Wskazania do stosowania
Fenylefryna

Fenylefryna – wprowadzenie

Fenylefryna to substancja czynna o działaniu sympatykomimetycznym, która ze względu na swoje właściwości obkurczające naczynia krwionośne znajduje szerokie zastosowanie w lecznictwie. Stosowana jest głównie w celu zmniejszenia przekrwienia i obrzęku błony śluzowej nosa oraz zatok przynosowych. Fenylefryna jest składnikiem wielu produktów leczniczych dostępnych na rynku farmaceutycznym, zarówno w postaci jednoskładnikowych preparatów, jak i w połączeniu z innymi substancjami czynnymi w produktach złożonych.^{1 2}

Wskazania do stosowania fenylefryny w preparatach jednoskładnikowych

Fenylefryna w preparatach jednoskładnikowych, takich jak Acatar Acti Form (12,2 mg fenylefryny chlorowodorku) czy Anosin (10 mg fenylefryny), stosowana jest głównie w celu doraźnego łagodzenia objawów obrzęku błony śluzowej nosa występujących w przeziębieniu, grypie lub w alergicznym nieżycie nosa, określanym również jako katar sienny.^{3 4}

Warto zaznaczyć, że fenylefryna dostępna jest także w formie parenteralnej, jak w przypadku produktu Biorphen, który zawiera fenylefrynę w stężeniu 0,1 mg/ml lub 10 mg/ml. Ten preparat stosowany jest wyłącznie w warunkach szpitalnych, a wskazaniem do jego zastosowania jest leczenie niedociśnienia tętniczego podczas znieczulenia podpajęczynówkowego, zewnątrzoponowego lub ogólnego.⁵

Wskazania do stosowania fenylefryny w preparatach złożonych

Preparaty zawierające fenylefrynę i paracetamol

Połączenie fenylefryny z paracetamolem jest często stosowane w leczeniu objawów przeziębienia i grypy. Takie produkty, jak APAP Przeziębienie CAPS (500 mg paracetamolu + 6,1 mg fenylefryny chlorowodorku), stosowane są w doraźnym leczeniu objawowym w celu złagodzenia objawów grypy i przeziębienia, takich jak: nieżyt błony śluzowej nosa (katar), ból głowy (m.in. spowodowany zmniejszeniem drożności zatok przynosowych w wyniku obrzęku błony śluzowej nosa i ograniczenia jego drożności), ból gardła, gorączka, bóle stawowo-mięśniowe.⁶

Podobnie Gripex Duo (500 mg paracetamolu + 6,1 mg fenylefryny chlorowodorku) wskazany jest w doraźnym leczeniu objawów przeziębienia, grypy i stanów grypopodobnych, takich jak: gorączka, ból głowy, ból gardła, bóle mięśniowe i kostno-stawowe, katar oraz niedrożność nosa i zatok przynosowych. Ten złożony produkt leczniczy należy stosować, jeśli wymagane jest równoczesne działanie obkurczające naczynia krwionośne fenylefryny chlorowodorku i działanie przeciwbólowe i (lub) przeciwgorączkowe paracetamolu.⁷

Preparaty zawierające fenylefrynę, paracetamol i kwas askorbowy (witaminę C)

Kombinacja fenylefryny, paracetamolu i kwasu askorbowego jest często stosowana w preparatach przeznaczonych do leczenia objawów przeziębienia i grypy. Przykładami takich produktów są:

Apap przeziębienie (650 mg paracetamolu + 50 mg kwasu askorbowego + 10 mg fenylefryny chlorowodorku) w postaci proszku do sporządzania roztworu doustnego, który stosowany jest w krótkotrwałym łagodzeniu objawów przeziębienia, grypy i zakażeń grypopodobnych, takich jak: gorączka, bóle głowy, gardła, bóle mięśniowe i kostno-stawowe oraz objawów obrzęku błony śluzowej nosa.⁸

