znieczulenie podpajęczynówkowe
Znieczulenie podpajęczynówkowe (subarachnoidalne) to technika anestezji regionalnej, polegająca na podaniu leku znieczulającego miejscowo do przestrzeni podpajęczynówkowej rdzenia kręgowego. Wykonuje się je poprzez wstrzyknięcie leku znieczulającego (najczęściej bupiwakainy, lidokainy lub tetrakainy) przez igłę wprowadzoną do przestrzeni pomiędzy wyrostkami kolczystymi kręgów, najczęściej na poziomie L3-L4 lub L4-L5.
Znieczulenie podpajęczynówkowe charakteryzuje się szybkim początkiem działania (zwykle 5-10 minut) i zapewnia blokadę czuciową, ruchową oraz autonomiczną poniżej miejsca podania. Zasięg blokady zależy od dawki, objętości i gęstości podanego leku oraz pozycji pacjenta podczas i po podaniu. Czas działania wynosi zazwyczaj od 1,5 do 3 godzin, w zależności od zastosowanego środka.
Główne wskazania do znieczulenia podpajęczynówkowego obejmują zabiegi chirurgiczne w obrębie kończyn dolnych, miednicy, krocza oraz dolnej części jamy brzusznej. Jest szczególnie przydatne w położnictwie do cięć cesarskich oraz w ortopedii do zabiegów na kończynach dolnych. Przeciwwskazania bezwzględne to brak zgody pacjenta, zakażenie w miejscu wkłucia, koagulopatia, wstrząs hipowolemiczny oraz nadciśnienie wewnątrzczaszkowe.
Potencjalne powikłania znieczulenia podpajęczynówkowego to popunkcyjny ból głowy, hipotensja, nudności i wymioty, zatrzymanie moczu, a także rzadko występujące poważne komplikacje jak zespół ogona końskiego, krwiak nadtwardówkowy czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Aby zminimalizować ryzyko powikłań, kluczowe znaczenie ma odpowiednia kwalifikacja pacjenta, technika wykonania oraz monitorowanie po zabiegu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Marcaine Spinal 0,5% Heavy
Stosowanie bupiwakainy chlorowodorku w znieczuleniu podpajęczynówkowym wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych powikłań, takich jak całkowite znieczulenie rdzeniowe, które może prowadzić do porażenia mięśni międzyżebrowych i przepony, zwłaszcza u kobiet w ciąży. Procedura powinna być wykonywana wyłącznie przez wykwalifikowany personel w ośrodkach wyposażonych w sprzęt resuscytacyjny oraz leki do postępowania ratunkowego. Zaleca się założenie kaniuli dożylnej przed zabiegiem oraz unikanie niezamierzonego podania donaczyniowego, które może skutkować toksycznością układu krążenia i OUN. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, kobiet w zaawansowanej ciąży, osób z blokiem przedsionkowo-komorowym II/III stopnia, zaawansowaną chorobą wątroby, ciężką niewydolnością nerek oraz u pacjentów przyjmujących antyarytmiki klasy III, np. amiodaron.
blok przedsionkowo-komorowy, blokada układu współczulnego, bupiwakaina, bupiwakaina chlorowodorek, ciężka niewydolność nerek, hipowolemia, komorowe zaburzenia rytmu, lek antyarytmiczny klasy III, migotanie komór, monitorowanie EKG, niedociśnienie tętnicze, niewydolność oddechowa, ośrodkowy układ nerwowy, porażenie mięśni międzyżebrowych, porażenie mięśni oddechowych, porażenie połowicze, porażenie poprzeczne, sprzęt resuscytacyjny, stwardnienie rozsiane, sympatykomimetyk, toksyczność ogólnoustrojowa, zaawansowana choroba wątroby, zaburzenie nerwowo-mięśniowe, zatrzymanie pracy serca, znieczulenie podpajęczynówkowe - Leksykon substancji czynnych
Fenylefryna – Wskazania do stosowania
Fenylefryna, jako sympatykomimetyk, wykazuje silne działanie obkurczające naczynia krwionośne, co czyni ją skuteczną w leczeniu przekrwienia i obrzęku błony śluzowej nosa oraz zatok przynosowych. Preparaty zawierające fenylefrynę dostępne są zarówno w formie jednoskładnikowej (np. Acatar Acti Form 12,2 mg, Anosin 10 mg fenylefryny), jak i złożonej, łącząc ją z paracetamolem (np. APAP Przeziębienie CAPS 500 mg paracetamolu + 6,1 mg fenylefryny), ibuprofenem, kofeiną czy kwasem askorbinowym, co pozwala na kompleksowe łagodzenie objawów przeziębienia i grypy, takich jak gorączka, bóle głowy, bóle mięśniowo-stawowe, ból gardła, katar oraz niedrożność nosa i zatok. Fenylefryna w formie parenteralnej (Biorphen 0,1 mg/ml lub 10 mg/ml) jest stosowana wyłącznie w warunkach szpitalnych do leczenia niedociśnienia tętniczego podczas znieczulenia. Wskazania obejmują także alergiczny nieżyt nosa i zapalenie zatok, a dawkowanie i dobór preparatu powinny uwzględniać wiek pacjenta oraz dominujące objawy kliniczne.
