przewlekła niewydolność serca
Przewlekła niewydolność serca (PNS) to złożony zespół kliniczny charakteryzujący się upośledzeniem czynności serca, co prowadzi do niedostatecznego zaopatrzenia tkanek w krew adekwatnie do ich zapotrzebowania metabolicznego. Jest to końcowy etap wielu chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym choroby wieńcowej, nadciśnienia tętniczego, wad zastawkowych czy kardiomiopatii.
W patofizjologii PNS kluczową rolę odgrywa aktywacja neurohormonalna (układu renina-angiotensyna-aldosteron oraz układu współczulnego), która początkowo jest mechanizmem kompensacyjnym, lecz z czasem prowadzi do przebudowy mięśnia sercowego i pogłębienia dysfunkcji. Klasyfikacja opiera się na pomiarze frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF), wyróżniając niewydolność z obniżoną (HFrEF), pośrednią (HFmrEF) i zachowaną frakcją wyrzutową (HFpEF).
Diagnostyka PNS obejmuje badanie echokardiograficzne, oznaczenie peptydów natriuretycznych (BNP, NT-proBNP), badania laboratoryjne oraz ocenę wydolności wysiłkowej. Leczenie jest wielokierunkowe i obejmuje inhibitory ACE lub ARB, beta-blokery, antagonisty aldosteronu, flozyny, sakubitril/walsartan oraz iwabradynę. Oprócz farmakoterapii istotne znaczenie ma leczenie niefarmakologiczne, w tym terapia resynchronizująca, implantacja kardiowertera-defibrylatora oraz w wybranych przypadkach przeszczep serca.
Mimo postępów w terapii, PNS pozostaje schorzeniem o poważnym rokowaniu. Pięcioletnia śmiertelność wśród pacjentów z zaawansowaną niewydolnością serca jest porównywalna z wieloma chorobami nowotworowymi. Regularne monitorowanie parametrów klinicznych, edukacja pacjenta oraz wczesne wdrażanie modyfikacji leczenia są kluczowe dla poprawy jakości życia i rokowania.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Bonaxon 0,5 mg
Fingolimod (Bonaxon 0,5 mg) jest skutecznym lekiem w terapii stwardnienia rozsianego, jednak jego stosowanie wymaga ścisłego przestrzegania przeciwwskazań ze względu na immunosupresyjny mechanizm działania i potencjalne ryzyko poważnych działań niepożądanych. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują m.in. zespół niedoboru odporności, ciężkie aktywne i przewlekłe zakażenia (np. zapalenie wątroby, gruźlica), aktywne nowotwory złośliwe, ciężkie zaburzenia czynności wątroby (stopień C wg Child-Pugh), a także poważne schorzenia sercowo-naczyniowe, takie jak zawał mięśnia sercowego, niestabilna dławica piersiowa, udar mózgu lub TIA w ciągu ostatnich 6 miesięcy, niewydolność serca klasy III/IV wg NYHA, ciężkie zaburzenia rytmu serca (w tym blok przedsionkowo-komorowy II stopnia typu Mobitz II i III stopnia) oraz wyjściowy odstęp QTc ≥500 ms. Ponadto, lek jest przeciwwskazany w ciąży, u kobiet nie stosujących skutecznej antykoncepcji oraz u pacjentów z nadwrażliwością na fingolimod lub substancje pomocnicze.
blok przedsionkowo-komorowy, ciężkie aktywne zakażenie, działanie immunosupresyjne, działanie teratogenne, fingolimod, gruźlica, klasyfikacja Child-Pugh, klasyfikacja NYHA, leki przeciwarytmiczne, nadwrażliwość na substancję czynną, niestabilna dławica piersiowa, niewydolność serca, odstęp QTc, przejściowy atak niedokrwienny, przewlekła niewydolność serca, stwardnienie rozsiane, szczepionki żywe, udar mózgu, zaburzenia czynności wątroby, zakażenia oportunistyczne, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zespół chorego węzła zatokowego, zespół niedoboru odporności, złośliwa choroba nowotworowa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Bisoratio 5 5 mg
Bisoprolol fumaran, dostępny w dawkach 5 mg i 10 mg w preparacie Bisoratio, jest selektywnym beta-1-blokerem stosowanym w leczeniu nadciśnienia tętniczego, przewlekłej stabilnej dławicy piersiowej oraz przewlekłej stabilnej niewydolności serca z frakcją wyrzutową ≤35%. Mechanizm działania polega na zmniejszeniu częstości akcji serca, obniżeniu ciśnienia tętniczego oraz redukcji kurczliwości mięśnia sercowego, co prowadzi do zmniejszenia obciążenia serca i zapotrzebowania na tlen. Preparat zawiera laktozę jednowodną (135,7 mg w tabletce 5 mg oraz 130,4 mg w tabletce 10 mg) i jest dostępny w formie tabletek z rowkiem dzielącym, co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawki.
badanie echokardiograficzne, badanie obrazowe, bisoprolol fumaran, Bisoratio, choroby układu sercowo-naczyniowego, częstość akcji serca, czynność skurczowa komór, dawkowanie, działanie kardioprotekcyjne, efekt terapeutyczny, frakcja wyrzutowa, glikozyd nasercowy, inhibitor ACE, kurczliwość mięśnia sercowego, laktoza jednowodna, leczenie skojarzone, lek moczopędny, lek przeciwnadciśnieniowy, mięsień sercowy, monitorowanie stanu klinicznego, monoterapia, nadciśnienie tętnicze, napad dławicowy, niewydolność serca, obciążenie następcze, obciążenie serca, obciążenie wstępne, objętość krwi krążącej, ocena echokardiograficzna, parametry kliniczne, przewlekła niewydolność serca, przewlekła stabilna dławica piersiowa, receptory beta-1 adrenergiczne, układ renina-angiotensyna-aldosteron, zużycie tlenu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Conaret 1,25 mg
Lek Conaret (bisoprolol fumaran) jest wskazany przede wszystkim w leczeniu stabilnej, przewlekłej niewydolności serca z zaburzoną czynnością skurczową lewej komory, gdzie stosowany jest w dawkach od 1,25 mg do 10 mg jako element terapii skojarzonej z inhibitorami ACE, lekami moczopędnymi oraz glikozydami naparstnicy. Mechanizm działania opiera się na kardioselektywnej blokadzie receptorów beta-1, co prowadzi do zwolnienia akcji serca, zmniejszenia zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen oraz poprawy hemodynamiki. Dawki 5 mg i 10 mg mają rozszerzone wskazania i są stosowane także w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz choroby niedokrwiennej serca (dławicy piersiowej), gdzie bisoprolol redukuje opór obwodowy i łagodzi dolegliwości bólowe poprzez zmniejszenie częstości i kurczliwości mięśnia sercowego.
beta-adrenolityk, bisoprolol, blokada receptorów beta-adrenergicznych, choroba niedokrwienna serca, dławica piersiowa, glikozyd naparstnicy, inhibitor ACE, kardioselektywny beta-adrenolityk, kurczliwość mięśnia sercowego, lek moczopędny, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, opór obwodowy, parametry hemodynamiczne, przewlekła niewydolność serca, receptor beta-1, retencja płynów, terapia skojarzona, układ renina-angiotensyna-aldosteron, zaburzenie czynności skurczowej lewej komory - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Piramil Biso 2,5 mg + 2,5 mg
Piramil Biso to lek złożony zawierający ramipryl (inhibitor ACE) oraz bisoprolol (selektywny β1-adrenolityk), dostępny w sześciu wariantach dawkowania (od 2,5 mg ramiprylu + 1,25 mg bisoprololu do 10 mg + 10 mg). Preparat jest wskazany jako leczenie zastępcze u pacjentów, którzy wcześniej otrzymywali obie substancje oddzielnie w tych samych dawkach i osiągnęli stabilizację choroby. Główne wskazania obejmują nadciśnienie tętnicze, przewlekły zespół wieńcowy, przewlekłą niewydolność serca ze zmniejszoną frakcją wyrzutową lewej komory oraz prewencję wtórną po zawale mięśnia sercowego z objawami niewydolności serca rozwiniętej po 48 godzinach od incydentu. Najniższa dawka (2,5 mg + 1,25 mg) ma węższe wskazania, ograniczone do przewlekłej choroby wieńcowej i niewydolności serca, bez wyraźnego zastosowania w nadciśnieniu tętniczym.
adherencja terapeutyczna, antagonista receptorów beta-adrenergicznych, bisoprolol, CABG, choroba naczyń obwodowych, choroba sercowo-naczyniowa miażdżycowa, choroba wieńcowa, cukrzyca, czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego, czynność skurczowa lewej komory, dławica piersiowa, dyslipidemia, frakcja wyrzutowa lewej komory, HFrEF, inhibitor ACE, inhibitor konwertazy angiotensyny, leczenie zastępcze, mikroalbuminuria, monoterapia, nadciśnienie tętnicze, ostry zawał, PCI, prewencja wtórna zawału serca, przewlekła niewydolność serca, przewlekły zespół wieńcowy, ramipryl, udar mózgu, zabieg rewaskularyzacji, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Raenom 7,5 mg
Iwabradyna, substancja czynna leku Raenom, jest selektywnym inhibitorem prądu If w węźle zatokowym, co prowadzi do zależnego od dawki zmniejszenia częstości akcji serca o około 10 uderzeń na minutę bez wpływu na przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, kurczliwość mięśnia sercowego czy repolaryzację komór. Działanie to przekłada się na zmniejszenie obciążenia serca i zużycia tlenu przez mięsień sercowy, co potwierdzono w badaniach klinicznych u pacjentów z przewlekłą stabilną dławicą piersiową, gdzie dawki 5 mg i 7,5 mg dwa razy na dobę skutkowały istotnym wydłużeniem czasu trwania testu wysiłkowego oraz redukcją częstości napadów dławicy o około 70%. W badaniu SHIFT u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca (LVEF ≤35%, częstość akcji serca ≥70/min) iwabradyna w dawce 7,5 mg dwa razy na dobę zmniejszyła częstość akcji serca średnio o 15 uderzeń na minutę i istotnie obniżyła ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego lub hospitalizacji z powodu nasilenia niewydolności serca o 18% (HR 0,82, p<0,0001). Profil bezpieczeństwa był korzystny, bez istotnych działań niepożądanych wpływających na przewodnictwo czy funkcję mięśnia sercowego.
antagonista aldosteronu, antagonista receptora angiotensyny II, beta-adrenolityk, bradykardia ciężka, choroba niedokrwienna serca, częstość akcji serca, depolaryzacja samoistna, dusznica bolesna, działanie przeciwdławicowe, działanie przeciwniedokrwienne, elektroretinogram, frakcja wyrzutowa lewej komory, inhibitor ACE, kardiomiopatia rozstrzeniowa, klasyfikacja NYHA, kurczliwość mięśnia sercowego, niewydolność serca, obniżenie odcinka ST, prąd If, prąd Ih, przewlekła niewydolność serca, repolaryzacja komory, retinotoksyczność, stabilna dławica piersiowa, węzeł przedsionkowo-komorowy, węzeł zatokowy, zaburzenie czynności lewej komory, zawał serca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Inspra 25 mg
Eplerenon jest selektywnym antagonistą receptorów mineralokortykosteroidowych, wykazującym wysoką specyficzność wiązania w stosunku do receptorów aldosteronu, co umożliwia skuteczne blokowanie jego działania w układzie renina-angiotensyna-aldosteron (RAA). Farmakodynamicznie eplerenon powoduje wzrost aktywności reninowej osocza oraz stężenia aldosteronu w surowicy, co jest efektem ujemnego sprzężenia zwrotnego, jednak nie wpływa to negatywnie na jego skuteczność terapeutyczną. W badaniu EPHESUS u pacjentów po ostrym zawale serca z LVEF ≤ 40% i objawami niewydolności serca, eplerenon stosowany w dawce początkowej 25 mg/dobę, zwiększanej do 50 mg/dobę, istotnie zmniejszył śmiertelność całkowitą (14,4% vs 16,7%, p=0,008) oraz ryzyko zgonu lub hospitalizacji z przyczyn sercowo-naczyniowych (26,7% vs 30,0%, p=0,002). W badaniu EMPHASIS-HF u pacjentów z przewlekłą skurczową niewydolnością serca (LVEF około 26%, klasa II wg NYHA) eplerenon w podobnym schemacie dawkowania obniżył ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych lub hospitalizacji z powodu niewydolności serca o 37% (18,3% vs 25,9%, p<0,001). W obu badaniach obserwowano zwiększoną częstość hiperkaliemii (3,4% i 11,8% w grupach eplerenonu) oraz zmniejszoną częstość hipokaliemii w porównaniu do placebo.
aktywność reninowa osocza, antagonista receptora angiotensyny II, badanie z podwójnie ślepą próbą, beta-adrenolityk, czas trwania zespołu QRS, dawka docelowa, dawka początkowa, diuretyk pętlowy, frakcja wyrzutowa lewej komory, hiperkaliemia, hipokaliemia, inhibitor ACE, inhibitor reduktazy HMG-CoA, mózgowy peptyd natriuretyczny, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, ostry zawał serca, przewlekła niewydolność serca, receptor mineralokortykosteroidowy, ryzyko zgonu, skurczowa niewydolność serca, śmiertelność całkowita, terapia resynchronizacyjna, układ renina-angiotensyna-aldosteron, współczynnik przesączania kłębuszkowego, zespół QRS, zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych, złożony punkt końcowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – ACEBIS 10 mg + 5 mg
ACEBIS to złożony lek zawierający ramipryl (inhibitor ACE) oraz bisoprolol (selektywny beta1-adrenolityk), wykazujący synergistyczne działanie przeciwnadciśnieniowe. Bisoprolol charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec receptorów beta1, co minimalizuje wpływ na receptory beta2 mięśni gładkich oskrzeli i metabolizm, a jego maksymalny efekt terapeutyczny pojawia się po 3-4 godzinach, utrzymując się przez 24 godziny dzięki okresowi półtrwania 10-12 godzin. Ramipryl, prolek przekształcany do ramiprylatu, hamuje konwertazę angiotensyny, co prowadzi do zmniejszenia produkcji angiotensyny II i aldosteronu oraz zwiększenia stężenia bradykininy, skutkując rozszerzeniem naczyń i obniżeniem oporu obwodowego. Pełny efekt hipotensyjny ramiprylu uzyskuje się po 3-4 tygodniach terapii, a działanie utrzymuje się przez 24 godziny. W badaniach klinicznych bisoprolol wykazał istotne zmniejszenie całkowitej śmiertelności u pacjentów z niewydolnością serca (frakcja wyrzutowa ≤35%, klasy III-IV NYHA), redukując ryzyko nagłych zgonów i hospitalizacji, natomiast ramipryl potwierdził skuteczność w obniżaniu ciśnienia tętniczego u pacjentów z nadciśnieniem, cukrzycą i nefropatią oraz w poprawie rokowania po zawale mięśnia sercowego (badanie AIRE) i u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym (badanie HOPE).
aktywność reninowa osocza, aktywność reniny, aldosteron, angiotensyna II, antagonista receptora angiotensyny II, beta-adrenolityk, blokada receptorów beta-adrenergicznych, bradykardia, bradykinina, choroba niedokrwienna serca, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba wieńcowa, ciśnienie rozkurczowe, ciśnienie skurczowe, ciśnienie tętnicze, diuretyk, dławica piersiowa, frakcja wyrzutowa, glikozyd nasercowy, hemodynamika serca, hiperkaliemia, inhibitor ACE, konwertaza angiotensyny, mikroalbuminuria, nadciśnienie samoistne, nadciśnienie tętnicze, nefropatia cukrzycowa, niedociśnienie tętnicze, niewydolność nerek, obciążenie następcze, obciążenie wstępne, objętość wyrzutowa, opór obwodowy, opór tętniczy obwodowy, ostra dekompensacja, podwójna blokada układu renina-angiotensyna-aldosteron, pojemność minutowa serca, przebudowa mięśnia sercowego, przekrwienie płucne, przesączanie kłębuszkowe, przewlekła niewydolność serca, ramiprylat, receptor beta1-adrenergiczny, rozszerzenie naczyń, skurczowa niewydolność serca, stabilizacja błon komórkowych, udar mózgu, zawał mięśnia sercowego, zużycie tlenu, zwężenie naczyń - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Nedal 10 mg
Nebiwolol, substancja czynna leku Nedal (10 mg nebiwololu, odpowiadające 10,9 mg nebiwololu chlorowodorku), jest selektywnym beta-adrenolitykiem o unikalnym podwójnym mechanizmie działania: antagonizmie receptorów beta-adrenergicznych (głównie enancjomer SRRR) oraz rozszerzaniu naczyń poprzez szlak L-argininy/tlenku azotu. Leczenie nebiwololem skutkuje zwolnieniem częstości akcji serca i obniżeniem ciśnienia tętniczego zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku, z utrzymaniem efektu przeciwnadciśnieniowego w długotrwałej terapii. W odróżnieniu od innych beta-blokerów, nebiwolol zmniejsza układowy opór naczyniowy i poprawia funkcję śródbłonka, nasilając reakcję naczyń na acetylocholinę, co jest istotne u pacjentów z dysfunkcją śródbłonka. Lek nie wykazuje antagonizmu receptorów alfa-adrenergicznych, wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej ani działania stabilizującego błonę komórkową w dawkach terapeutycznych.
acetylocholina, aktywność sympatykomimetyczna, antagonista konkurencyjny, beta-adrenolityk, frakcja wyrzutowa lewej komory, hospitalizacja z przyczyn sercowo-naczyniowych, nadciśnienie tętnicze, nagły zgon, nebiwolol RSSS, nebiwolol SRRR, nebiwololu chlorowodorek, objętość wyrzutowa, opór naczyniowy, pojemność minutowa serca, przewlekła niewydolność serca, receptor alfa-adrenergiczny, receptor beta-adrenergiczny, receptor beta1-adrenergiczny, śmiertelność całkowita, śródbłonek naczyniowy, stabilizacja błony komórkowej, szlak L-argininy/tlenku azotu, tlenek azotu, wydolność wysiłkowa, zaburzenie erekcji, zwolnienie akcji serca - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ivabradine Genoptim 7,5 mg
Iwabradyna, będąca enancjomerem S o wysokiej rozpuszczalności w wodzie (>10 mg/mL), charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) osiąganym po około 1 godzinie na czczo. Bezwzględna dostępność biologiczna wynosi około 40%, co jest wynikiem efektu pierwszego przejścia w jelitach i wątrobie. Spożycie pokarmu opóźnia wchłanianie o około 1 godzinę, ale zwiększa ekspozycję na lek o 20-30%, dlatego zaleca się przyjmowanie iwabradyny podczas posiłków. Lek wiąże się z białkami osocza w około 70%, a objętość dystrybucji wynosi około 100 litrów. Przy dawce 5 mg dwa razy na dobę Cmax wynosi 22 ng/mL (CV=29%), a średnie stężenie w stanie równowagi 10 ng/mL (CV=38%). Iwabradyna podlega intensywnej biotransformacji przez CYP3A4, a jej głównym aktywnym metabolitem jest pochodna N-demetylowa (S 18982), stanowiąca około 40% ekspozycji na substancję macierzystą. Lek wykazuje farmakokinetykę liniową w zakresie dawek 0,5-24 mg.
biodostępność tabletek, biotransformacja, cytochrom P450 3A4, dostępność biologiczna, dystrybucja leku, efekt pierwszego przejścia, ekspozycja na lek, enancjomer S, farmakokinetyka liniowa, indukcja CYP3A4, inhibitor CYP3A4, klirens całkowity, klirens nerkowy, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodna N-demetylowa, przewlekła niewydolność serca, skala Child-Pugh, stężenie w osoczu, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności wątroby, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Losartan Genoptim 50 mg
Losartan Genoptim, dostępny w dawkach 50 mg i 100 mg, jest antagonistą receptora angiotensyny II stosowanym w leczeniu pierwotnego nadciśnienia tętniczego u dorosłych oraz dzieci i młodzieży w wieku 6-18 lat. Lek wykazuje również działanie nefroprotekcyjne u dorosłych pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą typu 2, u których występuje białkomocz ≥ 0,5 g/dobę. Ponadto, losartan jest wskazany w terapii przewlekłej niewydolności serca u pacjentów z frakcją wyrzutową lewej komory ≤ 40%, u których występuje nietolerancja inhibitorów ACE lub istnieją przeciwwskazania do ich stosowania. Warto podkreślić, że zmiana leczenia z inhibitora ACE na losartan nie jest zalecana u pacjentów z ustabilizowanym stanem klinicznym.
antagonista receptora angiotensyny II, badanie elektrokardiograficzne, białkomocz, choroba nerek, cukrzyca typu 2, działanie nefroprotekcyjne, frakcja wyrzutowa lewej komory, inhibitor enzymu konwertującego angiotensynę, laktoza jednowodna, losartan potasowy, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja laktozy, pierwotne nadciśnienie tętnicze, przerost lewej komory serca, przewlekła niewydolność serca, terapia przeciwnadciśnieniowa, udar mózgu - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Concor Cor 10 10 mg
Dawkowanie bisoprololu fumaranu jest ściśle uzależnione od wskazania klinicznego oraz stanu pacjenta, z koniecznością indywidualnego dostosowania dawki i ścisłego monitorowania, zwłaszcza w leczeniu przewlekłej niewydolności serca. Terapia powinna być rozpoczęta u pacjentów stabilnych klinicznie, bez objawów ostrej niewydolności serca, i prowadzona przez lekarza doświadczonego w tej dziedzinie. Standardowa dawka początkowa w niewydolności serca wynosi 1,25 mg raz na dobę, z etapowym zwiększaniem dawki co minimum 2 tygodnie do dawki docelowej 10 mg/dobę. W przypadku nietolerancji wyższych dawek możliwe jest utrzymanie mniejszej dawki podtrzymującej lub stopniowe zmniejszenie dawki. W leczeniu nadciśnienia tętniczego i dławicy piersiowej dawka początkowa to 5 mg raz na dobę, z możliwością zwiększenia do maksymalnie 20 mg/dobę, dostosowując dawkowanie do odpowiedzi klinicznej i częstości rytmu serca.
antagonista receptora AT1, beta-adrenolityk, bisoprorol fumaran, bradykardia, Concor Cor, dawka podtrzymująca, dializa, dławica piersiowa, glikozyd nasercowy, inhibitor ACE, klirens kreatyniny, lek moczopędny, nadciśnienie tętnicze, nasilenie objawów choroby, niedociśnienie, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, przewlekła niewydolność serca, rytm serca - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Bisocard 1,25 mg
Bisoprolol, będący selektywnym beta1-adrenolitykiem (kod ATC C07AB07), charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec receptorów beta1-adrenergicznych, co minimalizuje wpływ na receptory beta2 w mięśniówce oskrzeli i procesy metaboliczne. Jego działanie farmakodynamiczne obejmuje zwolnienie czynności serca, zmniejszenie objętości wyrzutowej i pojemności minutowej serca, co prowadzi do redukcji zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen. W terapii choroby wieńcowej bisoprolol wykazuje korzystny wpływ na opór obwodowy – początkowo zwiększając go, a następnie powodując jego stopniowe zmniejszenie, co przyczynia się do efektu hipotensyjnego. Lek jest stosowany także w nadciśnieniu tętniczym i dławicy piersiowej, gdzie mechanizm przeciwdławicowy opiera się na zmniejszeniu pracy serca i zapotrzebowania na tlen.
antagonista receptora angiotensyny, badanie echokardiograficzne, beta-adrenolityk, bradykardia, choroba niedokrwienna serca, choroba układu oddechowego, choroba wieńcowa, czynność serca, dławica piersiowa, działanie hipotensyjne, działanie przeciwdławicowe, frakcja wyrzutowa lewej komory, inhibitor ACE, klasyfikacja NYHA, mechanizm hipotensyjny, mięśniówka gładka oskrzeli, nadciśnienie tętnicze, nagły zgon, niedociśnienie tętnicze, niewydolność skurczowa serca, objętość wyrzutowa, opór obwodowy, ostra dekompensacja, pojemność minutowa serca, przewlekła niewydolność serca, receptor beta1-adrenergiczny, receptor beta2, receptor β2-adrenergiczny, udar, zaostrzenie niewydolności serca, zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Concor Cor 2,5 2,5 mg
Bisoprolol, będący selektywnym beta1-adrenolitykiem, charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec receptorów beta1-adrenergicznych, co przekłada się na korzystny profil farmakodynamiczny bez istotnego wpływu na receptory beta2 mięśni gładkich oskrzeli i metabolizm. Po podaniu doustnym maksymalne działanie osiąga po 3-4 godzinach, a długi okres półtrwania (10-12 godzin) umożliwia dawkowanie raz na dobę. Mechanizm działania bisoprololu polega na blokowaniu receptorów beta-adrenergicznych, co prowadzi do zwolnienia czynności serca, zmniejszenia kurczliwości mięśnia sercowego oraz redukcji zużycia tlenu, co jest szczególnie korzystne w leczeniu dławicy piersiowej i nadciśnienia tętniczego. Pełne działanie przeciwnadciśnieniowe obserwuje się po około 2 tygodniach terapii, a efekt ten wiąże się m.in. z hamowaniem aktywności reninowej osocza.
aktywność reninowa osocza, antagonista receptora angiotensyny, badanie echokardiograficzne, beta-adrenolityk, blokada receptorów beta-adrenergicznych, bradykardia, choroba wieńcowa, częstość skurczów serca, dławica piersiowa, działanie inotropowe ujemne, działanie przeciwnadciśnieniowe, frakcja wyrzutowa lewej komory, inhibitor ACE, nagły zgon, niedociśnienie, objętość wyrzutowa, okres półtrwania w surowicy, opór obwodowy, opór oskrzelowy, ostra dekompensacja niewydolności serca, pojemność minutowa serca, przewlekła niewydolność serca, receptor beta1-adrenergiczny, stabilizacja błony komórkowej, wysoka selektywność - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie stawów zakaźne – Epidemiologia
Zapalenie stawów zakaźne (septic arthritis) to stan zapalny stawów wywołany infekcją bakteryjną, charakteryzujący się wysoką śmiertelnością i ryzykiem trwałego uszkodzenia stawu. Zapadalność w krajach rozwiniętych wynosi od 2 do 10 przypadków na 100 000 osób rocznie, z wyższymi wartościami w niektórych regionach, np. 12,0/100 000 w Nowej Zelandii czy 41,2/100 000 w Tajlandii. Choroba wykazuje bimodalny rozkład wiekowy, z szczytem zachorowań u dzieci w wieku 2-3 lat oraz u osób powyżej 55 roku życia, a ryzyko wzrasta znacząco u pacjentów powyżej 80 lat (do 73,4/100 000). Mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety, z wyjątkiem rzeżączkowego zapalenia stawów, które dominuje u kobiet. Najczęstszym patogenem jest Staphylococcus aureus (50-70% przypadków), w tym szczepy MRSA, co komplikuje terapię. Zakażenia protez stawowych stanowią 1,5-10% wszystkich endoprotez, z wyższym ryzykiem po rewizjach (do 20%). Monoartykularny przebieg dominuje (85-90%), a najczęściej zajęte są stawy kolanowy (45-50%) i biodrowy (30-35%).
anemia sierpowatokrwinkowa, antybiotykoterapia, bakteriemia, chondrokalcynoza, choroba zwyrodnieniowa stawów, cukrzyca, dna moczanowa, endoprotezoplastyka stawu biodrowego, endoprotezoplastyka stawu kolanowego, glikokortykosteroid, gronkowiec koagulazo-ujemny, infekcja bakteryjna, iniekcja dostawowa, Kingella kingae, lek immunosupresyjny, martwica kości, metycylinooporny Staphylococcus aureus, Neisseria gonorrhoeae, posocznica, przewlekła choroba wątroby, przewlekła niewydolność nerek, przewlekła niewydolność serca, rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego, reumatoidalne zapalenie stawów, rzeżączkowe zapalenie stawów, Staphylococcus aureus, uszkodzenie chrząstki stawowej, wstrząs septyczny, zakażenie HIV, zakażenie protezy stawowej, zakażenie rzeżączką, zapalenie jednostawowe, zapalenie stawów zakaźne, zapalenie wielostawowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Concor Cor 2,5 2,5 mg
Bisoprolol fumaranu (Concor Cor) jest stosowany w leczeniu stabilnej, przewlekłej niewydolności serca, wymagając ścisłego monitorowania i stopniowego dostosowywania dawki. Terapia rozpoczyna się od dawki początkowej 1,25 mg raz na dobę, z kolejnymi etapami zwiększania dawki co 2 tygodnie do maksymalnej dawki 10 mg raz na dobę. W trakcie fazy dostosowania dawki konieczne jest monitorowanie częstości rytmu serca (w celu kontroli bradykardii), ciśnienia tętniczego oraz objawów pogorszenia niewydolności serca, takich jak retencja płynów, duszność i męczliwość. W przypadku nietolerancji wyższych dawek dopuszcza się utrzymanie dawki podtrzymującej lub jej stopniowe zmniejszenie, a w skrajnych przypadkach rozważenie przerwania terapii beta-adrenolitykiem.
beta-adrenolityk, bisoprolol, bradykardia, ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, ciśnienie tętnicze, dławica piersiowa, dostosowanie dawki, duszność, działanie niepożądane, farmakokinetyka, funkcja wątroby, hipotensja, męczliwość, ostra niewydolność serca, pediatria, przewlekła niewydolność serca, retencja płynów, tabletka powlekana - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Concor Cor 5 5 mg
Bisoprolol fumaran, substancja czynna Concor Cor, jest selektywnym beta1-adrenolitykiem o wysokim stopniu selektywności, bez wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej i minimalnym wpływie na receptory beta2, co ogranicza działania niepożądane ze strony układu oddechowego i metabolicznego. Farmakodynamika bisoprololu obejmuje brak istotnego ujemnego działania inotropowego w spoczynku, szybkie osiągnięcie maksymalnego efektu po 3-4 godzinach oraz długi okres półtrwania 10-12 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę. Efekt hipotensyjny rozwija się stopniowo, osiągając maksimum po około 2 tygodniach. W chorobie wieńcowej bisoprolol zmniejsza częstość skurczów serca, objętość wyrzutową i zużycie tlenu przez mięsień sercowy, a w nadciśnieniu tętniczym jego działanie jest związane z hamowaniem aktywności reninowej osocza. Skuteczność dawki 10 mg/dobę jest porównywalna z 100 mg atenololu lub metoprololu, co może przekładać się na lepszą tolerancję leczenia.
aktywność reninowa osocza, aktywność sympatykomimetyczna, badanie CIBIS II, beta-adrenolityk, bisoprolol fumaran, bradykardia, choroba wieńcowa, dławica piersiowa, działanie inotropowe, efekt terapeutyczny, frakcja wyrzutowa lewej komory, hospitalizacja z powodu niewydolności serca, klasyfikacja NYHA, kurczliwość mięśnia sercowego, nadciśnienie tętnicze, nagły zgon, niedociśnienie, opór oskrzelowy, ostra dekompensacja niewydolności serca, przewlekła niewydolność serca, receptor beta1-adrenergiczny, receptor beta2, śmiertelność całkowita - Leksykon substancji czynnych
Kwas acetylosalicylowy – Właściwości farmakokinetyczne
Kwas acetylosalicylowy (ASA) charakteryzuje się szybkim i całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, głównie w proksymalnym odcinku jelita cienkiego, z istotnym udziałem hydrolizy do kwasu salicylowego już podczas wchłaniania. Farmakokinetyka ASA różni się w zależności od postaci farmaceutycznej: tabletki musujące i powlekane MicroActive osiągają Tmax w 15-30 minut, natomiast tabletki dojelitowe wykazują opóźnione wchłanianie (Tmax 2-7 godzin), szczególnie w obecności pokarmu, który opóźnia Tmax o około 3 godziny, nie zmieniając biodostępności. ASA i jego metabolit są silnie wiązane z albuminami (40-70% przy stężeniu 400 μg/ml), a ich dystrybucja obejmuje wszystkie tkanki, z Vd około 0,15-0,17 l/kg. Metabolizm ASA do kwasu salicylowego zachodzi głównie w wątrobie, z okresem półtrwania ASA 15-30 minut, natomiast eliminacja kwasu salicylowego jest dawko-zależna: 2-3 godziny dla dawek do 325 mg/dobę, około 12 godzin dla dawek przeciwbólowych oraz 15-30 godzin przy dawkach powyżej 3 g/dobę lub zatruciu.
alkalizacja moczu, biodostępność, glukuronid salicylo-fenolowy, hipoalbuminemia, hydroksylacja, kinetyka eliminacji, klirens nerkowy, kwas acetylosalicylowy, kwas gentyzynowy, kwas salicylowy, kwas salicylurowy, maksymalne stężenie w osoczu, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, profil farmakokinetyczny, proksymalny odcinek jelita cienkiego, przewlekła niewydolność serca, sprzęganie z glicyną, sprzęganie z kwasem glukuronowym, stopień wiązania, tabletka dojelitowa, tabletka musująca, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Ivabradine Viatris 7,5 mg
Ivabradine Viatris jest dostępny w tabletkach powlekanych zawierających 5 mg lub 7,5 mg iwabradyny, co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawki do potrzeb pacjenta. W leczeniu przewlekłej stabilnej dławicy piersiowej u pacjentów poniżej 75 lat dawka początkowa wynosi 5 mg dwa razy na dobę, z możliwością zwiększenia do 7,5 mg dwa razy na dobę po 3-4 tygodniach, jeśli częstość akcji serca (HR) w spoczynku pozostaje powyżej 60/min i objawy utrzymują się. U pacjentów ≥75 lat zaleca się rozpoczęcie terapii od 2,5 mg dwa razy na dobę z możliwością stopniowego zwiększania dawki. W leczeniu przewlekłej niewydolności serca standardowa dawka początkowa to 5 mg dwa razy na dobę, z modyfikacją po 2 tygodniach w zależności od HR: zwiększenie do 7,5 mg dwa razy na dobę przy HR >60/min, utrzymanie dawki przy HR 50-60/min lub redukcja do 2,5 mg dwa razy na dobę przy HR <50/min lub objawach bradykardii.
badanie EKG, bradykardia, częstość akcji serca, ekspozycja systemowa, iwabradyna, klirens kreatyniny, monitorowanie holterowskie, niedociśnienie, niewydolność wątroby, przewlekła niewydolność serca, przewlekła stabilna dławica piersiowa, stabilna niewydolność serca, tabletka powlekana, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zawroty głowy, zmęczenie - Leksykon leków
Interakcje leku – Concor Cor 5 5 mg
Bisoprolol, substancja czynna Concor Cor, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na jego działanie kardiodepresyjne i skuteczność terapeutyczną. Szczególnie niebezpieczne są interakcje z lekami przeciwarytmicznymi klasy I (chinidyna, dyzopiramid, lidokaina, fenytoina, flekainid, propafenon), które nasilają ujemne działanie inotropowe i wydłużają przewodzenie przedsionkowo-komorowe, co jest przeciwwskazane zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością serca. Podobnie wysokie ryzyko niesie jednoczesne stosowanie bisoprololu z antagonistami wapnia typu werapamilu i diltiazemu, gdzie dożylne podanie werapamilu może prowadzić do znacznego niedociśnienia i bloku AV. Leki ośrodkowo działające przeciwnadciśnieniowo (klonidyna, metylodopa, moksonidyna, rylmenidyna) mogą nasilać niewydolność serca i powodować zwolnienie czynności serca, a ich nagłe odstawienie zwiększa ryzyko nadciśnienia z odbicia. Warto również zwrócić uwagę na interakcje z insuliną i doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, które mogą nasilać hipoglikemię i maskować jej objawy, co wymaga ścisłego monitorowania glikemii.
amiodaron, amlodypina, antagoniści wapnia, beta-adrenolityki, beta-adrenomimetyki, bisoprolol, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, chinidyna, cukrzyca, czynność skurczowa komór, diltiazem, dławica piersiowa, dobutamina, działanie hipoglikemizujące, działanie hipotensyjne, działanie inotropowe, fenytoina, glikozydy naparstnicy, hipoglikemia, jaskra, klonidyna, kurczliwość mięśnia sercowego, leki parasympatykomimetyczne, leki przeciwarytmiczne klasy I, leki przeciwarytmiczne klasy III, leki przeciwcukrzycowe, leki przeciwnadciśnieniowe, moksonidyna, nadciśnienie tętnicze, nadciśnienie z odbicia, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność serca, przewlekła niewydolność serca, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, receptor beta-adrenergiczny, tachykardia, werapamil, znieczulenie ogólne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Nebivor 5 mg
Nebiwolol, będący selektywnym antagonistą receptorów beta1-adrenergicznych (kod ATC: C07AB12), charakteryzuje się unikalnym podwójnym mechanizmem działania: blokadą receptorów beta1 oraz stymulacją produkcji tlenku azotu, co prowadzi do wazodylatacji. Preparat dostępny jest w formie tabletek zawierających 5,45 mg chlorowodorku nebiwololu, odpowiadających 5 mg substancji czynnej. Nebiwolol występuje jako mieszanina enancjomerów SRRR (d-nebiwolol) i RSSS (l-nebiwolol), z których d-enancjomer odpowiada za selektywną blokadę receptorów beta1. Farmakodynamicznie lek powoduje zwolnienie czynności serca (działanie chronotropowo ujemne), obniżenie ciśnienia tętniczego w spoczynku i podczas wysiłku oraz zmniejszenie układowego oporu naczyniowego bez antagonizmu wobec receptorów alfa-adrenergicznych, co odróżnia go od nieselektywnych beta-blokerów. Nebiwolol poprawia funkcję śródbłonka poprzez nasilenie zależnej od tlenku azotu reakcji naczyń na acetylocholinę, co jest istotne u pacjentów z dysfunkcją śródbłonka.
acetylocholina, aktywność sympatykomimetyczna, beta-bloker, ciśnienie tętnicze, czynność serca, działanie chronotropowo ujemne, działanie przeciwnadciśnieniowe, enancjomer, frakcja wyrzutowa lewej komory, funkcja śródbłonka, L-arginina, LVEF, nadciśnienie tętnicze, nebiwolol chlorowodorek, objętość wyrzutowa, opór naczyniowy, pojemność minutowa serca, przewlekła niewydolność serca, receptor alfa-adrenergiczny, receptor beta-adrenergiczny, śródbłonek naczyniowy, stabilizacja błony komórkowej, tlenek azotu, tolerancja wysiłku, wazodylatacja - Leksykon substancji czynnych
Milrynon – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Milrynon, substancja czynna preparatu Corotrope, jest inotropem dodatnim wymagającym ścisłego monitorowania parametrów hemodynamicznych i biochemicznych podczas terapii. Należy regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze, częstość akcji serca, zapis EKG, gospodarkę wodno-elektrolitową oraz czynność nerek, w tym stężenie kreatyniny w surowicy. U pacjentów z ciężkim zwężeniem zastawki aorty lub tętnicy płucnej oraz przerostowym zwężeniem podzastawkowym aorty milrynon nie zastępuje leczenia chirurgicznego i może nasilać objawy zwężenia drogi odpływu. W ostrej fazie zawału mięśnia sercowego stosowanie milrynonu wymaga ostrożności ze względu na ryzyko zwiększenia zużycia tlenu przez mięsień sercowy (MVO2), natomiast u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca nie obserwuje się takiego efektu. Milrynon może powodować spadek ciśnienia tętniczego wskutek rozszerzenia naczyń, co wymaga przerwania terapii w przypadku nadmiernego obniżenia ciśnienia i ponownego wprowadzenia leku z mniejszą prędkością infuzji.
badania czynnościowe wątroby, ciśnienie tętnicze, ciśnienie w tętnicy płucnej, częstoskurcz komorowy, EKG, glikozydy naparstnicy, gospodarka wodno-elektrolitowa, hipokaliemia, klirens milrynonu, kreatynina w surowicy, krwawienie dokomorowe, leczenie moczopędne, lek inotropowy dodatni, migotanie przedsionków, milrynon, niedokrwistość, niewydolność nerek, objętość minutowa serca, opór naczyniowy, płytki krwi, przerostowe zwężenie podzastawkowe aorty, przetrwały przewód tętniczy, przewlekła niewydolność serca, przewód tętniczy, przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, rozszerzenie naczyń krwionośnych, rzut serca, trombocytopenia, węzeł przedsionkowo-komorowy, zaburzenia rytmu serca, zawał mięśnia sercowego, zwężenie zastawki aorty - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Enplerasa 25 mg
Enplerasa (eplerenon) jest selektywnym antagonistą aldosteronu stosowanym jako terapia uzupełniająca u pacjentów z niewydolnością serca po przebytym zawale mięśnia sercowego oraz u chorych z przewlekłą niewydolnością serca klasy II wg NYHA. Wskazania obejmują pacjentów ze znacznym zaburzeniem czynności lewej komory serca, definiowanym jako frakcja wyrzutowa lewej komory (LVEF) ≤40% po zawale oraz ≤30% w przewlekłej niewydolności serca. Enplerasa, dostępna w dawkach 25 mg i 50 mg, stosowana jest w celu redukcji ryzyka zgonu i powikłań sercowo-naczyniowych, jako uzupełnienie standardowej terapii, w tym beta-adrenolityków. Lek zawiera laktozę jednowodną (34,5 mg w tabletce 25 mg i 69 mg w tabletce 50 mg), co należy uwzględnić u pacjentów z nietolerancją tego składnika.
antagonista aldosteronu, beta-adrenolityk, choroby układu sercowo-naczyniowego, dysfunkcja lewej komory, Enplerasa, eplerenon, frakcja wyrzutowa lewej komory, klasyfikacja NYHA, laktoza jednowodna, nietolerancja laktozy, niewydolność serca, powikłania sercowo-naczyniowe, przewlekła niewydolność serca, tabletka powlekana, terapia dodana, zachorowalność, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Carvetrend 6,25 mg
Karwedylol, substancja czynna preparatu Carvetrend w dawce 6,25 mg, jest alfa- i beta-adrenolitykiem stosowanym w leczeniu przewlekłej niewydolności serca (CHF) o różnym stopniu nasilenia, nadciśnienia tętniczego, stabilnej choroby wieńcowej oraz u pacjentów po zawale mięśnia sercowego z obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory (LVEF ≤ 40%). W terapii CHF karwedylol pełni rolę uzupełniającą wobec standardowego leczenia obejmującego inhibitory ACE, diuretyki i digoksynę, przy czym warunkiem rozpoczęcia terapii jest stabilizacja objętości wewnątrznaczyniowej pacjenta. W nadciśnieniu tętniczym lek wykazuje działanie hipotensyjne poprzez blokadę receptorów alfa-1 i beta-adrenergicznych, co prowadzi do rozszerzenia naczyń obwodowych, zmniejszenia oporu obwodowego oraz redukcji częstości akcji serca. Karwedylol jest szczególnie korzystny u pacjentów ze współistniejącą chorobą wieńcową, niewydolnością serca, zaburzeniami metabolicznymi oraz przerostem lewej komory.
alfa-beta-adrenolityk, biodostępność leku, Carvetrend, digoksyna, diuretyk, dławica piersiowa, frakcja wyrzutowa lewej komory, hipoglikemia, hipotonia ortostatyczna, inhibitor konwertazy angiotensyny, kardiologia, karwedylol, lek moczopędny, nadciśnienie tętnicze, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, objętość wewnątrznaczyniowa, perfuzja narządowa, przebudowa lewej komory, przerost lewej komory serca, przewlekła niewydolność serca, receptor alfa-1-adrenergiczny, receptor beta-adrenergiczny, spadek ciśnienia tętniczego, stabilna choroba wieńcowa, tachykardia spoczynkowa, układ renina-angiotensyna-aldosteron, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Bibloc 3,75 mg
Bibloc, zawierający bisoprolol fumaran w dawkach 1,25 mg, 2,5 mg, 3,75 mg oraz 7,5 mg, jest wskazany w leczeniu stabilnej, przewlekłej niewydolności serca z zaburzoną czynnością skurczową lewej komory. Bisoprolol, jako beta-adrenolityk, blokuje receptory beta-adrenergiczne w sercu, co prowadzi do zwolnienia akcji serca i zmniejszenia zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen. Lek stosowany jest w terapii skojarzonej z inhibitorami ACE, diuretykami oraz glikozydami naparstnicy, co umożliwia kompleksowe oddziaływanie na patofizjologię niewydolności serca. Dostępność tabletek w różnych dawkach oraz możliwość podziału tabletek 2,5 mg, 3,75 mg i 7,5 mg pozwala na precyzyjne dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta.
bisoprolol fumaran, diuretyk, enzym konwertujący angiotensynę, glikozyd naparstnicy, inhibitor ACE, kurczliwość mięśnia sercowego, lek beta-adrenolityczny, lek moczopędny, mechanizm patofizjologiczny, niewydolność serca, przewlekła niewydolność serca, receptor beta-adrenergiczny, tabletka powlekana, terapia wielolekowa, zaburzenie czynności skurczowej lewej komory - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Bibloc 1,25 mg
Leczenie bisoprololem w stabilnej przewlekłej niewydolności serca wymaga stopniowego zwiększania dawki, rozpoczynając od 1,25 mg raz na dobę i zwiększając co tydzień do 10 mg raz na dobę jako dawki maksymalnej podtrzymującej. Terapia powinna być prowadzona u pacjentów w stabilnym stanie klinicznym, z jednoczesnym stosowaniem inhibitorów ACE lub antagonistów receptora angiotensyny, leków moczopędnych oraz glikozydów naparstnicy, jeśli wskazane. Monitorowanie parametrów życiowych, takich jak tętno i ciśnienie tętnicze, jest kluczowe ze względu na ryzyko przemijającego nasilenia niewydolności serca, niedociśnienia tętniczego oraz bradykardii, które mogą pojawić się już w pierwszych dniach leczenia. W przypadku nietolerancji dawki zaleca się jej stopniowe zmniejszanie lub czasowe odstawienie bisoprololu, z późniejszym wznowieniem terapii po stabilizacji stanu pacjenta.
antagonista receptora angiotensyny, bisoprolol, bradykardia, choroba niedokrwienna serca, dysfagia, działanie niepożądane, farmakokinetyka bisoprololu, glikozyd naparstnicy, inhibitor ACE, lek moczopędny, nasilenie niewydolności serca, niedociśnienie tętnicze, ostra niewydolność serca, przemijające działanie niepożądane, przewlekła niewydolność serca, stabilna przewlekła niewydolność serca, tabletka powlekana, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Lorista 25 mg
Lorista (losartan potasowy) jest antagonistą receptora angiotensyny II (ARB) dostępnym w tabletkach o dawkach 25 mg, 50 mg i 100 mg, stosowanym przede wszystkim w leczeniu pierwotnego nadciśnienia tętniczego u dorosłych oraz dzieci i młodzieży w wieku 6-18 lat. Lek może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i terapii skojarzonej, szczególnie u pacjentów z nietolerancją inhibitorów ACE (np. uporczywy kaszel) lub przeciwwskazaniami do ich stosowania. Lorista wykazuje również działanie nefroprotekcyjne i jest wskazana u dorosłych pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą typu 2 z białkomoczem ≥0,5 g/dobę. Ponadto, lek może być stosowany w przewlekłej niewydolności serca u pacjentów ze stabilnym stanem klinicznym i frakcją wyrzutową lewej komory ≤40%, gdy inhibitory ACE są niewskazane lub źle tolerowane.
antagonista receptora angiotensyny II, badanie EKG, białkomocz, choroba nerek, cukrzyca typu 2, działanie niepożądane, frakcja wyrzutowa lewej komory, inhibitor konwertazy angiotensyny, interakcja lekowa, leczenie niefarmakologiczne, losartan potasowy, nadciśnienie tętnicze, nefropatia cukrzycowa, nefroprotekcja, nietolerancja laktozy, przerost lewej komory serca, przewlekła niewydolność serca, tabletka powlekana, terapia skojarzona nadciśnienia, udar mózgu - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ramizek Plus 5 mg + 2,5 mg
Lek Ramizek Plus to preparat złożony zawierający ramipryl (inhibitor ACE) oraz bisoprolol fumaran (selektywny beta-adrenolityk), stosowany jako terapia substytucyjna u pacjentów wcześniej leczonych tymi substancjami oddzielnie w równoważnych dawkach. Wskazania obejmują nadciśnienie tętnicze u pacjentów wymagających terapii skojarzonej, przewlekły zespół wieńcowy (zwłaszcza po zawale mięśnia sercowego lub rewaskularyzacji) oraz przewlekłą niewydolność serca ze zmniejszoną frakcją wyrzutową lewej komory. Najniższa dawka 2,5 mg ramiprylu + 1,25 mg bisoprololu jest wskazana jedynie w przewlekłym zespole wieńcowym i niewydolności serca, nie zaś w monoterapii nadciśnienia. Terapia powinna być dostosowana indywidualnie, z uwzględnieniem stabilności klinicznej i wcześniejszego leczenia oddzielnymi składnikami.
beta-adrenolityk, bisoprolol fumaran, choroba wieńcowa, czynność skurczowa lewej komory, działanie synergistyczne, inhibitor ACE, inhibitor konwertazy angiotensyny, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, przewlekła niewydolność serca, przewlekły zespół wieńcowy, ramipryl, rewaskularyzacja, rewaskularyzacja naczyń wieńcowych, selektywny beta-adrenolityk, terapia skojarzona, terapia substytucyjna, terapia wielolekowa, układ renina-angiotensyna-aldosteron, zawał mięśnia sercowego, zmniejszona frakcja wyrzutowa lewej komory - Leksykon leków
Działania niepożądane – BisoHEXAL 10 10 mg
Bisoprolol fumaran, substancja czynna leku BisoHEXAL, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które wynikają z jego mechanizmu działania jako beta-adrenolityku. Działania te klasyfikowane są według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) oraz bardzo rzadko (<1/10 000). Najczęściej obserwowane działania dotyczą układu sercowo-naczyniowego (np. bradykardia u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca – bardzo często, nasilenie niewydolności serca – często), układu nerwowego (zawroty głowy, ból głowy – często), układu oddechowego (skurcz oskrzeli – niezbyt często u pacjentów z astmą lub POChP) oraz przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka, zaparcia – często). Działania niepożądane takie jak depresja i zaburzenia snu występują niezbyt często, natomiast omdlenia i zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego są rzadkie, ale wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, astenia, astma oskrzelowa, beta-adrenolityk, biegunka, bisoprolol fumaran, blok serca, ból głowy, bradykardia, dekompensacja krążenia, depresja, dławica piersiowa, koszmar senny, kurcz mięśni, łuszczyca, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, nudność, obturacyjna choroba dróg oddechowych, omam, omdlenie, osłabienie mięśni, ostra niewydolność oddechowa, POChP, przewlekła niewydolność serca, reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, świąd, wymioty, wysypka łuszczycopodobna, zaburzenie erekcji, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zaburzenie słuchu, zaburzenie snu, zapalenie spojówki, zapalenie wątroby, zaparcie, zawrót głowy, zmniejszone wydzielanie łez, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, zwiększenie stężenia triglicerydów - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Etform SR
Metformina chlorowodorku w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Etform SR) wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej, poważnego powikłania metabolicznego. Kwasica ta najczęściej pojawia się przy nagłym pogorszeniu czynności nerek, chorobach układu krążeniowo-oddechowego, posocznicy oraz w stanach odwodnienia, niewydolności wątroby, źle kontrolowanej cukrzycy, ketozy, długotrwałego głodzenia i niedotlenienia. Charakterystyczne objawy to duszność kwasicza, ból brzucha, skurcze mięśni, astenia, hipotermia i w zaawansowanych przypadkach śpiączka. Diagnostyka laboratoryjna obejmuje obniżenie pH krwi poniżej 7,35, wzrost stężenia mleczanów w osoczu powyżej 5 mmol/l, zwiększoną lukę anionową oraz podwyższony stosunek mleczanów do pirogronianów. Metformina jest przeciwwskazana u pacjentów z GFR <30 ml/min, a jej stosowanie należy przerwać w przypadku czynników pogarszających funkcję nerek, takich jak stosowanie leków nefrotoksycznych, odwodnienie czy badania z użyciem jodowych środków kontrastowych.
astenia, ciężka biegunka, cukrzyca typu 2, czynność nerek, duszność kwasicza, funkcja nerek, hipoglikemia, hipotermia, jodowy środek kontrastowy, ketoza, kontrola cukrzycy, kwasica mleczanowa, lek moczopędny, lek przeciwnadciśnieniowy, luka anionowa, meglitynid, mleczany w osoczu, nefropatia kontrastowa, niedotlenienie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, niewydolność wątroby, ostra niewydolność serca, pH krwi, pochodna sulfonylomocznika, posocznica, przewlekła niewydolność serca, skurcz mięśni, śpiączka, stosunek mleczanów do pirogronianów, układ krążeniowo-oddechowy, współczynnik przesączania kłębuszkowego, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Atram 25 25 mg
Karwedylol, substancja czynna preparatu Atram, jest nieselektywnym beta-adrenolitykiem z dodatkową blokadą receptorów alfa1-adrenergicznych (kod ATC: C07AG02), co nadaje mu unikalny profil farmakodynamiczny. Jego działanie obejmuje wazodylatację poprzez blokadę alfa1, obniżenie obwodowego oporu naczyniowego oraz hamowanie układu renina-angiotensyna-aldosteron przez blokadę receptorów beta, co skutkuje zmniejszeniem aktywności reninowej osocza i rzadkim występowaniem retencji płynów. Karwedylol nie wykazuje wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej, stabilizuje błony komórkowe i posiada właściwości przeciwutleniające, co potwierdzono zarówno in vitro, jak i in vivo. W przeciwieństwie do klasycznych beta-blokerów, nie zaburza profilu lipidowego (zachowany stosunek HDL/LDL) ani równowagi elektrolitowej, a także nie wpływa negatywnie na czynność nerek i obwodowy przepływ krwi, minimalizując ryzyko objawów takich jak uczucie zimna kończyn.
aktywność reninowa osocza, aktywność sympatykomimetyczna, antagonista wapnia, choroba niedokrwienna serca, dializoterapia, działanie beta-adrenolityczne, działanie przeciwdławicowe, działanie przeciwniedokrwienne, enancjomer, funkcja lewej komory, hemodializoterapia, kardiomiopatia rozstrzeniowa, lipoproteina o dużej gęstości, lipoproteina o małej gęstości, nadciśnienie nerkopochodne, nadciśnienie tętnicze, obciążenie następcze serca, obciążenie wstępne serca, opór obwodowy, pacjent dializowany, profil lipidowy, przepływ nerkowy krwi, przeszczepienie nerki, przewlekła niewydolność nerek, przewlekła niewydolność serca, receptor alfa-adrenergiczny, receptor alfa1-adrenergiczny, receptor beta-adrenergiczny, równowaga elektrolitowa, śmiertelność, stabilizacja błon komórkowych, stres oksydacyjny, układ renina-angiotensyna-aldosteron, właściwość przeciwutleniająca, wolny rodnik tlenowy, zaburzenie czynności lewej komory - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dilatrend 25 mg
Dilatrend, zawierający 25 mg karwedylolu w tabletce, jest beta-adrenolitykiem o wielokierunkowym działaniu, stosowanym w leczeniu stabilnej przewlekłej niewydolności serca (wraz z inhibitorami ACE, lekami moczopędnymi i digoksyną), nadciśnienia tętniczego oraz profilaktyce stabilnej choroby wieńcowej. Karwedylol obniża ciśnienie tętnicze poprzez blokadę receptorów beta-adrenergicznych i alfa-adrenolityczne działanie, zmniejszając opór obwodowy oraz obciążenie serca. W terapii po zawale mięśnia sercowego z LVEF ≤ 40% lek zapobiega niekorzystnej przebudowie lewej komory i poprawia jej funkcję skurczową. Tabletki można dzielić, co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawki do stanu pacjenta i stopniowe jej zwiększanie.
beta-adrenolityk, choroba wieńcowa, digoksyna, działanie alfa-adrenolityczne, działanie chronotropowo ujemne, frakcja wyrzutowa lewej komory, funkcja skurczowa, incydent sercowo-naczyniowy, inhibitor konwertazy angiotensyny, karwedylol, lek moczopędny, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja cukrów, obciążenie następcze serca, obciążenie wstępne, objętość wewnątrznaczyniowa, opór obwodowy, przebudowa lewej komory, przewlekła niewydolność serca, receptor beta-adrenergiczny, zaburzenie czynności lewej komory, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Espiro 25 mg
Eplerenon (Espiro) jest antagonistą receptora mineralokortykoidowego dostępnym w tabletkach powlekanych o dawkach 25 mg i 50 mg, stosowanym jako terapia dodana do standardowego leczenia, w tym beta-adrenolityków, u pacjentów z zaburzeniami czynności lewej komory serca. Wskazania obejmują pacjentów po niedawno przebytym zawale serca ze stabilnym stanem klinicznym, frakcją wyrzutową lewej komory (LVEF) <40% oraz klinicznymi objawami niewydolności serca, gdzie eplerenon znacząco redukuje ryzyko zgonu i powikłań sercowo-naczyniowych. Drugim wskazaniem jest przewlekła niewydolność serca w klasie II wg NYHA z LVEF <30%, gdzie lek zmniejsza śmiertelność oraz częstość hospitalizacji z powodu zaostrzeń niewydolności serca.
badanie echokardiograficzne, beta-adrenolityk, eplerenon, frakcja wyrzutowa lewej komory, klasyfikacja NYHA, laktoza jednowodna, nietolerancja laktozy, objawy niewydolności serca, powikłania sercowo-naczyniowe, przewlekła niewydolność serca, ryzyko sercowo-naczyniowe, tabletka powlekana, terapia dodana, zaburzenia czynności lewej komory, zaostrzenie niewydolności serca, zawał serca - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Sobycor 5 mg
Bisoprolol w postaci fumaranu (Sobycor) dostępny jest w tabletkach powlekanych o dawkach 2,5 mg, 5 mg oraz 10 mg. Dawkowanie wymaga indywidualnego dostosowania w zależności od wskazań klinicznych, wieku pacjenta oraz współistniejących schorzeń. Standardowa dawka u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i dławicą piersiową wynosi zwykle 10 mg raz na dobę, z maksymalną dawką do 20 mg/dobę. W przypadku łagodnych do umiarkowanych zaburzeń czynności nerek lub wątroby modyfikacja dawki zwykle nie jest konieczna, natomiast u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami (klirens kreatyniny <20 ml/min) dawka nie powinna przekraczać 10 mg/dobę. U osób dializowanych doświadczenie jest ograniczone, ale nie wskazuje na konieczność zmiany schematu dawkowania. U pacjentów w podeszłym wieku zwykle nie wymaga się zmiany dawki, choć u niektórych wystarczająca może być dawka 5 mg/dobę. Bisoprololu nie zaleca się stosować u dzieci i młodzieży ze względu na brak danych klinicznych.
antagonista receptora angiotensyny, beta-adrenolityk, bisoprolol, bradykardia, choroba niedokrwienna serca, ciśnienie tętnicze, dializa, dławica piersiowa, działanie niepożądane, fumaran, glikozyd naparstnicy, inhibitor ACE, klirens kreatyniny, lek moczopędny, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie, ostra niewydolność serca, przewlekła niewydolność serca, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Conaret 10 mg
Bisoprolol fumaran (lek Conaret) jest dostępny w dawkach od 1,25 mg do 10 mg i stosowany głównie w leczeniu przewlekłej niewydolności serca oraz nadciśnienia tętniczego. Terapia powinna być rozpoczynana u pacjentów w stabilnym stanie klinicznym, z indywidualnym dostosowaniem dawki, rozpoczynając od 1,25 mg i stopniowo zwiększając co tydzień lub co 4 tygodnie do maksymalnej dawki 10 mg w niewydolności serca. W nadciśnieniu standardowa dawka wynosi 5 mg raz na dobę, z możliwością zwiększenia do 10 mg, a maksymalna dawka dobowa to 20 mg. Monitorowanie parametrów życiowych, takich jak tętno i ciśnienie tętnicze, jest kluczowe, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia, ze względu na ryzyko przemijającego nasilenia niewydolności serca, niedociśnienia lub bradykardii.
antagonista receptora angiotensyny, bisoprolol fumaran, bradykardia, choroba niedokrwienna serca, choroba wieńcowa, ciśnienie rozkurczowe, dializa, dławica piersiowa, farmakokinetyka bisoprololu, glikozyd naparstnicy, inhibitor ACE, klirens kreatyniny, lek beta-adrenolityczny, lek moczopędny, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, przewlekła niewydolność serca, terapia bisoprololem, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Działania niepożądane – Nebispes 5 mg
Nebispes (nebiwolol), selektywny beta-adrenolityk, jest stosowany w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz przewlekłej niewydolności serca. Profil działań niepożądanych różni się w zależności od wskazania terapeutycznego. W terapii nadciśnienia objawy niepożądane mają zazwyczaj łagodny do umiarkowanego przebieg i rzadko wymagają przerwania leczenia. W badaniu klinicznym u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca (n=1067 na nebiwololu vs. n=1061 na placebo) działania niepożądane potencjalnie związane z leczeniem wystąpiły u 42,1% pacjentów leczonych nebiwololem, w porównaniu do 31,5% w grupie placebo. Najczęstsze objawy to bradykardia i zawroty głowy (około 11% vs. 2% i 7% w grupie placebo). Istotne działania niepożądane obejmują nasilenie niewydolności serca (5,8% vs. 5,2%), ortostatyczne niedociśnienie tętnicze (2,1% vs. 1,0%), nietolerancję leku (1,6% vs. 0,8%), blok przedsionkowo-komorowy I stopnia (1,4% vs. 0,9%) oraz obrzęki kończyn dolnych (1,0% vs. 0,2%).
astma oskrzelowa, beta-adrenolityk, biegunka, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, choroba obturacyjna dróg oddechowych, chromanie przestankowe, duszność, impotencja, koszmary senne, łuszczyca, nadciśnienie tętnicze, nebiwolol, niedociśnienie ortostatyczne, niestrawność, nudności, objaw Raynauda, obrzęk kończyn dolnych, obrzęk naczynioruchowy, parestezja, pokrzywka, przewlekła niewydolność serca, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, selektywny beta-adrenolityk, skurcz oskrzeli, zaburzenia widzenia, zaparcie, zawroty głowy, zespół suchego oka - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Betaloc ZOK 100 95 mg
Lek Betaloc ZOK zawierający metoprololu bursztynian w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu (dawki 25 mg, 50 mg, 100 mg, odpowiednio 23,75 mg, 47,5 mg i 95 mg metoprololu bursztynianu) jest wskazany w leczeniu nadciśnienia tętniczego u dorosłych oraz dzieci i młodzieży od 6 do 18 lat, dławicy piersiowej, przewlekłej niewydolności serca (łagodnej do ciężkiej), profilaktyce wtórnej po zawale mięśnia sercowego oraz w kontroli zaburzeń rytmu serca, takich jak częstoskurcz nadkomorowy, skurcze dodatkowe komorowe i migotanie przedsionków. Metoprolol zmniejsza śmiertelność sercowo-naczyniową, poprawia funkcję lewej komory, zmniejsza liczbę hospitalizacji i poprawia jakość życia pacjentów z niewydolnością serca. W migotaniu przedsionków lek służy do kontroli częstości rytmu komór, a w zaburzeniach czynnościowych serca redukuje objawy kołatania. Ponadto Betaloc ZOK jest skuteczny w profilaktyce napadów migreny, zmniejszając ich częstość, nasilenie i czas trwania.
arytmia nadkomorowa, beta-adrenolityk, choroba wieńcowa, częstoskurcz nadkomorowy, czynnościowe zaburzenia serca, dławica piersiowa, klasyfikacja NYHA, kołatanie serca, metoprololu bursztynian, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, nagły zgon sercowy, profilaktyka napadów migreny, profilaktyka wtórna, przewlekła niewydolność serca, śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, tachykardia, zaburzenia rytmu serca, zawał mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Przelew płucny – Epidemiologia
Przelew płucny, definiowany jako patologiczne gromadzenie płynu w pęcherzykach płucnych lub przestrzeni śródmiąższowej, prowadzi do istotnych zaburzeń wymiany gazowej i stanowi poważne zagrożenie kliniczne, szczególnie u osób starszych. Epidemiologicznie, częstość występowania przelewu płucnego w populacji ogólnej wynosi 1-2%, wzrastając do 10% u osób powyżej 75 roku życia. Wśród pacjentów z niewydolnością serca i obniżoną frakcją wyrzutową częstość ta sięga 75 000-83 000 przypadków na 100 000 osób, a 80% chorych z niewydolnością serca doświadcza przelewu płucnego. Różne typy przelewu, takie jak kardiogenny, neurogenny, wysokogórski (HAPE) czy zanurzeniowy, charakteryzują się odmienną epidemiologią i czynnikami ryzyka. Przykładowo, HAPE występuje u 0,01-15,5% osób przebywających na dużych wysokościach, a ryzyko wzrasta do 2-15% na wysokości 5500 m. Przelew płucny kardiogenny dotyka częściej mężczyzn i osoby starsze, a u pacjentów rasy czarnej obserwuje się wyższe ryzyko niewydolności serca i zgonu.
ALI, ARDS, blokada nerwowo-mięśniowa, ciśnienie napędowe, echokardiografia, HAPE, intubacja dotchawicza, kardiogenny przelew płucny, krwotok podpajęczynówkowy, markery sercowe, neurogenny przelew płucny, niedociśnienie, niedrożność górnych dróg oddechowych, niewydolność serca, obniżona frakcja wyrzutowa, obrzęk płuc, ostra choroba wysokogórska, ostre uszkodzenie płuc, pęknięcie tętniaka, płyn w pęcherzykach płucnych, przelew płucny, przelew płucny kardiogenny, przestrzeń śródmiąższowa, przewlekła niewydolność serca, skurcz krtani, urazowe uszkodzenie mózgu, wentylacja mechaniczna, zaburzenie wymiany gazowej, zawał mięśnia sercowego, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Captopril Polfarmex 12,5 mg
Captopril Polfarmex, zawierający kaptopryl w dawkach 12,5 mg, 25 mg oraz 50 mg, jest inhibitorem ACE stosowanym przede wszystkim w leczeniu nadciśnienia tętniczego, przewlekłej niewydolności serca z obniżoną frakcją wyrzutową oraz nefropatii cukrzycowej. Mechanizm działania opiera się na hamowaniu konwertazy angiotensyny, co prowadzi do zmniejszenia produkcji angiotensyny II i efektu naczyniorozszerzającego. W nadciśnieniu lek może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem opornym, współistniejącą cukrzycą, przerostem lewej komory czy niewydolnością serca. W przewlekłej niewydolności serca kaptopryl jest elementem terapii skojarzonej z diuretykami, glikozydami naparstnicy oraz beta-adrenolitykami, co pozwala na kompleksowe oddziaływanie na patomechanizmy choroby i poprawę rokowania.
angiotensyna II, beta-adrenolityk, białkomocz, ciśnienie wewnątrzkłębuszkowe, dializoterapia, diuretyk, dysfunkcja lewej komory, działanie nefroprotekcyjne, frakcja wyrzutowa, GFR, glikozyd naparstnicy, inhibitor ACE, kaptopryl, lek hipotensyjny, lek moczopędny, mikroalbuminuria, nadciśnienie oporne, nadciśnienie tętnicze, nefropatia cukrzycowa, obrzęk naczynioruchowy, przerost lewej komory serca, przewlekła niewydolność serca, remodeling lewej komory, schyłkowa niewydolność nerek, zawał mięśnia sercowego, zwężenie tętnicy nerkowej