. Nakładanie różnych leków miejscowych może prowadzić do zmian w ich wchłanianiu i skuteczności, dlatego wskazane jest zachowanie odstępu czasowego minimum 15-30 minut między aplikacjami. Szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie jednoczesnego stosowania Travogenu z innymi miejscowymi lekami przeciwgrzybiczymi oraz kortykosteroidami, ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych lub osłabienia działania przeciwgrzybiczego.
alkohol cetostearylowy, działanie niepożądane, działanie przeciwgrzybicze, interakcja farmakologiczna, interakcja systemowa, izokonazol azotan, kortykosteroid miejscowy, leczenie ogólnoustrojowe, lek przeciwgrzybiczny, mydło o kwaśnym pH, opatrunek okluzyjny, preparat okluzyjny, preparat przeciwgrzybiczny, reakcja skórna, Travogen, wchłanianie ogólnoustrojowe - Leksykon chorób i schorzeń
Łojotokowe zapalenie skóry – Leczenie
Łojotokowe zapalenie skóry (seborrheic dermatitis) to przewlekły, nawracający stan zapalny skóry, lokalizujący się głównie w obszarach bogatych w gruczoły łojowe, takich jak skóra głowy, twarz, tułów i fałdy skórne. Podstawą terapii są miejscowe leki przeciwgrzybicze, w tym ketokonazol (krem 2%, szampony 1% i 2%), cyklopiroks, szampony z siarczkiem selenu 2,5% oraz pirytionianem cynku, które redukują kolonizację Malassezia. W cięższych lub opornych przypadkach stosuje się doustne leki przeciwgrzybicze, takie jak itrakonazol (200 mg/dobę przez 7 dni, następnie 2 dni/miesiąc przez 3 miesiące), flukonazol lub terbinafinę. Miejscowe kortykosteroidy o niskiej i średniej mocy (np. hydrokortyzon 1%, dezonid, mometazon) są wskazane w ostrych fazach, zwłaszcza na twarzy, natomiast na skórę głowy stosuje się preparaty takie jak fluocynonid czy klobetazol. Ze względu na ryzyko działań niepożądanych (np. ścieńczenie skóry), kortykosteroidy powinny być stosowane krótkotrwale (1-2 tygodnie). Alternatywą są inhibitory kalcyneuryny (takrolimus 0,1%, pimekrolimus 1%), które wykazują działanie immunomodulujące bez efektów ubocznych charakterystycznych dla steroidów.
ciemieniucha, cyklopiroks, flukonazol, fototerapia UVB, hydrokortyzon, inhibitor kalcyneuryny, inhibitor PDE4, itrakonazol, izotretynoina, ketokonazol, kortykosteroid miejscowy, kwas salicylowy, lek biologiczny, lek przeciwgrzybiczny doustny, łojotokowe zapalenie skóry, łupież, Malassezia, olej MCT, olejek z drzewa herbacianego, pimekrolimus, pirytionian cynku, remisja, roflumilast, siarczek selenu, szampon leczniczy, takrolimus, terapia fotodynamiczna, terbinafina - Leksykon substancji czynnych
Propionian klobetazolu – Działania niepożądane
Propionian klobetazolu, silny kortykosteroid stosowany miejscowo, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach klinicznych na 558 pacjentach, gdzie najczęstszym działaniem niepożądanym było uczucie pieczenia skóry (2,8%). Miejscowe działania niepożądane obejmują zapalenie mieszków włosowych, ból, świąd, trądzik, teleangiektazje, zanik skóry oraz alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, występujące z częstością od 0,2% do poniżej 1%. Preparat Clobex, stosowany jako szampon pozostający na skórze przez 15 minut, charakteryzuje się ograniczonym wchłanianiem ogólnoustrojowym, co redukuje ryzyko zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Niemniej jednak, długotrwałe stosowanie może prowadzić do poważnych powikłań endokrynologicznych, takich jak zespół Cushinga i zahamowanie czynności kory nadnerczy, a także do zaburzeń okulistycznych, w tym jaskry i zaćmy.