alergiczny nieżyt nosa, beta-adrenolityk, ból kostno-stawowy, ból mięśniowy, choroba wieńcowa, działanie sympatykomimetyczne, inhibitor monoaminooksydazy, kaszel produktywny, katar sienny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwnadciśnieniowy, nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, niedociśnienie tętnicze, niedrożność zatok, nieżyt błony śluzowej nosa, obkurczenie naczyń krwionośnych, obrzęk błony śluzowej nosa, przekrwienie błony śluzowej nosa, przełom nadciśnieniowy, przerost gruczołu krokowego, stan grypopodobny, sympatykomimetyk, zaburzenie rytmu serca, zapalenie zatok, zatkany nos, zatoki przynosowe, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Losmina 150 mg/ml (15 000 j.m.)
Losmina, zawierająca enoksaparynę sodową w dawkach 12 000 j.m. (120 mg)/0,8 ml oraz 15 000 j.m. (150 mg)/1 ml, jest heparyną drobnocząsteczkową uzyskiwaną z błony śluzowej jelit świń. Lek ten jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na enoksaparynę, heparynę lub ich pochodne, a także u osób z immunologiczną małopłytkowością poheparynową (HIT) w wywiadzie do 100 dni lub obecnością przeciwciał krążących. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także aktywne, klinicznie istotne krwawienie oraz stany zwiększające ryzyko krwawienia, takie jak niedawno przebyty udar krwotoczny, owrzodzenia przewodu pokarmowego, nowotwory złośliwe o wysokim ryzyku krwawienia, niedawne operacje mózgu, rdzenia kręgowego lub oka, żylaki przełyku, nieprawidłowości naczyniowe oraz znieczulenie podpajęczynówkowe lub zewnątrzoponowe w ciągu ostatnich 24 godzin od podania leku.
aktywne krwawienie, ampułko-strzykawka, anafilaksja, błona śluzowa jelit, działanie antykoagulacyjne, enoksaparyna sodowa, heparyna drobnocząsteczkowa, klarowny roztwór, krwawienie do kanału kręgowego, małopłytkowość indukowana heparyną, małopłytkowość poheparynowa, nadwrażliwość na enoksaparynę, nowotwór złośliwy, operacja mózgu, owrzodzenie żołądka, powikłanie krwotoczne, powikłanie neurologiczne, procedura inwazyjna, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa, reakcja nadwrażliwości, roztwór do wstrzykiwań, skłonność do krwawień, stosunek korzyści do ryzyka, tętniak naczyniowy, udar krwotoczny, układ nerwowy centralny, układ wzrokowy, zakrzepica tętnicza i żylna, zasadowa depolimeryzacja, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, żylaki przełyku - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Runaplax 10 mg
Rywaroksaban jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, aktywnym klinicznie krwawieniem oraz stanami zwiększającymi ryzyko poważnych krwotoków, takimi jak czynne lub niedawno przebyte owrzodzenia przewodu pokarmowego, nowotwory złośliwe o wysokim ryzyku krwawienia, niedawne urazy lub zabiegi neurochirurgiczne, krwotok wewnątrzczaszkowy, patologie naczyniowe (np. żylaki przełyku, tętniaki) oraz poważne nieprawidłowości naczyń OUN. Jednoczesne stosowanie rywaroksabanu z innymi antykoagulantami (heparyny niefrakcjonowanej, drobnocząsteczkowej, pochodnych heparyny oraz doustnych antykoagulantów) jest przeciwwskazane, z wyjątkiem kontrolowanych protokołów przejścia między lekami. Ponadto, choroba wątroby z koagulopatią, zwłaszcza marskość w stopniu B i C wg Childa-Pugha, stanowi istotne przeciwwskazanie ze względu na zaburzenia metabolizmu i zwiększone ryzyko krwawień. Rywaroksaban jest również przeciwwskazany w ciąży i podczas karmienia piersią z powodu potencjalnego ryzyka dla płodu i noworodka.