APAP przeziębienie junior (300 mg paracetamolu + 20 mg kwasu askorbowego + 5 mg fenylefryny chlorowodorku) jest preparatem przeznaczonym do krótkotrwałego leczenia objawów przeziębienia i grypy u dorosłych i dzieci w wieku od 6 lat. Wskazania obejmują łagodzenie objawów takich jak gorączka i dreszcze, ból głowy, bóle mięśniowo-stawowe, ból gardła, niedrożność przewodów nosowych i zatok przebiegająca z bólem, nieżyt błony śluzowej nosa (katar).⁹

Coldrex o smaku cytrynowym (750 mg paracetamolu + 10 mg chlorowodorku fenylefryny + 60 mg kwasu askorbowego) jest wskazany w leczeniu objawów grypy, przeziębienia takich jak: bóle głowy, dreszcze, bóle gardła, niedrożność przewodów nosowych i zatok przebiegająca z bólem.¹⁰

Coldrex Junior C (300 mg paracetamolu + 5 mg chlorowodorku fenylefryny + 20 mg kwasu askorbowego) jest przeznaczony do krótkotrwałego, objawowego leczenia grypy lub przeziębienia, przebiegających z gorączką, dreszczami, bólem głowy, bólem gardła, nieżytem nosa (katarem) u dzieci w wieku 6-12 lat.¹¹

Gripex Hot (650 mg paracetamolu + 50 mg kwasu askorbowego + 10 mg fenylefryny chlorowodorku) w postaci proszku do sporządzania roztworu doustnego stosowany jest w łagodzeniu objawów przeziębienia, grypy i zakażeń grypopodobnych takich jak: gorączka, bóle głowy, gardła, bóle mięśniowe i kostno-stawowe oraz objawów zapalenia błony śluzowej nosa.¹²

Febrisan (750 mg paracetamolu + 60 mg kwasu askorbowego + 10 mg fenylefryny chlorowodorku) jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu objawów przeziębienia i grypy, takich jak: gorączka, dreszcze, ból głowy, ból mięśni, ból gardła, katar, ból zatok.¹³

Preparaty zawierające fenylefrynę, paracetamol i kofeinę

Połączenie fenylefryny, paracetamolu i kofeiny znajduje zastosowanie w preparatach ukierunkowanych na kompleksowe łagodzenie objawów przeziębienia i grypy, ze szczególnym uwzględnieniem niedrożności zatok przynosowych. Do tej grupy należą:

APAP przeziębienie MAX (1000 mg paracetamolu + 50 mg kofeiny + 12,2 mg fenylefryny chlorowodorku) w postaci proszku do sporządzania roztworu doustnego, stosowany w krótkotrwałym leczeniu objawów przeziębienia i grypy, takich jak: niedrożność nosa i zatok, przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa, uczucie zatkanego nosa, nieżyt błony śluzowej nosa, bóle związane z niedrożnością zatok, ból głowy, ból gardła, bóle mięśniowe oraz gorączka, uczucie ogólnego rozbicia, zmęczenia.¹⁴

Gripex Hot Intense (1000 mg paracetamolu + 50 mg kofeiny + 12,2 mg fenylefryny chlorowodorku) w formie proszku do sporządzania roztworu doustnego jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu objawowym dolegliwości związanych z nieżytem błony śluzowej nosa i zapalenia zatok. Lek ten łagodzi takie objawy jak: niedrożność nosa i zatok, przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa, uczucie zatkanego nosa, nieżyt błony śluzowej nosa, ból głowy, bóle związane z niedrożnością zatok oraz gorączka, uczucie ogólnego rozbicia i zmęczenia.¹⁵

Gripex ZATOKI Caps (500 mg paracetamolu + 25 mg kofeiny + 6,1 mg fenylefryny chlorowodorku) w postaci kapsułek twardych jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu objawowym dolegliwości związanych z nieżytem błony śluzowej nosa i zatok, takich jak: niedrożność nosa i zatok, przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa, uczucie zatkanego nosa, nieżyt błony śluzowej nosa, ból głowy, bóle związane z niedrożnością zatok oraz gorączka, uczucie ogólnego rozbicia, zmęczenia.¹⁶