efekt z odbicia, hiperkortyzolizm, hirsutyzm, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, niewydolność nadnerczy, okołowargowe zapalenie skóry, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pieczenie skóry, plamica, propionian klobetazolu, teleangiektazje, trądzik różowaty, wyprysk krostkowy, zaćma, zakażenia oportunistyczne, zapalenie mieszków włosowych, zespół Cushinga - Leksykon leków
Interakcje leku – Capsagamma 53 mg kapsaicynoidów w przeliczeniu na kapsaicynę/100 g
Produkt leczniczy Capsagamma, zawierający 53 mg kapsaicynoidów w przeliczeniu na kapsaicynę na 100 g kremu, jest standaryzowanym wyciągiem z owoców Capsicum annuum L. var. minimum i Capsicum frutescens L., wykazującym działanie miejscowe po aplikacji na skórę. Ze względu na brak formalnych badań klinicznych dotyczących interakcji, zaleca się ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu Capsagamma z innymi produktami leczniczymi, zwłaszcza miejscowymi. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnej aplikacji w tym samym miejscu kremów rozgrzewających, żeli i kremów przeciwbólowych, preparatów zawierających mentol, miejscowo znieczulających, kortykosteroidów oraz antybiotyków miejscowych, ze względu na ryzyko nasilenia podrażnień, zmiany skuteczności terapeutycznej lub modyfikacji wchłaniania. Zalecany odstęp czasowy między aplikacjami różnych preparatów miejscowych wynosi co najmniej 12 godzin.
antybiotyk miejscowy, Capsicum annuum, działanie przeciwbólowe, kapsaicyna, kortykosteroid, kortykosteroid miejscowy, krem przeciwbólowy, krem rozgrzewający, lek miejscowy, mentol, miejscowe znieczulenie, nasilenie działania, percepcja bólu, perfuzja, pieprzowiec, przepływ krwi, schemat wielolekowy, wchłanianie leku - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Cutivate
Flutykazon propionian w maści Cutivate (0,05 mg/g) jest silnym kortykosteroidem wymagającym ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza u pacjentów z nadwrażliwością na kortykosteroidy miejscowe. Długotrwałe stosowanie na dużych powierzchniach ciała (powyżej 50% u dorosłych) i w dawkach przekraczających 20 g/dobę może prowadzić do zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zespołu Cushinga. U dzieci w wieku 1-12 lat ryzyko zahamowania czynności nadnerczy jest zwiększone ze względu na większą proporcję powierzchni ciała do masy ciała, dlatego nie zaleca się długotrwałej terapii ciągłej. Stosowanie pod opatrunkami okluzyjnymi oraz na uszkodzoną lub cienką skórę (np. twarzy) zwiększa absorpcję leku i ryzyko działań niepożądanych, w tym miejscowych reakcji nadwrażliwości i zakażeń bakteryjnych.