antykoagulant doustny, apiksaban, czynnik krzepnięcia, dabigatran, dalteparyna, enoksaparyna, fenytoina, fondaparynuks, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor proteazy HIV, karbamazepina, klasyfikacja Childa-Pugha, koagulopatia wątrobowa, krwawienie klinicznie istotne, krwotok wewnątrzczaszkowy, lek przeciwgrzybiczny azolowy, lek przeciwzakrzepowy, małopłytkowość, marskość wątroby, nadwrażliwość, nieprawidłowość naczyniowa OUN, niewydolność nerek, nowotwór złośliwy, owrzodzenie przewodu pokarmowego, pochodna heparyny, powikłanie krwotoczne, rifampicyna, rywaroksaban, tętniak naczyniowy, układ hemostazy, wada żylno-tętnicza, warfaryna, zabieg neurochirurgiczny, zaburzenie hematologiczne, zmiana leczenia przeciwzakrzepowego, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Fraxodi 11 400 j.m. AXa/0,6 ml
Fraxodi, zawierający nadroparynę wapniową w dawce 11 400 j.m. AXa/0,6 ml, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną, heparyny lub substancje pomocnicze, a także u osób z małopłytkowością indukowaną nadroparyną, aktywnym krwawieniem lub wysokim ryzykiem krwawienia, w tym przy zaburzeniach hemostazy niezwiązanych z DIC. Przeciwwskazania obejmują także choroby organiczne predysponujące do krwawień, takie jak aktywna choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, krwotoczne incydenty naczyniowo-mózgowe oraz ostre zakaźne zapalenie wsierdzia. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min), gdyż nadroparyna jest wydalana głównie przez nerki, co zwiększa ryzyko kumulacji leku i krwawień. U pacjentów leczonych dawkami terapeutycznymi Fraxodi jest przeciwwskazane stosowanie znieczulenia regionalnego ze względu na ryzyko krwiaka okołordzeniowego i potencjalnego porażenia.
choroba wrzodowa żołądka, doustny antykoagulant, działanie przeciwkrzepliwe, glikokortykosteroid, heparyna drobnocząsteczkowa, incydent naczyniowo-mózgowy, inhibitor selektywnego wychwytu zwrotnego serotoniny, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, klirens kreatyniny, krwiak okołordzeniowy, lek przeciwpłytkowy, małopłytkowość, małopłytkowość indukowana heparyną, nadroparyna wapniowa, nadwrażliwość, niestabilna dławica piersiowa, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, owrzodzenie błony śluzowej, retinopatia cukrzycowa, retinopatia nadciśnieniowa, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, wegetacja bakteryjna, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie hemostazy, zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, zakaźne zapalenie wsierdzia, zawał mięśnia sercowego, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon substancji czynnych
Bupiwakaina – Przeciwwskazania stosowania
Bupiwakaina, jako miejscowy środek znieczulający z grupy amidów, posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed jej zastosowaniem. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na bupiwakainę, inne amidowe środki znieczulające oraz składniki preparatu, w tym parabeny (np. metylo-/propyloparaben) i pirosiarczan sodu w preparacie Marcaine-Adrenaline 0,5%. Przeciwwskazania obejmują także stany kliniczne takie jak wstrząs kardiogenny i hipowolemiczny, niewydolność krążenia (szczególnie w preparacie Sanergy Heavy), ostre choroby OUN (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie istoty szarej rdzenia, krwawienia wewnątrzczaszkowe, guzy OUN, podostre zwyrodnienie rdzenia), a także choroby kręgosłupa (zwężenie kanału rdzenia, procesy zapalne, guzy, gruźlica, niedawne urazy i zapalenie stawów kręgosłupa). Posocznica oraz zakażenia ropne w miejscu podania stanowią kolejne przeciwwskazania, podobnie jak zaburzenia krzepnięcia i leczenie przeciwzakrzepowe w przypadku znieczulenia podpajęczynówkowego i zewnątrzoponowego.