Gripex SinuCaps (300 mg paracetamolu + 25 mg kofeiny + 5 mg chlorowodorku fenylefryny) jest wskazany w łagodzeniu objawów występujących podczas przeziębienia, grypy i stanów grypopodobnych, takich jak: gorączka, dreszcze, bóle głowy, bóle gardła, bóle mięśniowe, bóle kostno-stawowe, obrzęk błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, katar, kichanie, uczucie ogólnego rozbicia.¹⁷

Febrisan Zatoki (500 mg paracetamolu + 25 mg kofeiny + 5 mg fenylefryny chlorowodorku) w formie tabletek powlekanych stosowany jest w krótkotrwałym leczeniu objawów przeziębienia i grypy, takich jak: gorączka, dreszcze, ból głowy, bóle mięśniowe, ból gardła, katar, obrzęk błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.¹⁸

Grippostad (300 mg paracetamolu + 25 mg kofeiny + 5 mg fenylefryny chlorowodorku) w postaci kapsułek twardych jest wskazany w łagodzeniu objawów przeziębienia i grypy, takich jak: gorączka, bóle, w tym ból gardła, obrzęk błony śluzowej nosa u dorosłych i dzieci w wieku 12 lat i starszych.¹⁹

Coldrex MaxGrip C (zawierający paracetamol, kofeinę, fenylefrynę, wodzianu terpinu oraz kwas askorbowy) stosowany jest w leczeniu objawów przeziębienia i grypy, takich jak: gorączka, dreszcze, bóle głowy, bóle gardła, bóle kostne i mięśniowe, katar.²⁰

Preparaty zawierające fenylefrynę i ibuprofen

Połączenie fenylefryny z ibuprofenem jest stosowane w celu łagodzenia objawów przeziębienia i grypy, zwłaszcza gdy dominującym objawem jest niedrożność nosa i zatok z towarzyszącym bólem. Do tej grupy preparatów należą:

Acatar Zatoki Tabs (200 mg ibuprofenu + 6,1 mg fenylefryny chlorowodorku) w postaci tabletek drażowanych stosowany jest doraźnie w celu złagodzenia objawów niedrożności nosa i zatok obocznych nosa z towarzyszącym bólem głowy, bólów związanych z niedrożnością zatok oraz gorączką w przebiegu grypy lub przeziębienia.²¹

IBUPROM ZATOKI TABS (200 mg ibuprofenu + 6,1 mg fenylefryny chlorowodorku) jest wskazany do stosowania doraźnego w celu złagodzenia objawów niedrożności nosa i zatok obocznych nosa z towarzyszącym bólem głowy, bólów związanych z niedrożnością zatok oraz gorączką w przebiegu grypy lub przeziębienia.²²

MODAFEN GRIP (200 mg ibuprofenu + 5,0 mg fenylefryny chlorowodorku) jest przeznaczony do złagodzenia objawów przeziębienia i grypy z towarzyszącym przekrwieniem błony śluzowej w tym bólem, bólem głowy, gorączką, bólem gardła, niedrożnością nosa i zatok.²³

Flustad MAX (400 mg ibuprofenu + 10 mg fenylefryny chlorowodorku) jest wskazany w objawowym leczeniu bólu o nasileniu małym do umiarkowanego lub gorączki oraz przekrwienia błony śluzowej nosa związanych z przeziębieniem i grypą u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat.²⁴

Preparaty zawierające fenylefrynę, paracetamol i gwajafenezynę

Połączenie fenylefryny, paracetamolu i gwajafenezyny stosowane jest w złożonych preparatach przeznaczonych do łagodzenia objawów przeziębienia i grypy, szczególnie gdy towarzyszy im kaszel. Przykładami takich produktów są:

Coldrex Complex Grip (500 mg paracetamolu + 100 mg gwajafenezyny + 6,1 mg fenylefryny chlorowodorku) w postaci kapsułek twardych oraz w formie proszku do sporządzania roztworu doustnego (500 mg paracetamolu + 200 mg gwajafenezyny + 10 mg fenylefryny chlorowodorku) jest wskazany w krótkotrwałym, doraźnym łagodzeniu objawów towarzyszących przeziębieniu i grypie, takich jak ból, ból głowy, nieżyt nosa, ból gardła, dreszcze i gorączka oraz ułatwianie odkrztuszania przy kaszlu produktywnym.²⁵