błona śluzowa, chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie niepożądane miejscowe, efekt z odbicia, flutykazon propionian, glikol propylenowy, jaskra, kortykosteroid miejscowy, kortyzol w osoczu, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, nadwrażliwość miejscowa, niedobór glikokortykosteroidów, niewydolność nadnerczy, niewyraźne widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, toczeń rumieniowaty, worek spojówkowy, wyprysk, zaćma, zanik skóry, zespół Cushinga - Leksykon substancji czynnych
Parahydroksybenzoesan metylu – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Parahydroksybenzoesan metylu, będący składnikiem mieszaniny parabenów w panelu 1 produktu TRUE Test 36, stosowany jest w testach płatkowych do diagnostyki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Mieszanina ta zawiera 1000 µg/cm² (810 µg/płatek) parahydroksybenzoesanu metylu wraz z innymi parabenami w równych proporcjach wagowych. Należy uwzględnić możliwość indukcji nadwrażliwości kontaktowej podczas testu, zwłaszcza gdy reakcja pojawia się po 10 dniach lub później. Interpretacja wyników wymaga uwzględnienia zespołu nadwrażliwości skóry pleców (angry back syndrome), który może prowadzić do licznych fałszywie dodatnich wyników, co wymaga czasem powtórzenia testu po ustąpieniu stanu zapalnego. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z historią reakcji anafilaktoidalnych, oceniając indywidualnie stosunek korzyści do ryzyka wykonania testu.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, butylohydroksyanizol, butylohydroksytoluen, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid ogólnoustrojowy, mieszanina parabenów, nadreaktywność skóry, nadwrażliwość kontaktowa, parahydroksybenzoesan metylu, płatek testowy, reakcja anafilaktoidalna, reakcja skórna, test płatkowy, TRUE Test, uczulenie, zapalenie skóry, zespół nadwrażliwości skóry pleców - Leksykon leków
Działania niepożądane – Infilea 0,5 mg/g
Infilea zawiera 0,5 mg klobetazolu propionianu w 1 g kremu, będącego silnie działającym miejscowym kortykosteroidem. Terapia tym preparatem wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, które należy monitorować, zwłaszcza u pacjentów z wywiadem alergicznym. Najczęściej obserwowane objawy to świąd, miejscowe pieczenie i ból skóry (często). Niezbyt często występują zmiany zanikowe skóry, rozstępy i teleangiektazje, natomiast bardzo rzadko obserwuje się ścieńczenie skóry, zmarszczki, suchość, zmiany pigmentacji, nadmierne owłosienie, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, łuszczycę krostkową, rumień, wysypkę, pokrzywkę i trądzik. Objawy te mogą być wtórne do zahamowania osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej.
alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, chorioretinopatia centralna surowicza, ciśnienie tętnicze krwi, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie immunosupresyjne, gęstość mineralna kości, glikozuria, hiperglikemia, hirsutyzm, jaskra, klobetazol propionian, kortykosteroid miejscowy, kortyzol endogenny, łuszczyca krostkowa, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość miejscowa, nieostre widzenie, oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowa, osteoporoza, otyłość centralna, personel medyczny, pokrzywka, rozstępy, rumień, ścieńczenie skóry, teleangiektazja, trądzik, twarz księżycowata, wysypka uogólniona, zaburzenia pigmentacji, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zanik skóry, zapalenie skóry, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Pevisone
Pevisone to krem zawierający ekonazol azotan (10 mg/g) oraz triamcynolon acetonid (1,1 mg/g), przeznaczony wyłącznie do stosowania miejscowego. Należy unikać aplikacji na oczy, powieki oraz podawania doustnego. Leczenie należy przerwać w przypadku znacznego podrażnienia lub reakcji nadwrażliwości. Kortykosteroidy miejscowe mogą ulegać wchłanianiu ogólnoustrojowemu, co może prowadzić do zahamowania czynności nadnerczy, zwłaszcza przy stosowaniu na dużych powierzchniach skóry, uszkodzonej skórze, pod opatrunkami okluzyjnymi lub podczas długotrwałej terapii. U dzieci poniżej 16 lat stosowanie jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko hamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i zespołu Cushinga, a u młodzieży powyżej 16 lat wymagana jest szczególna ostrożność i monitorowanie. Długotrwałe stosowanie w okolicy oczu może powodować zaćmę, wzrost ciśnienia śródgałkowego i ryzyko jaskry.