blokada Biera, blokada prącia, bupiwakaina, czynna choroba kręgosłupa, gruźlica kręgosłupa, guz mózgu i rdzenia kręgowego, krwawienie wewnątrzczaszkowe, kwas paraaminobenzoesowy, lek miejscowo znieczulający z grupy amidów, metyloparaben, nadwrażliwość na substancję czynną, niedokrwistość złośliwa, niewydolność krążenia, odcinkowe znieczulenie dożylne, pirosiarczan sodu, posocznica, toksyczność układowa, zaburzenia krzepnięcia, zakażenie ropne skóry, zapalenie istoty szarej rdzenia kręgowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie stawów kręgosłupa, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie przewodowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, zwężenie kanału rdzenia kręgowego - Leksykon substancji czynnych
Lidokaina – Dawkowanie i sposób podawania
Lidokaina jest szeroko stosowanym środkiem miejscowo znieczulającym o działaniu przeciwbólowym i przeciwarytmicznym, dostępnym w różnych postaciach farmaceutycznych i drogach podania. Maksymalna dawka jednorazowa u dorosłych wynosi zwykle 200-300 mg (4,5 mg/kg mc.), natomiast u dzieci poniżej 12 lat nie powinna przekraczać 3 mg/kg mc. W znieczuleniu podpajęczynówkowym dawka nie powinna przekraczać 100 mg, a w znieczuleniu nadtwardówkowym i krzyżowym podania maksymalnej dawki należy powtarzać w odstępach co najmniej 1,5 godziny. Dawkowanie zależy od postaci leku (roztwory 1% lub 2%, kremy, żele, aerozole), miejsca aplikacji oraz wskazań klinicznych, np. blokady nerwów, znieczulenia nasiękowego czy miejscowego leczenia bólu. Preparaty takie jak krem EMLA (25 mg/g lidokainy + 25 mg/g prylokainy) stosuje się w dawkach do 60 g na 600 cm² skóry przez 1-5 godzin, natomiast aerozol 10% na skórę w ilości do 40 rozpyleń na 70 kg masy ciała. W przypadku żelu do cewki moczowej Instillido dawki u dorosłych wynoszą 20 ml (400 mg) u mężczyzn i 5-10 ml (100-200 mg) u kobiet, z ograniczeniem u dzieci do 2,9 mg/kg mc.
blokada krzyżowa, blokada nerwów międzyżebrowych, blokada nerwu sromowego, blokada okołoszyjkowa, blokada przykręgowa, błona śluzowa jamy ustnej, dewitalizacja miazgi, działanie przeciwarytmiczne, efekt pierwszego przejścia, hemoroidy, interakcja lekowa, lidokaina, lidokaina chlorowodorek, maść lecznicza, ostry stan chorobowy, posocznica, preparat doodbytniczy, roztwór do wstrzykiwań, środek miejscowo znieczulający, stomatologia, tabletka do ssania, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowe, zapalenie pęcherza moczowego, znieczulenie nadtwardówkowe, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie odcinkowe dożylne, znieczulenie podpajęczynówkowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Glucophage 500 mg
Kwasica mleczanowa jest rzadkim, ale potencjalnie śmiertelnym powikłaniem terapii metforminą, najczęściej występującym w kontekście ostrego pogorszenia czynności nerek, niewydolności serca, chorób układu oddechowego lub posocznicy. Nagłe obniżenie GFR prowadzi do kumulacji metforminy, co zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej. Kluczowe czynniki ryzyka to odwodnienie, stosowanie leków nefrotoksycznych (np. leki przeciwnadciśnieniowe, moczopędne, NLPZ), nadmierne spożycie alkoholu, niewydolność wątroby, źle kontrolowana cukrzyca, ketoza, długotrwałe głodzenie oraz stany niedotlenienia. Objawy kliniczne obejmują duszność kwasiczą (przyspieszony, głęboki oddech), ból brzucha, skurcze mięśni, astenia, hipotermię i śpiączkę. Diagnostycznie stwierdza się pH krwi <7,35, stężenie mleczanów >5 mmol/l oraz zwiększoną lukę anionową i stosunek mleczanów do pirogronianów. Przed rozpoczęciem terapii należy oznaczyć GFR, a metformina jest przeciwwskazana przy GFR <30 ml/min; w trakcie leczenia konieczne jest regularne monitorowanie funkcji nerek.
astenia, choroby układu krążenia, choroby układu oddechowego, cukrzyca typu 2, czynność nerek, doustny lek przeciwcukrzycowy, duszność kwasicza, GFR, hipoglikemia, hipotermia, jodowy środek kontrastowy, ketoza, kwasica mleczanowa, meglitynid, metformina, nefropatia kontrastowa, neuropatia, niedokrwistość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, pochodna sulfonylomocznika, posocznica, witamina B12, współczynnik przesączania kłębuszkowego, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Neoparin 20 mg/0,2 ml
Enoksaparyna sodowa, substancja czynna preparatu Neoparin, została przebadana klinicznie na ponad 15 000 pacjentach, potwierdzając jej profil bezpieczeństwa w profilaktyce i leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, zakrzepicy żył głębokich, zatorowości płucnej oraz ostrych zespołów wieńcowych. Dawkowanie różni się w zależności od wskazania: profilaktyka – 4000 j.m. (40 mg) s.c. raz/dobę; leczenie zakrzepicy – 100 j.m./kg mc. (1 mg/kg mc.) co 12 h lub 150 j.m./kg mc. (1,5 mg/kg mc.) raz/dobę; niestabilna dławica piersiowa – 100 j.m./kg mc. co 12 h; świeży zawał mięśnia sercowego z uniesieniem ST – bolus 3000 j.m. (30 mg) i następnie 100 j.m./kg mc. co 12 h. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi są krwotoki (do 4,2% u pacjentów chirurgicznych), małopłytkowość, trombocytoza oraz reakcje alergiczne. Szczególną uwagę należy zwrócić na rzadkie, ale poważne powikłania, takie jak małopłytkowość immunoalergiczna z zakrzepicą, krwiak okołordzeniowy oraz ostra uogólniona osutka krostkowa (AGRP).