Gripex Pro MUCUS (250 mg paracetamolu + 100 mg gwajafenezyny + 5 mg fenylefryny chlorowodorku) w postaci tabletek powlekanych jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu objawów grypy i przeziębienia takich jak: gorączka, bóle stawowo-mięśniowe, bóle głowy, ból gardła, ból i niedrożność zatok obocznych nosa, nieżyt błony śluzowej nosa (katar) i zatok obocznych nosa, kaszel.²⁶

Preparaty zawierające fenylefrynę i mepiraminy maleinian

Envil katar (1,5 mg mepiraminy maleinianu + 2,5 mg fenylefryny chlorowodorku w 1 ml roztworu) w postaci aerozolu do nosa jest wskazany w leczeniu nieżytu nosa (kataru), także alergicznego, oraz zapalenia zatok.²⁷

Preparaty zawierające fenylefrynę, paracetamol i chlorfenaminy maleinian

Połączenie fenylefryny, paracetamolu i chlorfenaminy maleinianu stosowane jest w preparatach przeznaczonych do łagodzenia objawów przeziębienia i grypy, zwłaszcza gdy towarzyszą im obrzęk błony śluzowej nosa i objawy alergiczne. Do tej grupy należą:

FluControl Hot (1000 mg paracetamolu + 10 mg fenylefryny chlorowodorku + 4 mg chlorfenaminy maleinianu) w formie proszku do sporządzania roztworu doustnego jest wskazany w leczeniu objawowym przeziębienia i grypy, przebiegających z gorączką, słabym lub umiarkowanym bólem, obrzękiem błony śluzowej nosa z tworzeniem wydzieliny.²⁸

FluControl MAX (650 mg paracetamolu + 10 mg fenylefryny chlorowodorku + 4 mg chlorofenaminy maleinianu) w postaci tabletek powlekanych jest stosowany w leczeniu objawowym przeziębienia i grypy, przebiegających z gorączką, słabym lub umiarkowanym bólem, obrzękiem błony śluzowej nosa z tworzeniem wydzieliny. Produkt łagodzi ból i gorączkę, zmniejsza ilość wydzieliny z nosa oraz zmniejsza obrzęk błony śluzowej nosa.²⁹

Podsumowanie wskazań do stosowania fenylefryny

Fenylefryna, zarówno w preparatach jednoskładnikowych, jak i złożonych, jest stosowana głównie w następujących wskazaniach:

• Doraźne łagodzenie objawów obrzęku błony śluzowej nosa występujących w przeziębieniu, grypie lub w alergicznym nieżycie nosa (katar sienny)^{30 31}
• Leczenie objawów przeziębienia i grypy, takich jak: gorączka, bóle głowy, dreszcze, bóle gardła, niedrożność przewodów nosowych i zatok przebiegająca z bólem³²
• Złagodzenie objawów niedrożności nosa i zatok obocznych nosa z towarzyszącym bólem głowy, bólów związanych z niedrożnością zatok oraz gorączką w przebiegu grypy lub przeziębienia³³
• Leczenie niedociśnienia tętniczego podczas znieczulenia podpajęczynówkowego, zewnątrzoponowego lub ogólnego (fenylefryna w formie parenteralnej)³⁴
• Nieżyt nosa (katar), także alergiczny, zapalenie zatok³⁵

Zalecenia dotyczące stosowania fenylefryny

Fenylefryna jest substancją czynną, która powinna być stosowana z uwzględnieniem określonych zasad i zaleceń, aby zapewnić jej skuteczność i bezpieczeństwo stosowania. Przy zalecaniu pacjentom produktów zawierających fenylefrynę, należy kierować się następującymi wskazówkami:

• Stosowanie krótkotrwałe, doraźne – w większości preparatów zawierających fenylefrynę zaleca się krótkotrwałe stosowanie. W przypadku, gdy objawy nie ustępują po 3 dniach stosowania lub ulegają nasileniu, należy skonsultować się z lekarzem³⁶
• Dobór odpowiedniego preparatu w zależności od dominujących objawów – przy przeważaniu jednego z objawów (albo niedrożności nosa albo bólu głowy i/lub gorączki) preferowane może być leczenie preparatem jednoskładnikowym, natomiast gdy pacjent prezentuje objawy złożone, wskazane może być zastosowanie preparatu złożonego³⁷
• Uwzględnienie wieku pacjenta – niektóre preparaty są dedykowane dla dzieci w określonym przedziale wiekowym (np. Coldrex Junior C dla dzieci w wieku 6-12 lat, Apap przeziębienie junior dla dzieci od 6 lat), inne zaś są przeznaczone wyłącznie dla osób dorosłych i młodzieży powyżej 12 roku życia (np. Flustad MAX, Grippostad)^{38 39 40 41}
• Fenylefryna w formie parenteralnej (Biorphen) powinna być stosowana wyłącznie przez personel medyczny w warunkach szpitalnych, zgodnie z zaleceniami zawartymi w charakterystyce produktu leczniczego⁴²

Zalecenia dla szczególnych grup pacjentów

Przy zalecaniu fenylefryny należy uwzględnić szczególne grupy pacjentów, dla których mogą istnieć określone ograniczenia lub przeciwwskazania do jej stosowania. Warto zwrócić uwagę na:

• Pacjentów pediatrycznych – należy stosować preparaty dedykowane dla odpowiedniego przedziału wiekowego (np. Coldrex Junior C, Apap przeziębienie junior), dostosowując dawkowanie do wieku i masy ciała dziecka^{43 44}
• Pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego – fenylefryna może powodować wzrost ciśnienia tętniczego i wpływać na częstość akcji serca, dlatego należy zachować ostrożność u osób z nadciśnieniem tętniczym, chorobą wieńcową czy zaburzeniami rytmu serca
• Pacjentów z chorobami tarczycy – fenylefryna może oddziaływać na metabolizm i funkcje tarczycy, dlatego należy zachować ostrożność u osób z nadczynnością tarczycy
• Pacjentów z cukrzycą – fenylefryna może wpływać na stężenie glukozy we krwi
• Pacjentów z przerostem gruczołu krokowego – fenylefryna może nasilać objawy związane z utrudnionym oddawaniem moczu
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią – przed zaleceniem fenylefryny tej grupie pacjentek należy rozważyć potencjalne korzyści i ryzyko związane z jej stosowaniem

Interakcje z innymi lekami

Przy zalecaniu fenylefryny należy uwzględnić możliwe interakcje z innymi lekami, które pacjent może stosować. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku jednoczesnego stosowania:

• Inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO) – mogą nasilać działanie fenylefryny i zwiększać ryzyko przełomu nadciśnieniowego
• Trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych – mogą nasilać działanie fenylefryny
• Beta-adrenolityków – mogą osłabiać działanie fenylefryny lub nasilać jej działanie presyjne
• Innych sympatykomimetyków – mogą nasilać działanie fenylefryny i zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych
• Leków przeciwnadciśnieniowych – fenylefryna może osłabiać ich działanie

Wnioski końcowe

Fenylefryna jest substancją czynną o działaniu sympatykomimetycznym, która znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu objawów przeziębienia, grypy oraz alergicznego nieżytu nosa. Jako składnik preparatów jednoskładnikowych oraz złożonych, fenylefryna skutecznie zmniejsza przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa oraz zatok przynosowych, przynosząc ulgę pacjentom cierpiącym z powodu kataru i niedrożności nosa.

Przy zalecaniu produktów zawierających fenylefrynę należy uwzględnić wskazania, przeciwwskazania, możliwe interakcje z innymi lekami oraz specyfikę poszczególnych grup pacjentów. Ważne jest, aby stosowanie fenylefryny było krótkotrwałe i doraźne, a w przypadku braku poprawy lub nasilenia objawów, pacjent powinien skonsultować się z lekarzem.