atrofia skóry, butylohydroksyanizol, ciśnienie śródgałkowe, działanie cholinergiczne, ekonazol, hirsutyzm, infekcja oportunistyczna, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, kwas benzoesowy, nadkażenie skóry, nieimmunologiczna reakcja kontaktowa, odpowiedź immunologiczna skóry, okołoustne zapalenie skóry, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercze, plamica, rozstępy, teleangiektazje, trądzik, trądzik różowaty, triamcynolon, wchłanianie ogólnoustrojowe, zahamowanie czynności nadnerczy, zaostrzenie z odbicia, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów - Leksykon chorób i schorzeń
Łuszczyca – Leczenie
Łuszczyca jest przewlekłą, autoimmunologiczną chorobą zapalną skóry, charakteryzującą się czerwonymi, łuszczącymi się zmianami. Leczenie opiera się na kontroli stanu zapalnego, hamowaniu nadmiernej proliferacji keratynocytów oraz usuwaniu łusek. Terapia dobierana jest indywidualnie, zależnie od typu, nasilenia i lokalizacji zmian oraz odpowiedzi na wcześniejsze leczenia. W łagodnych i umiarkowanych postaciach podstawą są leki miejscowe, takie jak kortykosteroidy o różnej sile działania, analogi witaminy D3 (np. kalcypotriol), inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus) oraz tazaroten. Fototerapia, zwłaszcza wąskopasmowe UVB (311-313 nm), jest skuteczna w umiarkowanych i ciężkich przypadkach, wymagając zwykle 20-40 sesji 2-3 razy w tygodniu. W terapii systemowej stosuje się metotreksat, cyklosporynę, acytretynę, apremilast oraz nowoczesne inhibitory kinazy TYK2 (deucravacitinib). Leki biologiczne, takie jak inhibitory TNF-α, IL-17 i IL-23, są zarezerwowane dla pacjentów z ciężką postacią choroby lub łuszczycowym zapaleniem stawów, podawane podskórnie lub dożylnie, po wykluczeniu infekcji.
acytretyna, apremilast, bimekizumab, choroba autoimmunologiczna, cyklosporyna, dziegieć węglowy, emolient, fotochemioterapia PUVA, fototerapia, inhibitor IL-12/23, inhibitor IL-17, inhibitor IL-23, inhibitor kalcyneuryny, inhibitor TNF-alfa, jakość życia pacjenta, kalcypotriol, kortykosteroid miejscowy, kwas salicylowy, laser ekscymerowy, lek biologiczny, łuszczyca, łuszczyca erytrodermiczna, łuszczyca kropelkowa, łuszczyca krostkowa, łuszczyca odwrócona, łuszczyca paznokci, łuszczyca skóry głowy, metotreksat, promieniowanie ultrafioletowe, przeciwciało monoklonalne, retinoid miejscowy, roflumilast, stan zapalny, tachyfilaksja, takrolimus, tapinarof, wąskopasmowe UVB, zmiany łuszczycowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Reparil Gel N (10 mg + 50 mg)/g
Reparil Gel N to miejscowy preparat zawierający beta-escynę (1 g/100 g) oraz salicylan dietyloaminy (5 g/100 g), który wykazuje minimalne wchłanianie ogólnoustrojowe, co przekłada się na brak klinicznie istotnych interakcji farmakologicznych z lekami stosowanymi ogólnoustrojowo. Teoretyczne interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, metotreksatem oraz lekami hipotensyjnymi są minimalne ze względu na miejscową aplikację i niskie stężenia substancji czynnych w osoczu. Ponadto, nie stwierdzono istotnych interakcji z alkoholem spożywanym, choć zaleca się unikanie aplikacji żelu bezpośrednio po stosowaniu preparatów zawierających alkohol na skórę, ze względu na obecność linalolu, limonenu i farnezolu, które mogą wchodzić w interakcje miejscowe.
agregacja płytek krwi, beta-escyna, biodostępność ogólnoustrojowa, działanie addytywne, działanie hipoglikemizujące, działanie naczynioskurczowe, działanie przeciwzapalne, kortykosteroid miejscowy, lek hipotensyjny, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwzakrzepowy, leki przeciwzakrzepowe, metotreksat, niesteroidowy lek przeciwzapalny, promotor wchłaniania, salicylan dietyloaminy, saponiny triterpenowe, układ krzepnięcia - Leksykon leków
Przedawkowanie – Cutivate 0,05 mg/g
Flutykazon propionian w maści Cutivate (0,05 mg/g) jest silnym kortykosteroidem stosowanym miejscowo, a ostre przedawkowanie jest rzadkie ze względu na ograniczone wchłanianie przez skórę. Większe ryzyko stanowi długotrwałe lub nieprawidłowe stosowanie, które może prowadzić do rozwoju hiperkortyzolizmu (zespołu Cushinga) oraz objawów takich jak ścieńczenie skóry, teleangiektazje, rozstępy skórne, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, a w konsekwencji do ostrej niewydolności nadnerczy. Objawy te rozwijają się stopniowo, zwłaszcza przy aplikacji na duże powierzchnie skóry, stosowaniu opatrunków okluzyjnych lub długotrwałym używaniu preparatu.
