Działania niepożądane
Fenylefryna

Działania niepożądane fenylefryny: charakterystyka i ryzyko kliniczne

Fenylefryna to substancja czynna należąca do sympatykomimetyków o działaniu przeciwobrzękowym, obkurczającym naczynia krwionośne. Jest powszechnie stosowana w lekach przeciw przeziębieniu i zapaleniu zatok jako środek zmniejszający przekrwienie błony śluzowej nosa. Występuje w wielu preparatach złożonych, często w połączeniu z paracetamolem, ibuprofenem i innymi substancjami. Jej zastosowanie wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, które mogą dotyczyć różnych układów i narządów.<sup data-drug="Anosin" data-section="Działania niepożądane" title="Poniżej przedstawiono działania niepożądane według klasy i częstości ich występowania. Częstość występowania działań niepożądanych określono przy użyciu następującej konwencji: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (1

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane fenylefryny są zazwyczaj klasyfikowane według częstości występowania, zgodnie z następującymi kategoriami:^{1/10) Często (≥1/100 do <1/10) Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Bardzo rzadko (2}

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Apap przeziębienie junior" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość możliwych działań niepożądanych wymienionych poniżej określono następująco: Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Bardzo rzadko (3

Działania niepożądane fenylefryny według układów i narządów

Zaburzenia żołądka i jelit

Do częstych działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego należą:⁴

• Nudności – jeden z najczęściej występujących objawów niepożądanych
• Wymioty – mogące prowadzić do zaburzeń elektrolitowych
• Zaburzenia trawienia – objawiające się uczuciem dyskomfortu i pełności w jamie brzusznej
• Jadłowstręt – mogący prowadzić do niedożywienia przy długotrwałym stosowaniu

⁵

Rzadziej zgłaszane są również takie objawy jak pieczenie w nadbrzuszu czy suchość w jamie ustnej.⁶

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Działania niepożądane dotyczące skóry występują rzadko i obejmują głównie reakcje alergiczne, takie jak:⁷

• Świąd – uporczywe uczucie swędzenia skóry
• Pokrzywka – charakterystyczne bąble i zaczerwienienie skóry
• Bladość powłok – związana z obkurczeniem naczyń obwodowych

⁸

W niektórych przypadkach mogą wystąpić również poważniejsze reakcje skórne, włącznie z obrzękiem naczynioruchowym.⁹

Zaburzenia układu immunologicznego

W rzadkich przypadkach fenylefryna może wywołać poważne reakcje nadwrażliwości:¹⁰

• Reakcje alergiczne – od łagodnych do ciężkich
• Nadwrażliwość – mogąca objawiać się różnorodnymi symptomami
• Wstrząs anafilaktyczny – nagła, zagrażająca życiu reakcja alergiczna
• Skurcz oskrzeli – utrudniający oddychanie i mogący prowadzić do duszności

¹¹

Zaburzenia serca i naczyń

Ze względu na swoje właściwości sympatykomimetyczne, fenylefryna może powodować następujące działania niepożądane związane z układem sercowo-naczyniowym:¹²

• Podwyższenie ciśnienia tętniczego – szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem
• Tachykardia – przyspieszenie czynności serca
• Zaburzenia rytmu serca – mogące objawiać się niemiarową pracą serca
• Kołatanie serca – subiektywne odczuwanie bicia serca
• Bladość powłok – związana z obkurczeniem naczyń obwodowych

¹³

W rzadkich przypadkach, szczególnie przy przedawkowaniu, mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia, takie jak bradykardia i arytmia.¹⁴

Zaburzenia układu nerwowego

Fenylefryna może wpływać na układ nerwowy, powodując następujące objawy (bardzo rzadko):¹⁵

• Drżenia – mimowolne rytmiczne ruchy części ciała
• Zawroty głowy – uczucie wirowania lub niestabilności
• Bóle głowy – od łagodnych do silnych, mogące mieć różny charakter

¹⁶

Zaburzenia psychiczne

Bardzo rzadko fenylefryna może powodować objawy ze strony sfery psychicznej:¹⁷

• Lęk – uczucie niepokoju lub obawy
• Niepokój – ogólne uczucie dyskomfortu psychicznego
• Nerwowość – wzmożona pobudliwość nerwowa
• Bezsenność – trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu
• Rozdrażnienie – łatwe wpadanie w gniew lub irytację
• Omamy – fałszywe percepcje, halucynacje

¹⁸

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Działania niepożądane związane z układem moczowym mogą obejmować:¹⁹

• Zatrzymanie moczu – niemożność oddania moczu pomimo wypełnionego pęcherza

²⁰

Problemy z oddawaniem moczu są szczególnie prawdopodobne u pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego.²¹

