Guzy neuroendokrynne
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Guzy neuroendokrynne (NET) charakteryzują się zróżnicowanym rokowaniem, które zależy od stadium zaawansowania, stopnia zróżnicowania, indeksu proliferacyjnego Ki-67 oraz lokalizacji pierwotnego guza i przerzutów. Wczesne stadium choroby, niski indeks Ki-67 oraz brak przerzutów do węzłów chłonnych i odległych narządów korelują z lepszym przeżyciem. Wartości biochemiczne, takie jak podwyższony poziom chromograniny A (CgA), 5-HIAA, LDH i AST, mają istotne znaczenie prognostyczne, gdzie np. poziomy AST i LDH ≥2 ULN wiążą się z krótszym przeżyciem całkowitym (odpowiednio 8-20 miesięcy, p<0,001). Lokalizacja przerzutów, zwłaszcza do wątroby (HR 1,677), mózgu (HR 1,666) i kości (HR 1,412), jest niezależnym czynnikiem złego rokowania. Wysokie ryzyko nawrotu obserwuje się po radykalnej resekcji guzów jelita cienkiego, szczególnie przy obecności przerzutów do węzłów chłonnych krezki (HR 3) i innych przerzutów wewnątrz- lub pozabrzusznych (HR do 9).
Czynniki prognostyczne w guzach neuroendokrynnych
Guzy neuroendokrynne (NET) stanowią heterogenną grupę nowotworów, których rokowanie zależy od wielu czynników. Określenie rokowania jest kluczowym elementem w procesie leczenia pacjentów z guzami neuroendokrynnymi. Prognoza oraz przeżycie zależą od wielu różnych parametrów, które zostaną omówione w poniższym artykule.1
Czynniki kliniczne i patologiczne
Jednym z najważniejszych czynników rokowniczych w guzach neuroendokrynnych jest stadium zaawansowania choroby. Guzy wykryte we wczesnym stadium mają znacznie korzystniejsze rokowanie w porównaniu do guzów w stadium zaawansowanym, gdzie doszło do zajęcia węzłów chłonnych lub przerzutów odległych.1
Stopień zróżnicowania guza stanowi istotny czynnik prognostyczny. Guzy dobrze zróżnicowane (well-differentiated) mają lepsze rokowanie niż guzy słabo zróżnicowane (poorly differentiated neuroendocrine carcinomas).1
Indeks proliferacyjny Ki-67 jest niezależnym czynnikiem prognostycznym w guzach neuroendokrynnych. Guzy z niskim indeksem Ki-67 mają korzystniejsze rokowanie i dłuższe przeżycie w porównaniu do guzów z wysokim indeksem Ki-67.12 W jednym z badań dotyczących guzów neuroendokrynnych jelita cienkiego (siNET) wykazano, że proliferacja wyrażona poprzez indeks Ki-67 jako zmienna ciągła, a nie grupowana według klasyfikacji WHO, była niezależnym czynnikiem prognostycznym zarówno dla przeżycia wolnego od wznowy, jak i przeżycia specyficznego dla choroby.2 W badaniu tym podniesiono potrzebę ponownej oceny istniejącego systemu gradingu.2
Warto zauważyć, że chociaż nowotwory neuroendokrynne (NEC) wykazują wyższy indeks Ki-67 (P=0,004) i mitozy (P=0,001) niż guzy neuroendokrynne G3, ich rokowanie po resekcji radykalnej nie wykazuje istotnych różnic (P=0,709).3
Markery biochemiczne
Markery biochemiczne również mają znaczenie prognostyczne. Pacjenci z wysokim poziomem chromograniny A (CgA) we krwi lub kwasu 5-hydroksyindolooctowego (5-HIAA) w moczu mają gorsze rokowanie w porównaniu do pacjentów z prawidłowymi poziomami tych markerów.1