aplikacja miejscowa, dyslipidemia, endogenna produkcja kortyzolu, flutykazon propionian, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, immunosupresja, kortykosteroid miejscowy, maść Cutivate, opatrunek okluzyjny, ostra niewydolność nadnerczy, rozstępy skórne, ścieńczenie skóry, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, teleangiektazje, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, zanik skóry, zespół Cushinga - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Dermovate 0,5 mg/g
Klobetazol propionian (Dermovate 0,5 mg/g, maść) jest silnie działającym kortykosteroidem miejscowym, którego stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią wymaga szczegółowej oceny stosunku korzyści do ryzyka. Dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania u ciężarnych są ograniczone, a badania na zwierzętach wskazują na potencjalne ryzyko wad rozwojowych płodu przy miejscowym stosowaniu kortykosteroidów. Zaleca się stosowanie minimalnej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas oraz regularne monitorowanie stanu pacjentki i rozwoju płodu. W przypadku karmienia piersią brak jest jednoznacznych danych dotyczących przenikania leku do mleka kobiecego, dlatego stosowanie klobetazolu propionianu powinno być rozważane wyłącznie, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla dziecka, z wykluczeniem aplikacji na skórę piersi i koniecznością dokładnego mycia miejsc aplikacji przed karmieniem.
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydrocortisonum Ziaja 5 mg/g
Hydrokortyzon octan w kremie Hydrocortisonum Ziaja (5 mg/g) może wywoływać liczne działania niepożądane, głównie dermatologiczne, takie jak zanikowe zapalenie skóry, zapalenie mieszków włosowych, alergia kontaktowa, dermatitis periorbicularis, a także objawy subiektywne jak pieczenie, zaczerwienienie i suchość skóry. Stosowanie w okolicy oczu wiąże się z ryzykiem zapalenia okołoocznego oraz poważniejszych powikłań okulistycznych, w tym jaskry i zaćmy. Długotrwałe stosowanie, aplikacja na duże powierzchnie skóry lub pod opatrunkiem okluzyjnym zwiększają ryzyko działań ogólnoustrojowych, takich jak zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespół Cushinga, hamowanie wzrostu u dzieci, hiperglikemia i cukromocz. Ponadto, miejscowa immunosupresja sprzyja nadkażeniom bakteryjnym, grzybiczym i wirusowym skóry.
alergia kontaktowa, cukromocz, dermatitis perioralis, dermatitis periorbicularis, działanie immunosupresyjne, hiperglikemia, hirsutyzm, hydrokortyzon octan, jaskra, kortykosteroid miejscowy, nadkażenie bakteryjne, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, opóźnienie gojenia ran, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, plamica posteroidowa, reakcja nadwrażliwości, rozstępy, teleangiektazja, trądzik posteroidowy, wtórne zakażenie, wybroczyna, zaćma, zakażenie grzybicze skóry, zanikowe zapalenie skóry, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie okołooczne, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Condyline 5 mg/ml
Podczas terapii produktem Condyline (roztwór na skórę zawierający 5 mg/ml podofilotoksyny) najczęściej obserwuje się miejscowe działania niepożądane związane z cytotoksycznym działaniem substancji czynnej na kłykciny kończyste. Do bardzo często występujących (≥1/10 pacjentów) należą ból w miejscu aplikacji, rumień oraz owrzodzenia powierzchniowe, które pojawiają się zwykle w 2-3 dobie leczenia i są bezpośrednio związane z procesem martwicy zmian chorobowych. Działania niepożądane występujące niezbyt często (≥1/1000 do ≤1/100) obejmują obrzęk tkanek oraz zapalenie żołędzi i napletka, szczególnie u pacjentów z rozległymi kłykcinami na wewnętrznej powierzchni napletka. W przypadku nasilonych reakcji miejscowych zaleca się stosowanie miejscowych kortykosteroidów przez kilka dni w celu złagodzenia objawów zapalnych.
