klasyfikacja TNM
Klasyfikacja TNM to międzynarodowy system stosowany do określania stopnia zaawansowania nowotworów złośliwych. Skrót TNM pochodzi od pierwszych liter angielskich słów: Tumor (guz), Nodes (węzły chłonne) i Metastasis (przerzuty odległe).
System TNM ocenia trzy kluczowe parametry: T – wielkość i lokalne zaawansowanie guza pierwotnego (w skali od 0 do 4), N – zajęcie regionalnych węzłów chłonnych (w skali od 0 do 3), oraz M – obecność przerzutów odległych (0 lub 1). Dla każdej lokalizacji nowotworu opracowano szczegółowe kryteria oceny poszczególnych cech.
Klasyfikacja TNM może występować w trzech formach: klinicznej (cTNM) – ustalanej przed leczeniem na podstawie badań obrazowych i klinicznych, patologicznej (pTNM) – określanej na podstawie badania histopatologicznego materiału pooperacyjnego, oraz pooperacyjnej (ypTNM) – stosowanej po leczeniu neoadjuwantowym.
Na podstawie klasyfikacji TNM określa się stopień zaawansowania nowotworu (staging), co ma kluczowe znaczenie przy wyborze optymalnej metody leczenia, ocenie rokowania oraz porównywaniu wyników różnych schematów terapeutycznych. System jest regularnie aktualizowany przez Międzynarodową Unię Przeciwrakową (UICC) oraz Amerykański Wspólny Komitet ds. Raka (AJCC).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołu krokowego z przerzutami – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Przerzutowy rak gruczołu krokowego stanowi istotne wyzwanie kliniczne z 5-letnim względnym wskaźnikiem przeżycia około 34% dla stadium odległego. Średnia długość przeżycia po rozpoznaniu wynosi 5-6 lat, zróżnicowana w zależności od fazy choroby: hormonowrażliwy przerzutowy rak prostaty (mHSPC) cechuje się medianą przeżycia około 42 miesięcy przy terapii ADT, natomiast oporny na kastrację (mCRPC) pojawia się po 2-3 latach i wiąże się z kolejnymi 2-3 latami przeżycia. Rokowanie zależy od wielu czynników, w tym stopnia zaawansowania klinicznego, wyniku Gleasona (lepsze przy <7), poziomu PSA, lokalizacji przerzutów (najdłuższe przeżycie przy przerzutach do węzłów chłonnych – 32 miesiące, najgorsze przy przerzutach do wątroby – 14 miesięcy) oraz objętości choroby przerzutowej (mediana przeżycia 51,6 miesiąca dla małej objętości vs. 43,2 miesiąca dla dużej). Liczba przerzutów kostnych ≥10 wiąże się z wyższym ryzykiem oporności na kastrację i zgonu specyficznego dla nowotworu.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Capecitabine LEK-AM 500 mg
Capecitabine LEK-AM, zawierający 500 mg kapecytabiny, jest fluoropirymidynowym lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w leczeniu różnych nowotworów. Wskazania obejmują leczenie adjuwantowe raka okrężnicy w stadium III (TNM) po resekcji chirurgicznej, terapię chorych z przerzutowym rakiem jelita grubego i odbytnicy zarówno w monoterapii, jak i w schematach skojarzonych. Lek jest również stosowany w pierwszym rzucie zaawansowanego raka żołądka w połączeniu z pochodnymi platyny (cisplatyna, oksaliplatyna), co zwiększa skuteczność terapii. W raku piersi kapecytabina jest wskazana w skojarzeniu z docetakselem u pacjentek z miejscowo zaawansowanym lub przerzutowym nowotworem po niepowodzeniu leczenia antracyklinami, a także w monoterapii u pacjentek po niepowodzeniu taksanów lub z przeciwwskazaniami do dalszego stosowania antracyklin.