W analizie wieloczynnikowej poziomy dehydrogenazy mleczanowej (LDH) i aminotransferazy asparaginianowej (AST) okazały się istotnymi czynnikami związanymi z lepszym przeżyciem: HR 0,36 (p=0,04) i 0,31 (p=0,03). Dane biologiczne wydają się być bardziej istotnymi czynnikami prognostycznymi niż czynniki zwykle opisywane w innych badaniach (stan sprawności, stadium i Ki-67).4 Przeżycie całkowite wynosiło 20 miesięcy (95% CI 3,9-36,1) gdy ani AST, ani LDH nie były ≥2 ULN, 13 miesięcy (95% CI 7,6-18,4) gdy AST lub LDH były ≥2 ULN i 8 miesięcy (95% CI 0,0-19,0) gdy AST i LDH były ≥2 ULN (p<0,001).4
Powikłania choroby
Powikłania związane z guzami neuroendokrynnymi również wpływają na rokowanie. Pacjenci z kardiomiopatią rakowiakową mają mniej korzystne rokowanie.1 Podobnie, pacjenci z zespołem Cushinga również mają tendencję do gorszego rokowania.1
Wpływ lokalizacji pierwotnej i przerzutów na rokowanie
Lokalizacja pierwotnego guza neuroendokrynnego ma istotny wpływ na rokowanie. Czas do progresji po początkowym rozpoznaniu był znacząco krótszy w przypadku guzów neuroendokrynnych trzustki w porównaniu do guzów jelita krętego.5 W jednym z badań mediana OS dla przerzutowych NET płuc wynosiła 0,83 roku, dla trzustki 3,5 roku, dla innych lokalizacji 1,08 roku, a dla guzów jelita cienkiego nie została osiągnięta.6
Lokalizacja przerzutów również odgrywa kluczową rolę w przeżyciu pacjentów z przerzutowymi guzami neuroendokrynnymi, niezależnie od powszechnie opisywanych czynników prognostycznych. W modelu wieloczynnikowym, lokalizacje przerzutów były istotnie związane z gorszym przeżyciem (wątroba HR: 1,677 (1,226-2,294); przerzuty do kości HR: 1,412 (0,965-2,065); mózg HR: 1,666 (1,177-2,357)).6 Zarówno miejsce pochodzenia, jak i miejsce przerzutów były znacząco i niezależnie związane z wynikami przeżycia, przy czym pochodzenie płucne i przerzuty do mózgu/wątroby wróżyły najgorsze rokowanie.6
Rozmiar guza i naciekanie okolicznych struktur
Rozmiar guza pierwotnego, naciekanie nerwów i stadium TNM okazały się niezależnymi czynnikami prognostycznymi żołądkowych guzów neuroendokrynnych wysokiego stopnia.3 Analiza przeżycia wykazała znacząco lepsze rokowanie dla guzów pierwotnych mniejszych niż 25mm.5
Wieloczynnikowa analiza regresji Coxa wykazała, że rozmiar guza (P=0,044, OS; P=0,026, DFS), naciekanie nerwów (P=0,016, OS; P=0,030, DFS) i stadium TNM (P<0,001, OS; P=0,003, DFS) były niezależnymi czynnikami prognostycznymi żołądkowych guzów neuroendokrynnych wysokiego stopnia.3
Znaczenie leczenia chirurgicznego dla rokowania
Leczenie chirurgiczne ma istotny wpływ na rokowanie pacjentów z guzami neuroendokrynnymi. Wieloczynnikowa analiza regresji Coxa wykazała wyższe wskaźniki przeżycia całkowitego (OS) dla pacjentów z GEP-NET, którzy zostali poddani zabiegowi chirurgicznemu (współczynnik ryzyka=0,483, 95% CI=0,439-0,533, P<0,001).7
Analiza dopasowanej populacji wykazała, że pacjenci mogą odnieść znaczące korzyści z zabiegu chirurgicznego (HR=0,455, 95% CI=0,439-0,533, P<0,001).7 Wyniki OS dla pacjentów, którzy zostali poddani radioterapii lub chemioterapii i którzy zostali leczeni chirurgicznie, były lepsze niż u pacjentów, którzy nie zostali poddani zabiegowi chirurgicznemu (P<0,001).7
Warto jednak zauważyć, że pacjenci z przerzutami leczeni chirurgicznie nie wykazali znaczącej poprawy wyników OS, dlatego zabieg chirurgiczny dla pacjentów z przerzutowymi GEP-NET powinien być wykonywany z ostrożnością.7
Ryzyko nawrotu po leczeniu chirurgicznym