ból miejscowy, Condyline, działanie cytotoksyczne, kłykciny kończyste, kortykosteroid miejscowy, leczenie przeciwzapalne, martwica tkanek, monitorowanie bezpieczeństwa, niepożądane działanie leku, obrzęk tkanek, owrzodzenie powierzchniowe, podofilotoksyna, rumień, zaburzenia skórne, zapalenie żołędzi i napletka - Leksykon leków
Interakcje leku – Exoderil 10 mg/g
Chlorowodorek naftyfiny, substancja czynna kremu Exoderil o stężeniu 10 mg/g, wykazuje minimalne ryzyko interakcji farmakologicznych ze względu na miejscowe stosowanie i ograniczoną penetrację ogólnoustrojową. W dokumentacji nie przeprowadzono badań interakcji, jednak na podstawie farmakologii wskazuje się na potencjalne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne przy jednoczesnym stosowaniu innych leków miejscowych, zwłaszcza kortykosteroidów, środków okluzyjnych (np. wazelina, parafina) oraz innych przeciwgrzybiczych preparatów miejscowych. Produkt zawiera również substancje pomocnicze: alkohol benzylowy (10 mg/g), alkohol cetylowy (40 mg/g) i alkohol stearylowy (40 mg/g), które mogą wpływać na miejscowe działanie i tolerancję. Spożycie alkoholu etylowego nie wpływa na skuteczność ani metabolizm chlorowodorku naftyfiny.
alkohol benzylowy, alkohol cetylowy, alkohol stearylowy, alliloamina, chlorowodorek naftyfiny, Exoderil, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kortykosteroid miejscowy, miejscowy lek przeciwgrzybiczny, penetracja ogólnoustrojowa, podrażnienie skóry, produkt okluzyjny, reakcja alergiczna, spektrum działania, substancja pomocnicza, związek przeciwgrzybiczny - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Skinatan 1 mg/g
Metyloprednizolonu aceponian w postaci emulsji Skinatan o stężeniu 1 mg/g został oceniony pod kątem wpływu na zdolności psychomotoryczne, w tym prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn. Badania kliniczne wykazały brak istotnego wpływu na funkcje poznawcze, koordynację ruchową oraz świadomość pacjentów stosujących preparat miejscowo. Preparat, będący glikokortykosteroidem stosowanym w leczeniu dermatoz zapalnych, charakteryzuje się minimalną absorpcją systemową, co eliminuje ryzyko zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego typowych dla kortykosteroidów ogólnoustrojowych. Emulsja zawiera 12,5 mg alkoholu benzylowego na 1 g, jednak ta substancja pomocnicza nie wpływa na zdolności psychomotoryczne przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami.
absorpcja systemowa, alkohol benzylowy, aplikacja miejscowa, dermatoza zapalna, emulsja olej w wodzie, funkcja poznawcza, glikokortykosteroid miejscowy, kortykosteroid miejscowy, metyloprednizolonu aceponian, ośrodkowy układ nerwowy, preparat dermatologiczny, świadoma zgoda na leczenie, zaburzenie świadomości, zdolność psychomotoryczna - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Locatop 1 mg/ml
Krem Locatop zawiera dezonid w stężeniu 1 mg/g i jest kortykosteroidem o niskiej lub umiarkowanej sile działania, przeznaczonym do miejscowego leczenia stanów zapalnych i świądu w chorobach skóry reagujących na terapię kortykosteroidami. Preparat wykazuje wysoką skuteczność i korzystny profil bezpieczeństwa, co umożliwia jego stosowanie u niemowląt, dzieci, młodzieży oraz dorosłych. Wskazania obejmują m.in. wyprysk kontaktowy, atopowe zapalenie skóry, łuszczycę (z wyjątkiem bardzo nasilonych zmian), liszaj płaski, świerzbiaczkę ograniczoną, liszaj twardzinkowy i zanikowy, ziarniniaka obrączkowatego, toczeń rumieniowaty przewlekły, łuszczycę krostkową dłoni i stóp oraz łojotokowe zapalenie skóry (z wyłączeniem zmian na twarzy). Ponadto krem jest stosowany w leczeniu świądu w ziarniniaku grzybiastym oraz dużych odczynów po ukąszeniach owadów.
