Właściwości farmakokinetyczne
Jodek potasu

Właściwości farmakokinetyczne jodku potasu

Jodek potasu jest związkiem nieorganicznym zawierającym jod – pierwiastek niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Organizm ludzki zawiera od 20 mg do 50 mg jodu, a średnie dobowe spożycie tego pierwiastka wynosi od 150 μg do 200 μg. Przy takim dziennym spożyciu jodu, fizjologiczne stężenia w surowicy u ludzi wahają się od 1 do 5 μg/l (40 do 80 nmol/l).^{1 2 3}

Wchłanianie

Doustnie podany jod jest konwertowany do nieorganicznego jodku i prawie całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego. Wchłanianie zachodzi na całej długości jelit, jednak głównie w jelicie cienkim. Biologiczna dostępność jodku potasu wynosi niemal 100%.^{4 5 6}

Pokarm może opóźnić proces wchłaniania o 10-15 minut. Po doustnym przyjęciu wchłanianie zostaje zakończone po około 2 godzinach. W przypadku przyjęcia radioaktywnego jodu (131I) na pusty żołądek, radioaktywność w okolicy szyi jest wykrywana już po około 3 minutach.^{7 8}

Warto zauważyć, że jod może być również wychwytywany przez inne drogi, nie tylko drogą doustną. Może być wchłaniany przezskórnie i z jam ciała, co ma znaczenie zwłaszcza przy niezamierzonym przyjęciu jodu nieorganicznego. Jod nieorganiczny jest niemal całkowicie wchłaniany w jelicie cienkim, natomiast przez skórę wchłania się jedynie w niewielkim, niekontrolowanym procencie.^{9 10}

Jod wykazuje zdolność do penetracji żywej tkanki, co obserwuje się w przypadku działania na rany i oparzenia. Błona śluzowa żołądka jest przepuszczalna dla jodu, a wchłonięty jod można znaleźć w surowicy. Występuje on w postaci wolnej lub związanej z albuminą (w ilości 2,4—8,1 µg/100 cm³ krwi).¹¹

Przy podaniu miejscowym, jak w przypadku kropli do oczu zawierających jodek potasu, związek ten może również szybko przenikać do tkanek oka. W badaniach na izolowanym oku królika stwierdzono, że jodek potasu szybko przenika do cieczy wodnistej. W ciągu 60 minut od podania 3 kropli produktu leczniczego Vitreolent stwierdzono, że 0,25 μmoli jodku potasu znajdowało się w 1 ml cieczy wodnistej. Badania wykazały również, że 6,4% jodków znajdujących się w oku występowało w soczewce, a 3,7% w ciele szklistym.¹²

Dystrybucja

Jod w krążeniu ogólnym jest szybko wymieniany pomiędzy erytrocytami i płynem zewnątrzkomórkowym. Całkowita ilość nieorganicznego jodu w tej puli wynosi około 250 μg.^{13 14}

Przeciętna objętość dystrybucji jodu u zdrowego człowieka wynosi około 23 litry, co stanowi 38% masy ciała. Stężenie nieorganicznego jodu w surowicy w normalnych warunkach waha się od 0,1 do 0,5 mikrograma/dl.^{15 16}

Wychwyt jodu przez tarczycę zależy od kilku czynników, takich jak:^{17 18}

• objętość tarczycy
• funkcjonowanie tarczycy
• stężenie jodku w osoczu
• fizjologia związana z wiekiem

^{19 20}

Wychwyt jodu przez tarczycę jest osiemdziesięciokrotnie większy niż przez inne narządy, co podkreśla szczególne znaczenie tego pierwiastka dla funkcjonowania gruczołu tarczowego.²¹

Jod jawi się jako pierwiastek magazynowany w wielu tkankach organizmu. Około 75% zasobów ustrojowego jodu znajduje się w tarczycy (1-10 mg), a mniejsze ilości gromadzą się w nerkach, żołądku, gruczołach sutkowych i ślinowych.²² Jodek jest magazynowany w tarczycy i innych tkankach, takich jak ślinianki, gruczoły piersiowe i żołądek.^{23 24}

Aktywny transport jodku zachodzi również w tkankach zewnątrz tarczycowych, choć w mniejszym stopniu. Do tych tkanek należą:^{25 26}

• gruczoły ślinowe
• gruczoły łzowe
• splot naczyniówkowy
• ciało rzęskowe oka
• skóra
• łożysko
• błona śluzowa przewodu pokarmowego
• gruczoły sutkowe w czasie laktacji

^{27 28}

Stężenie jodku w ślinie, kwasie żołądkowym i mleku jest 30-krotnie większe niż w osoczu.^{29 30}

Dystrybucja jodu u płodów i w różnych grupach wiekowych

Jod przechodzi przez barierę łożyskową i jest wychwytywany przez tarczycę płodu. Badania wykazały, że wychwyt jodu przez płód rozpoczyna się u około 3-miesięcznych płodów, a największe stężenia jodu obserwuje się u płodów w wieku około 6 miesięcy.³¹

U dzieci i młodzieży wychwyt jodu w tarczycy jest większy niż u osób dorosłych. Natomiast u starszych osób obserwuje się znaczące zmniejszenie tego wychwytu.³²

Jeśli jod jest podawany na pusty żołądek, połowa maksymalnego wychwytu w tarczycy osiągana jest zazwyczaj po około 4 godzinach, choć u większości pacjentów proces ten zajmuje od 2,5 do 6,5 godzin.³³

Metabolizm

Jod ulega organifikacji w tarczycy, co oznacza, że jest utleniany i wiązany przez tyreoglobulinę. Hormony tarczycy – tyroksyna (T4) i trijodotyronina (T3) – są syntetyzowane poprzez oksydatywną kondensację jodowanej monojodotyrozyny (MIT) i dijodotyrozyny (DIT) wewnątrz kompleksu tyreoglobuliny.^{34 35}

Sekrecja hormonów tarczycy zachodzi poprzez pinocytozę, a następnie proteolityczne uwolnienie T4 i T3 z tyreoglobuliny.^{36 37}

Jod podany doustnie przekształca się w jodek i jest wychwytywany oraz gromadzony w gruczole tarczowym.³⁸

Organizm ludzki jest w stanie metabolizować dawki jodu nawet wielokrotnie większe niż zalecana dawka dobowa.³⁹

Wydalanie

Zasadnicza eliminacja jodu (95%) odbywa się przez nerki i wynosi około 30 do 40 ml/min. Na współczynnik eliminacji nerkowej nie ma wpływu wychwyt jodu oraz ilość jodu w surowicy.^{40 41}

U kobiet w ciąży obserwuje się zwiększoną eliminację jodków, co może powodować niedobór jodu.^{42 43}

Tylko niewielkie ilości jodu stwierdza się w kale (około 1% całkowitej eliminacji jodu).^{44 45}

Jod jest wydzielany w znamiennych ilościach (10-15% przyjętej dawki) do mleka.^{46 47} W ciągu 24 godzin do mleka ludzkiego może przeniknąć aż jedna czwarta dawki jodu przyjętej przez matkę. Co istotne, potasu jodek może częściowo zablokować przenikanie radioaktywnego jodu do mleka.⁴⁸

Eliminacja jodu odbywa się głównie z moczem, poprzez krążenie jelitowo-wątrobowe oraz poprzez ślinianki. Przy podaniu pojedynczej dawki 3 g potasu jodku do całkowitej eliminacji dawki dochodzi po 75 godzinach, przy czym 89% wydalane jest z moczem.⁴⁹

Eliminacja jodu jest powolna i odbywa się przez nerki; z moczem wydala się 15-16 µg/24 h.⁵⁰ Wydalanie jodu z moczem jest ważnym wskaźnikiem diagnostycznym, gdyż zwyczajowo mierzone w µg/g kreatyniny stanowi wyznacznik podaży tego pierwiastka, ponieważ zazwyczaj dobrze koreluje z jego dziennym spożyciem w diecie.^{51 52}

Podanie miejscowe jodku potasu, np. w formie kropli do oczu, może prowadzić do minimalnego zwiększenia stężenia jodu w organizmie, choć nie zostało to dokładnie zbadane.⁵³