Duże badanie jednoośrodkowe obejmujące 615 pacjentów z guzami neuroendokrynnymi jelita cienkiego (siNET) wykazało, że ryzyko nawrotu po zamierzonej radykalnej operacji było wysokie, z odsetkiem przeżycia wolnego od nawrotu wynoszącym 40% po 10 latach obserwacji, a późne nawroty były częste.2
Obecność przerzutów do węzłów chłonnych krezki była związana z trzykrotnie zwiększonym ryzykiem nawrotu w porównaniu do pacjentów bez przerzutów do węzłów chłonnych.2 Obecność innych przerzutów wewnątrzbrzusznych dodatkowo zwiększała HR do 6, a u nielicznych pacjentów z przerzutami pozabrzusznymi, którzy przeszli zamierzoną radykalną operację, ryzyko było jeszcze bardziej podwyższone, z HR wynoszącym 9.2
Zgon specyficzny dla choroby po zamierzonej radykalnej operacji zaobserwowano tylko u 9% pacjentów, ze wskaźnikiem przeżycia specyficznego dla choroby wynoszącym 80% po 15 latach obserwacji.2
Wskaźniki przeżycia w guzach neuroendokrynnych
Wskaźniki przeżycia dla guzów neuroendokrynnych różnią się w zależności od typu i stadium guza.8
Przeżycie w zależności od lokalizacji guza
Według American Cancer Society, ogólny pięcioletni względny wskaźnik przeżycia dla NET trzustki wynosi 53%. Dla NET trzustki ograniczonych do trzustki, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 95%. Jeśli nowotwór rozrósł się do pobliskich tkanek lub węzłów chłonnych, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 72%. Dla NET trzustki, które rozprzestrzeniły się do odległych części ciała, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 23%.8
Według American Society of Clinical Oncology (ASCO), ogólny pięcioletni względny wskaźnik przeżycia dla NET w przewodzie pokarmowym wynosi 94%. Dla NET przewodu pokarmowego, które nie rozprzestrzeniły się poza obszar pochodzenia, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 97%. Jeśli nowotwór rozrósł się do pobliskich tkanek lub węzłów chłonnych, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 96%. Jeśli NET rozprzestrzenił się do odległych części ciała, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 68%.8
Według danych z ASCO, ogólny pięcioletni względny wskaźnik przeżycia dla NET w płucach wynosi 89%. Jeśli nowotwór nie rozprzestrzenił się poza obszar pochodzenia, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 98%. Jeśli nowotwór rozrósł się do pobliskich tkanek lub węzłów chłonnych, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 86%. Jeśli komórki nowotworowe rozprzestrzeniły się do odległych części ciała, pięcioletni względny wskaźnik przeżycia wynosi 55%.8
Według bazy danych Surveillance Epidemiology and Ends Results (SEER), pięcioletni wskaźnik przeżycia dla wszystkich guzów neuroendokrynnych wynosi 39,4%.8
Przeżycie w guzach słabo zróżnicowanych
W przypadku słabo zróżnicowanych guzów, mediana całkowitego przeżycia wynosiła 0,58 roku, dla stopnia 2 wynosiła 4,25 roku, a dla guzów stopnia 1 nie została osiągnięta.6
W przypadku pacjentów z nieresekcyjną chorobą, mediana przeżycia specyficznego dla choroby wynosiła 7 lat, ze wskaźnikiem przeżycia 5-letniego wynoszącym 66%.2
Nowoczesne techniki obrazowania i oceny prognostycznej
Nowoczesne techniki obrazowania i nowe biomarkery mogą pomóc w przewidywaniu odpowiedzi na leczenie i ogólnego rokowania.
Obrazowanie somatostatynowe i techniki PET
Nadekspresja receptorów somatostatynowych (SSTR) u pacjentów z guzami neuroendokrynnymi jest wykorzystywana zarówno do diagnostyki, jak i leczenia. Gęstość receptorów może odzwierciedlać zróżnicowanie guza, a tym samym być związana z rokowaniem.9
W pierwszym badaniu oceniającym związek między obrazowaniem 64Cu-DOTATATE PET/CT a wynikami u pacjentów z NET, gęstość guzowych SSTR wizualizowana za pomocą 64Cu-DOTATATE PET/CT była prognostyczna dla PFS, ale nie OS.9 Wartość SUVmax 64Cu-DOTATATE powyżej 43,3 była związana tylko z połową prawdopodobieństwa progresji (współczynnik ryzyka, 0,56; 95% przedział ufności, 0,38-0,84) w porównaniu do wartości SUVmax 64Cu-DOTATATE poniżej lub równej 43,3.9
W innym badaniu pacjenci otrzymujący minimalną dawkę C1 35Gy we wszystkich zmianach docelowych wykazali znacznie dłuższe PFS (48,1 vs. 26,2 miesiąca; współczynnik ryzyka, 0,37; 95% CI, 0,17-0,82; P = 0,02) w terapii PRRT.10 Wolumetryczne parametry 68Ga-DOTATATE PET korelowały z wynikami zmian i pacjentów: pacjenci ze zmniejszeniem SSTR TV o ponad 10% po C1 mieli dłuższe PFS (51,3 vs. 22,8 miesiąca; współczynnik ryzyka, 0,35; 95% CI, 0,16-0,75; P = 0,003).10
Niestabilność chromosomowa i inne markery molekularne
Badanie analizujące wpływ zmian liczby kopii (CNV) na rokowanie sporadycznych guzów neuroendokrynnych przysadki (PitNET) wykazało, że w guzach laktotropowych niestabilność genomu, szczególnie ilość zysków, znacząco przewidywała nawrót niezależnie od inwazji i proliferacji (p-wartość=0,02, OR=1,2).1112
W guzach laktotropowych, ilości zmienionych (zyskanych i usuniętych) sond, a dokładniej zyskanych sond, były związane z nawrotem w analizie jednowymiarowej (p-wartość LRT=0,004 i 0,02 odpowiednio) i wielowymiarowej (p-wartość LRT=0,003 i 0,02 odpowiednio).11
Tempo wzrostu guza jako biomarker
Tempo wzrostu guza (TGR), procentowa zmiana objętości guza/miesiąc, zostało wcześniej zidentyfikowane jako wczesny biomarker radiologiczny do monitorowania leczenia u pacjentów z guzami neuroendokrynnymi. TGR3m jest solidnym i wczesnym biomarkerem radiologicznym zdolnym do przewidywania PFS. Może być używany do identyfikacji pacjentów z zaawansowanymi NET, którzy wymagają ściślejszej obserwacji radiologicznej.13
Terapie celowane i ich wpływ na rokowanie
Nowe podejścia terapeutyczne również mają wpływ na rokowanie pacjentów z guzami neuroendokrynnymi.
Terapia PRRT i analogi somatostatyny
Pacjenci z NET G3, nawet z przerzutami, poddawani operacji lub otrzymujący radioterapię, analogi somatostatyny (SSA) i PRRT, wykazali wyraźną korzyść w zakresie przeżycia.14 Badanie wykazało, że pacjenci z wysoce proliferacyjnymi NET G3 mogą odnieść korzyści z mniej agresywnych metod leczenia powszechnie stosowanych w niskoproliferacyjnych NEN.14
OS okazał się znacznie dłuższy w porównaniu z NEC G3, ale krótszy niż w NET G1 i G2.14 Najnowsze dane pokazują, że chirurgiczne leczenie GEP-NEN G3 może prowadzić do korzyści w zakresie przeżycia w wybranych przypadkach.14
Spersonalizowane podejście do oceny prognostycznej
Zrozumienie rokowania w nowotworach neuroendokrynnych jest kluczowe dla podejmowania decyzji terapeutycznych i ustalania realistycznych oczekiwań.15 Czynniki takie jak typ guza, stopień, stadium, wiek i ogólny stan zdrowia wpływają na rokowanie, podkreślając potrzebę zindywidualizowanej oceny.15
Wskaźniki przeżycia dostarczają ogólnych informacji, ale powinny być interpretowane z uwzględnieniem cech pacjenta i odpowiedzi na leczenie.15 Przerzuty znacząco wpływają na rokowanie, co podkreśla znaczenie wczesnego wykrywania i leczenia.15
Należy pamiętać, że statystyki przeżycia dla guzów neuroendokrynnych są bardzo ogólnymi szacunkami i muszą być interpretowane bardzo ostrożnie. Ponieważ te statystyki są oparte na doświadczeniach grup ludzi, nie mogą być wykorzystywane do przewidywania szans przeżycia konkretnej osoby.16
Wiele guzów neuroendokrynnych rośnie powoli. Generalnie, im wcześniej guzy neuroendokrynne są diagnozowane i leczone, tym lepszy jest wynik. Dostępne są skuteczne metody leczenia guzów neuroendokrynnych.16
Rozmowa z lekarzem o rokowaniu jest kluczowa. Rokowanie zależy od wielu czynników, w tym: historii zdrowia, typu nowotworu, stadium, pewnych charakterystyk nowotworu, wybranych terapii, oraz jak nowotwór odpowiada na leczenie. Tylko lekarz zaznajomiony z tymi czynnikami może połączyć wszystkie te informacje ze statystykami przeżycia, aby określić rokowanie.16
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.