atopowe zapalenie skóry, cetomakrogol, chłoniak T-komórkowy, choroba autoimmunologiczna skóry, choroba zapalna skóry, dermatoza, dezonid, kortykosteroid miejscowy, krem bez zapachu, krostki, kwas sorbowy, liszaj płaski, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, pacjent pediatryczny, stan zapalny, świąd, świerzbiączka ograniczona, toczeń rumieniowaty, wyprysk kontaktowy, zapalenie błon śluzowych, zapalenie skóry, ziarniniak grzybiasty, ziarniniak obrączkowaty, zmiany podostre - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Benodil 0,125 mg/ml
Dane przedkliniczne dotyczące budezonidu, substancji czynnej preparatu Benodil, wykazały wysoki profil bezpieczeństwa miejscowego działania na drogi oddechowe. W badaniach toksyczności długoterminowej u psów i szczurów, przy dawkach 10-40-krotnie przekraczających standardowe dawki terapeutyczne, nie zaobserwowano toksyczności miejscowej. Analizy potencjału rakotwórczego ujawniły początkowo zwiększoną częstość glejaków mózgu u samców szczurów, jednak wyniki te nie zostały potwierdzone w powtórnych badaniach. Występowanie pierwotnych nowotworów wątrobowokomórkowych u samców szczurów było podobne dla budezonidu oraz innych glikokortykosteroidów, co sugeruje efekt receptorowy charakterystyczny dla całej grupy leków, bez potwierdzenia u ludzi.
budezonid wziewny, deformacja układu kostnego, droga oddechowa, działanie receptorowe, działanie teratogenne, glejak mózgu, glikokortykosteroid, kortykosteroid, kortykosteroid miejscowy, nowotwór wątrobowokomórkowy, potencjał rakotwórczy, prednizolon, profil bezpieczeństwa, rozszczep podniebienia, toksyczność długoterminowa, toksyczność miejscowa, wada rozwojowa - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Dermovate 0,5 mg/g
Klobetazol propionian w maści Dermovate (0,5 mg/g) jest silnym kortykosteroidem miejscowym, którego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności i uwzględnienia licznych przeciwwskazań. Bezwzględnie nie powinien być stosowany u pacjentów z nieleczonymi infekcjami skórnymi (bakteryjnymi, wirusowymi, grzybiczymi), gdyż może nasilać infekcję i maskować jej objawy. Przeciwwskazania obejmują także trądzik różowaty i pospolity, zapalenie okołoustne, świąd bez stanu zapalnego oraz świąd okolic odbytu i narządów płciowych, gdzie zwiększona absorpcja leku i często infekcyjne podłoże przeciwwskazują jego stosowanie. Preparat nie jest wskazany u dzieci poniżej 12 roku życia ze względu na ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, w tym zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.
Stosowanie Dermovate na twarz jest generalnie odradzane z powodu ryzyka miejscowych działań niepożądanych, takich jak zanik skóry, teleangiektazje, hipopigmentacja, trądzik posteroidowy i zapalenie okołoustne. Długotrwałe lub rozległe stosowanie może prowadzić do poważnych powikłań miejscowych i ogólnoustrojowych. Opatrunki okluzyjne zwiększają wchłanianie klobetazolu, co potęguje ryzyko działań niepożądanych i powinny być stosowane wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarskim. U kobiet w ciąży i karmiących piersią stosowanie leku na duże powierzchnie skóry jest odradzane ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu i niemowlęcia. Aplikacja w okolicy oczu powinna być unikana z uwagi na ryzyko jaskry i zaćmy posteroidowej. Lekarz powinien dokładnie ocenić stan kliniczny pacjenta i rozważyć ryzyko oraz korzyści przed przepisaniem Dermovate.