antracyklina, cisplatyna, docetaksel, doksorubicyna, działanie niepożądane, epirubicyna, fluoropirymidyna, kapecytabina, klasyfikacja Dukesa, klasyfikacja TNM, leczenie adjuwantowe, leczenie cytotoksyczne, leczenie skojarzone, lek przeciwnowotworowy, miejscowo zaawansowany rak piersi, monoterapia, oksaliplatyna, paklitaksel, pochodna platyny, profil toksyczności, rak jelita grubego z przerzutami, rak okrężnicy, rak piersi, rak piersi z przerzutami, rozsiany rak piersi, schemat skojarzony, skala ECOG, skala Karnofsky’ego, skumulowana dawka, taksan, zaawansowany rak żołądka - Leksykon chorób i schorzeń
Płaskonabłonkowy rak skóry – Diagnostyka i diagnoza
Płaskonabłonkowy rak skóry (SCC) jest drugim najczęstszym nowotworem złośliwym skóry, z roczną zachorowalnością około 1,8 miliona przypadków w USA i wzrostem częstości o 200% w ciągu ostatnich 30 lat. Diagnostyka SCC opiera się na szczegółowym badaniu fizykalnym, wywiadzie uwzględniającym ekspozycję na promieniowanie UV, historię nowotworów skóry oraz stan immunosupresji. Charakterystyczne zmiany kliniczne obejmują szorstkie, łuszczące się czerwone plamy, uniesione guzki, niegojące się owrzodzenia oraz zmiany brodawkowate. W diagnostyce nieinwazyjnej stosuje się dermatoskopię (cechy: skupione kropkowane wzorce naczyniowe, hiperkeratoza), reflektancyjną mikroskopię konfokalną (RCM) oraz trójwymiarowe skanowanie całego ciała. Biopsja skóry pozostaje złotym standardem, umożliwiając potwierdzenie diagnozy, różnicowanie raka in situ od postaci inwazyjnej oraz ocenę agresywności nowotworu. W zależności od wielkości i lokalizacji zmiany stosuje się biopsję zeskrobinową, wycinkową lub całkowite wycięcie zmiany z marginesem zdrowej skóry. Ocena węzłów chłonnych, w tym biopsja aspiracyjna cienkoigłowa i biopsja węzła wartowniczego, jest wskazana przy podejrzeniu przerzutów. Zaawansowane badania obrazowe (CT, MRI, PET, USG) służą do oceny naciekania tkanek i rozprzestrzeniania się raka.
badanie fizykalne, badanie ultrasonograficzne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja skóry, biopsja sztancowa, biopsja węzła wartowniczego, biopsja wycinkowa, dermatolog, dermatoskopia, immunosupresja, inwazja okołonerwowa, klasyfikacja TNM, mikroskopia konfokalna, naciek okołonerwowy, płaskonabłonkowy rak skóry, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie ultrafioletowe, rak in situ, rak płaskonabłonkowy, rak podstawnokomórkowy, rezonans magnetyczny, rogowacenie słoneczne, tkanka podskórna, tomografia komputerowa, układ limfatyczny, węzły chłonne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak tarczycy – Diagnostyka i diagnoza
Rak tarczycy stanowi około 3,8% wszystkich nowych przypadków nowotworów w USA, z pięcioletnim wskaźnikiem przeżycia przekraczającym 97% dla najczęstszych typów (brodawkowaty i pęcherzykowy). Diagnostyka obejmuje badanie fizykalne, ocenę węzłów chłonnych, badania laboratoryjne (TSH, T3, T4, kalcytonina, CEA, tyreoglobulina) oraz zaawansowane metody obrazowe, takie jak ultrasonografia z klasyfikacją TI-RADS, scyntygrafia radioizotopowa (I-123, I-131), tomografia komputerowa (CT), rezonans magnetyczny (MRI) i PET-CT/PET-MRI. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC/FNA) pozostaje złotym standardem potwierdzenia obecności komórek nowotworowych, a wyniki cytologiczne klasyfikowane są według systemu Bethesda (6 kategorii). W przypadku niejednoznacznych wyników BAC zalecane są badania molekularne, które identyfikują mutacje genów BRAF V600E, RET/PTC, RET i PAX8/PPARγ, co ma znaczenie diagnostyczne, prognostyczne i terapeutyczne.
antygen karcinoembrionalny, badanie fizykalne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, choroba Hashimoto, dysfagia, gruczolak tarczycy, hormon tyreotropowy, hormony tarczycy, klasyfikacja TNM, mutacja BRAF, pozytonowa tomografia emisyjna, rak brodawkowaty tarczycy, rak pęcherzykowy tarczycy, rak tarczycy, rdzeniasty rak tarczycy, rearanżacja RET/PTC, rezonans magnetyczny, scyntygrafia tarczycy, system Bethesda, tomografia komputerowa, torbiel tarczycy, tyreoglobulina, ultrasonografia tarczycy, węzły chłonne szyi, wskaźnik przeżycia - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (cholangiocarcinoma okolicy wątrobowo-dwunastniczej) – Diagnostyka i diagnoza
Rak dróg żółciowych w okolicy wątrobowo-dwunastniczej (hilar cholangiocarcinoma, guz Klatskina) stanowi 50-60% wszystkich cholangiocarcinoma i wywodzi się z nabłonka dróg żółciowych w okolicy wnęki wątroby. Klinicznie dominuje obraz cholestazy zewnątrzwątrobowej manifestującej się postępującą żółtaczką, bólem w prawym górnym kwadrancie, świądem, acholicznym stolcem i bilirubinurią. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych wykazujących podwyższone wartości bilirubiny, fosfatazy alkalicznej (ALP) i gamma-glutamylotransferazy (GGT), a także markerów nowotworowych: CA 19-9 (>100 U/ml) i CEA (>5,2 ng/ml). Połączenie podwyższonego CA 19-9 i pozytywnej cytologii szczoteczkowej zwiększa czułość do 88% i swoistość do 97%. Wysokie stężenia CA 19-9 (>1000 U/ml) i CEA (>14,4 ng/ml) sugerują nieoperacyjność guza. Klasyfikacja Bismuth-Corlette oraz system TNM AJCC (stadia I-IV) są kluczowe dla oceny zaawansowania i planowania leczenia.