aminotransferaza, cholestatyczne uszkodzenie wątroby, deficyt neurologiczny, enoksaparyna sodowa, eozynofilia, guzki w miejscu wstrzyknięcia, hiperkaliemia, krwiak okołordzeniowy, krwiak w kanale kręgowym, krwotok, krwotok wewnątrzczaszkowy, łysienie, małopłytkowość, małopłytkowość immunoalergiczna, martwica skóry, niedokrwistość pokrwotoczna, niestabilna dławica piersiowa, osteoporoza, ostra uogólniona osutka krostkowa, pęcherzowe zapalenie skóry, podwyższone enzymy wątrobowe, pokrzywka, profil bezpieczeństwa leku, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, trombocytoza, uszkodzenie komórek wątroby, zakrzepica żył głębokich, zapalenie naczyń skóry, zatorowość płucna, zawał bez załamka Q, zawał mięśnia sercowego, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Rivanoptim
Stosowanie rywaroksabanu (Rivanoptim) wymaga ścisłego nadzoru klinicznego, zwłaszcza u pacjentów z podwyższonym ryzykiem krwawień, takich jak osoby z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny 15-29 mL/min), chorobami nowotworowymi przewodu pokarmowego lub układu moczowo-płciowego, a także u pacjentów stosujących jednocześnie silne inhibitory CYP3A4 i P-gp (np. ketokonazol, rytonawir). W przypadku ciężkiego krwotoku konieczne jest przerwanie terapii. Monitorowanie hemoglobiny i hematokrytu jest zalecane w celu wykrywania utajonych krwawień. Rywaroksaban nie jest zalecany u dzieci z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami nerek (eGFR <50 mL/min/1,73 m²) oraz u pacjentów z zespołem antyfosfolipidowym, a także u osób po przezcewnikowej wymianie zastawki aorty (TAVR). W trakcie leczenia należy unikać stosowania NLPZ, ASA, inhibitorów agregacji płytek oraz SSRI/SNRI ze względu na zwiększone ryzyko krwawienia.
antagonista witaminy K, antykoagulant toczniowy, badanie hemoglobiny, brak laktazy, choroba nowotworowa, choroba refluksowa przełyku, choroba zapalna jelit, ciężkie zaburzenie czynności nerek, ciśnienie tętnicze krwi, embolektomia, glikoproteina p, heparyna niefrakcjonowana, inhibitor agregacji płytek krwi, inhibitor CYP3A4, inhibitor proteazy HIV, inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, klirens kreatyniny, krwawienie płucne, krwawienie z błon śluzowych, krwiak podpajęczynówkowy, krwiak zewnątrzoponowy, kwas acetylosalicylowy, leczenie przeciwzakrzepowe, leczenie trombolityczne, lek przeciwgrzybiczny, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze krwi, niedokrwistość, nieprawidłowe krwawienie z pochwy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja galaktozy, objaw krwawienia, owrzodzenie przewodu pokarmowego, polekowa reakcja z eozynofilią, powikłanie krwotoczne, proteza zastawki serca, przeciwciało antykardiolipinowe, przeciwciało przeciwko β2 glikoproteinie-I, przemijający napad niedokrwienny, przesączanie kłębuszkowe, przezcewnikowa wymiana zastawki aorty, przezskórna interwencja wieńcowa, retinopatia naczyniowa, rozstrzenie oskrzeli, rywaroksaban, selektywny inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, udar, utajone krwawienie, zaburzenie krzepnięcia krwi, zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, zakrzepica żył mózgowych, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie przełyku, zatorowość płucna, zespół antyfosfolipidowy, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Crusia 40 mg/0,4 ml (4000 j.m.)