hipopigmentacja, infekcja skórna, jaskra, klobetazol propionian, kortykosteroid miejscowy, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, rozstępy, świąd bez stanu zapalnego, świąd okolicy odbytu, teleangiektazje, trądzik pospolity, trądzik posteroidowy, trądzik różowaty, zaćma posteroidowa, zanik skóry, zapalenie okołoustne - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie ucha zewnętrznego – Patofizjologia i mechanizm
Zapalenie ucha zewnętrznego (otitis externa) to stan zapalny przewodu słuchowego zewnętrznego, najczęściej wywołany infekcją bakteryjną, głównie przez Pseudomonas aeruginosa (41%) i Staphylococcus aureus (15%). Patogeneza opiera się na naruszeniu naturalnych mechanizmów obronnych przewodu słuchowego, takich jak obecność woskowiny, kwaśne pH (4-5) oraz enzymy przeciwbakteryjne. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na wilgoć (pływanie, kąpiele), mikrourazy skóry (np. czyszczenie patyczkami), choroby skóry (egzema, łuszczyca), cukrzycę oraz obniżoną odporność. Klinicznie wyróżnia się postać ostrą (<3 miesiące), przewlekłą (>3 miesiące) oraz złośliwą, zagrażającą życiu, szczególnie u pacjentów z cukrzycą i immunosupresją. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, wymazach mikrobiologicznych oraz badaniach obrazowych (TK, MRI) w przypadku podejrzenia powikłań.
alergia kontaktowa, antybiotyk miejscowy, Aspergillus, atopowe zapalenie skóry, błona bębenkowa, Candida albicans, cellulitis, cerumen, choroba skóry, cyprofloksacyna, egzema, infekcja grzybicza, infekcja polimikrobialna, klotrymazol, knot uszny, kortykosteroid miejscowy, krople do uszu, kwaśne pH, lek przeciwgrzybiczny, lizozym, łuszczyca, łyżeczka uszna, maceracja skóry, mikroangiopatia cukrzycowa, mikrouraz skóry, nadtlenek wodoru, neomycyna, nystatyna, otitis externa, polimyksyna B, porażenie nerwu twarzowego, przewlekłe zapalenie ucha zewnętrznego, przewód słuchowy zewnętrzny, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, ucho pływaka, woskowina, wyprysk, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie ucha zewnętrznego, złośliwe zapalenie ucha zewnętrznego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Rywanol 0,1% 0,1%
Etakrydyny mleczan jednowodny, substancja czynna preparatu Rywanol 0,1%, stosowanego miejscowo na skórę, cechuje się stosunkowo wąskim profilem działań niepożądanych, z dominującymi reakcjami alergicznymi o charakterze miejscowym. Objawy te obejmują zaczerwienienie, świąd, pieczenie, wysypkę kontaktową oraz rzadko obrzęk tkanek w miejscu aplikacji. Częstość występowania tych działań niepożądanych jest niezbyt częsta do rzadkiej, a w bardzo rzadkich przypadkach może dojść do uogólnionej nadwrażliwości. Czynniki predysponujące do wystąpienia działań niepożądanych to m.in. wcześniejsza nadwrażliwość na etakrydynę, aplikacja na uszkodzoną lub zainfekowaną skórę, długotrwałe stosowanie na dużych powierzchniach, współistniejące choroby dermatologiczne (np. atopowe zapalenie skóry) oraz jednoczesne stosowanie innych preparatów miejscowych.
atopowe zapalenie skóry, działanie niepożądane, etakrydyny mleczan jednowodny, farmakovigilance, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid miejscowy, lek przeciwhistaminowy, nadwrażliwość uogólniona, objaw alergiczny, obrzęk tkanek, postępowanie przeciwwstrząsowe, profil bezpieczeństwa, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, terapia kortykosteroidowa, wysypka kontaktowa, złuszczanie naskórka