wchłanianie przezskórne
Wchłanianie przezskórne to proces, w którym substancje czynne przenikają przez skórę do krwiobiegu. Jest to jedna z dróg podania leków, wykorzystywana w farmakoterapii zarówno miejscowej, jak i ogólnoustrojowej. Mechanizm obejmuje kilka etapów: penetrację przez warstwę rogową naskórka, dyfuzję przez żywe warstwy naskórka i skóry właściwej, a następnie wchłonięcie do naczyń krwionośnych lub limfatycznych.
Skuteczność wchłaniania przezskórnego zależy od wielu czynników, w tym od właściwości fizykochemicznych substancji (masa cząsteczkowa, lipofilność, rozpuszczalność), stanu skóry pacjenta (grubość warstwy rogowej, nawodnienie, temperatura, pH), miejsca aplikacji (różna przepuszczalność w różnych obszarach ciała) oraz postaci farmaceutycznej preparatu (plastry, maści, kremy, żele).
W praktyce klinicznej wchłanianie przezskórne wykorzystuje się w terapii bólu (fentanyl, lidokaina), chorobach układu sercowo-naczyniowego (nitrogliceryna), terapii hormonalnej (estrogeny, testosteron), chorobach skóry oraz w terapii uzależnień (nikotyna). Zaletami tej drogi podania są omijanie efektu pierwszego przejścia przez wątrobę, możliwość długotrwałego uwalniania leku oraz nieinwazyjność aplikacji.
Warto pamiętać, że wchłanianie przezskórne może być również drogą ekspozycji na substancje toksyczne i alergeny, co ma znaczenie w medycynie pracy, toksykologii i alergologii. W diagnostyce dermatologicznej wykorzystuje się testy płatkowe, które bazują właśnie na zjawisku wchłaniania przezskórnego potencjalnych alergenów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Epiduo 0,1% + 2,5%
Epiduo 0,1% + 2,5% żel to preparat przeciwtrądzikowy zawierający adapalen (0,1%) oraz nadtlenek benzoilu (2,5%), łączący działanie retinoidu miejscowego z silnym efektem przeciwbakteryjnym. Adapalen moduluje keratynizację i różnicowanie komórek naskórka, hamuje odpowiedź zapalną poprzez wpływ na leukocyty wielojądrzaste, przemianę kwasu arachidonowego oraz ekspresję czynników AP-1 i receptorów Toll-podobnych 2. Nadtlenek benzoilu wykazuje bakteriobójcze działanie na Cutibacterium acnes, generując wolne rodniki i wykazując szerokie spektrum działania, także wobec szczepów opornych na antybiotyki, a także działa keratolitycznie. Skuteczność preparatu potwierdzono w dwóch wieloośrodkowych badaniach klinicznych z udziałem 2185 pacjentów (wiek ≥12 lat) z umiarkowanym trądzikiem, gdzie stosowano żel raz dziennie przez 12 tygodni. Epiduo wykazał istotnie wyższą skuteczność niż adapalen lub nadtlenek benzoilu stosowane osobno, z redukcją wykwitów zapalnych o 62,1-62,8%, niezapalnych o 51,2-53,8% oraz łącznej liczby wykwitów o 41-56,3% w porównaniu do podłoża.
adapalen, badanie fototoksyczności, badanie genotoksyczności, Cutibacterium acnes, działanie bakteriobójcze, działanie keratolityczne, działanie teratogenne, ekspozycja ogólnoustrojowa, keratynizacja, komórka naskórka, kwas arachidonowy, kwas naftalenokarboksylowy, kwas retynowy, leukocyt wielojądrzasty, mediator stanu zapalnego, mieszek łojowo-włosowy, mikrozaskórnik, nadtlenek benzoilu, patogeneza trądziku, profil farmakokinetyczny, receptor Toll-podobny 2, retynoid, trądzik pospolity, wchłanianie przezskórne, właściwość przeciwzapalna, wskaźnik IGA, wykwit niezapalny, wykwit zapalny, zaskórnik - Leksykon leków
Interakcje leku – Lioton 1000 8,5 mg/g
Stosowanie heparyny sodowej w postaci żelu Lioton 1000 na duże powierzchnie skóry wiąże się z ryzykiem zwiększonego wchłaniania substancji czynnej i nasilenia działania przeciwzakrzepowego, co może prowadzić do poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza krwawień. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów stosujących jednocześnie doustne leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna, acenokumarol), heparyny drobnocząsteczkowe (np. enoksaparyna), kwas acetylosalicylowy (ASA) oraz leki przeciwpłytkowe (np. klopidogrel). Ryzyko interakcji rośnie proporcjonalnie do powierzchni aplikacji żelu, a monitorowanie parametrów krzepnięcia oraz ograniczenie powierzchni stosowania są kluczowymi zaleceniami klinicznymi. W żelu znajduje się 233 mg/g etanolu, co teoretycznie może zwiększać miejscowe przekrwienie i wchłanianie heparyny, a także nasilać ryzyko krwawienia przy jednoczesnym spożywaniu alkoholu.
acenokumarol, DMSO, doustny lek przeciwzakrzepowy, działanie przeciwzakrzepowe, enoksaparyna, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna sodowa, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, NLPZ, objaw krwawienia, parametry krzepnięcia, tiklopidyna, warfaryna, wchłanianie przezskórne, zaburzenie krzepnięcia - Leksykon substancji czynnych
Glin octanowinian – Właściwości farmakokinetyczne
Glinu octanowinian (Aluminii acetotartras) występuje w postaci żelu (10 mg/g) oraz tabletek (1000 mg). Farmakokinetyka tej substancji charakteryzuje się bardzo niskim wchłanianiem przez nieuszkodzoną skórę, wynoszącym jedynie 0,012%. Wchłanianie może być jednak zwiększone w przypadku aplikacji na skórę uszkodzoną lub chorobowo zmienioną. Po minimalnym wchłonięciu glin jest szybko eliminowany głównie przez nerki z moczem. Dodatkowo, w miejscu aplikacji zachodzi częściowy rozkład glinu octanowinianu z uwolnieniem octanu, który wykazuje działanie zakwaszające i przyczynia się do efektu terapeutycznego.
absorpcja przezskórna, charakterystyka produktu leczniczego, chorobowo zmieniona skóra, dane farmakokinetyczne, działanie zakwaszające, eliminacja leku, farmakokinetyka, glinu octanowinian, octan, profil farmakokinetyczny, przenikanie przezskórne, rozkład leku, substancja czynna, uszkodzony naskórek, wchłanianie przezskórne, wydalanie nerkowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tormexal forte –
Produkt leczniczy Tormexal forte zawiera 20% tlenku cynku, 3% wyciągu z kłącza pięciornika, 2% ichtamolu oraz 1% boraksu, stosowany miejscowo w formie maści. Dostępne dane farmakokinetyczne dotyczą głównie boraksu, który nie wykazuje istotnego wchłaniania systemowego przy aplikacji raz dziennie przez 9 dni, co potwierdza brak wzrostu stężenia boranów we krwi i moczu. Brak jest natomiast szczegółowych informacji dotyczących wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji tlenku cynku, wyciągu z pięciornika oraz ichtamolu po podaniu miejscowym. Lanolina, jako podłoże lipofilne, może wpływać na penetrację składników aktywnych przez warstwę rogową naskórka, potencjalnie zwiększając ich retencję w skórze i ograniczając wchłanianie systemowe.
aplikacja miejscowa, boraks, działanie antyseptyczne, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwgrzybicze, działanie przeciwzapalne, działanie ściągające, ichtamol, lanolina, penetracja składników aktywnych, podłoże lipofilne, tlenek cynku, warstwa rogowa naskórka, wchłanianie przezskórne, wchłanianie systemowe, właściwości farmakokinetyczne, wyciąg z kłącza pięciornika - Leksykon substancji czynnych
Benzoilu nadtlenek – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Preparaty zawierające benzoilu nadtlenek w połączeniu z adapalenem, takie jak Epiduo (0,1% adapalenu + 2,5% benzoilu nadtlenku) oraz Epiduo Forte (0,3% adapalenu + 2,5% benzoilu nadtlenku), są bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży oraz planujących ciążę ze względu na potencjalne ryzyko teratogenne związane z adapalenem, będącym miejscowym retynoidem. Pomimo minimalnego wchłaniania ogólnoustrojowego, czynniki takie jak uszkodzenia skóry, przedawkowanie czy stosowanie na dużą powierzchnię skóry mogą zwiększać ekspozycję systemową. W przypadku zajścia w ciążę podczas terapii, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia. Dane kliniczne dotyczące stosowania tych preparatów w ciąży są ograniczone, jednak badania na zwierzętach wykazały toksyczny wpływ adapalenu na reprodukcję przy dużych dawkach doustnych.
adapalen, badanie na zwierzętach, badanie reprodukcyjne, benzoilu nadtlenek, bezwzględne przeciwwskazanie, białaczka OUN, dane farmakokinetyczne, działanie ogólnoustrojowe, działanie toksyczne, ekspozycja ogólnoustrojowa, Epiduo, Epiduo Forte, karmienie piersią, przedawkowanie preparatu, retynoid, retynoidy, uszkodzenie skóry, wchłanianie ogólnoustrojowe, wchłanianie przezskórne - Leksykon leków
Przedawkowanie – Dicloziaja 11,6 mg/g
Dicloziaja w formie żelu zawiera 11,6 mg diklofenaku dietyloamoniowego na 1 g, co odpowiada 10 mg diklofenaku sodowego, i jest stosowana miejscowo z ograniczonym ryzykiem przedawkowania ze względu na minimalne wchłanianie substancji czynnej do krążenia ogólnego. Główne zagrożenie przedawkowaniem dotyczy przypadkowego spożycia, gdyż 100 g żelu zawiera równowartość 1000 mg diklofenaku sodowego, co stanowi dawkę potencjalnie toksyczną przy podaniu doustnym. Objawy zatrucia obejmują typowe działania niepożądane NLPZ, takie jak objawy gastroenterologiczne, neurologiczne i nerkowe, które wymagają leczenia objawowego zgodnego ze standardami postępowania w zatruciach niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi.
diklofenak dietyloamoniowy, diklofenak sodowy, działanie niepożądane, niesteroidowy lek przeciwzapalny, objaw gastroenterologiczny, objaw nerkowy, objaw neurologiczny, płukanie żołądka, przedawkowanie NLPZ, przypadkowe spożycie leku, toksyczność układowa, wchłanianie przezskórne, węgiel aktywowany, zatrucie, zatrucie NLPZ - Leksykon leków
Przedawkowanie – Hydrocortisonum oceanic 5 mg/g
Hydrocortisonum Oceanic w kremie zawiera 5 mg/g hydrokortyzonu octanu i może prowadzić do ogólnoustrojowego przedawkowania mimo miejscowej aplikacji, zwłaszcza w przypadku długotrwałego stosowania, aplikacji na rozległe lub uszkodzone powierzchnie skóry, stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym oraz u pacjentów pediatrycznych. Zwiększone wchłanianie przezskórne skutkuje ryzykiem supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga, zaburzeń metabolicznych (hiperglikemia, steroidowa cukrzyca), elektrolitowych (hipokaliemia, zatrzymanie sodu i wody), skórnych (ścienczenie skóry, teleangiektazje), psychicznych (zmiany nastroju, psychozy) oraz kostno-mięśniowych (osteoporoza, miopatia). Objawy te wymagają szybkiej diagnostyki i interwencji terapeutycznej.
cukrzyca posteroidowa, działania niepożądane ogólnoustrojowe, hiperglikemia, hipokaliemia, hydrokortyzon octan, kortykosteroid, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, przedawkowanie ogólnoustrojowe, przełom nadnerczowy, psychoza posteroidowa, rozstępy skórne, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, teleangiektazja, test stymulacji ACTH, twarz księżycowata, wchłanianie przezskórne, wchłanianie substancji czynnej, wtórna niewydolność nadnerczy, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia gospodarki lipidowej, zanik mięśniowy, zespół Cushinga - Leksykon leków
Skład i postać leku – Dutafin 0,5 mg
Dutafin jest dostępny w formie miękkich kapsułek zawierających 0,5 mg dutasterydu jako substancji czynnej. Kapsułki mają podłużny kształt (około 16,5 x 6,5 mm), jasnożółty kolor i są wypełnione przezroczystym płynem. Substancje pomocnicze obejmują m.in. lecytynę (E322) mogącą zawierać olej sojowy oraz 299,46 mg glikolu propylenowego monokaprylanu typu II. Otoczka kapsułki składa się z żelatyny, glicerolu, tytanu dwutlenku (E171), triglicerydów nasyconych kwasów tłuszczowych oraz lecytyny sojowej. Preparat zawiera także butylohydroksytoluen (E321) jako przeciwutleniacz. Lek posiada 3-letni okres ważności i wymaga przechowywania w temperaturze poniżej 30ºC, w oryginalnym opakowaniu chroniącym przed światłem, co jest istotne ze względu na wrażliwość dutasterydu na światło.
blister farmaceutyczny, butylohydroksytoluen, dutasteryd, dwutlenek tytanu, emulgator farmaceutyczny, glikol propylenowy monokaprylan, kapsułka miękka, lecytyna, lecytyna sojowa, niezgodność farmaceutyczna, okres ważności leku, przechowywanie leków, substancja czynna, substancja pomocnicza, triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych, wchłanianie przezskórne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Pevisone (10 mg + 1,1 mg)/g
Przedkliniczne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania kremu PEVISONE, zawierającego 10 mg ekonazolu azotanu i 1,1 mg triamcynolonu acetonidu na gram, wskazują na potencjalne ryzyko reprodukcyjne i rozwojowe związane z oboma składnikami aktywnymi. Ekonazol azotan wykazywał szkodliwość dla płodów gryzoni przy podaniu podskórnym 20 mg/kg mc./dobę oraz doustnym 10 mg/kg mc./dobę, jednak bez potwierdzonego działania teratogennego. Wchłanianie ogólnoustrojowe ekonazolu po aplikacji miejscowej na nieuszkodzoną skórę u ludzi jest niskie (<10%). Triamcynolon acetonid wykazał teratogenność w badaniach na różnych gatunkach zwierząt, powodując m.in. rozszczep podniebienia i niedorozwój płuc, a także zaburzenia rozwoju OUN i szkieletu u naczelnych. Wchłanianie triamcynolonu po podaniu miejscowym u ludzi wynosi do 5%.
badania przedkliniczne, cewa nerwowa, działanie teratogenne, ekonazol azotan, niedorozwój płuc, ośrodkowy układ nerwowy, potencjał karcynogenny, przenikanie do mleka, rozszczep podniebienia, teratogenność, toksyczność reprodukcyjna, triamcynolon acetonid, wada rozwojowa, wchłanianie ogólnoustrojowe, wchłanianie przezskórne - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Delacet –
Produkt leczniczy Delacet, będący płynem na skórę zawierającym nalewkę z ziela ostróżeczki (Delphini consolidae tinctura) w ilości 96 g oraz kwas octowy 80% w ilości 4 g na 100 g produktu, charakteryzuje się zawartością etanolu na poziomie 59,0-65,0% v/v. Pomimo potencjalnego wpływu etanolu na wchłanianie substancji czynnych przez skórę, nie przeprowadzono badań farmakokinetycznych określających biodostępność, dystrybucję, metabolizm ani eliminację składników aktywnych po miejscowym zastosowaniu preparatu.
biodostępność, charakterystyka produktu leczniczego, Delphini consolidae tinctura, farmakokinetyka, krążenie ogólnoustrojowe, kumulacja tkankowa, kwas octowy, nalewka z ziela ostróżeczki, parametry farmakokinetyczne, płyn na skórę, podanie miejscowe, przenikanie przez skórę, substancja czynna, wchłanianie przezskórne, wydalanie substancji aktywnych - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Hyplafin 5 mg
Finasteryd, stosowany w dawce 5 mg na dobę, jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży lub mogących zajść w ciążę ze względu na ryzyko zaburzeń rozwoju zewnętrznych narządów płciowych płodu męskiego, wynikające z hamowania 5-alfa reduktazy i obniżenia poziomu dihydrotestosteronu. Kontakt kobiet ciężarnych z tabletkami, zwłaszcza pokruszonymi, może prowadzić do absorpcji substancji czynnej przez skórę, co stanowi zagrożenie dla płodu. Preparat Hyplafin posiada otoczkę ochronną, która zapobiega kontaktowi z substancją czynną pod warunkiem, że tabletki pozostają nienaruszone. Ponadto, finasteryd przenika w niewielkich ilościach do nasienia, co wymaga ograniczenia kontaktu partnerki z nasieniem, jeśli jest ona w ciąży lub może zajść w ciążę. Brak danych dotyczących przenikania leku do mleka kobiecego oraz potencjalne ryzyko dla niemowląt płci męskiej wykluczają stosowanie finasterydu u kobiet karmiących piersią.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Venescin (118 mg + 20 mg)/g
Produkt leczniczy Venescin w postaci żelu o stężeniu (118 mg + 20 mg)/g zawiera 11,8 g wyciągu gęstego z nasion kasztanowca (Aesculus hippocastanum L., semen) o współczynniku DER 5-6:1 (ekstrahent: etanol 70% V/V) oraz 2 g trokserutyny na 100 g produktu. Nie przeprowadzono badań farmakokinetycznych dotyczących wchłaniania przezskórnego, dystrybucji, metabolizmu ani wydalania substancji czynnych po aplikacji miejscowej, co ogranicza możliwość precyzyjnej oceny ich losów w organizmie. W składzie żelu znajdują się również substancje pomocnicze o potencjalnym wpływie na przenikanie przez skórę, takie jak glikol propylenowy (8,0 g/100 g), oraz konserwanty: metylu parahydroksybenzoesan (0,07 g/100 g) i propylu parahydroksybenzoesan (0,035 g/100 g).
aplikacja miejscowa, badanie farmakokinetyczne, charakterystyka produktu leczniczego, etanol jako ekstrahent, farmakokinetyka leku, glikol propylenowy, metylu parahydroksybenzoesan, nasiona kasztanowca, podanie miejscowe, propylu parahydroksybenzoesan, przenikanie przez skórę, składnik aktywny, stosowanie miejscowe, trokserutyna, wchłanianie przezskórne, wyciąg z kasztanowca, żel leczniczy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Curatoderm 4,17 mg/g
Curatoderm, zawierający 4,17 µg/g takalcytolu jednowodnego, charakteryzuje się niskim przezskórnym wchłanianiem substancji czynnej, wynoszącym poniżej 0,5% podanej dawki zarówno po jednokrotnej, jak i powtarzanej aplikacji. Takalcytol wykazuje pełne (100%) wiązanie z białkiem osocza specyficznym dla witaminy D, co wpływa na jego dystrybucję i ogranicza działanie ogólnoustrojowe. Głównym metabolitem jest 1α,24,25(OH)3-witamina D, o aktywności biologicznej 5-10 razy niższej niż witaminy D3, co dodatkowo podkreśla korzystny profil bezpieczeństwa preparatu stosowanego miejscowo.
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Epiduo 0,1% + 2,5%
Preparat Epiduo żel, zawierający adapalen 0,1% oraz benzoilu nadtlenek 2,5%, jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz u pacjentek planujących ciążę ze względu na potencjalne działanie teratogenne adapalenu, retinoidu przenikającego przez łożysko. Przed rozpoczęciem terapii u kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest wykluczenie ciąży oraz zapewnienie skutecznej antykoncepcji. Kolejnym bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze, w tym glikol propylenowy (40 mg/g). Preparat może wywoływać miejscowe reakcje skórne, dlatego u pacjentów z historią nadwrażliwości lub skłonnością do podrażnień należy zachować ostrożność i monitorować stan skóry podczas leczenia.
adapalen, charakterystyka produktu leczniczego, działanie niepożądane systemowe, działanie teratogenne, egzema, filtr przeciwsłoneczny, glikol propylenowy, miejscowe retinoidy, nadtlenek benzoilu, nadwrażliwość skóry, podrażnienie skóry, preparat przeciwtrądzikowy, promieniowanie UV, retinoidy, trądzik, uszkodzenie naskórka, wchłanianie przezskórne, zaburzenie funkcji nerek, zaburzenie funkcji wątroby, zapalenie skóry - Leksykon substancji czynnych
Owocnia pomarańczy – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Owocnia pomarańczy (Citrus aurantium L. ssp. aurantium) w preparacie Melisana Klosterfrau Original występuje w dawce 714 mg i jest rozpuszczona w alkoholu etylowym o stężeniu 66,8% V/V. Ze względu na wysoką zawartość alkoholu, stosowanie tego produktu jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży na każdym etapie, z uwagi na ryzyko teratogennego działania alkoholu na płód. Również w okresie laktacji preparat nie powinien być stosowany, gdyż alkohol przenika do mleka matki, co może negatywnie wpływać na rozwój neurologiczny noworodka oraz zaburzać rytm karmienia. Ponadto, składniki czynne owocni pomarańczy, ekstrahowane alkoholem, mogą również przenikać do mleka, choć brak jest jednoznacznych danych dotyczących ich bezpieczeństwa w tym okresie.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Hascofungin 1 g/100 g
Cyklopiroks z olaminą, substancja czynna preparatu Hascofungin 1% krem, wykazuje porównywalne wchłanianie przezskórne do 1% płynu, co potwierdza równoważność biodostępności obu postaci leku po aplikacji miejscowej. Po 1,5-6 godzinach od nałożenia kremu, w warstwie rogowej naskórka (stratum corneum) stwierdza się obecność 0,8%-1,6% podanej dawki substancji czynnej, co wskazuje na skuteczne przenikanie do docelowych struktur skóry. Po absorpcji do krwiobiegu cyklopiroks charakteryzuje się wysokim stopniem wiązania z białkami osocza na poziomie 94-97%, co może wpływać na jego dystrybucję i biodostępność ogólnoustrojową.
aplikacja miejscowa, biodostępność ogólnoustrojowa, biodostępność substancji czynnej, cyklopiroks z olaminą, długotrwałe stosowanie, krem do stosowania miejscowego, kumulacja leku, proces eliminacji, stratum corneum, warstwa rogowa naskórka, wchłanianie przezskórne, wiązanie z białkami osocza, wydalanie z moczem