Zaburzenia oka

Fenylefryna może rzadko wywoływać następujące objawy oczne:²²

• Rozszerzenie źrenic – mydriaza
• Zaostrzenie istniejącej jaskry – szczególnie jaskry z zamkniętym kątem
• Ostry napad jaskry – nagły wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego

²³

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane

Niektóre działania niepożądane fenylefryny mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, wymagając natychmiastowej interwencji medycznej:²⁴

Poważne zaburzenia krążenia

U pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego szczególnie niebezpieczne mogą być:²⁵

• Gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego – mogący prowadzić do przełomu nadciśnieniowego
• Zaburzenia rytmu serca – potencjalnie groźne dla życia
• Zawał mięśnia sercowego – u osób z istniejącą chorobą wieńcową
• Krwawienie domózgowe – jako powikłanie nadciśnienia tętniczego

²⁶

Ciężkie reakcje alergiczne

Do zagrażających życiu działań niepożądanych należą:²⁷

• Wstrząs anafilaktyczny – dramatyczny spadek ciśnienia, problemy z oddychaniem, obrzęk krtani
• Skurcz oskrzeli – nagłe zwężenie dróg oddechowych
• Obrzęk naczynioruchowy – obrzęk tkanek głębokich skóry i błon śluzowych

²⁸

Zaburzenia układu oddechowego

Fenylefryna może powodować poważne problemy z układem oddechowym:²⁹

• Duszność – uczucie braku powietrza
• Zaburzenia oddychania – nieprawidłowy rytm lub głębokość oddechów
• Obrzęk płuc – gromadzenie się płynu w pęcherzykach płucnych
• Napad astmy oskrzelowej – nagłe pogorszenie funkcji oddechowej u astmatyków

³⁰

Tabela działań niepożądanych fenylefryny

<sup data-drug="Anosin" data-section="Działania niepożądane" title="Poniżej przedstawiono działania niepożądane według klasy i częstości ich występowania. Częstość występowania działań niepożądanych określono przy użyciu następującej konwencji: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (31³²³³

Pacjenci szczególnie narażeni na działania niepożądane

Niektóre grupy pacjentów są szczególnie narażone na wystąpienie działań niepożądanych po zastosowaniu fenylefryny:³⁴

Pacjenci z chorobami układu krążenia

• Osoby z nadciśnieniem tętniczym – ryzyko gwałtownego wzrostu ciśnienia
• Pacjenci z chorobą wieńcową – ryzyko zaostrzenia dławicy piersiowej
• Osoby z zaburzeniami rytmu serca – ryzyko nasilenia arytmii
• Pacjenci z niewydolnością serca – ryzyko zaostrzenia objawów

³⁵

Pacjenci z chorobami oczu

• Osoby z jaskrą z zamkniętym kątem przesączania – ryzyko ostrego napadu jaskry

³⁶

Pacjenci z chorobami układu moczowego

• Mężczyźni z przerostem gruczołu krokowego – zwiększone ryzyko zatrzymania moczu
• Osoby z niedrożnością ujścia pęcherza – ryzyko zatrzymania moczu

³⁷

Pacjenci z chorobami układu oddechowego

• Osoby z astmą oskrzelową – ryzyko skurczu oskrzeli
• Pacjenci z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc – ryzyko zaostrzenia choroby

³⁸

Zalecenia dotyczące bezpieczeństwa stosowania fenylefryny

Monitorowanie pacjenta

Podczas stosowania fenylefryny zaleca się:³⁹

• Regularne monitorowanie ciśnienia tętniczego, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem
• Obserwacja pod kątem objawów alergicznych
• Przy długotrwałym stosowaniu – kontrolę morfologii krwi
• Monitorowanie czynności nerek i wątroby przy przedłużonej terapii

⁴⁰

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy:⁴¹

• Natychmiast przerwać stosowanie leku w przypadku wystąpienia reakcji alergicznej
• Pilnie skontaktować się z lekarzem w przypadku wystąpienia:
  • Gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego
  • Zaburzeń rytmu serca
  • Trudności w oddychaniu
  • Zatrzymania moczu
• W przypadku wstrząsu anafilaktycznego – natychmiastowa pomoc medyczna

⁴²

Stosowanie u osób w podeszłym wieku

Osoby starsze są szczególnie narażone na działania niepożądane fenylefryny i wymagają:⁴³

• Stosowania zmniejszonych dawek
• Ostrożnego monitorowania ciśnienia tętniczego
• Regularnej oceny czynności nerek
• Monitorowania objawów sercowo-naczyniowych

⁴⁴

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:⁴⁵

• Al. Jerozolimskie 181C
• 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy.⁴⁶