Enoksaparyna sodowa, substancja czynna leku Crusia, jest heparyną drobnocząsteczkową (LMWH) o działaniu przeciwzakrzepowym, której stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na enoksaparynę, heparynę niefrakcjonowaną, inne LMWH lub substancje pomocnicze. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także immunologiczna małopłytkowość poheparynowa (HIT) w wywiadzie do 100 dni oraz obecność przeciwciał anty-heparynowych, ze względu na ryzyko poważnych powikłań zakrzepowych. Ponadto, enoksaparyna nie powinna być stosowana u pacjentów z aktywnym, klinicznie istotnym krwawieniem lub stanami wysokiego ryzyka krwawienia, takimi jak niedawny udar krwotoczny, aktywne owrzodzenia przewodu pokarmowego, nowotwory złośliwe o wysokim ryzyku krwawienia, niedawne operacje mózgu, rdzenia kręgowego lub oka, żylaki przełyku, malformacje naczyniowe oraz tętniaki naczyniowe. W tych przypadkach należy rozważyć alternatywne metody profilaktyki przeciwzakrzepowej.
antykoagulant, choroba wrzodowa, działanie przeciwzakrzepowe, enoksaparyna sodowa, heparyna drobnocząsteczkowa, krwawienie klinicznie istotne, krwawienie śródmózgowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwiak okołordzeniowy, lek przeciwzakrzepowy, malformacja naczyniowa, malformacja tętniczo-żylna, małopłytkowość poheparynowa, nowotwór złośliwy, owrzodzenie przewodu pokarmowego, płytki krwi, powikłanie zakrzepowe, profilaktyka przeciwzakrzepowa, przeciwciała przeciwko heparynie, reakcja alergiczna, tętniak naczyniowy, udar krwotoczny, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, żylaki przełyku - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ipinzan
Preparat Ipinzan, łączący wildagliptynę z metforminą, jest wskazany do leczenia cukrzycy typu 2, jednak wymaga ścisłego przestrzegania środków ostrożności. Metformina jest przeciwwskazana u pacjentów z GFR <30 ml/min oraz w stanach nagłego pogorszenia czynności nerek, które zwiększają ryzyko kwasicy mleczanowej – powikłania charakteryzującego się obniżeniem pH krwi poniżej 7,35, stężeniem mleczanów w osoczu powyżej 5 mmol/l oraz zwiększoną luką anionową. Wskazane jest monitorowanie czynności nerek przed i w trakcie terapii, a także przerwanie stosowania metforminy na co najmniej 48 godzin przed i po podaniu jodowych środków kontrastowych. Dodatkowo, preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz u osób z aktywnością aminotransferaz (AlAT, AspAT) przekraczającą trzykrotnie górną granicę normy, ze względu na ryzyko zaburzeń czynności wątroby, w tym zapalenia wątroby, które wymaga regularnego monitorowania enzymów wątrobowych co 3 miesiące przez pierwszy rok terapii.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, astenia, choroby układu krążenia, cukrzyca typu 1, duszność kwasicza, hipoglikemia, hipotermia, insulinoterapia, jodowe środki kontrastowe, ketoza, kwasica mleczanowa, leki przeciwnadciśnieniowe, metformina, nefropatia kontrastowa, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, ostre zapalenie trzustki, posocznica, powikłania cukrzycowe, schorzenia układu oddechowego, sulfonylomocznik, wildagliptyna, wskaźnik filtracji kłębuszkowej, zaburzenia czynności wątroby, zapalenie wątroby, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, żółtaczka - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Bupivacaine WZF Spinal 0,5% Heavy 5 mg/ml
Bupivacaine WZF Spinal 0,5% Heavy to roztwór do znieczulenia podpajęczynówkowego zawierający 5 mg bupiwakainy chlorowodorku na 1 ml oraz 80 mg glukozy jednowodnej na ml, praktycznie wolny od sodu (<1 mmol/dawka). Podstawowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na amidowe środki znieczulające oraz składniki pomocnicze. Znieczulenie jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z ostrymi chorobami OUN, takimi jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie istoty szarej rdzenia, krwawienie wewnątrzczaszkowe, podostre zwyrodnienie rdzenia w przebiegu niedokrwistości złośliwej oraz guzy mózgu i rdzenia, ze względu na ryzyko pogorszenia stanu neurologicznego i wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Ponadto, przeciwwskazania obejmują patologie kręgosłupa (zwężenie kanału rdzenia, aktywne procesy zapalne, gruźlica, guzy, świeże urazy) oraz obecność posocznicy lub zakażenia skóry w miejscu iniekcji, które mogą prowadzić do poważnych powikłań infekcyjnych.
