Właściwości farmakokinetyczne
Fenylefryna

Właściwości farmakokinetyczne fenylefryny

Fenylefryna jest substancją powszechnie stosowaną w preparatach na przeziębienie i stany zapalne górnych dróg oddechowych, szczególnie jako składnik złożonych leków przeciwgorączkowych, przeciwbólowych i zmniejszających przekrwienie błony śluzowej nosa. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakokinetycznych tej substancji.¹

Wchłanianie

Fenylefryna w postaci chlorowodorku jest łatwo i szybko wchłaniana z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Wchłanianie zachodzi nieregularnie i jest ograniczone przez procesy metaboliczne zachodzące już na etapie pierwszego przejścia.^{2 3}

Po podaniu pozajelitowym (podskórnym lub domięśniowym) działanie fenylefryny rozpoczyna się po 10-15 minutach. Działanie utrzymuje się przez około godzinę przy podaniu podskórnym i maksymalnie dwie godziny przy podaniu domięśniowym. Przy podaniu dożylnym działanie utrzymuje się przez około 20 minut.⁴

Dystrybucja

Ze względu na intensywny metabolizm w ścianie jelita, biodostępność fenylefryny po podaniu doustnym sięga jedynie 40%. Objętość dystrybucji po jednorazowym podaniu fenylefryny wynosi około 40 litrów, co odpowiada kompartmentowi pozakomórkowemu.^{5 6}

Brak jest szczegółowych danych na temat wiązania fenylefryny z białkami osocza. Substancja ta w niewielkim stopniu przenika przez barierę krew-mózg oraz do mleka kobiet karmiących piersią.^{7 8}

Maksymalne stężenie i czas działania

Fenylefryna osiąga maksymalne stężenie w surowicy po 1-2 godzinach od podania doustnego.^{9 10}

W postaci doustnej, w celu obkurczenia naczyń krwionośnych nosa, lek podaje się co 4-6 godzin, co wynika z czasu utrzymywania się efektu terapeutycznego.^{11 12}

Metabolizm

Fenylefryna podlega intensywnemu metabolizmowi pierwszego przejścia, zarówno w ścianie jelita, jak i w wątrobie. Główne szlaki metaboliczne obejmują:¹³

• Łączenie z kwasem siarkowym (sprzęganie z siarczanami) – główna droga metabolizmu¹⁴
• Łączenie z kwasem glukuronowym (proces glukuronidacji) – w mniejszym stopniu¹⁵
• Oksydacyjna deaminacja przy udziale oksydazy monoaminowej (MAO) i następcze sprzęganie z kwasem siarkowym¹⁶

¹⁷

Znaczny stopień metabolizmu w ścianie jelita cienkiego prowadzi do powstawania m-hydroksykwasu migdałowego, który jest głównym metabolitem fenylefryny.^{18 19}

Eliminacja

Biologiczny okres półtrwania fenylefryny wynosi od 2 do 3 godzin.^{20 21}

Metabolity fenylefryny są następnie wydalane głównie przez nerki z moczem.²² Po podaniu doustnym, tylko niewielka część fenylefryny (2-6%) jest wydalana w postaci niezmienionej przez nerki.²³

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Nie ma dostępnych danych dotyczących farmakokinetyki fenylefryny u pacjentów z niewydolnością nerek. Jednak ponieważ jedynie 16% dawki doustnej fenylefryny wydalane jest w moczu w postaci niezmienionej w ciągu 24 godzin, zmniejszenie czynności nerek może potencjalnie obniżać klirens fenylefryny, wydłużać okres półtrwania i powodować kumulację leku, co może prowadzić do zwiększenia ryzyka działań niepożądanych.²⁴

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Po podaniu doustnym fenylefryna jest w znacznym stopniu metabolizowana w ścianach jelit oraz w wątrobie. Jednak ze względu na to, że główny metabolizm odbywa się już w jelitach, jest mało prawdopodobne, aby niewydolność wątroby powodowała istotne zmiany w farmakokinetyce fenylefryny po podaniu doustnym.²⁵

Osoby w podeszłym wieku

Dostępnych jest niewiele danych dotyczących kinetyki fenylefryny u osób w podeszłym wieku. W jednym badaniu obserwowany okres półtrwania wynosił 8,1 godziny i był około 45% dłuższy u osób w podeszłym wieku w porównaniu do młodszych dorosłych. Podobnie, pozorna objętość dystrybucji była większa o około 25% u osób starszych.²⁶

Dzieci i młodzież

Pomimo że dzieci często stosują leki zawierające fenylefrynę do zmniejszania przekrwienia błony śluzowej nosa, nie ma dostępnych danych dotyczących farmakokinetyki tej substancji u dzieci i młodzieży. Warto jednak zaznaczyć, że wydalanie przez nerki może być zaburzone u bardzo małych dzieci.²⁷

Interakcje z innymi substancjami

Przy stosowaniu preparatów złożonych, zawierających fenylefrynę z innymi substancjami aktywnymi (np. ibuprofen, paracetamol, kofeina), nie zaobserwowano wzajemnego wpływu tych substancji na biodostępność fenylefryny ani modyfikacji innych parametrów farmakokinetycznych.²⁸

W przypadku preparatu zawierającego ibuprofen (200 mg) i fenylefrynę (5 mg) zaobserwowano szybsze wchłanianie ibuprofenu niż w przypadku monoterapii. Działanie terapeutyczne w przypadku leczenia skojarzonego jest osiągane po 26,4 minutach, podczas gdy dla leczenia samym ibuprofenem – po 55,2 minutach.²⁹