Przedawkowanie
Lidocaini hydrochloridum Noridem 20 mg/ml

Przedawkowanie leku Lidocaini hydrochloridum Noridem

Przedawkowanie lidokainy stanowi poważne zagrożenie dla pacjenta, a jego nasilenie jest bezpośrednio związane ze stężeniem substancji czynnej w osoczu. Im wyższe stężenie w osoczu i szybszy jego wzrost, tym poważniejsze stają się reakcje toksyczne. Toksyczność lidokainy zaczyna się ujawniać przy stężeniach wynoszących około 5-9 mg na litr krwi żylnej, przy czym podatność na działania niepożądane może się różnić w zależności od indywidualnej wrażliwości pacjenta.¹

Stężenie śmiertelne lidokainy w osoczu człowieka zostało określone w zakresie od 6 do 33 mg/l. Należy jednak podkreślić, że już stężenia w dolnej granicy tego przedziału mogą wywołać stan zagrożenia życia.²

Objawy przedawkowania

Toksyczne działanie lidokainy manifestuje się głównie poprzez wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) oraz układ sercowo-naczyniowy. Mechanizm toksyczności jest dwufazowy – początkowo objawy mają charakter pobudzenia, a następnie depresji ośrodkowego układu nerwowego.³

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

Przedawkowanie lidokainy wywiera dwufazowy wpływ na OUN. W pierwszej fazie dominują objawy pobudzenia, które następnie przechodzą w fazę depresji, szczególnie przy wysokich stężeniach substancji czynnej w osoczu.⁴

W fazie pobudzenia u pacjentów występują przede wszystkim: niepokój psychoruchowy, uczucie wirowania, zaburzenia percepcji słuchowej i wzrokowej, nieprzyjemne wrażenie obrzęku ust, pobudzenie, halucynacje, euforia oraz różnego rodzaju parestezje (szczególnie wokół ust i drętwienie języka). Mogą również wystąpić zawroty głowy, szumy uszne, niewyraźne widzenie, nudności, wymioty oraz dyzartria (zaburzenia mowy). Pojawienie się dreszczy i skurczów mięśni należy traktować jako sygnał ostrzegawczy zbliżających się uogólnionych drgawek.⁵

Przy stężeniach lidokainy w osoczu bliskich poziomowi toksycznemu często dochodzi również do senności i sedacji. Ponadto można zaobserwować tachykardię, nadciśnienie oraz napadowy rumień jako objawy początkowego pobudzenia układu współczulnego.⁶

Wraz z postępem zatrucia OUN, dochodzi do depresji funkcji pnia mózgu, co manifestuje się depresją oddechową, śpiączką, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do śmierci pacjenta.⁷

Wpływ na układ krążenia

Toksyczność lidokainy względem układu sercowo-naczyniowego objawia się poprzez: niewyczuwalny puls, bladość skóry, niedociśnienie, bradykardię, zaburzenia rytmu serca, zapaść sercowo-naczyniową, migotanie komór, aż do zatrzymania akcji serca.⁸

Nagły spadek ciśnienia tętniczego krwi jest często pierwszym objawem kardiotoksycznego działania lidokainy. Niedociśnienie wynika głównie z zaburzenia lub bloku przewodzenia impulsów w sercu. Należy jednak podkreślić, że kardiotoksyczność lidokainy ma zwykle mniejsze znaczenie kliniczne niż jej neurotoksyczność.⁹

Postępowanie w przedawkowaniu

Wystąpienie objawów przedawkowania lidokainy ze strony OUN lub układu sercowo-naczyniowego wymaga natychmiastowego wdrożenia następującego postępowania ratunkowego:¹⁰

1. Natychmiastowe przerwanie podawania leku
2. Zapewnienie drożności dróg oddechowych
3. Wdrożenie tlenoterapii – w razie konieczności należy zapewnić sztuczną wentylację czystym tlenem (wspomaganą lub kontrolowaną), początkowo z użyciem maski i worka, a następnie wykonać intubację dotchawiczą. Terapię tlenową należy kontynuować aż do normalizacji wszystkich funkcji życiowych
4. Dokładne monitorowanie parametrów życiowych: ciśnienia tętniczego krwi, tętna oraz szerokości źrenic
5. Utrzymywanie właściwego krążenia poprzez podawanie odpowiedniej ilości płynów dożylnych
6. W razie konieczności – natychmiastowe rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej

Powyższe postępowanie należy wdrożyć również w przypadku przypadkowego całkowitego znieczulenia podpajęczynówkowego, które początkowo objawia się niepokojem, szepczącym głosem i sennością. Ten ostatni objaw może szybko przejść w utratę przytomności i zatrzymanie oddechu.¹¹

Dalsze środki terapeutyczne obejmują:¹²

• W przypadku ostrego niedociśnienia zagrażającego życiu – dożylne podanie leków wazopresyjnych
• Bradykardię, wywołaną zwiększonym napięciem nerwu błędnego, należy leczyć atropiną podawaną dożylnie
• Drgawki niereagujące na odpowiednie natlenienie wymagają dożylnego podania benzodiazepin lub barbituranów o ultrakrótkim czasie działania

Warto podkreślić, że analeptyki o działaniu ośrodkowym są przeciwwskazane w leczeniu przedawkowania lidokainy. Dla lidokainy nie istnieje swoiste antidotum, a jej usunięcie z organizmu poprzez hemodializę nie jest skuteczną metodą eliminacji.¹³

Tabela objawów przedawkowania lidokainy

Należy pamiętać, że produkt Lidocaini hydrochloridum Noridem występuje w różnych pojemnościach ampułek, zawierających odpowiednio: 40 mg (ampułka 2 ml), 100 mg (ampułka 5 ml), 200 mg (ampułka 10 ml) i 400 mg (ampułka 20 ml) lidokainy chlorowodorku. W kontekście potencjalnego przedawkowania istotne jest uwzględnienie całkowitej dawki zawartej w podanej objętości leku.¹⁴