Nie zaleca się stosowania leku u pacjentów we wstrząsie kardiogennym lub hipowolemicznym ze względu na ryzyko nasilenia hipotensji spowodowanej blokadą współczulną. Przeciwwskazaniem są także zaburzenia krzepnięcia (wrodzone lub nabyte) oraz leczenie przeciwzakrzepowe, które zwiększają ryzyko krwiaka okołordzeniowego i trwałego uszkodzenia rdzenia. Wskazane jest ostrożne rozważenie zastosowania u pacjentów z ciężkimi chorobami sercowo-naczyniowymi, niestabilnym neurologicznie kręgosłupem, zaburzeniami świadomości, istotnymi deformacjami kręgosłupa oraz zaawansowaną hipowolemią bez odpowiedniej resuscytacji płynowej. W takich przypadkach należy rozważyć alternatywne metody znieczulenia lub odroczyć zabieg do stabilizacji stanu klinicznego.
blokada współczulna, bupiwakaina chlorowodorek, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, glukoza jednowodna, gruźlica kręgosłupa, guz kręgosłupa, guz mózgu i rdzenia kręgowego, hipotonia, hipowolemia, krwawienie wewnątrzczaszkowe, krwiak okołordzeniowy, lek miejscowo znieczulający amidowy, lek przeciwzakrzepowy, niedokrwistość złośliwa, ostra choroba ośrodkowego układu nerwowego, podostre zwyrodnienie rdzenia kręgowego, posocznica, resuscytacja płynowa, wstrzyknięcie podpajęczynówkowe, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie świadomości, zapalenie istoty szarej rdzenia, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, znieczulenie podpajęczynówkowe, zwężenie kanału rdzenia kręgowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Lignocain 2% 20 mg/ml
Lignocain 2% (20 mg/ml) zawierający lidokainy chlorowodorek wykazuje działania niepożądane typowe dla amidowych środków miejscowo znieczulających, których nasilenie koreluje z poziomem stężenia leku w osoczu, techniką podania oraz indywidualnymi cechami farmakokinetycznymi i farmakodynamicznymi pacjenta. Objawy ogólnoustrojowe pojawiają się zwykle przy stężeniach lidokainy powyżej 5-10 mg/l i obejmują parestezje, zawroty głowy, zaburzenia świadomości, a w cięższych przypadkach drgawki. Standardowe dawki mogą powodować nieznaczny wzrost ciśnienia tętniczego, natomiast nagłe niedociśnienie tętnicze jest rzadkim, ale poważnym objawem kardiotoksyczności wskazującym na względne przedawkowanie. Lidokaina może również wywoływać działanie proarytmiczne, prowadzące do zaostrzenia arytmii, a w skrajnych przypadkach do zatrzymania akcji serca. Długotrwała infuzja wiąże się z ryzykiem zakrzepowego zapalenia żył. W kontekście znieczulenia rdzeniowego często obserwuje się przejściowe bóle kończyn dolnych i dolnej części grzbietu utrzymujące się do 5 dni, a rzadko powikłania neurologiczne takie jak utrzymujące się parestezje, porażenia kończyn dolnych czy nietrzymanie moczu (np. zespół ogona końskiego).
działanie chronotropowe, działanie inotropowe, działanie proarytmiczne, hipertermia złośliwa, kardiotoksyczność, lidokainy chlorowodorek, niedociśnienie tętnicze, nietrzymanie moczu, objawy neurologiczne, parestezje, porażenie kończyn dolnych, reakcja alergiczna, skurcz oskrzeli, środek miejscowo znieczulający, stężenie leku w osoczu, zakrzepowe zapalenie żył, zatrzymanie akcji serca, zespół ogona końskiego, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie rdzeniowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, związek amidowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Glucophage XR
Metformina chlorowodorku w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu Glucophage XR 500 mg wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko kwasicy mleczanowej, szczególnie u pacjentów z ostrym pogorszeniem czynności nerek, niewydolnością serca, chorobami układu oddechowego, posocznicą oraz w stanach odwodnienia. Kwasica mleczanowa charakteryzuje się pH krwi < 7,35, stężeniem mleczanów > 5 mmol/l, zwiększoną luką anionową i stosunkiem mleczanów do pirogronianów. Przed rozpoczęciem terapii należy oznaczyć i regularnie kontrolować wskaźnik przesączania kłębuszkowego (GFR), z przeciwwskazaniem do stosowania metforminy przy GFR < 30 ml/min. Wskazane jest także przerwanie terapii przed badaniami z kontrastem jodowym oraz zabiegami chirurgicznymi, z wznowieniem leczenia po minimum 48 godzinach i potwierdzeniu stabilnej funkcji nerek. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu leków nefrotoksycznych, takich jak NLPZ, leki przeciwnadciśnieniowe i moczopędne.
