Leki w grupie
„glikokortykosteroidy”

Glikokortykosteroidy to grupa hormonów steroidowych, które wywodzą się z kortyzolu – hormonu produkowanego naturalnie przez korę nadnerczy. W medycynie stosowane są syntetyczne analogi tych hormonów, które wykazują silne działanie przeciwzapalne, immunosupresyjne i przeciwalergiczne. Mechanizm działania polega głównie na hamowaniu ekspresji genów kodujących mediatory stanu zapalnego poprzez wiązanie ze specyficznymi receptorami wewnątrzkomórkowymi.

Najważniejsze substancje czynne z grupy glikokortykosteroidów to: prednizon (Encorton), prednizolon (Encortolon), metyloprednizolon (Medrol, Metypred, Solu-Medrol), deksametazon (Dexaven, Pabi-Dexamethason), betametazon (Diprophos), hydrokortyzon (Hydrocortisonum), flutikazon (Flixotide), budezonid (Pulmicort, Entocort), mometazon (Nasonex, Elocom) oraz triamcynolon (Polcortolon).

Ze względu na drogę podania, glikokortykosteroidy można podzielić na: doustne (systemowe), dożylne, wziewne, donosowe, miejscowe (kremy, maści, płyny), do iniekcji dostawowych oraz do stosowania do oka lub ucha. Ze względu na czas działania wyróżniamy preparaty o krótkim czasie działania (hydrokortyzon), średnim czasie działania (prednizon, prednizolon) oraz długim czasie działania (deksametazon, betametazon).

Główną zaletą stosowania glikokortykosteroidów jest ich silne i szybkie działanie przeciwzapalne, co sprawia, że są nieocenione w leczeniu nagłych zaostrzeń wielu chorób, takich jak astma, POChP, toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów czy nieswoiste zapalenia jelit. Dodatkowo, w postaci wziewnej czy miejscowej wykazują znacznie mniej działań niepożądanych niż preparaty systemowe.

Jednocześnie, stosowanie glikokortykosteroidów, szczególnie systemowych i długotrwałe, wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych. Należą do nich: osteoporoza, zespół Cushinga, zaburzenia gospodarki węglowodanowej (cukrzyca posteroidowa), nadciśnienie tętnicze, zaburzenia psychiczne, zwiększona podatność na infekcje, zaćma, jaskra, opóźnienie wzrostu u dzieci oraz zespół odstawienny przy nagłym przerwaniu leczenia. Dlatego tak ważne jest stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy okres czasu.