aminotransferazy, bilirubinuria, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja szczoteczkowa, CA 19-9, CEA, cholangiocarcinoma, cholangiocarcinoma wnęki wątroby, cholestaza zewnątrzwątrobowa, endoskopowa ultrasonografia, ERCP, FISH, fosfataza alkaliczna, fuzja FGFR2, gamma-glutamylotransferaza, guz Klatskina, klasyfikacja Bismuth-Corlette, klasyfikacja TNM, MRCP, mutacja BRAF, mutacja IDH, nabłonek dróg żółciowych, obstrukcja dróg żółciowych, PET, przewód wątrobowy, PTC, rak dróg żółciowych, rezonans magnetyczny, stolec acholiczny, tomografia komputerowa, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi u mężczyzn – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak piersi u mężczyzn (MBC) stanowi mniej niż 1% wszystkich nowotworów u mężczyzn, z około 20 000 nowych przypadków rocznie globalnie, a w USA prognozuje się 2 800 nowych diagnoz inwazyjnego raka piersi u mężczyzn w 2025 roku. Pięcioletnie względne przeżycie netto w Kanadzie wynosi około 80%, jednak mężczyźni mają o 19% wyższy wskaźnik śmiertelności niż kobiety, co wiąże się z późniejszą diagnozą i niedostatecznym leczeniem. Przeżycie według stadium choroby wynosi: stadium 1 – 96%, stadium 2 – 84%, stadium 3 – 52%, a stadium 4 – 20-24%. Niezależne czynniki prognostyczne obejmują stadium T i M, wiek, stopień histologiczny, status receptorów ER i HER2 oraz zastosowanie chemioterapii. Podtypy molekularne (HER2-/HR+, HER2+/HR+, HER2+/HR-, TN) różnią się istotnie pod względem 5-letniego przeżycia swoistego dla przyczyny (CSS), od 89,2% do 43,2%, co ma znaczenie dla indywidualizacji terapii.
agonista GnRH, całkowite przeżycie, choroba współistniejąca, czynnik prognostyczny, inhibitor aromatazy, inwazyjny rak piersi, klasyfikacja TNM, mastektomia całkowita, podtyp molekularny, przeżycie netto, radioterapia adjuwantowa, rak piersi u mężczyzn, stadium nowotworu, stadium T, status HER2, tamoksyfen, tkanka piersi, węzeł chłonny, wielkość guza, wskaźnik przeżycia, wskaźnik śmiertelności, względny wskaźnik przeżycia - Leksykon chorób i schorzeń
Osteosarcoma – Diagnostyka i diagnoza
Osteosarcoma jest najczęstszym pierwotnym złośliwym nowotworem kości, stanowiącym około 20% wszystkich nowotworów kości, najczęściej diagnozowanym u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych. Charakterystyczne objawy kliniczne obejmują ból kości nasilający się nocą, obrzęk, ograniczenie ruchomości stawu oraz patologiczne złamania (około 10% przypadków). Diagnostyka obrazowa rozpoczyna się od RTG, gdzie można zaobserwować typowe cechy, takie jak „promienie słoneczne” czy trójkąt Codmana. MRI jest kluczowe do oceny lokalnego zaawansowania guza, zajęcia tkanek miękkich i obecności „skip lesions”. CT klatki piersiowej służy do wykrywania przerzutów do płuc, a scyntygrafia kości i PET/CT do oceny przerzutów kostnych i monitorowania terapii. Biopsja, preferencyjnie igłowa rdzeniowa pod kontrolą obrazowania, pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania i oceny stopnia złośliwości guza. W badaniach laboratoryjnych istotne są podwyższone poziomy ALP i LDH, które korelują z obciążeniem guzem i rokowaniem.
białaczka, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja chirurgiczna, biopsja igłowa rdzeniowa, biopsja płynna, chłoniak, choroba Pageta, chrzęstniakomięsak, dehydrogenaza mleczanowa, długie niekodujące RNA, dysplazja włóknista, enchondromatoza, fosfataza alkaliczna, guz olbrzymiokomórkowy, klasyfikacja TNM, kostniak zarodkowy, krążące DNA nowotworowe, krążące komórki nowotworowe, krążące mikroRNA, mięsak Ewinga, mięsak kościopochodny, morfologia krwi, osteosarcoma, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do płuc, radioizotop, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kostna, siatkówczak obustronny, system Ennekinga, szpiczak, tomografia komputerowa, torbiel tętniakowata kości, trójkąt Codmana, włókniakomięsak, zapalenie kości i szpiku, zespół Li-Fraumeni, złamanie patologiczne, zmiana osteoblastyczna, zmiana osteolityczna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Etiologia i przyczyny
Zapalny rak piersi (IBC) to rzadki, ale wysoce agresywny nowotwór stanowiący 1-5% przypadków raka piersi w USA, odpowiedzialny za około 10% zgonów z powodu raka piersi. Patogeneza IBC wiąże się z blokadą naczyń limfatycznych skóry piersi przez komórki nowotworowe, co prowadzi do charakterystycznych objawów zapalnych, takich jak zaczerwienienie, obrzęk i skórka pomarańczowa. IBC cechuje się wczesnym i agresywnym rozsiewem hematogennym, z częstszymi przerzutami do narządów miąższowych oraz dodatnimi węzłami chłonnymi w chwili diagnozy. Molekularnie IBC wykazuje nadekspresję miRNA (miR-421, miR-486, miR-503, miR-720, miR-1303) oraz aktywację szlaków zapalnych NF-κB, COX-2 i JAK/STAT, co sprzyja progresji, oporności i migracji komórek nowotworowych. Występuje częściej u kobiet młodszych (średni wiek 52 lata) i u Afroamerykanek, a także u osób z wysokim BMI, co wskazuje na rolę czynników hormonalnych i metabolicznych w etiologii IBC.
chemioterapia neoadjuwantowa, chemioterapia przedoperacyjna, ekspresja genów, ekspresja mikroRNA, HER2-dodatni, hormonalna terapia zastępcza, klasyfikacja TNM, modyfikowalny czynnik ryzyka, naczynia limfatyczne, objaw skórki pomarańczowej, podłoże molekularne, podtyp molekularny, potrójnie ujemny rak piersi, przejście nabłonkowo-mezenchymalne, przewlekły stan zapalny, radioterapia, rak przewodowy inwazyjny, receptor hormonalny, szlak sygnałowy NF-κB, TGF-beta, TNF-alfa, węzły chłonne pachowe, zapalenie gruczołu sutkowego, zapalny rak piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Gist (guz podścieliskowy przewodu pokarmowego) – Epidemiologia
Gastrointestinal stromal tumor (GIST) to najczęstszy nowotwór mezenchymalny przewodu pokarmowego, stanowiący 1-3% wszystkich nowotworów tego układu. Częstość występowania wynosi 10-15 przypadków na milion osób rocznie, z rocznym wzrostem zachorowalności do 1,02/100 000 osobolat w 2019 roku. GIST lokalizuje się najczęściej w żołądku (50-60%) i jelicie cienkim (20-35%), a lokalizacja ma znaczenie prognostyczne – guzy żołądka rokują lepiej niż jelita cienkiego. Czynniki prognostyczne obejmują wielkość guza (>5 cm), wskaźnik mitotyczny, lokalizację oraz obecność pęknięcia guza. Pięcioletnie przeżycie specyficzne dla choroby wynosi 82%, z najlepszym wynikiem u pacjentów poddanych leczeniu chirurgicznemu (86%). Wzrost wykrywalności w stadium miejscowym i przerzutowym obserwowany w ostatnich latach podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki i monitorowania.
choroba nawrotowa, choroba przerzutowa, endoskopowa ultrasonografia, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, imatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej, klasyfikacja TNM, leczenie chirurgiczne, mutacja KIT, nowotwór mezenchymalny przewodu pokarmowego, potencjał złośliwy, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut odległy, przeżycie specyficzne dla choroby, regorafenib, ripretynib, stadium odległe, stadium regionalne, sunitynib, terapia celowana, tomografia komputerowa, wskaźnik mitotyczny, wskaźnik przeżycia całkowitego - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Flutamid Egis 250 mg
Flutamid EGIS w dawce 250 mg stanowi skuteczny antyandrogen w terapii raka gruczołu krokowego, szczególnie w zaawansowanych stadiach choroby, gdzie konieczne jest zahamowanie działania testosteronu poprzez blokadę receptorów androgenowych. Lek jest wskazany zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej z agonistami hormonu uwalniającego LHRH, zwłaszcza w przypadkach raka ograniczonego (stadium B2 wg Whitmore-Jewetta lub T2b wg TNM) oraz zaawansowanego z naciekaniem poza torebkę gruczołu (stadium C wg Whitmore-Jewetta lub T3-T4 wg TNM), z lub bez zajęcia węzłów chłonnych. Flutamid może również wspomagać terapię u pacjentów po orchidektomii oraz u tych, którzy wykazali słabą odpowiedź lub nietolerancję na inne metody leczenia hormonalnego.
agonista LHRH, androgeny nadnerczowe, antyandrogen, blokada androgenowa, flutamid, klasyfikacja TNM, nietolerancja laktozy, orchidektomia, przerzut, receptor androgenowy, substancja czynna, terapia hormonalna, terapia skojarzona, terapia wspomagająca, węzeł chłonny, zaawansowany rak gruczołu krokowego - Leksykon chorób i schorzeń
Mezotelioma – Diagnostyka i diagnoza
Mezotelioma to agresywny nowotwór wywodzący się z mezoteliów, najczęściej związany z ekspozycją na azbest. Diagnostyka wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz zaawansowane badania obrazowe, takie jak RTG, tomografia komputerowa (CT), rezonans magnetyczny (MRI) i pozytonowa tomografia emisyjna (PET/CT). Kluczowe jest rozpoznanie wczesnych objawów, które są niespecyficzne i mogą imitować inne choroby układu oddechowego lub pokarmowego. Biopsja tkankowa, w tym biopsja igłowa, torakoskopia (VATS) i laparoskopia, pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania, umożliwiając ocenę histopatologiczną i immunohistochemiczną, która pozwala na identyfikację typu mezoteliomy (nabłonkowaty, mięsakowaty, mieszany). Badania krwi z wykorzystaniem biomarkerów takich jak SMRP, osteopontyna, fibulin-3 i LDH mogą wspomagać diagnostykę, jednak nie zastępują biopsji ze względu na ograniczoną czułość i swoistość.
badanie cytologiczne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie patomorfologiczne, biopsja igłowa, dehydrogenaza mleczanowa, duszność, klasyfikacja TNM, laparoskopia, mezotelioma, mezotelioma mięsakowata, mezotelioma mieszana, mezotelioma nabłonkowata, mezotelioma opłucnej, mezotelioma otrzewnej, mezotelium, narażenie na azbest, osteopontyna, paracenteza, POChP, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, spirometria, tomografia komputerowa, torakocenteza, torakoskopia, wideotorakoskopia, wysięk opłucnowy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak komórek hürthle – Diagnostyka i diagnoza
Rak komórek Hürthle, stanowiący 3-5% nowotworów tarczycy, charakteryzuje się agresywnym przebiegiem i trudnościami diagnostycznymi. Ostateczne rozpoznanie wymaga badania histopatologicznego po całkowitym usunięciu guza, gdyż biopsja cienkoigłowa (FNA) nie pozwala na odróżnienie łagodnego gruczolaka od złośliwego raka. Diagnostyka obejmuje ocenę ultrasonograficzną, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny oraz PET-CT z 18F-FDG, szczególnie przy niskiej jodochwytności. Wartości kliniczne sugerujące złośliwość to wiek >65 lat, stężenie tyreoglobuliny >1000 ng/ml, guz >4 cm, płeć męska, guz o nieregularnym brzegu i obecność zwapnień typu psammomatycznego. Testy molekularne, takie jak klasyfikatory ekspresji genów (Afirma, ThyroSeq) i Genomowy Klasyfikator Sekwencyjny (GSC), mają ograniczoną wartość z powodu wysokiego odsetka fałszywie dodatnich wyników (38-41%).
badanie histopatologiczne, badanie PET-CT, badanie śródoperacyjne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, funkcja tarczycy, klasyfikacja TNM, klasyfikator ekspresji genów, marker molekularny, mikroRNA, mitochondrialny DNA, naciekanie naczyń, nowotwór tarczycy, powiększenie węzłów chłonnych, poziom TSH, przerzut do węzłów chłonnych, rak komórek Hürthle, rak onkocytarny, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, ultrasonografia tarczycy, utrata heterozygotyczności, zróżnicowany rak tarczycy - Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwory komórek rozrodczych – Diagnostyka i diagnoza
Guzy zarodkowe (GCT) to heterogenna grupa nowotworów wywodzących się z komórek rozrodczych, lokalizujących się zarówno w gonadach (jądra, jajniki), jak i pozagonadalnie (OUN, śródpiersie, przestrzeń zaotrzewnowa). Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, badaniach obrazowych (USG, TK, MRI, PET), oznaczeniu markerów surowiczych (AFP, β-hCG, LDH) oraz badaniu histopatologicznym z immunohistochemią (PLAP, CD117, OCT3/4, SALL4, GPC3, GATA3). W przypadku guzów jądra orchidektomia radykalna jest preferowaną metodą diagnostyczno-terapeutyczną, a biopsja jest przeciwwskazana ze względu na ryzyko rozsiewu. Klasyfikacja WHO dzieli GCT na germinalne (seminomatyczne) i niegerminalne (nieseminomatyczne), co ma istotne znaczenie rokownicze i terapeutyczne. Ocena zaawansowania opiera się na klasyfikacji TNM oraz systemie IGCCCG, uwzględniającym lokalizację guza, przerzuty, poziom markerów i histologię.
alfa-fetoproteina, badanie fizykalne, badanie immunohistochemiczne, beta-gonadotropina kosmówkowa, biopsja płynna, biopsja stereotaktyczna, dehydrogenaza mleczanowa, diagnostyka histopatologiczna, diagnostyka molekularna, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, guz germinalny, guz jądra, guz zarodkowy, klasyfikacja TNM, komórka rozrodcza, kosmówczak, krążące DNA nowotworowe, marker surowicy, nakłucie lędźwiowe, nasieniak, orchidektomia radykalna, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, potworniak, pozagonadalny guz zarodkowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rak zarodkowy, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, TK jamy brzusznej, tomografia komputerowa, ultrasonografia, USG moszny, wnętrostwo - Leksykon chorób i schorzeń
Rak odbytnicy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w raku odbytnicy jest determinowane przez szereg czynników klinicznych, patologicznych i molekularnych. Kluczowe znaczenie ma stopień zaawansowania TNM, z 5-letnimi względnymi wskaźnikami przeżycia wynoszącymi 90% dla raka miejscowego, 74% dla regionalnego i 18% dla przerzutowego (SEER). Istotne są także: stopień zróżnicowania guza (niski zróżnicowanie zwiększa ryzyko zgonu, HR=2,98), zajęcie węzłów chłonnych (stadium III, HR=1,78), obecność inwazji żylnej pozaściennej (EMVI, HR=2,46), owrzodzenie guza, wiek ≥70 lat (HR=4,66), stan odżywienia (BMI ≥18,5 jest czynnikiem ochronnym, HR=0,37), płeć męska oraz spożywanie alkoholu. Poziom CEA, status MSI oraz mutacje KRAS i BRAF również wpływają na prognozę. Wznowa miejscowa występuje u 4-16% pacjentów w stadium I, a zastosowanie radioterapii poprawia przeżycie wolne od choroby (DFS do 57%). Przerzuty odległe rozwijają się u 30-60% chorych, najczęściej w wątrobie i płucach, a EMVI zwiększa ryzyko przerzutów do 25% w ciągu roku (RR=3,70).
antygen rakowo-płodowy, chemioterapia, chemioterapia neoadjuwantowa, klasyfikacja TNM, margines chirurgiczny, mediana przeżycia całkowitego, mutacja BRAF, mutacja KRAS, niestabilność mikrosatelitarna, owrzodzenie guza, przerzut do wątroby, przerzut odległy, przeżycie wolne od choroby, radioterapia, radioterapia przedoperacyjna, rak odbytnicy, rak okrężnicy, stan odżywienia, stopień zaawansowania nowotworu, terapia neoadjuwantowa, węzły chłonne, wskaźnik przeżywalności, wznowa miejscowa, zróżnicowanie guza - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pochwy – Diagnostyka i diagnoza
Rak pochwy, stanowiący 1-2% nowotworów ginekologicznych, wymaga precyzyjnej diagnostyki obejmującej badanie ginekologiczne z użyciem wziernika, cytologię (test Pap), kolposkopię oraz biopsję, która jest złotym standardem potwierdzenia rozpoznania. Diagnostyka obrazowa, w tym MRI, CT i PET/CT, pozwala na ocenę zaawansowania choroby i wykrycie przerzutów; MRI cechuje się czułością 96-99% w wykrywaniu naciekania pęcherza moczowego i odbytnicy. Endoskopowe badania cystoskopii i proktoskopii są wskazane przy podejrzeniu naciekania sąsiednich narządów. Klasyfikacja zaawansowania opiera się głównie na systemie FIGO, gdzie stadium I oznacza ograniczenie do ściany pochwy, a stadium IV rozprzestrzenienie się poza miednicę, co ma kluczowe znaczenie dla planowania terapii i rokowania.
antygen rakowo-zarodkowy, badanie cytologiczne, badanie ginekologiczne, badanie histopatologiczne, badanie przesiewowe, biopsja, cystoskopia, dysfagia, ginekolog onkolog, klasyfikacja FIGO, klasyfikacja TNM, kolposkopia, marker nowotworowy, morfologia krwi, nowotwór złośliwy, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, proktoskopia, przerzut nowotworowy, rak pochwy, rezonans magnetyczny, stan przedrakowy, szczepionka przeciw HPV, test Pap, tomografia komputerowa, USG miednicy, wirus HPV, wziernik ginekologiczny, zespół wielospecjalistyczny - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – BCG – medac min. 2×10^8 max. 3×10^9/50 ml
BCG-medac to preparat zawierający żywe cząstki Bacillus Calmette-Guérin, szczep RIVM, w dawce od 2 × 10^8 do 3 × 10^9 żywych cząstek po rekonstytucji, stosowany dopęcherzowo w leczeniu nieinwazyjnego raka nabłonkowego pęcherza moczowego. Głównym wskazaniem jest leczenie raka in situ (CIS) pęcherza moczowego, charakteryzującego się obecnością komórek nowotworowych wysokiego stopnia złośliwości, które nie przekraczają błony podstawnej, ale mają wysokie ryzyko progresji. Immunoterapia BCG stanowi standard postępowania w tym schorzeniu, a preparat jest również stosowany profilaktycznie w celu zapobiegania nawrotom różnych postaci raka nabłonkowego pęcherza moczowego, w tym zmian ograniczonych do błony śluzowej (Ta), wieloogniskowych i/lub nawracających guzów Ta G1-G2, guzów Ta G3 oraz nowotworów naciekających błonę właściwą (T1).
- Leksykon chorób i schorzeń
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny – Diagnostyka i diagnoza
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny (UPS) to rzadki, agresywny mięsak tkanek miękkich, występujący głównie u osób w wieku 50-70 lat, najczęściej w kończynach dolnych i tułowiu. Charakteryzuje się brakiem specyficznej linii różnicowania komórkowego, co czyni diagnozę wykluczeniową i wymaga zaawansowanych badań histopatologicznych, immunohistochemicznych oraz molekularnych. Diagnostyka obrazowa opiera się głównie na MRI, CT i PET-CT, które oceniają lokalizację, wielkość guza oraz obecność przerzutów, zwłaszcza do płuc. Biopsja gruboigłowa i otwarta są kluczowe dla potwierdzenia rozpoznania, a immunofenotyp UPS obejmuje pozytywną ekspresję wimentyny i negatywne markery nabłonkowe, melanocytarne oraz mięśniowe. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć inne nowotwory pleomorficzne, takie jak pleomorficzny mięsak prążkowanokomórkowy, tłuszczakomięsak czy mięsak maziówkowy. Pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi 65-70%, a rokowanie zależy od wielkości guza (>5 cm), lokalizacji, stopnia histologicznego (zwykle G3-G4) oraz marginesu resekcji.
amplifikacja MDM2, badanie genomiczne, badanie histologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie mikroskopowe, badanie ultrastrukturalne, biopsja gruboigłowa, biopsja otwarta, biopsja węzła wartowniczego, chemioterapia, czerniak amelanotyczny, inhibitor NTRK, klasyfikacja TNM, kostniakomięsak pozaszkieletowy, mięsak tkanek miękkich, niezróżnicowany mięsak pleomorficzny, płynna biopsja, porównawcza hybrydyzacja genomowa, pozytronowa tomografia emisyjna, profilowanie ekspresji genów, przerzut do płuc, radioterapia, rezonans magnetyczny, różnicowanie komórkowe, sekwencjonowanie nowej generacji, stopień histologiczny, terapia celowana, tomografia komputerowa, wycięcie chirurgiczne, wznowa miejscowa, zdjęcie rentgenowskie, złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych, złośliwy włóknisty histiocytoma - Leksykon chorób i schorzeń
Rak moczowodu – Diagnostyka i diagnoza
Rak moczowodu (UTUC) to rzadki nowotwór urotelialny, występujący głównie u osób w wieku 70-80 lat, stanowiący 5-10% wszystkich nowotworów urotelialnych. Objawia się przede wszystkim krwiomoczem (75-80%) i bólem w okolicy lędźwiowej (20-32%). Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych (m.in. cytologia moczu o czułości 53% i swoistości 90%), obrazowych (CT urografia o czułości 92% i swoistości 95%, MR urografia z czułością ok. 75% dla guzów >2 cm) oraz endoskopowych (ureteroskopia z biopsją o dokładności 86-90%, cystoskopia w celu wykluczenia współistniejącego raka pęcherza). Kluczowe jest potwierdzenie histopatologiczne i ocena stopnia zaawansowania wg klasyfikacji TNM oraz stratyfikacja ryzyka inwazyjności (≥pT2) zgodnie z wytycznymi EAU.
badanie histopatologiczne, biopsja, biopsja przezskórna, ból lędźwiowy, cystoskopia, cytologia moczu, Europejskie Towarzystwo Urologiczne, immunohistochemia, klasyfikacja TNM, krwiomocz, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór urotelialny, przerzuty do węzłów chłonnych, rak moczowodu, rak pęcherza moczowego, rak urotelialny, scyntygrafia kości, stopień złośliwości nowotworu, ureteroskopia, urografia dożylna, urografia wsteczna, wodonercze, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Rak przełyku – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak przełyku stanowi istotny problem kliniczny ze względu na wysoką śmiertelność i częstość nawrotów, pomimo postępów w leczeniu. Średnie 5-letnie przeżycie waha się od 20% do 50%, zależnie od stadium choroby, z gorszym rokowaniem w przypadku raka płaskonabłonkowego (ESCC) – około 10% 5-letniej przeżywalności globalnie, oraz lepszym w przypadku wczesnego gruczolakoraka przełyku, choć większość diagnozowana jest w zaawansowanym stadium. Mediana całkowitego przeżycia (OS) po ezofagektomii wynosi 54 miesiące, a przeżycie wolne od choroby (DFS) 35 miesięcy. Przeżycie 5-letnie według stadium wynosi: około 65% dla stadium I, 30% dla stadium II, 20% dla stadium III i 5% dla stadium IV. Najważniejszymi czynnikami prognostycznymi są stadium guza, zajęcie węzłów chłonnych, obecność przerzutów odległych, margines resekcji oraz odpowiedź na terapię neoadjuwantową. Całkowita odpowiedź patologiczna (pCR) po terapii neoadjuwantowej wiąże się z istotnie lepszym przeżyciem (mediana OS 67,8 vs. 30,8 miesięcy).
ablacja częstotliwościami radiowymi, całkowita odpowiedź patologiczna, chemioradioterapia, choroba resztkowa, dysfagia, ezofagektomia, gruczolakorak przełyku, inwazja naczyniowa, klasyfikacja TNM, leczenie multimodalne, limfadenektomia, model radiomiczny, nawrót nowotworu, przerzut odległy, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od choroby, rak płaskonabłonkowy przełyku, rak przełyku, resekcja R0, stadium guza, terapia neoadjuwantowa, uczenie maszynowe, zajęcie węzłów chłonnych - Leksykon chorób i schorzeń
Rak pęcherzyka żółciowego – Diagnostyka i diagnoza
Rak pęcherzyka żółciowego (RPŻ) to rzadki, agresywny nowotwór, którego diagnostyka jest utrudniona ze względu na głęboką lokalizację narządu i brak specyficznych objawów we wczesnych stadiach. Około 80% przypadków diagnozowanych jest w zaawansowanym stadium, co pogarsza rokowanie. Diagnostyka obejmuje badania laboratoryjne, w tym testy funkcji wątroby (bilirubina, albumina, fosfataza zasadowa, AST, ALT, GGT) oraz markery nowotworowe, takie jak CEA i CA 19-9 (o czułości 72% i swoistości 96%), a także dodatkowe markery CA 242, CA 15-3 i CA 125. Badania obrazowe, w tym ultrasonografia (czułość 85%, swoistość 80%), endoskopowa ultrasonografia (EUS), tomografia komputerowa (TK) z fazą tętniczą i żylną (czułość 99%, swoistość 76%), rezonans magnetyczny (MR/MRCP) oraz PET-CT, są kluczowe do oceny lokalizacji, zaawansowania i przerzutów. Procedury endoskopowe, takie jak ERCP i biopsje, umożliwiają ocenę drożności dróg żółciowych i pobranie materiału do badania histopatologicznego, które jest jedyną metodą potwierdzającą rozpoznanie.
badanie histopatologiczne, biopsja cienkoigłowa, CA 19-9, CEA, cholecystektomia, dysfagia, enzymy wątrobowe, ERCP, EUS, kamica pęcherzyka żółciowego, klasyfikacja TNM, laparoskopia diagnostyczna, morfologia krwi, MRCP, naciekanie struktur, PET-CT, pogrubienie ściany pęcherzyka żółciowego, polipy pęcherzyka żółciowego, przerzuty nowotworowe, PTC, rak pęcherzyka żółciowego, rezonans magnetyczny, testy funkcji wątroby, tomografia komputerowa, USG jamy brzusznej, xanthogranulomatous cholecystitis - Leksykon chorób i schorzeń
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny – Epidemiologia
Niezróżnicowany mięsak pleomorficzny (UPS) to wysoce złośliwy nowotwór tkanek miękkich lub kości, stanowiący około 17,1% wszystkich mięsaków tkanek miękkich. Częstość występowania UPS waha się od 0,06 do 1 na 100 000 osób rocznie, z wyraźną predyspozycją do mężczyzn (stosunek M:K 1,2:1) i wzrostem zachorowań po 60. roku życia. Lokalizacyjnie najczęściej dotyczy kończyn dolnych (50%), zwłaszcza uda, a także kończyn górnych (20%) i głowy oraz szyi (10-15%). Etiologia UPS wiąże się m.in. z wcześniejszą radioterapią (5,2% przypadków), chorobą Pageta oraz wtórną transformacją nowotworową. Genetycznie charakteryzuje się złożonym kariotypem, często z inaktywacją TP53 i zmianami w genach CDKN2A i MDM2. Ze względu na agresywny przebieg, zalecane jest ścisłe monitorowanie pacjentów, z częstotliwością wizyt kontrolnych dostosowaną do stopnia zaawansowania guza (I stopień: co 3-6 miesięcy przez 2 lata, następnie corocznie; II-IV stopień: co 2-6 miesięcy przez 2-3 lata, potem co 6 miesięcy przez kolejne 2 lata, a następnie corocznie). Wznowy miejscowe występują u 19-31% pacjentów, a przerzuty odległe u 31-35%, najczęściej do płuc (90%), kości (8-85%) i węzłów chłonnych (10%).
biomarkery immunologiczne, choroba Pageta, dysplazja włóknista, enchondroma, guz olbrzymiokomórkowy, immunohistochemia, klasyfikacja TNM, markery immunohistochemiczne, martwica kości, mięsak gładkokomórkowy, mięsak kości, mutacja somatyczna, niezróżnicowany mięsak pleomorficzny, nowotwór tkanek miękkich, profilowanie genomowe, przerzuty odległe, przestrzeń zaotrzewnowa, radioterapia, stopień histologiczny, szlak TP53, tłuszczakomięsak, wirus HTLV-1, wznowa miejscowa, zapalenie kości i szpiku