astenia, ból brzucha, choroba układu krążenia, choroba układu oddechowego, ciężka biegunka, długotrwałe głodzenie, doustny lek przeciwcukrzycowy, duszność kwasicza, GFR, hipoglikemia, hipotermia, insulina, ketoza, kwasica mleczanowa, leczenie metforminą, lek moczopędny, lek przeciwnadciśnieniowy, luka anionowa, meglitynid, metformina, metformina chlorowodorek, nadmierne spożycie alkoholu, nefropatia kontrastowa, neuropatia, niedokrwistość, niedotlenienie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, niewydolność wątroby, odwodnienie, ostre pogorszenie czynności nerek, pH krwi, pochodna sulfonylomocznika, posocznica, skurcz mięśni, śpiączka, środek kontrastowy zawierający jod, stężenie mleczanów, witamina B12, wskaźnik przesączania kłębuszkowego, wymioty, zabieg chirurgiczny, źle kontrolowana cukrzyca, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Zarixa
Produkt leczniczy Zarixa zawierający rywaroksaban w dawce 2,5 mg stosowany jest w skojarzeniu z lekami przeciwpłytkowymi u pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym (OZW), chorobą wieńcową/chorobą tętnic obwodowych (CAD/PAD) oraz po rewaskularyzacji kończyny dolnej z powodu objawowej PAD. Zaleca się stosowanie dwukrotnie na dobę z ASA lub ASA i klopidogrelem/tyklopidyną, przy czym podwójna terapia przeciwpłytkowa powinna być krótkotrwała. Konieczny jest ścisły nadzór kliniczny ze względu na ryzyko krwawień, w tym z błon śluzowych, układu moczowo-płciowego oraz niedokrwistość. Monitorowanie hemoglobiny i hematokrytu jest wskazane w celu wykrywania utajonych krwawień. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min), u których stężenie rywaroksabanu może wzrosnąć średnio 1,6-krotnie, oraz u osób stosujących silne inhibitory CYP3A4 i glikoproteiny P (np. azole, inhibitory proteazy HIV), co może zwiększyć stężenie leku średnio 2,6-krotnie i ryzyko krwawienia.
antykoagulant toczniowy, choroba tętnic obwodowych, ciężkie zaburzenie czynności nerek, hemostaza, inhibitor agregacji płytek krwi, inhibitor CYP3A4, inhibitor HIV-proteazy, klirens kreatyniny, krwawienie płucne, krwiak zewnątrzoponowy, lek przeciwgrzybiczny, nakłucie podpajęczynówkowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne, ostry zespół wieńcowy, owrzodzenie przewodu pokarmowego, pochodne azolowe, przeciwciała antykardiolipinowe, przeciwciała przeciwko β2 glikoproteinie, przemijający napad niedokrwienny, retinopatia naczyniowa, rewaskularyzacja kończyny dolnej, rozstrzenie oskrzeli, rywaroksaban, SNRI, SSRI, TAVR, terapia przeciwpłytkowa, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, udar krwotoczny, udar niedokrwienny, zespół antyfosfolipidowy, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, znieczulenie podpajęczynówkowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Fragmin 10 000 j.m. a.Xa/0,4 ml
Dalteparyna sodowa (Fragmin) jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na heparyny, małopłytkowością poheparynową, ciężkimi zaburzeniami krzepnięcia oraz aktywnymi krwawieniami, zwłaszcza z przewodu pokarmowego i naczyń mózgowych. Nie należy jej stosować w ostrym lub podostrym bakteryjnym zapaleniu wsierdzia, po niedawnych urazach lub zabiegach chirurgicznych w obrębie OUN, oczu i uszu. Szczególnie niebezpieczne jest podawanie dużych dawek dalteparyny (od 2 500 do 18 000 j.m. anty-Xa) u pacjentów planujących znieczulenie podpajęczynówkowe lub zewnątrzoponowe ze względu na ryzyko krwawienia do kanału kręgowego i powikłań neurologicznych, takich jak krwiak nadtwardówkowy lub podpajęczynówkowy.
antagonista witaminy K, bakteryjne zapalenie wsierdzia, choroba zakrzepowo-zatorowa, czynne krwawienie, dalteparyna sodowa, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, inhibitor czynnika Xa, inhibitor trombiny, krwiak nadtwardówkowy, krwiak podpajęczynówkowy, lek przeciwkrzepliwy, lek przeciwpłytkowy, łożysko przodujące, małopłytkowość, małopłytkowość poheparynowa, nadciśnienie tętnicze, nakłucie lędźwiowe, niestabilna choroba wieńcowa, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, ośrodkowy układ nerwowy, retinopatia cukrzycowa, zabieg chirurgiczny, zabiegi inwazyjne, zaburzenie krzepnięcia, zagrażające poronienie, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe